Prakarana 28

Verse 562 (चौपाई)

समाचार कहि जनक सुनाए। जेहि कारन महीप सब आए।। सुनत बचन फिरि अनत निहारे। देखे चापखंड महि डारे।। अति रिस बोले बचन कठोरा। कहु जड़ जनक धनुष कै तोरा।। बेगि देखाउ मूढ़ न त आजू। उलटउँ महि जहँ लहि तव राजू।। अति डरु उतरु देत नृपु नाहीं। कुटिल भूप हरषे मन माहीं।। सुर मुनि नाग नगर नर नारी।।सोचहिं सकल त्रास उर भारी।। मन पछिताति सीय महतारी। बिधि अब सँवरी बात बिगारी।। भृगुपति कर सुभाउ सुनि सीता। अरध निमेष कलप सम बीता।।

ਜਨਕ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵੇਰਵਾ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਤ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ। ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ: ਦੱਸੋ ਮੈਨੂੰ, ਮੂਰਖ ਜਨਕ, ਕਿਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਖਾਓ, ਮੂਰਖ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਧਰਤੀ ਪਲਟ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਰ ਸੀ ਨਾ ਬੇਚੈਨੀ; ਉਸ ਚਾਲਾਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ, ਮੁਨੀ, ਨਾਗ, ਨਗਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਸਭ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਭੈਅ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸੁਧਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਟੇਢਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅੱਧਾ ਪਲ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਵਾਂਗ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 563 (दोहा/सोरठा)

सभय बिलोके लोग सब जानि जानकी भीरु। हृदयँ न हरषु बिषादु कछु बोले श्रीरघुबीरु।।270।।

ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਾਨਕੀ ਡਰਪੋਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ ਨਾ ਦੁੱਖ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੁਵੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 564 (चौपाई)

नाथ संभुधनु भंजनिहारा। होइहि केउ एक दास तुम्हारा।। आयसु काह कहिअ किन मोही। सुनि रिसाइ बोले मुनि कोही।। सेवकु सो जो करै सेवकाई। अरि करनी करि करिअ लराई।। सुनहु राम जेहिं सिवधनु तोरा। सहसबाहु सम सो रिपु मोरा।। सो बिलगाउ बिहाइ समाजा। न त मारे जैहहिं सब राजा।। सुनि मुनि बचन लखन मुसुकाने। बोले परसुधरहि अपमाने।। बहु धनुहीं तोरीं लरिकाईं। कबहुँ न असि रिस कीन्हि गोसाईं।। एहि धनु पर ममता केहि हेतू। सुनि रिसाइ कह भृगुकुलकेतू।।

ਹੇ ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ, ਕੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਸਕੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਬਣੇ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਮਨੋਰਥ ਹੈ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਉਹੀ ਸੇਵਕ ਹੈ ਜੋ ਸੇਵਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਣੋ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਸਹਸਰਬਾਹੂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਛੱਡੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਹਾੜੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋਵੋਗੇ। ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟੇ; ਪਰ ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਾਵ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਕੁਲ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

Verse 565 (दोहा/सोरठा)

रे नृप बालक कालबस बोलत तोहि न सँमार।। धनुही सम तिपुरारि धनु बिदित सकल संसार।।271।।

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕਰਤਾ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 566 (चौपाई)

लखन कहा हँसि हमरें जाना। सुनहु देव सब धनुष समाना।। का छति लाभु जून धनु तौरें। देखा राम नयन के भोरें।। छुअत टूट रघुपतिहु न दोसू। मुनि बिनु काज करिअ कत रोसू । बोले चितइ परसु की ओरा। रे सठ सुनेहि सुभाउ न मोरा।। बालकु बोलि बधउँ नहिं तोही। केवल मुनि जड़ जानहि मोही।। बाल ब्रह्मचारी अति कोही। बिस्व बिदित छत्रियकुल द्रोही।। भुजबल भूमि भूप बिनु कीन्ही। बिपुल बार महिदेवन्ह दीन्ही।। सहसबाहु भुज छेदनिहारा। परसु बिलोकु महीपकुमारा।।

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝੋ; ਸੁਣੋ ਹੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਡਰ ਹੈ? ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਛੂਹਦਿਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਘੂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਕੁਹਾੜੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੁਰਜਨ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਾਲਕ ਕਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਸਿਰਫ ਮੂਰਖ ਮੁਨੀ ਮੈਨੂੰ ਬੱਚਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਾਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਕੁਲ ਦਾ ਵੈਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵੇਖੋ ਜਿਸ ਨੇ ਸਹਸਰਬਾਹੂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।

Verse 567 (दोहा/सोरठा)

मातु पितहि जनि सोचबस करसि महीसकिसोर। गर्भन्ह के अर्भक दलन परसु मोर अति घोर।।272।।

ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਓ; ਮੇਰੀ ਭਿਆਨਕ ਕੁਹਾੜੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 568 (चौपाई)

बिहसि लखनु बोले मृदु बानी। अहो मुनीसु महा भटमानी।। पुनि पुनि मोहि देखाव कुठारू। चहत उड़ावन फूँकि पहारू।। इहाँ कुम्हड़बतिया कोउ नाहीं। जे तरजनी देखि मरि जाहीं।। देखि कुठारु सरासन बाना। मैं कछु कहा सहित अभिमाना।। भृगुसुत समुझि जनेउ बिलोकी। जो कछु कहहु सहउँ रिस रोकी।। सुर महिसुर हरिजन अरु गाई। हमरें कुल इन्ह पर न सुराई।। बधें पापु अपकीरति हारें। मारतहूँ पा परिअ तुम्हारें।। कोटि कुलिस सम बचनु तुम्हारा। ब्यर्थ धरहु धनु बान कुठारा।।

ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਤੇ ਨਰਮ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਵਡੰਗ ਹੋ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫੂਕ ਮਾਰ ਕੇ ਉਡਾ ਦੇਵੇ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੱਚਾ ਕਿਰਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਧਮਕੀ ਭਰੀ ਉਂਗਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਕਹੇ, ਸਹਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਰੋਕ ਕੇ। ਦੇਵਤੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਤੇ ਗਾਵਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਡਾ ਕੁਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਾਪ ਲੱਗੇਗਾ, ਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਕਰੋੜਾਂ ਵਜਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਵਿਅਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।

Verse 569 (दोहा/सोरठा)

जो बिलोकि अनुचित कहेउँ छमहु महामुनि धीर। सुनि सरोष भृगुबंसमनि बोले गिरा गभीर।।273।।

ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਅਣਉਚਿਤ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ।

Verse 570 (चौपाई)

कौसिक सुनहु मंद यहु बालकु। कुटिल कालबस निज कुल घालकु।। भानु बंस राकेस कलंकू। निपट निरंकुस अबुध असंकू।। काल कवलु होइहि छन माहीं। कहउँ पुकारि खोरि मोहि नाहीं।। तुम्ह हटकउ जौं चहहु उबारा। कहि प्रतापु बलु रोषु हमारा।। लखन कहेउ मुनि सुजस तुम्हारा। तुम्हहि अछत को बरनै पारा।। अपने मुँह तुम्ह आपनि करनी। बार अनेक भाँति बहु बरनी।। नहिं संतोषु त पुनि कछु कहहू। जनि रिस रोकि दुसह दुख सहहू।। बीरब्रती तुम्ह धीर अछोभा। गारी देत न पावहु सोभा।।

ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਸੁਣੋ: ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਦਾ ਗੁਲਾਮ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਧੱਬਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਲਗਾਮ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਨਿਡਰ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਚੀਕ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਬਲ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਸ਼ੁੱਭ ਹੈ; ਕੌਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹੋ; ਮੈਂ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹੋ; ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਦਬਾਓ ਤੇ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵੀਰ ਹੋ, ਸਥਿਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 571 (दोहा/सोरठा)

सूर समर करनी करहिं कहि न जनावहिं आपु। बिद्यमान रन पाइ रिपु कायर कथहिं प्रतापु।।274।।

ਵੀਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ; ਜਦੋਂ ਵੈਰੀ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਇਰ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 572 (चौपाई)

तुम्ह तौ कालु हाँक जनु लावा। बार बार मोहि लागि बोलावा।। सुनत लखन के बचन कठोरा। परसु सुधारि धरेउ कर घोरा।। अब जनि देइ दोसु मोहि लोगू। कटुबादी बालकु बधजोगू।। बाल बिलोकि बहुत मैं बाँचा। अब यहु मरनिहार भा साँचा।। कौसिक कहा छमिअ अपराधू। बाल दोष गुन गनहिं न साधू।। खर कुठार मैं अकरुन कोही। आगें अपराधी गुरुद्रोही।। उतर देत छोड़उँ बिनु मारें। केवल कौसिक सील तुम्हारें।। न त एहि काटि कुठार कठोरें। गुरहि उरिन होतेउँ श्रम थोरें।।

ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਹਾਂਕਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਕੁਠਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨ ਦੇਵੇ; ਇਹ ਝਗੜਾਲੂ ਬਾਲਕ ਮੌਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਖਸ਼ਿਆ; ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ; ਬੱਚੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਤੋਲਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੈਂ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਪਰਾਧੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦ੍ਰੋਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਮਾਰੇ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਕੁਠਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰਿਣ ਚੁਕਾ ਦਿੰਦਾ।

Verse 573 (दोहा/सोरठा)

गाधिसूनु कह हृदयँ हँसि मुनिहि हरिअरइ सूझ। अयमय खाँड न ऊखमय अजहुँ न बूझ अबूझ।।275।।

ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ; ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਨਾ ਝੁਕਣ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਖੰਡ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਅਜੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 574 (चौपाई)

कहेउ लखन मुनि सीलु तुम्हारा। को नहि जान बिदित संसारा।। माता पितहि उरिन भए नीकें। गुर रिनु रहा सोचु बड़ जीकें।। सो जनु हमरेहि माथे काढ़ा। दिन चलि गए ब्याज बड़ बाढ़ा।। अब आनिअ ब्यवहरिआ बोली। तुरत देउँ मैं थैली खोली।। सुनि कटु बचन कुठार सुधारा। हाय हाय सब सभा पुकारा।। भृगुबर परसु देखावहु मोही। बिप्र बिचारि बचउँ नृपद्रोही।। मिले न कबहुँ सुभट रन गाढ़े। द्विज देवता घरहि के बाढ़े।। अनुचित कहि सब लोग पुकारे। रघुपति सयनहिं लखनु नेवारे।।

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਰਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਿਣ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਕਾਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰਿਣ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਣ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਮਿਟਾਓ; ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਥੈਲਾ ਖੋਲ੍ਹਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਠਾਰ ਤਿੱਖੀ ਕੀਤੀ; ਹਾਏ ਹਾਏ, ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਠਾਰ ਦਿਖਾਓ; ਮੈਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਦ੍ਰੋਹੀ ਕਹਲਾਣ ਤੋਂ ਬਚਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਯੋਧਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ; ਰਘੂਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।

Verse 575 (दोहा/सोरठा)

लखन उतर आहुति सरिस भृगुबर कोपु कृसानु। बढ़त देखि जल सम बचन बोले रघुकुलभानु।।276।।

ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਇੱਕ ਯੱਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਿਆ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਰਗਾ; ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਧਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੂ ਕੁਲ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸੀਤਲ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 576 (चौपाई)

नाथ करहु बालक पर छोहू। सूध दूधमुख करिअ न कोहू।। जौं पै प्रभु प्रभाउ कछु जाना। तौ कि बराबरि करत अयाना।। जौं लरिका कछु अचगरि करहीं। गुर पितु मातु मोद मन भरहीं।। करिअ कृपा सिसु सेवक जानी। तुम्ह सम सील धीर मुनि ग्यानी।। राम बचन सुनि कछुक जुड़ाने। कहि कछु लखनु बहुरि मुसकाने।। हँसत देखि नख सिख रिस ब्यापी। राम तोर भ्राता बड़ पापी।। गौर सरीर स्याम मन माहीं। कालकूटमुख पयमुख नाहीं।। सहज टेढ़ अनुहरइ न तोही। नीचु मीचु सम देख न मौहीं।।

ਹੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਬਾਲਕ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਜ਼ੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਠੋਰ ਨਾ ਬਣੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣੋਗੇ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਹੈ? ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਵੇ। ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ, ਉਸਨੂੰ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਜਾਣ ਕੇ; ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੁਨੀ ਹੋ, ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਮੁਸਕਰਾਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਗੋਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟੇਢਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁਧਾਰੇਗਾ; ਉਹ ਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਨੀਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੰਜਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 577 (दोहा/सोरठा)

लखन कहेउ हँसि सुनहु मुनि क्रोधु पाप कर मूल। जेहि बस जन अनुचित करहिं चरहिं बिस्व प्रतिकूल।।277।।

ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੁਣੋ: ਕ੍ਰੋਧ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 578 (चौपाई)

मैं तुम्हार अनुचर मुनिराया। परिहरि कोपु करिअ अब दाया।। टूट चाप नहिं जुरहि रिसाने। बैठिअ होइहिं पाय पिराने।। जौ अति प्रिय तौ करिअ उपाई। जोरिअ कोउ बड़ गुनी बोलाई।। बोलत लखनहिं जनकु डेराहीं। मष्ट करहु अनुचित भल नाहीं।। थर थर कापहिं पुर नर नारी। छोट कुमार खोट बड़ भारी।। भृगुपति सुनि सुनि निरभय बानी। रिस तन जरइ होइ बल हानी।। बोले रामहि देइ निहोरा। बचउँ बिचारि बंधु लघु तोरा।। मनु मलीन तनु सुंदर कैसें। बिष रस भरा कनक घटु जैसैं।।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਰਾਜ; ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜ ਸਕਦਾ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋਗੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਸਿਰਫ ਦੁਖਣਗੇ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕਰੋ: ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਰਧਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਜੋੜਾਓ। ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਨਕ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਈ; ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਅਜਿਹਾ ਅਣਉਚਿਤ ਵਰਤਾਉ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਗਰ ਦੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ; ਨਿੱਕਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਖੋਟ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਿਡਰ ਬਚਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੂਪਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜਨ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਾਂਗਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਨਿੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਮੈਲਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਹੈ? ਇਹ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਭਰੀ ਹੋਵੇ।

Verse 579 (दोहा/सोरठा)

सुनि लछिमन बिहसे बहुरि नयन तरेरे राम। गुर समीप गवने सकुचि परिहरि बानी बाम।।278।।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਹੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੰਗ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 580 (चौपाई)

अति बिनीत मृदु सीतल बानी। बोले रामु जोरि जुग पानी।। सुनहु नाथ तुम्ह सहज सुजाना। बालक बचनु करिअ नहिं काना।। बररै बालक एकु सुभाऊ। इन्हहि न संत बिदूषहिं काऊ।। तेहिं नाहीं कछु काज बिगारा। अपराधी में नाथ तुम्हारा।। कृपा कोपु बधु बँधब गोसाईं। मो पर करिअ दास की नाई।। कहिअ बेगि जेहि बिधि रिस जाई। मुनिनायक सोइ करौं उपाई।। कह मुनि राम जाइ रिस कैसें। अजहुँ अनुज तव चितव अनैसें।। एहि के कंठ कुठारु न दीन्हा। तौ मैं काह कोपु करि कीन्हा।।

ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸੀਤਲ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ। ਹੇ ਨਾਥ, ਸੁਣੋ; ਤੁਸੀਂ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਉਸਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ। ਹੇ ਨਾਥ, ਅਪਰਾਧੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਹੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਵਾਂਗ ਵਰਤੋ। ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਨਾਇਕ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਜੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਤੇ ਕੁਠਾਰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੀ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਉਂ ਕਰਾਂ?

Verse 581 (दोहा/सोरठा)

गर्भ स्त्रवहिं अवनिप रवनि सुनि कुठार गति घोर। परसु अछत देखउँ जिअत बैरी भूपकिसोर।।279।।

ਕੁਠਾਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਹਿੱਲਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਠਾਰ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ।