Prakarana 28

Verse 562 (चौपाई)

समाचार कहि जनक सुनाए। जेहि कारन महीप सब आए।। सुनत बचन फिरि अनत निहारे। देखे चापखंड महि डारे।। अति रिस बोले बचन कठोरा। कहु जड़ जनक धनुष कै तोरा।। बेगि देखाउ मूढ़ न त आजू। उलटउँ महि जहँ लहि तव राजू।। अति डरु उतरु देत नृपु नाहीं। कुटिल भूप हरषे मन माहीं।। सुर मुनि नाग नगर नर नारी।।सोचहिं सकल त्रास उर भारी।। मन पछिताति सीय महतारी। बिधि अब सँवरी बात बिगारी।। भृगुपति कर सुभाउ सुनि सीता। अरध निमेष कलप सम बीता।।

ജനകൻ മുഴുവൻ വിവരവും പറഞ്ഞു, എന്ത് കാരണത്തിന് വേണ്ടി എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വന്നു എന്ന് അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവർ തിരിഞ്ഞ് പരസ്പരം നോക്കി; വില്ലിന്റെ കഷണങ്ങൾ നിലത്ത് ചിതറിക്കിടക്കുന്നത് കണ്ടു. അതിശക്തമായ കോപത്തിൽ അദ്ദേഹം കഠിനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "പറയൂ, മൂഢനായ ജനകാ, ആരാണ് വില്ല് ഒടിച്ചത്?" "പെട്ടെന്ന് അവനെ കാണിക്കൂ, മൂഢാ, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ രാജ്യം ഉള്ളിടത്തെല്ലാം ഭൂമിയെ മറിച്ചുവെക്കും." രാജാവ് ഭയത്തിന്റെയോ വ്യാകുലതയുടെയോ ലക്ഷണം കാണിച്ചില്ല; ആ കുതന്ത്രിയായ രാജാവ് ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു. ദേവന്മാർ, മുനിമാർ, നാഗങ്ങൾ, നഗരവാസികൾ, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും എല്ലാവരും ഉത്കണ്ഠയിൽ ആയിരുന്നു, ഹൃദയത്തിൽ ഭാരമായ ഭയം. സീതയുടെ മാതാവ് മനസ്സിൽ പശ്ചാത്താപപ്പെട്ടു: "ബ്രഹ്മാവ് ഇപ്പോൾ ആദ്യം വളച്ചൊടിച്ചതിനെ ശരിയാക്കിയിരിക്കുന്നു." ഭൃഗുപതിയുടെ സ്വഭാവം കേട്ട്, സീതയ്ക്ക് അര നിമിഷം ഒരു യുഗം പോലെ തോന്നി.

Verse 563 (दोहा/सोरठा)

सभय बिलोके लोग सब जानि जानकी भीरु। हृदयँ न हरषु बिषादु कछु बोले श्रीरघुबीरु।।270।।

ജനകി ഭയമുള്ളവളാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് എല്ലാവരും ഭയത്തോടെ നോക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അങ്ങനെ ശ്രീരഘുവീരൻ സംസാരിച്ചു.

Verse 564 (चौपाई)

नाथ संभुधनु भंजनिहारा। होइहि केउ एक दास तुम्हारा।। आयसु काह कहिअ किन मोही। सुनि रिसाइ बोले मुनि कोही।। सेवकु सो जो करै सेवकाई। अरि करनी करि करिअ लराई।। सुनहु राम जेहिं सिवधनु तोरा। सहसबाहु सम सो रिपु मोरा।। सो बिलगाउ बिहाइ समाजा। न त मारे जैहहिं सब राजा।। सुनि मुनि बचन लखन मुसुकाने। बोले परसुधरहि अपमाने।। बहु धनुहीं तोरीं लरिकाईं। कबहुँ न असि रिस कीन्हि गोसाईं।। एहि धनु पर ममता केहि हेतू। सुनि रिसाइ कह भृगुकुलकेतू।।

ഒരു ദാസനായി ശിവധനുസ്സ് ഒടിക്കുന്നവൻ ആരുണ്ട് എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, മുനി കോപത്തോടെ പ്രതികരിച്ചു. ശിവധനുസ്സ് ഒടിച്ചവൻ സഹസ്രബാഹുവിനെപ്പോലെ എന്റെ ശത്രുവാണ്. ലക്ഷ്മണൻ പുഞ്ചിരിച്ചു പറഞ്ഞു: ബാല്യത്തിൽ പല വില്ലുകളും ഞാൻ ഒടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭൃഗുകുലത്തിന്റെ കേതു കോപത്തോടെ മറുപടി നൽകി.

Verse 565 (दोहा/सोरठा)

रे नृप बालक कालबस बोलत तोहि न सँमार।। धनुही सम तिपुरारि धनु बिदित सकल संसार।।271।।

രാജാവേ, ഈ ബാലൻ കാലന്റെ വശത്താണ്; അവൻ എന്താണ് സംസാരിക്കുന്നതെന്ന് അറിയുന്നില്ല. അവന്റെ വില്ല് ത്രിപുരനാശകന്റെ വില്ലിനെപ്പോലെയാണ്, ലോകം മുഴുവൻ അറിയുന്നതാണ്.

Verse 566 (चौपाई)

लखन कहा हँसि हमरें जाना। सुनहु देव सब धनुष समाना।। का छति लाभु जून धनु तौरें। देखा राम नयन के भोरें।। छुअत टूट रघुपतिहु न दोसू। मुनि बिनु काज करिअ कत रोसू । बोले चितइ परसु की ओरा। रे सठ सुनेहि सुभाउ न मोरा।। बालकु बोलि बधउँ नहिं तोही। केवल मुनि जड़ जानहि मोही।। बाल ब्रह्मचारी अति कोही। बिस्व बिदित छत्रियकुल द्रोही।। भुजबल भूमि भूप बिनु कीन्ही। बिपुल बार महिदेवन्ह दीन्ही।। सहसबाहु भुज छेदनिहारा। परसु बिलोकु महीपकुमारा।।

ലക്ഷ്മണൻ പുഞ്ചിരിച്ചു പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരേ, എല്ലാ വില്ലുകളും ഒരുപോലെയാണ്. വില്ല് എടുക്കുന്നതിൽ എന്ത് ഭയമാണ്? തൊട്ടാൽ ഒടിഞ്ഞാൽ രഘുപതിക്ക് കുറ്റമില്ല. ഞാൻ ബ്രഹ്മചാരിയാണ്, ക്ഷത്രിയകുലത്തിന്റെ ശത്രുവായി ലോകം അറിയുന്നു. സഹസ്രബാഹുവിന്റെ ആയിരം കൈകൾ ഛേദിച്ച എന്റെ മഴു നോക്കൂ രാജകുമാരാ.

Verse 567 (दोहा/सोरठा)

मातु पितहि जनि सोचबस करसि महीसकिसोर। गर्भन्ह के अर्भक दलन परसु मोर अति घोर।।272।।

രാജകുമാരാ, നിന്റെ മാതാപിതാക്കളെക്കുറിച്ച് വ്യാകുലനാകരുത്; എന്റെ ഭീകരമായ മഴു ഗർഭത്തിലെ ശിശുക്കളെപ്പോലും തകർക്കുന്നു.

Verse 568 (चौपाई)

बिहसि लखनु बोले मृदु बानी। अहो मुनीसु महा भटमानी।। पुनि पुनि मोहि देखाव कुठारू। चहत उड़ावन फूँकि पहारू।। इहाँ कुम्हड़बतिया कोउ नाहीं। जे तरजनी देखि मरि जाहीं।। देखि कुठारु सरासन बाना। मैं कछु कहा सहित अभिमाना।। भृगुसुत समुझि जनेउ बिलोकी। जो कछु कहहु सहउँ रिस रोकी।। सुर महिसुर हरिजन अरु गाई। हमरें कुल इन्ह पर न सुराई।। बधें पापु अपकीरति हारें। मारतहूँ पा परिअ तुम्हारें।। कोटि कुलिस सम बचनु तुम्हारा। ब्यर्थ धरहु धनु बान कुठारा।।

ലക്ഷ്മണൻ ചിരിച്ചു മൃദുവായി പറഞ്ഞു: മുനീശ്വരാ, നിങ്ങൾ വലിയ ബഡായിക്കാരനാണ്. ആവർത്തിച്ച് നിങ്ങളുടെ മഴു കാണിക്കുന്നു, പർവതത്തെ ഊതി പറപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ. ദേവന്മാർ, ഭൂമിയുടെ അധിപന്മാർ, വിഷ്ണുവിന്റെ ദാസന്മാർ, പശുക്കൾ - ഇവയ്ക്ക് ഞങ്ങളുടെ കുടുംബം ദുരിതം ഏൽപ്പിക്കില്ല. നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ ദശലക്ഷം ഇടിമിന്നലുകൾക്ക് തുല്യമാണ്.

Verse 569 (दोहा/सोरठा)

जो बिलोकि अनुचित कहेउँ छमहु महामुनि धीर। सुनि सरोष भृगुबंसमनि बोले गिरा गभीर।।273।।

മഹാമുനേ, നിങ്ങളെ കണ്ട് ഞാൻ യഥായോഗ്യമല്ലാത്തത് സംസാരിച്ചുവെങ്കിൽ ക്ഷമിക്കണം. ഇത് കേട്ട് ഭൃഗുവംശത്തിന്റെ രത്നം കോപത്തോടെ ഗാഢമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 570 (चौपाई)

कौसिक सुनहु मंद यहु बालकु। कुटिल कालबस निज कुल घालकु।। भानु बंस राकेस कलंकू। निपट निरंकुस अबुध असंकू।। काल कवलु होइहि छन माहीं। कहउँ पुकारि खोरि मोहि नाहीं।। तुम्ह हटकउ जौं चहहु उबारा। कहि प्रतापु बलु रोषु हमारा।। लखन कहेउ मुनि सुजस तुम्हारा। तुम्हहि अछत को बरनै पारा।। अपने मुँह तुम्ह आपनि करनी। बार अनेक भाँति बहु बरनी।। नहिं संतोषु त पुनि कछु कहहू। जनि रिस रोकि दुसह दुख सहहू।। बीरब्रती तुम्ह धीर अछोभा। गारी देत न पावहु सोभा।।

കൗശികാ, ഈ ബാലൻ മന്ദബുദ്ധിയാണ്, കാലന്റെ ദാസനാണ്, സ്വന്തം കുലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. സൂര്യവംശത്തിലെ കളങ്കമാണ്, നിരങ്കുശനാണ്. നിമിഷത്തിൽ കാലന്റെ ഭക്ഷണമാകും. നിങ്ങൾ അവനെ രക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നെങ്കിൽ പിന്തിരിപ്പിക്കുക. ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: നിങ്ങളുടെ കീർത്തി ഉത്തമമാണ്. മറ്റുള്ളവരെ അധിക്ഷേപിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് മഹത്വം ലഭിക്കില്ല.

Verse 571 (दोहा/सोरठा)

सूर समर करनी करहिं कहि न जनावहिं आपु। बिद्यमान रन पाइ रिपु कायर कथहिं प्रतापु।।274।।

വീരന്മാർ യുദ്ധകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നില്ല; ശത്രു യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഹാജരാകുമ്പോൾ ഭീരുക്കൾ തങ്ങളുടെ പരാക്രമത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു.

Verse 572 (चौपाई)

तुम्ह तौ कालु हाँक जनु लावा। बार बार मोहि लागि बोलावा।। सुनत लखन के बचन कठोरा। परसु सुधारि धरेउ कर घोरा।। अब जनि देइ दोसु मोहि लोगू। कटुबादी बालकु बधजोगू।। बाल बिलोकि बहुत मैं बाँचा। अब यहु मरनिहार भा साँचा।। कौसिक कहा छमिअ अपराधू। बाल दोष गुन गनहिं न साधू।। खर कुठार मैं अकरुन कोही। आगें अपराधी गुरुद्रोही।। उतर देत छोड़उँ बिनु मारें। केवल कौसिक सील तुम्हारें।। न त एहि काटि कुठार कठोरें। गुरहि उरिन होतेउँ श्रम थोरें।।

കൗശികാ, നിങ്ങൾ കാലനെ വിളിച്ചുവരുത്തിയതുപോലെയാണ്. ലക്ഷ്മണന്റെ കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ട് പരശുരാമൻ തന്റെ ഭീകരമായ മഴു പിടിച്ചു. ഇനി ആരും എന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്; ഈ വാദിക്കുന്ന ബാലൻ മരണയോഗ്യനാണ്. കൗശികാ, എന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കണം; ബാലന്റെ ദോഷങ്ങൾ ഗുണങ്ങളാൽ തൂക്കിയാൽ നന്നല്ല. ഞാൻ കൊല്ലാതെ പോകുന്നു, നിങ്ങളുടെ ശീലത്തെ മാനിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 573 (दोहा/सोरठा)

गाधिसूनु कह हृदयँ हँसि मुनिहि हरिअरइ सूझ। अयमय खाँड न ऊखमय अजहुँ न बूझ अबूझ।।275।।

ഗാധിപുത്രൻ ഹൃദയത്തിൽ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ടു സംസാരിച്ചു; മുനി അതു മനസ്സിലാക്കി. വളയാത്ത വാൾ പഞ്ചസാരകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ചതല്ല; ഇന്നും മനസ്സിലാക്കാത്തവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.

Verse 574 (चौपाई)

कहेउ लखन मुनि सीलु तुम्हारा। को नहि जान बिदित संसारा।। माता पितहि उरिन भए नीकें। गुर रिनु रहा सोचु बड़ जीकें।। सो जनु हमरेहि माथे काढ़ा। दिन चलि गए ब्याज बड़ बाढ़ा।। अब आनिअ ब्यवहरिआ बोली। तुरत देउँ मैं थैली खोली।। सुनि कटु बचन कुठार सुधारा। हाय हाय सब सभा पुकारा।। भृगुबर परसु देखावहु मोही। बिप्र बिचारि बचउँ नृपद्रोही।। मिले न कबहुँ सुभट रन गाढ़े। द्विज देवता घरहि के बाढ़े।। अनुचित कहि सब लोग पुकारे। रघुपति सयनहिं लखनु नेवारे।।

ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: മുനീശ്വരാ, നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവം പ്രസിദ്ധമാണ്; ഇതു ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നു. നിങ്ങൾ മാതാപിതാക്കളോടുള്ള കടം നന്നായി തീർത്തു; പക്ഷേ ഗുരുവിനോടുള്ള കടം ശേഷിക്കുന്നു, അതു വലിയ ഭാരമാണ്. ആ കടം നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്റെ തലയിൽ വച്ചു; ദിനങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു, പലിശ വളരെ വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ആവശ്യം കൊണ്ടുവന്നു കണക്കു തീർക്കുക; ഞാൻ ഉടൻ പണസഞ്ചി തുറക്കാം. ആ കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ട് പരശുരാമൻ തന്റെ മഴു മൂർച്ചിപ്പിച്ചു; ഹായ് ഹായ് എന്നു സഭ മുഴുവൻ നിലവിളിച്ചു. ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്കു നിങ്ങളുടെ മഴു കാണിക്കുക; ഞാൻ രാജദ്രോഹി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാം. യഥാർത്ഥ യോദ്ധാവു ഒരിക്കലും ബ്രാഹ്മണനെയോ ദേവനെയോ യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാറില്ല; അവർ സ്വന്തം ഭവനങ്ങളുടെ സംരക്ഷകരാണ്. ഇതു അനുചിതമെന്നു ജനങ്ങൾ നിലവിളിച്ചു; രഘുപതി അപ്പോഴും ലക്ഷ്മണനെ നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 575 (दोहा/सोरठा)

लखन उतर आहुति सरिस भृगुबर कोपु कृसानु। बढ़त देखि जल सम बचन बोले रघुकुलभानु।।276।।

ലക്ഷ്മണന്റെ കോപം യജ്ഞാഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു, ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠന്റെ കോപത്തെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു; അതു വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ട് രഘുവംശത്തിലെ സൂര്യൻ വെള്ളം പോലെ തണുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 576 (चौपाई)

नाथ करहु बालक पर छोहू। सूध दूधमुख करिअ न कोहू।। जौं पै प्रभु प्रभाउ कछु जाना। तौ कि बराबरि करत अयाना।। जौं लरिका कछु अचगरि करहीं। गुर पितु मातु मोद मन भरहीं।। करिअ कृपा सिसु सेवक जानी। तुम्ह सम सील धीर मुनि ग्यानी।। राम बचन सुनि कछुक जुड़ाने। कहि कछु लखनु बहुरि मुसकाने।। हँसत देखि नख सिख रिस ब्यापी। राम तोर भ्राता बड़ पापी।। गौर सरीर स्याम मन माहीं। कालकूटमुख पयमुख नाहीं।। सहज टेढ़ अनुहरइ न तोही। नीचु मीचु सम देख न मौहीं।।

നാഥാ, ഈ ബാലകനോടു കരുണ കാണിക്കണമേ; പാൽ പോലെ നിഷ്കളങ്കനായ ഒരു ശിശുവിനോടു കഠിനമായി പെരുമാറരുതേ. നിങ്ങൾക്കു ഭഗവാന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ചു അറിവുണ്ടെങ്കിൽ, ഇങ്ങനെ അജ്ഞത കാണിക്കുന്നതു തെറ്റാണെന്നു മനസ്സിലാക്കില്ലേ? ബാലകൻ എന്തെങ്കിലും തെറ്റു ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുവിന്റെയും പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം നൽകട്ടെ. അവനെ ശിശുവും നിങ്ങളുടെ സേവകനുമായി കണ്ട് കരുണ കാണിക്കണമേ; നിങ്ങൾ ജ്ഞാനിയായ മുനിയാണ്, ധൈര്യവാനും സദാചാരിയും. രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ അൽപ്പം ലജ്ജിച്ചു, കുറച്ചു സംസാരിച്ചതിനുശേഷം വീണ്ടും പുഞ്ചിരിച്ചു. അവൻ പുഞ്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട് പരശുരാമന്റെ കോപം തലമുതൽ പാദം വരെ നിറഞ്ഞു; അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, രാമാ, നിന്റെ സഹോദരൻ മഹാപാപിയാണ്. അവന്റെ ശരീരം ശുഭ്രമാണ്, പക്ഷേ ഹൃദയം ഇരുളടഞ്ഞതാണ്; അവൻ പാൽ നൽകുന്നവനെപ്പോലെയല്ല, വിഷം തുപ്പുന്നവനെപ്പോലെയാണ്. അവൻ സ്വാഭാവികമായി വക്രനാണ്, അവൻ തന്റെ മാർഗ്ഗം തിരുത്തില്ല; നിമ്നനും നീചനും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നില്ല, നിയന്ത്രണം അറിയുന്നുമില്ല.

Verse 577 (दोहा/सोरठा)

लखन कहेउ हँसि सुनहु मुनि क्रोधु पाप कर मूल। जेहि बस जन अनुचित करहिं चरहिं बिस्व प्रतिकूल।।277।।

ലക്ഷ്മണൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു, മുനീശ്വരാ, കേൾക്കണം: കോപമാണു സകല പാപങ്ങളുടെയും മൂലം. അതിന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ മനുഷ്യർ അനുചിതമായതു ചെയ്യുകയും ലോകത്തിനു വിരുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 578 (चौपाई)

मैं तुम्हार अनुचर मुनिराया। परिहरि कोपु करिअ अब दाया।। टूट चाप नहिं जुरहि रिसाने। बैठिअ होइहिं पाय पिराने।। जौ अति प्रिय तौ करिअ उपाई। जोरिअ कोउ बड़ गुनी बोलाई।। बोलत लखनहिं जनकु डेराहीं। मष्ट करहु अनुचित भल नाहीं।। थर थर कापहिं पुर नर नारी। छोट कुमार खोट बड़ भारी।। भृगुपति सुनि सुनि निरभय बानी। रिस तन जरइ होइ बल हानी।। बोले रामहि देइ निहोरा। बचउँ बिचारि बंधु लघु तोरा।। मनु मलीन तनु सुंदर कैसें। बिष रस भरा कनक घटु जैसैं।।

ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സേവകനാണ്, മുനീശ്വരാ; കോപം മാറ്റി ഇപ്പോൾ കരുണ കാണിക്കണം. ഒടിഞ്ഞ വില്ലു കോപം കൊണ്ടു ശരിയാക്കാൻ കഴിയില്ല; ഇരുന്നാൽ കാലുകൾക്കു വേദനയേ ഉണ്ടാവൂ. നിങ്ങൾക്കു അത്രയും ഇഷ്ടമെങ്കിൽ, ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്തുക: ഏതെങ്കിലും മഹാധനുർദ്ധരനെ വിളിച്ചു അതു ശരിയാക്കിക്കോളുക. ലക്ഷ്മണൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ജനകൻ ലജ്ജിച്ചു; ഇങ്ങനെ അനുചിതമായി പെരുമാറുന്നതു ശരിയല്ലെന്നു അദ്ദേഹം കരുതി. നഗരത്തിലെ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ഭയത്താൽ വിറച്ചു; യുവരാജകുമാരൻ ചെറുതാണ്, പക്ഷേ അവന്റെ വക്രത വളരെ വലുതാണ്. ലക്ഷ്മണന്റെ ഭയരഹിതമായ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ട് ഭൃഗുപതി കോപത്താൽ കത്തി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബലം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം രാമനോടു സംസാരിച്ചു, ഒരു മാർഗ്ഗം തേടി: നിന്റെ സഹോദരൻ ചെറുപ്പമാണെന്നും നിന്റെ ബന്ധുവാണെന്നും കണ്ട് ഞാൻ അവനെ വിട്ടുതരാം. അവന്റെ മനസ്സു മലിനമാണ്, ശരീരം സുന്ദരമാണ് എന്നിരിക്കെ ഇതെങ്ങനെ? ഇതു സ്വർണ്ണപാത്രം വിഷം നിറച്ചതു പോലെയാണ്.

Verse 579 (दोहा/सोरठा)

सुनि लछिमन बिहसे बहुरि नयन तरेरे राम। गुर समीप गवने सकुचि परिहरि बानी बाम।।278।।

ഇതു കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ വീണ്ടും പുഞ്ചിരിച്ചു, രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ചെറുതായി നോക്കി; ഗുരുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കൂടുതൽ സംസാരിക്കാൻ ലജ്ജിച്ചു, കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയാൻ വിസമ്മതിച്ചു.

Verse 580 (चौपाई)

अति बिनीत मृदु सीतल बानी। बोले रामु जोरि जुग पानी।। सुनहु नाथ तुम्ह सहज सुजाना। बालक बचनु करिअ नहिं काना।। बररै बालक एकु सुभाऊ। इन्हहि न संत बिदूषहिं काऊ।। तेहिं नाहीं कछु काज बिगारा। अपराधी में नाथ तुम्हारा।। कृपा कोपु बधु बँधब गोसाईं। मो पर करिअ दास की नाई।। कहिअ बेगि जेहि बिधि रिस जाई। मुनिनायक सोइ करौं उपाई।। कह मुनि राम जाइ रिस कैसें। अजहुँ अनुज तव चितव अनैसें।। एहि के कंठ कुठारु न दीन्हा। तौ मैं काह कोपु करि कीन्हा।।

വളരെ വിനയത്തോടും മൃദുവായും തണുത്ത സ്വരത്തിലും രാമൻ രണ്ടു കൈകളും കൂട്ടി സംസാരിച്ചു. നാഥാ, കേൾക്കണം; നിങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി ജ്ഞാനിയാണ്. ബാലകന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിക്കരുതേ. ബാലകനു ഒരേയൊരു സ്വഭാവമേ ഉള്ളൂ, ഒരു സന്തും അതിൽ തെറ്റു കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. അവനു നാശത്തിനോ നാശത്തിനോ കാരണമില്ല. നാഥാ, തെറ്റു എന്റേതാണ്. നിങ്ങൾ കരുണയോ കോപമോ കാണിക്കട്ടെ, സ്വാമീ, എന്നെ നിങ്ങളുടെ ദാസനായി കണക്കാക്കണം. നിങ്ങളുടെ കോപം എങ്ങനെ ശമിക്കുമെന്നു വേഗം പറയണം; മുനീശ്വരാ, ഞാൻ അതു ചെയ്യാം. മുനി പറഞ്ഞു, രാമാ, എന്റെ കോപം എങ്ങനെ മാറും? ഇന്നും നിന്റെ അനുജൻ കാരണമില്ലാതെ എന്നെ നോക്കുന്നു. ഞാൻ അവന്റെ കഴുത്തിൽ മഴു വച്ചില്ല; പിന്നെ ഞാൻ എന്തിനു ഇത്ര കോപം കാണിച്ചു?

Verse 581 (दोहा/सोरठा)

गर्भ स्त्रवहिं अवनिप रवनि सुनि कुठार गति घोर। परसु अछत देखउँ जिअत बैरी भूपकिसोर।।279।।

മഴുവിന്റെ ഭീകരമായ ചലനം കേട്ട് ഭൂമി വിറക്കുന്നു, നിലം ആടുന്നു; മഴു ഇനിയും സ്പർശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും ശത്രുവിനെ ജീവനോടെ കാണുന്നു, യുവരാജാവേ.