यह सोपान ‘वैराग्य-जन्य धर्म-निष्ठा’ का द्वार है: राज्य, परिवार, लोकमर्यादा और निजी प्रेम—इन सबके बीच राम का त्याग ‘धर्म की सर्वोच्चता’ को साधक के अंतःकरण में प्रतिष्ठित करता है। अयोध्या-काण्ड में भक्ति भावुकता नहीं, ‘मर्यादा-आधारित समर्पण’ बनती है; यहाँ साधक सीखता है कि ईश्वर-प्रसाद (आज्ञा/अनुशासन) ही मुक्ति-पथ का वास्तविक आलंबन है।
W tym segmentowym epizodzie (Dohā 300, 309), w obrębie karuṇā Ayodhyā Kāṇḍy, wschodzi świt śānta-bhakti. Pokora Bharaty, poczucie winy oraz język obowiązku pana i sługi oczyszczają dāsyę; natomiast odpowiedź Rāmy, poprzez politykę, publiczną przyzwoitość, Guru i zgromadzenie starszych, troskę o poddanych oraz sytuacyjną dharmę, ustanawia maryādā jako zasadę dharmy. Tulsī nie pozwala, by emocjonalne współczucie pozostało jedynie płaczem; przekształca je w poddanie wsparte rozeznaniem. Pokazując Indrę (Maghavā) usiłującego oszustwo poprzez deva-māyā, uczy również, że pod zewnętrzną dobrą wolą mogą kryć się własny interes i oszustwo; dlatego prawdziwa bhakti porzuca "cztery owoce egoistycznej przebiegłości" i trwa w posłuszeństwie boskiemu rozkazowi. W ten sposób, w sekwencji schodowej Ayodhyā Kāṇḍy, poszukiwacz jest wznoszony od "etyki wyrzeczenia" do "dojrzałości oddania".
Ćaupai 300.1-4
सोक सनेहँ कि बाल सुभाएँ।आयउँ लाइ रजायसु बाएँ।।
तबहुँ कृपाल हेरि निज ओरा।सबहि भाँति भल मानेउ मोरा।।
देखेउँ पाय सुमंगल मूला।जानेउँ स्वामि सहज अनुकूला।।
बड़ें समाज बिलोकेउँ भागू।बड़ीं चूक साहिब अनुरागू।।
कृपा अनुग्रह अंगु अघाई।कीन्हि कृपानिधि सब अधिकाई।।
राखा मोर दुलार गोसाईं।अपनें सील सुभायँ भलाईं।।
नाथ निपट मैं कीन्हि ढिठाई।स्वामि समाज सकोच बिहाई।।
अबिनय बिनय जथारुचि बानी।छमिहि देउ अति आरति जानी।।
soka sanehã ki bāla subhāẽ |āyaũ lāi rajāyasu bāẽ ||
tabahũ kṛpāla heri nija orā |sabahi bhā̃ti bhala māneu morā ||
dekheũ pāya sumaṁgala mūlā |jāneũ svāmi sahaja anukūlā ||
baṛeṁ samāja bilokeũ bhāgū |baṛīṁ cūka sāhiba anurāgū ||
kṛpā anugraha aṁgu aghāī |kīnhi kṛpānidhi saba adhikāī ||
rākhā mora dulāra gosāīṁ |apaneṁ sīla subhāyã bhalāīṁ ||
nātha nipaṭa maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī |svāmi samāja sakoca bihāī ||
abinaya binaya jathāruci bānī |chamihi deu ati ārati jānī ||
Czy to z żalu i miłości, czy z dziecięcej natury, przybyłem tu, odrzucając twój rozkaz i odkładając go na bok. Mimo to Miłosierny skierował na mnie swój wzrok jak na własność i na wszelki sposób uznał to, co uczyniłem, za dobre. Ujrzałem twoje stopy, korzeń wszelkiej pomyślności, i poznałem, że mój pan jest z natury dla mnie łaskawy. W tym wielkim zgromadzeniu ujrzałem moje dobre szczęście: wielka jest moja wina, lecz większa jest miłość mojego pana. Skarbnica Miłosierdzia przez swoją łaskę i przychylność napełniła każdy mój członek do sytości i wszystko uczyniła w obfitości. Mój Pan zachował moją czułość, z dobroci własnej łagodnej natury. O Panie, okazałem zupełną zuchwałość, odrzucając wszelką ostrożność wobec mojego pana i tego zgromadzenia. W moich słowach, czy niegrzecznych, czy pokornych, mówiłem według mojej woli; niechaj mój Pan mi przebaczy, wiedząc, jak głęboki jest mój ból.
Doha 300
सुहृद सुजान सुसाहिबहि बहुत कहब बड़ि खोरि।आयसु देइअ देव अब सबइ सुधारी मोरि।।300।।
suhṛda sujāna susāhibahi bahuta kahaba baṛi khori |āyasu deia deva aba sabai sudhārī mori ||300||
Prawdziwemu przyjacielowi, tak mądremu i tak dobremu panu, mówić zbyt wiele jest wielką winą. Teraz, panie mój, daj mi swe polecenie; wszystko, co we mnie było nie tak, naprawiłeś.
Ćaupai 301.1-4
प्रभु पद पदुम पराग दोहाई।सत्य सुकृत सुख सीवँ सुहाई।।
सो करि कहउँ हिए अपने की।रुचि जागत सोवत सपने की।।
सहज सनेहँ स्वामि सेवकाई।स्वारथ छल फल चारि बिहाई।।
अग्या सम न सुसाहिब सेवा।सो प्रसादु जन पावै देवा।।
अस कहि प्रेम बिबस भए भारी।पुलक सरीर बिलोचन बारी।।
प्रभु पद कमल गहे अकुलाई।समउ सनेहु न सो कहि जाई।।
कृपासिंधु सनमानि सुबानी।बैठाए समीप गहि पानी।।
भरत बिनय सुनि देखि सुभाऊ।सिथिल सनेहँ सभा रघुराऊ।।
prabhu pada paduma parāga dohāī |satya sukṛta sukha sīvã suhāī ||
so kari kahaũ hie apane kī |ruci jāgata sovata sapane kī ||
sahaja sanehã svāmi sevakāī |svāratha chala phala cāri bihāī ||
agyā sama na susāhiba sevā |so prasādu jana pāvai devā ||
asa kahi prema bibasa bhae bhārī |pulaka sarīra bilocana bārī ||
prabhu pada kamala gahe akulāī |samau sanehu na so kahi jāī ||
kṛpāsiṁdhu sanamāni subānī |baiṭhāe samīpa gahi pānī ||
bharata binaya suni dekhi subhāū |sithila sanehã sabhā raghurāū ||
Przysięgam na pył lotosowych stóp mojego Pana, tę piękną granicę prawdy, cnoty i szczęścia. Składając tę przysięgę, mówię wam, co jest w moim własnym sercu: to pragnienie, które jest moje, na jawie, we śnie i nawet w marzeniach sennych. To służyć mojemu panu z naturalnej miłości, odrzucając własny interes, oszustwo i cztery owoce życia. Nie ma służby dobremu panu równej posłuszeństwu jego rozkazowi. O Panie, niech twój sługa otrzyma tę łaskę. Powiedziawszy to, został wielce przejęty miłością; jego ciało zadrżało, a oczy napełniły się łzami. W swoim wzruszeniu ujął lotosowe stopy Pana. Ta chwila i jego miłość nie mogą być opisane. Ocean Miłosierdzia uczcił go łaskawymi słowami, wziął go za rękę i posadził obok siebie. Słysząc błaganie Bharaty i widząc jego naturę, Pan Raghuów i całe zgromadzenie zemdleli z miłości.
Chhand 301
रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी।मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।।
भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से।तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।
raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī |mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī ||
bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se |tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||
Pan Raghuw słabł z miłości, podobnie jak zgromadzenie świętych, mędrców i król Mithili; w swoich sercach wysławiali wielkość braterskiej miłości i oddania Bharaty. Bogowie wysławiali Bharatę i zsyłali deszcz kwiatów, choć ich umysły były zamglone i zatrwożone. Tulsidas mówi, że wszyscy ludzie zasmucili się, słysząc to, i zamknęli się jak lotosy z nadejściem nocy.
Soratha 301
देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब।मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।
dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba |maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||
Widząc wszystkich mężczyzn i kobiety obu zgromadzeń strapionych i zgnębionych, Indra, całkowicie skalany, jakby uderzał już umarłych, szukał własnego dobra.
Ćaupai 302.1-4
कपट कुचालि सीवँ सुरराजू।पर अकाज प्रिय आपन काजू।।
काक समान पाकरिपु रीती।छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।।
प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला।सो उचाटु सब कें सिर मेला।।
सुरमायाँ सब लोग बिमोहे।राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।।
भय उचाट बस मन थिर नाहीं।छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।।
दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी।सरित सिंधु संगम जनु बारी।।
दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं।एक एक सन मरमु न कहहीं।।
लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू।सरिस स्वान मघवान जुबानू।।
kapaṭa kucāli sīvã surarājū |para akāja priya āpana kājū ||
kāka samāna pākari-pu rītī |chalī malīna katahũ na pratītī ||
prathama kumata kari kapaṭu sãkelā |so ucāṭu saba kẽ sira melā ||
sura-māyā̃ saba loga bimohe |rāma prema atisaya na bichohe ||
bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ |chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ ||
dubidha manogati prajā dukhārī |sarita siṃdhu saṅgama janu bārī ||
ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ |eka eka sana maramu na kahahī̃ ||
lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū |sarisa svāna maghavāna jubānū ||
Król bogów jest samą granicą podstępu i złego postępowania; kocha cudzą szkodę i własny zysk. Wróg Paka ma obyczaje podobne do kruka: przebiegły, nieczystego serca i nigdzie niegodny zaufania. Najpierw uknuł zły plan i zebrał cały swój podstęp, a potem rzucił to zamieszanie na głowy wszystkich. Wszyscy ludzie zostali omamieni iluzją bogów; lecz z powodu niezwykłej miłości do Ramy nie zostali od niego oddzieleni. Opanowani przez strach i niepokój, ich umysły nigdzie nie były spokojne: jednej chwili podobał im się las, a drugiej zachwycał ich dom. Lud, rozdwojony przez ruch swoich myśli, był nędzny jak woda, gdzie rzeka spotyka się z morzem. Rozdwojonym umysłem nie znajdowali zadowolenia nigdzie, i żaden nie wyznał drugiemu tajemnicy swego serca. Widząc to, Pan, skarbnica litości, uśmiechnął się w sercu i rzekł: Indra, młody pan, jest podobny do psa.
Doha 302
भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ।लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।
bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi |lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||
Z wyjątkiem Bharaty, Dżanaki, zgromadzenia mędrców, ministrów oraz roztropnych i czujnych, złuda zesłane przez bogów opanowały wszystkich pozostałych, każdego wedle jego miary, jakby uznając go za do tego zdolnego.
Ćaupai 303.1-4
कृपासिंधु लखि लोग दुखारे।निज सनेहँ सुरपति छल भारे।।
सभा राउ गुर महिसुर मंत्री।भरत भगति सब कै मति जंत्री।।
रामहि चितवत चित्र लिखे से।सकुचत बोलत बचन सिखे से।।
भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई।सुनत सुखद बरनत कठिनाई।।
जासु बिलोकि भगति लवलेसू।प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।।
महिमा तासु कहै किमि तुलसी।भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।।
आपु छोटि महिमा बड़ि जानी।कबिकुल कानि मानि सकुचानी।।
कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई।मति गति बाल बचन की नाई।।
kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre |nija sanehã surapati chala bhāre ||
sabhā rāu guru mahisura maṃtrī |bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī ||
rāmahi citavata citra likhe se |sakucata bolata bacana sikhe se ||
bharata prīti nati binaya baṛāī |sunata sukhada baranata kaṭhināī ||
jāsu biloki bhagati lava-lesū |prema magana muni-gana mithileśū ||
mahimā tāsu kahai kimi tulasī |bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī ||
āpu choṭi mahimā baṛi jānī |kabikula kāni māni sakucānī ||
kahi na sakati guna ruci adhikāī |mati gati bāla bacana kī nāī ||
Ocean Miłosierdzia ujrzał ludzi w cierpieniu, obciążonych własną miłością i oszustwami Indry, pana bogów. Zgromadzenie, król, guru, bramini i ministrowie: oddanie Bharaty uczyniło umysł każdego z nich jak instrument w jego dłoni. Patrzyli na Ramę jak na postacie namalowane na obrazie, i wahając się, mówili słowa jakby wyuczone na pamięć. Miłość Bharaty, jego pokora, jego uniżoność i jego wielkość: są radością dla uszu, lecz trudne do opisania. Widząc choćby drobną cząstkę jego oddania, zastępy mędrców i król Mithili pogrążyli się w miłości. Jakże więc Tulsidas może opowiedzieć jego wielkość? To tylko z naturalnego daru oddania dobre zrozumienie w moim sercu napełniło się rozkoszą. Znając siebie jako małego, a jego wielkość jako ogromną, stało się nieśmiałe i cofnęło się w trwodze przed całym zgromadzeniem poetów. Nie potrafi wyrazić jego cnót ani obfitości własnego pragnienia; ruch mojego umysłu jest jak mowa dziecka.
Doha 303
भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि।उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।
bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri |udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||
Nieskalana sława Bharaty jest jak nieskalany księżyc; a Prawe Zrozumienie, jak młoda panna czakora, utkwia swój wzrok nie mrugając w niego, gdy wznosi się na czystym niebie serc wielbicieli.
Ćaupai 304.1-4
भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ।लघु मति चापलता कबि छमहूँ।।
कहत सुनत सति भाउ भरत को।सीय राम पद होइ न रत को।।
सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को।जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।।
देखि दयाल दसा सबही की।राम सुजान जानि जन जी की।।
धरम धुरीन धीर नय नागर।सत्य सनेह सील सुख सागर।।
देसु काल लखि समउ समाजू।नीति प्रीति पालक रघुराजू।।
बोले बचन बानि सरबसु से।हित परिनाम सुनत ससि रसु से।।
तात भरत तुम्ह धरम धुरीना।लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।
bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ |laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ ||
kahata sunata sati bhāu bharata ko |sīya rāma pada hoi na rata ko ||
sumirata bharatahi premu rāma ko |jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko ||
dekhi dayāla dasā sabahī kī |rāma sujāna jāni jana jī kī ||
dharama dhurīna dhīra naya nāgara |satya saneha sīla sukha sāgara ||
desu kāla lakhi samau samājū |nīti prīti pālaka raghurājū ||
bole bacana bāni sarabasu se |hita parināma sunata sasi rasu se ||
tāta bharata tumha dharama dhurīnā |loka beda bida prema prabīnā ||
Natura Bharaty nie jest łatwa do pojęcia nawet dla Wed; poeci, wybaczyście zuchwalstwo mojego małego rozumu. Kto, opowiadając lub słuchając o prawdziwym oddaniu Bharaty, nie oddałby się stopom Sity i Ramy? Kto jest tak przewrotny jak ten, dla którego miłość do Ramy nie przychodzi łatwo, nawet wspominając Bharatę? Widząc sytuację wszystkich tam obecnych, pełen współczucia i mądry Rama, który zna serca swoich czcicieli, dźwigający ciężar prawości, niezłomny, biegły w polityce, ocean prawdy, czułości, dobrego charakteru i szczęścia, Król Raghuów, obrońca sprawiedliwości i miłości, wziął pod uwagę miejsce, czas, okazję i zgromadzenie, i wypowiedział słowa, które były jak sama esencja wszystkich rzeczy, dobroczynne w swoim skutku i słodkie do usłyszenia jak nektar księżyca. „Drogi Bharato, ty jesteś dźwigającym ciężar prawości, obeznanym w drogach świata i Wed i biegłym w miłości.
Doha 304
करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात।गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।
karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta |gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||
W czynie, słowie i myśli jesteś czysty, i nie ma nikogo równego tobie, drogi bracie, poza tobą samym. Przed starszymi i zgromadzeniem, i w tak nieodpowiedniej porze, jak można mówić o cnotach młodszego brata?
Ćaupai 305.1-4
जानहु तात तरनि कुल रीती।सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।।
समउ समाजु लाज गुरुजन की।उदासीन हित अनहित मन की।।
तुम्हहि बिदित सबही कर करमू।आपन मोर परम हित धरमू।।
मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा।तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।।
तात तात बिनु बात हमारी।केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।।
नतरु प्रजा परिजन परिवारू।हमहि सहित सबु होत खुआरू।।
जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू।जग केहि कहहु न होइ कलेसू।।
तस उतपातु तात बिधि कीन्हा।मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।
jānahu tāta tarani kula rītī |satya-sandha pitu kīrati prītī ||
samau samāju lāja gurujana kī |udāsīna hita anhita mana kī ||
tumhahi bidita sabahī kara karamū |āpana mora parama hita dharamū ||
mohi saba bhाँti bharosa tumhārā |tadapi kahaũ avasara anusārā ||
tāta tāta binu bāta hamārī |kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī ||
nataru prajā parijana parivārū |hamahi sahita sabu hota khuārū ||
jaũ binu avasara athavā̃ dinesū |jaga kehi kahahu na hoi kalesū ||
tasa utapātu tāta bidhi kīnhā |muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||
Bracie, znasz obyczaj rodu Słonecznego, i prawość naszego ojca wobec jego słowa, jego sławę i jego miłość. Znasz czas i zgromadzenie, należny szacunek dla starszych, i serca wszystkich, czy obojętnych, przyjaznych czy wrogich. Postępowanie wszystkich jest ci znane, tak jak i twoje własne najwyższe dobro i moje, oraz wymogi obowiązku. Mam pełne zaufanie do ciebie we wszystkim; jednak mówię, jak tego wymaga okazja. Bracie, bez naszego ojca nasze sprawy utrzymywane były w porządku jedynie dzięki łasce rodziny guru. W przeciwnym razie poddani, dom i rodzina, wraz z nami samymi, wszyscy zostaliby zrujnowani. Gdyby słońce zaszło poza porą, powiedz mi, komu na świecie nie przyniósłoby to udręki? Bracie, Los wywołał właśnie taką klęskę, lecz mędrzec Wasisztha i król Mithili odwrócili ją i ocalili wszystko.
Doha 305
राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम।गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।
rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma |gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||
Sprawy królestwa, cały honor, królewskie podtrzymywanie dharmy, stałość ziemi, bogactwo i dom, przez podtrzymującą moc guru wszystko będzie zachowane, a koniec będzie pomyślny.
Ćaupai 306.1-4
सहित समाज तुम्हार हमारा।घर बन गुर प्रसाद रखवारा।।
मातु पिता गुर स्वामि निदेसू।सकल धरम धरनीधर सेसू।।
सो तुम्ह करहु करावहु मोहू।तात तरनिकुल पालक होहू।।
साधक एक सकल सिधि देनी।कीरति सुगति भूतिमय बेनी।।
सो बिचारि सहि संकटु भारी।करहु प्रजा परिवारु सुखारी।।
बाँटी बिपति सबहिं मोहि भाई।तुम्हहि अवधि भरि बड़ि कठिनाई।।
जानि तुम्हहि मृदु कहउँ कठोरा।कुसमयँ तात न अनुचित मोरा।।
होहिं कुठायँ सुबंधु सुहाए।ओड़िअहिं हाथ असनिहु के घाए।।
sahita samāja tumhāra hamārā |ghara bana gura prasāda rakhavārā ||
mātu pitā gura svāmi nidesū |sakala dharama dharanīdhara sesū ||
so tumha karahu karāvahu mohū |tāta taranikula pālaka hohū ||
sādhaka eka sakala sidhi denī |kīrati sugati bhūtimaya benī ||
so bicāri sahi saṁkaṭu bhārī |karahu prajā parivāru sukhārī ||
bā̃ṭī bipati sabahiṁ mohi bhāī |tumhahi avadhi bhari baṛi kaṭhināī ||
jāni tumhahi mṛdu kahaũ kaṭhorā |kusamayã tāta na anucita morā ||
hohiṁ kuṭhāyã subaṁdhu suhāe |oṛiahiṁ hātha asanihu ke ghāe ||
To, co twoje, i to, co moje, wraz z całą naszą świtą, w domu i w lesie, mają łaskę guru za swego stróża. Rozkaz matki, ojca, guru i pana jest jak Shesha, który dźwiga ziemię, bo podtrzymuje cały obowiązek. Sam posłuchaj tego rozkazu i spraw, bym ja też go posłuchał. Drogi bracie, stań się obrońcą rodu Słońca. To jedyny środek, który daje wszelki sukces, potrójny strumień sławy, dobrego losu i dobrobytu. Rozważywszy to, znieś ciężką przeciwność i uczyń lud oraz swoją rodzinę szczęśliwymi. Bracie, rozdzieliłem nieszczęście między wszystkich, lecz na ciebie spada największa trudność przez cały czas. Wiedząc, że jesteś łagodny, mówię jednak surowo. Drogi bracie, czasy są złe, a to, co mówię, nie jest niestosowne. W czasie potrzeby dobrzy bracia służą jako tarcze, podobnie jak ręce unoszą się, by odeprzeć nawet ciosy pioruna.
Doha 306
सेवक कर पद नयन से मुख सो साहिबु होइ।तुलसी प्रीति कि रीति सुनि सुकबि सराहहिं सोइ।।306।।
sevaka kara pada nayana se mukha so sāhibu hoi |tulasī prīti ki rīti suni sukabi sarāhahiṁ soi ||306||
Sługa jest jak ręce, stopy i oczy, a pan jest jak usta. Tulsidas mówi: słysząc o tej drodze miłości, dobrzy poeci ją w istocie chwalą.
Ćaupai 307.1-4
सभा सकल सुनि रघुबर बानी।प्रेम पयोधि अमिअ जनु सानी।।
सिथिल समाज सनेह समाधी।देखि दसा चुप सारद साधी।।
भरतहि भयउ परम संतोषू।सनमुख स्वामि बिमुख दुख दोषू।।
मुख प्रसन्न मन मिटा बिषादू।भा जनु गूँगेहि गिरा प्रसादू।।
कीन्ह सप्रेम प्रनामु बहोरी।बोले पानि पंकरुह जोरी।।
नाथ भयउ सुखु साथ गए को।लहेउँ लाहु जग जनमु भए को।।
अब कृपाल जस आयसु होई।करौं सीस धरि सादर सोई।।
सो अवलंब देव मोहि देई।अवधि पारु पावौं जेहि सेई।।
sabhā sakala suni raghubara bānī |prema payodhi amia janu sānī ||
sithila samāja saneha samādhī |dekhi dasā cupa sārada sādhī ||
bharatahi bhayau parama saṁtoṣū |sanamukha svāmi bimukha dukha doṣū ||
mukha prasanna mana miṭā biṣādū |bhā janu gū̃gehi girā prasādū ||
kīnha saprema pranāmu bahorī |bole pāni paṁkaruha jorī ||
nātha bhayau sukhu sātha gae ko |laheũ lāhu jaga janamu bhae ko ||
aba kṛpāla jasa āyasu hoī |karauṁ sīsa dhari sādara soī ||
so avalaṁba deva mohi deī |avadhi pāru pāvauṁ jehi seī ||
Całe zgromadzenie, słysząc słowa Ramy, najlepszego z Raghu, które były jak ocean miłości nasycony nektarem, zostało poruszone. Zgromadzenie osłabło, pogrążone w transie czułości; widząc ich stan, Sarada, bogini mowy, milczała. Bharata poczuł najwyższą satysfakcję: z panem zwróconym ku niemu, życzliwie usposobionym, jego cierpienia i wady odeszły. Jego twarz rozjaśniła się, a przygnębienie umysłu zniknęło, jakby niemowa otrzymał dar mowy. Następnie skłonił się przed nim z miłością i przemówił, składając swoje lotosowe dłonie. «Panie, jestem tak szczęśliwy, jakbym poszedł z tobą; zyskałem nagrodę za to, że narodziłem się na świecie.» «Teraz, miłosierny Panie, cokolwiek rozkażesz, przyjmę to na swoją głowę i wypełnię z czcią.» «Panie, daj mi oparcie, służąc któremu mógłbym osiągnąć drugi brzeg wyznaczonego terminu wygnania.»
Doha 307
देव देव अभिषेक हित गुर अनुसासनु पाइ।आनेउँ सब तीरथ सलिलु तेहि कहँ काह रजाइ।।307।।
deva deva abhiṣeka hita gura anusāsanu pāi |āneũ saba tīratha salilu tehi kahã kāha rajāi ||307||
O Boże bogów, aby dokonać twojej koronacji, otrzymałem polecenie Guru. Przyniosłem wodę ze wszystkich świętych miejsc; jaka jest twoja wola w tej sprawie?
Ćaupai 308.1-4
एकु मनोरथु बड़ मन माहीं।सभयँ सकोच जात कहि नाहीं।।
कहहु तात प्रभु आयसु पाई।बोले बानि सनेह सुहाई।।
चित्रकूट सुचि थल तीरथ बन।खग मृग सर सरि निर्झर गिरिगन।।
प्रभु पद अंकित अवनि बिसेषी।आयसु होइ त आवौं देखी।।
अवसि अत्रि आयसु सिर धरहू।तात बिगतभय कानन चरहू।।
मुनि प्रसाद बनु मंगल दाता।पावन परम सुहावन भ्राता।।
रिषिनायकु जहँ आयसु देहीं।राखेहु तीरथ जलु थल तेहीं।।
सुनि प्रभु बचन भरत सुख पावा।मुनि पद कमल मुदित सिरु नावा।।
eku manorathu baṛa mana māhīṁ |sabhayã sakoca jāta kahi nāhīṁ ||
kahahu tāta prabhu āyasu pāī |bole bāni saneha suhāī ||
citrakūṭa suci thala tīratha bana |khaga mṛga sara sari nirjhara girigana ||
prabhu pada aṁkita avani biseṣī |āyasu hoi ta āvauṁ dekhī ||
avasi atri āyasu sira dharahū |tāta bigatabhaya kānana carahū ||
muni prasāda banu maṁgala dātā |pāvana parama suhāvana bhrātā ||
riṣināyaku jahã āyasu dehīṁ |rākhehu tīratha jalu thala tehīṁ ||
suni prabhu bacana bharata sukha pāvā |muni pada kamala mudita siru nāvā ||
Bharata rzekł: «Jest jedno wielkie pragnienie w moim sercu, lecz ze strachu i wstydu nie mogę go wypowiedzieć.» Rama rzekł: «Powiedz je, bracie.» Otrzymawszy rozkaz Pana, Bharata przemówił słowami upiększonymi przez miłość. «Święte miejsca Chitrykaty, jej świątynie i lasy, jej ptaki i zwierzęta, jej jeziora, rzeki i wodospady, i jej mnóstwo wzgórz, i ziemię szczególnie, naznaczoną śladami stóp Pana: jeśli rozkażesz, pójdę i je zobaczę.» Rama rzekł: «Z pewnością weź rozkaz Atriego na swoją głowę, a potem, bracie, wędruj przez las bez trwogi. Dzięki łasce mędrca las daje błogosławieństwa, bracie, i jest najświętszy i najpiękniejszy. W miejscu, które wódź mędrców wskaże, tam złóż wodę świętych miejsc.» Słysząc słowa Pana, Bharata się ucieszył i z radością skłonił głowę u lotosowych stóp mędrca.
Doha 308
भरत राम संबादु सुनि सकल सुमंगल मूल।सुर स्वारथी सराहि कुल बरषत सुरतरु फूल।।308।।
bharata rāma saṁbādu suni sakala sumaṁgala mūla |sura svārathī sarāhi kula baraṣata surataru phūla ||308||
Słysząc rozmowę między Bharatą a Ramą, która jest źródłem wszelkich błogosławieństw, bogowie wysławiali ich obu; a z niebiańskich drzew spadał deszcz kwiatów.
Ćaupai 309.1-4
धन्य भरत जय राम गोसाईं।कहत देव हरषत बरिआई।।
मुनि मिथिलेस सभाँ सब काहू।भरत बचन सुनि भयउ उछाहू।।
भरत राम गुन ग्राम सनेहू।पुलकि प्रसंसत राउ बिदेहू।।
सेवक स्वामि सुभाउ सुहावन।नेमु पेमु अति पावन पावन।।
मति अनुसार सराहन लागे।सचिव सभासद सब अनुरागे।।
सुनि सुनि राम भरत संबादू।दुहु समाज हियँ हरषु बिषादू।।
राम मातु दुखु सुखु सम जानी।कहि गुन राम प्रबोधीं रानी।।
एक कहहिं रघुबीर बड़ाई।एक सराहत भरत भलाई।।
dhanya bharata jaya rāma gosāīṁ |kahata deva haraṣata bariāī ||
muni mithilesa sabhā̃ saba kāhū |bharata bacana suni bhayau uchāhū ||
bharata rāma guna grāma sanehū |pulaki prasaṁsata rāu bidehū ||
sevaka svāmi subhāu suhāvana |nemu pemu ati pāvana pāvana ||
mati anusāra sarāhana lāge |saciva sabhāsada saba anurāge ||
suni suni rāma bharata saṁbādū |duhu samāja hiyã haraṣu biṣādū ||
rāma mātu dukhu sukhu sama jānī |kahi guna rāma prabodhīṁ rānī ||
eka kahahiṁ raghubīra baṛāī |eka sarāhata bharata bhalāī ||
„Błogosławiony Bharata! Chwała Ramie, naszemu Panu!” Tak wołali bogowie, a ich radość wybuchła niepowstrzymanie. Mędrzec, król Mithili i wszyscy w zgromadzeniu napełnili się radością, słysząc słowa Bharaty. Król Videha, drżąc z zachwytu, wysławiał mnogość cnót i miłość Bharaty i Ramy. Urocza natura sługi i pana, oraz ich ślub i miłość, były czystsze niż to, co najczystsze. Ministrowie i wszyscy członkowie zgromadzenia, pełni oddania, zaczęli ich wysławiać stosownie do swego zrozumienia. Słysząc wciąż na nowo rozmowę Ramy i Bharaty, w sercach obu zgromadzeń była radość mieszana ze smutkiem. Matka Ramy, uznając swój ból i szczęście za równe, opowiadała cnoty Ramy i pocieszała królowe. Jedni mówili o wielkości Bohatera Raghuów; inni wysławiali dobroć Bharaty.
Doha 309
अत्रि कहेउ तब भरत सन सैल समीप सुकूप।राखिअ तीरथ तोय तहँ पावन अमिअ अनूप।।309।।
atri kaheu taba bharata sana saila samīpa sukūpa |rākhia tīratha toya tahã pāvana amia anūpa ||309||
Wtedy Atri rzekł do Bharaty: «Niedaleko wzgórza znajduje się dobra studnia. Złóż tam wodę wszystkich świętych miejsc, czystą, podobną do nektaru i niezrównaną.»
परंपरानुसार इस प्रसंग का पाठ ‘सेवक-धर्म’ (आज्ञापालन), ‘प्रजा/परिवार में शान्ति’ और ‘मन के उचाट-द्विविधा’ के शमन का फल देता है; विशेषतः भरत-विनय का श्रवण/कीर्तन दास्य-भक्ति को निर्मल कर ‘अहं-त्याग’ की सिद्धि में सहायक माना जाता है।
सामान्य वैष्णव-परंपरा में दास्य-विनय प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-स्मरण) जोड़ा जाता है; कुछ रामानंदी पाठ-परंपराओं में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.