Prakarana 32
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ से ‘सेवा-धर्म’ की ओर ले जाता है। अयोध्या-काण्ड में राम का वनगमन केवल राजनीतिक घटना नहीं, बल्कि भक्त के भीतर ‘अहं-राज्य’ का विसर्जन है। भरत-चरित्र इस चरण का द्वार है: निष्काम कर्तव्य, भ्रातृ-प्रेम, और लोक-कल्याण के लिए स्व-सुख का त्याग। यहाँ ‘राजधर्म’ भी साधना बनता है—पादुका-शासन के माध्यम से ईश्वर-आज्ञा का सामाजिक रूपांतरण।
Główną rasą Ayodhyā Kāṇḍy jest karuṇā, jednak jej celem nie jest pomnażanie smutku, lecz jego oczyszczenie. Po odejściu Rāmy do lasu, centrum „dharmy” przesuwa się z królewskiego tronu i ustanawia się w posłuszeństwie wobec ājñā (rozkazu Pana/starszych). W tym fragmencie Tulasīdāsa umieszcza nīti (etyczną mądrość), maryādā i miłość na jednej osi: pokorę Rāmy, bezpragnieniowość Bharaty i wyższość słowa guru. W obecnym fragmencie „święta geografia” āśramy Atriego (Bharatakūpa) staje się symbolem lok-kalyāṇa: woda bhakti staje się publiczna. Następnie circumambulacja lasu przez Bharatę, jego zanurzenia i pokłony w tīrthach, a w końcu jego poszukiwanie „królewskiego rozkazu” od Rāmy - to wszystko tworzy wewnętrzną podróż poszukiwacza: najpierw czystość (śucitā), potem oczyszczenie wizji (divya-darśana), a wreszcie ustanowienie w obowiązku (opieka nad Avadh). Tak więc Ayodhyā Kāṇḍa, na sopāna, przekształca viraha-bhakti (bhakti w rozłące) w sevā-bhakti (bhakti jako służbę).
Verses
Ćaupai 310.1-4
भरत अत्रि अनुसासन पाई।जल भाजन सब दिए चलाई।।
सानुज आपु अत्रि मुनि साधू।सहित गए जहँ कूप अगाधू।।
पावन पाथ पुन्यथल राखा।प्रमुदित प्रेम अत्रि अस भाषा।।
तात अनादि सिद्ध थल एहू।लोपेउ काल बिदित नहिं केहू।।
तब सेवकन्ह सरस थलु देखा।किन्ह सुजल हित कूप बिसेषा।।
बिधि बस भयउ बिस्व उपकारू।सुगम अगम अति धरम बिचारू।।
भरतकूप अब कहिहहिं लोगा।अति पावन तीरथ जल जोगा।।
प्रेम सनेम निमज्जत प्रानी।होइहहिं बिमल करम मन बानी।।
Bharata, otrzymawszy polecenie Atriego, rozdał naczynia z wodą wszystkim i ruszył w drogę. Z braćmi, mędrcem Atrim i świętymi udał się tam, gdzie znajdowała się głęboka studnia. Zachował oczyszczającą wodę i świętą ziemię; Atri, pełen radości i miłości, rzekł tak: "Dziecko, to jest pradawne i doskonałe miejsce; czas sprawił, że zostało zapomniane, i nikt o nim nie wie." Wtedy słudzy zobaczyli piękne miejsce i zrobili tam szczególną studnię, napełnioną dobrą wodą. Z woli Brahmy stała się dobroczyńcą świata, łatwa do osiągnięcia, choć trudna do zdobycia, najbardziej prawościowa w swym założeniu. Ludzie będą nazywać ją Studnią Bharaty; jest najbardziej oczyszczająca, miejsce pielgrzymki z wodą odpowiednią do świętych celów. Istoty, które zanurzą się tam z miłością i nabożeństwem, staną się czyste w czynach, myślach i mowie.
Doha 310
कहत कूप महिमा सकल गए जहाँ रघुराउ।अत्रि सुनायउ रघुबरहि तीरथ पुन्य प्रभाउ।।310।।
Opowiedział chwałę studni; wszyscy poszli tam, gdzie był Król Raghuwów. Atri oznajmił Panu Raghuwów świętą moc miejsca pielgrzymki.
Ćaupai 311.1-4
कहत धरम इतिहास सप्रीती।भयउ भोरु निसि सो सुख बीती।।
नित्य निबाहि भरत दोउ भाई।राम अत्रि गुर आयसु पाई।।
सहित समाज साज सब सादें।चले राम बन अटन पयादें।।
कोमल चरन चलत बिनु पनहीं।भइ मृदु भूमि सकुचि मन मनहीं।।
कुस कंटक काँकरीं कुराईं।कटुक कठोर कुबस्तु दुराईं।।
महि मंजुल मृदु मारग कीन्हे।बहत समीर त्रिबिध सुख लीन्हे।।
सुमन बरषि सुर घन करि छाहीं।बिटप फूलि फलि तृन मृदुताहीं।।
मृग बिलोकि खग बोलि सुबानी।सेवहिं सकल राम प्रिय जानी।।
Opowiadając historię prawości z miłością, noc minęła w szczęściu, i nastał świt. Codziennie służąc obu braciom, Rama i Lakszmana, mędrzec Atri otrzymał ich polecenie. Z całym orszakiem i wyposażeniem w pełni przygotowanym, Rama wyruszył do lasu pieszo. Jego delikatne stopy szły bez sandałów; ziemia stała się miękka, zawstydzona w swym sercu. Trawa kusa, ciernie i kamyki, ostre, szorstkie i trudne do przebycia, stały się łagodne. Ziemia stworzyła piękną, miękką ścieżkę; wiatr wiał, zabierając wszystkie trzy rodzaje smutków. Bogowie zsyłali deszcz kwiatów i rozciągali chmury dla cienia; drzewa kwitły i owocowały, a trawa stawała się delikatna. Widząc jelenie i słysząc śpiew ptaków, wszystkie istoty służyły Ramie, wiedząc, że jest im drogi.
Doha 311
सुलभ सिद्धि सब प्राकृतहु राम कहत जमुहात।राम प्रान प्रिय भरत कहुँ यह न होइ बड़ि बात।।311।।
Rama mówi, że sukces przychodzi łatwo nawet dla zwykłych ludzi; lecz to nie jest wielka sprawa, gdyż Bharata trzyma Ramę droższego niż własne życie.
Ćaupai 312.1-4
एहि बिधि भरतु फिरत बन माहीं।नेमु प्रेमु लखि मुनि सकुचाहीं।।
पुन्य जलाश्रय भूमि बिभागा।खग मृग तरु तृन गिरि बन बागा।।
चारु बिचित्र पबित्र बिसेषी।बूझत भरतु दिब्य सब देखी।।
सुनि मन मुदित कहत रिषिराऊ।हेतु नाम गुन पुन्य प्रभाऊ।।
कतहुँ निमज्जन कतहुँ प्रनामा।कतहुँ बिलोकत मन अभिरामा।।
कतहुँ बैठि मुनि आयसु पाई।सुमिरत सीय सहित दोउ भाई।।
देखि सुभाउ सनेहु सुसेवा।देहिं असीस मुदित बनदेवा।।
फिरहिं गएँ दिनु पहर अढ़ाई।प्रभु पद कमल बिलोकहिं आई।।
W ten sposób Bharata podróżował przez las; widząc jego ślub i jego miłość, nawet mędrcy czuli skromność. Ziemia była schronieniem zasługi, z różnorodnymi regionami; ptaki, jelenie, drzewa, trawy, góry, lasy i ogrody. Piękna, cudowna i szczególnie święta, Bharata rozmyślał, gdy oglądał każdy boski widok. Słysząc to, jego serce radowało się, powiedział mędrzec; przyczyna, imię, cnoty i moc zasługi. Gdzieś się kąpał, gdzieś się kłaniał, gdzieś patrzył z sercem pełnym zachwytu. Gdzieś usiadł, otrzymawszy polecenie mędrców, i pamiętał Sitę i obu braci. Widząc jego charakter, miłość i oddaną służbę, bogowie lasu dawali mu błogosławieństwa z radością. Ruszyli dalej; minęły dwie i pół warty dnia, gdy przyszli i ujrzeli stopy Lotosu Pana.
Doha 312
देखे थल तीरथ सकल भरत पाँच दिन माझ।कहत सुनत हरि हर सुजसु गयउ दिवसु भइ साँझ।।312।।
Bharata odwiedził wszystkie święte miejsca po drodze, a minęło pięć dni; spędził dzień, słuchając i opowiadając chwalebną sławę Hariego i Śiwy, i nadszedł wieczór.
Ćaupai 313.1-4
भोर न्हाइ सबु जुरा समाजू।भरत भूमिसुर तेरहुति राजू।।
भल दिन आजु जानि मन माहीं।रामु कृपाल कहत सकुचाहीं।।
गुर नृप भरत सभा अवलोकी।सकुचि राम फिरि अवनि बिलोकी।।
सील सराहि सभा सब सोची।कहुँ न राम सम स्वामि सँकोची।।
भरत सुजान राम रुख देखी।उठि सप्रेम धरि धीर बिसेषी।।
करि दंडवत कहत कर जोरी।राखीं नाथ सकल रुचि मोरी।।
मोहि लगि सहेउ सबहिं संतापू।बहुत भाँति दुखु पावा आपू।।
अब गोसाइँ मोहि देउ रजाई।सेवौं अवध अवधि भरि जाई।।
O świcie całe zgromadzenie się wykąpało; Bharata, król ziemi, rządził trzynastoma królestwami. Wiedząc w sercu, że to był dobry dzień, miłosierny Rama przemówił ze skromnością. Guru, król Bharata i zgromadzenie patrzyli; Rama, nieśmiały, odwrócił się i spoglądał na ziemię. Zgromadzenie chwaliło jego charakter i myślało: nie ma tak skromnego pana jak Rama. Mądry Bharata widział postanowienie Ramy; powstając z miłością, powstrzymał swoją szczególną odwagę. Czyniąc pokłon ze złożonymi rękami, powiedział: Panie, zachowaj wszystkie moje pragnienia przy Tobie. Dla mnie zniosłeś smutek wszystkich; Ty sam cierpiałeś wielki ból na wiele sposobów. Teraz, o Panie, daj mi pozwolenie; będę służył Ajodhji aż do końca mego życia.
Doha 313
जेहिं उपाय पुनि पाय जनु देखै दीनदयाल।सो सिख देइअ अवधि लगि कोसलपाल कृपाल।।313।।
Jakimkolwiek sposobem mogę ponownie osiągnąć widok Miłosiernego dla pokornych, niech Miłosierny Pan Kosali da mi tę radę, aż do samego końca.
Ćaupai 314.1-4
पुरजन परिजन प्रजा गोसाई।सब सुचि सरस सनेहँ सगाई।।
राउर बदि भल भव दुख दाहू।प्रभु बिनु बादि परम पद लाहू।।
स्वामि सुजानु जानि सब ही की।रुचि लालसा रहनि जन जी की।।
प्रनतपालु पालिहि सब काहू।देउ दुहू दिसि ओर निबाहू।।
अस मोहि सब बिधि भूरि भरोसो।किएँ बिचारु न सोचु खरो सो।।
आरति मोर नाथ कर छोहू।दुहुँ मिलि कीन्ह ढीठु हठि मोहू।।
यह बड़ दोषु दूरि करि स्वामी।तजि सकोच सिखइअ अनुगामी।।
भरत बिनय सुनि सबहिं प्रसंसी।खीर नीर बिबरन गति हंसी।।
Mieszkańcy miasta, krewni, poddani i Pan ludu byli wszyscy połączeni czystą i delikatną miłością. Twoje dobro to najwyższe szczęście; rozłąka z Tobą to palący smutek. Bez Pana nie ma osiągnięcia Najwyższego Siedziby. Mądry Pan zna wszystkie pragnienia mojego serca i tęsknotę duszy swego sługi. Opiekun poddanych ochroni każdego; przyniesie dobry skutek po obu stronach. Tak mam obfite zaufanie na każdy sposób; podjąłem rozważania i nie mam surowej trwogi. Mój niepokój, o Panie, jest tylko drobnostką. Oboje razem działaliśmy w upartej samowoli. Usuwając ten wielki błąd, o Panie, odrzuć wszelkie wahanie i poucz swego wyznawcę. Słysząc pokorną modlitwę Bharaty, wszyscy go chwalili; ich stan był jak łabędzie rozróżniające mleko od wody.
Doha 314
दीनबंधु सुनि बंधु के बचन दीन छलहीन।देस काल अवसर सरिस बोले रामु प्रबीन।।314।।
Przyjaciel pokornych, słysząc słowa swego brata, pokorne i wolne od oszustwa, przemówił jako Rama, biegły w odpowiedniej mowie według kraju, czasu i okazji.
Ćaupai 315.1-4
तात तुम्हारि मोरि परिजन की।चिंता गुरहि नृपहि घर बन की।।
माथे पर गुर मुनि मिथिलेसू।हमहि तुम्हहि सपनेहुँ न कलेसू।।
मोर तुम्हार परम पुरुषारथु।स्वारथु सुजसु धरमु परमारथु।।
पितु आयसु पालिहिं दुहु भाई।लोक बेद भल भूप भलाई।।
गुर पितु मातु स्वामि सिख पालें।चलेहुँ कुमग पग परहिं न खालें।।
अस बिचारि सब सोच बिहाई।पालहु अवध अवधि भरि जाई।।
देसु कोसु परिजन परिवारू।गुर पद रजहिं लाग छरुभारू।।
तुम्ह मुनि मातु सचिव सिख मानी।पालेहु पुहुमि प्रजा रजधानी।।
Ojcze, troska twoich i moich krewnych, guru, króla, domu i lasu spoczywa na mojej głowie. Guru, mędrcy i Pan Mithili są na mojej głowie; niech ty i ja nigdy nie cierpimy bólu, nawet we śnie. Moim i twoim najwyższym obowiązkiem jest najwyższe dobro; własny interes, dobra sława i prawość to najwyższy cel. Obydwaj bracia będą posłuszni rozkazowi ojca; to jest dobrze według Wed i świata, i dobre dla króla. Szanuj radę guru, ojca, matki i pana; nie podążaj ścieżką głupców, byś nie wpadł w dół. Tak myśląc, odrzuć wszelkie zmartwienia; rządź Ajodhją aż do końca. Kraj, skarbiec, krewni i dom to ciężki ciężar; szukaj schronienia w pyle stóp guru. Ty, o mędrcze, matko, ministrze i doradco, rządź dobrze tym królestwem, jego poddanymi i stolicą.
Doha 315
मुखिआ मुखु सो चाहिऐ खान पान कहुँ एक।पालइ पोषइ सकल अँग तुलसी सहित बिबेक।।315।।
Potrzebna jest jedna głowa, która jest naczelną wśród głów, jedna głowa do jedzenia i picia; ona karmi i podtrzymuje wszystkie członki, wraz z rozumem, mówi Tulsidas.
Ćaupai 316.1-4
राजधरम सरबसु एतनोई।जिमि मन माहँ मनोरथ गोई।।
बंधु प्रबोधु कीन्ह बहु भाँती।बिनु अधार मन तोषु न साँती।।
भरत सील गुर सचिव समाजू।सकुच सनेह बिबस रघुराजू।।
प्रभु करि कृपा पाँवरीं दीन्हीं।सादर भरत सीस धरि लीन्हीं।।
चरनपीठ करुनानिधान के।जनु जुग जामिक प्रजा प्रान के।।
संपुट भरत सनेह रतन के।आखर जुग जुन जीव जतन के।।
कुल कपाट कर कुसल करम के।बिमल नयन सेवा सुधरम के।।
भरत मुदित अवलंब लहे तें।अस सुख जस सिय रामु रहे तें।।
rājadharma sarbasu etanoī |jimi mana māhā̃ manoratha goī ||
bandhu prabodhu kīnha bahu bhā̃tī |binu adhāra mana toṣu na sā̃tī ||
bharata sīla guru saciva samājū |sakuca saneha bibasa raghurājū ||
prabhu kari kṛpā pā̃varī̃ dīnhī̃ |sādara bharata sīsa dhari līnhī̃ ||
caraṇapīṭha karuṇānidhāna ke |janu juga jāmika prajā prāna ke ||
saṃpuṭa bharata saneha ratana ke |ākhara juga juna jīva jatana ke ||
kula kapāṭa kara kusala karama ke |bimala nayana sevā sudharama ke ||
bharata mudita avalaṃba lahe tẽ |asa sukha jasa siya rāmu rahe tẽ ||
Cała istota królowania jest tylko taka: że wewnętrzny cel władcy powinien być jak dobrze rządzony umysł. Rama udzielał rad bratu na wiele sposobów; bo bez prawdziwego oparcia serce nie znajduje ani zadowolenia, ani spokoju. Widząc charakter Bharaty, starszych i ministrów, Raghu-radża został przejęty skromną, czułą miłością. Wtedy, w miłosierdziu, Pan dał mu swoje stopy; a Bharata z czcią uniósł je do swojej głowy. Te stopy Skarbu miłosierdzia stały się, jakby, podporą noszącą świat i samym życiem ludzi. Były one szkatułą klejnotu miłości Bharaty i dwiema sylabami, przez które istoty żyjące dążą naprzód. Były one rodzinną bramą ochronną dla pomyślnych działań i czystooką służbą nieskalanej powinności. Bharata radował się, znajdując taką ucieczkę, takie szczęście i chwałę, jaką posiadają Sita i Rama sami.
Doha 316
मागेउ बिदा प्रनामु करि राम लिए उर लाइ।लोग उचाटे अमरपति कुटिल कुअवसरु पाइ।।316।।
māgeu bidā pranāmu kari rāma liye ura lāi |loga ucāṭe amarapati kuṭila kuavasaru pāi ||316||
Poprosił o pozwolenie i skłonił się, a Rama przycisnął go do swojej piersi. Ludzie poczuli niepokój, podczas gdy pan bogów, z przewrotnym zamiarem, znalazł nieszczęśliwy moment.
Ćaupai 317.1-4
सो कुचालि सब कहँ भइ नीकी।अवधि आस सम जीवनि जी की।।
नतरु लखन सिय सम बियोगा।हहरि मरत सब लोग कुरोगा।।
रामकृपाँ अवरेब सुधारी।बिबुध धारि भइ गुनद गोहारी।।
भेंटत भुज भरि भाइ भरत सो।राम प्रेम रसु कहि न परत सो।।
तन मन बचन उमग अनुरागा।धीर धुरंधर धीरजु त्यागा।।
बारिज लोचन मोचत बारी।देखि दसा सुर सभा दुखारी।।
मुनिगन गुर धुर धीर जनक से।ग्यान अनल मन कसें कनक से।।
जे बिरंचि निरलेप उपाए।पदुम पत्र जिमि जग जल जाए।।
so kucāli saba kahã bhai nīkī |avadhi āsa sama jīvani jī kī ||
nataru lakhana siya sama biyogā |hahari marata saba loga kurogā ||
rāmakṛpā̃ avareba sudhārī |bibudha dhāri bhai guṇada gohārī ||
bhẽṭata bhuja bhari bhāi bharata so |rāma prema rasu kahi na parata so ||
tana mana bacana umaga anurāgā |dhīra dhuraṃdhara dhīraju tyāgā ||
bārija locana mocata bārī |dekhi dasā sura sabhā dukhārī ||
munigana guru dhura dhīra janaka se |gyāna anala mana kasẽ kanaka se ||
je birañci nirlepa upāe |paduma patra jimi jaga jala jāe ||
Ten niekorzystny obrót okazał się dobry dla wszystkich, nadzieja sama jest granicą, dzięki której życie trwa. W przeciwnym razie, przy rozłące z Lakszmaną i Sitą, wszyscy ludzie płakaliby i umierali z ciężkiej choroby. Z łaski Ramy zaburzenie zostało naprawione; nawet bogowie przyjęli formy, wielbiąc Kopalnię cnót. Gdy Bharata spotkał swego brata i objął Go w ramionach, nektar miłości Ramy nie może zostać wyrażony słowami. Miłość wzbierająca przez ciało, umysł i mowę; nawet najwytrwalsi z stałych utracili opanowanie. Pan o oczach jak lotosy wylewał łzy; widząc to, zgromadzenie bogów zasmuciło się. Mędrcy, starsi i niezwykle stały Dżanaka, próbowani ogniem wiedzy, byli jak złoto na kamieniu próbnym. Nawet ci, których Brahma ukształtował jako nieskalanych, pozostali, jak liście lotosu pośród wód świata.
Doha 317
तेउ बिलोकि रघुबर भरत प्रीति अनूप अपार।भए मगन मन तन बचन सहित बिराग बिचार।।317।।
teu biloki raghubara bharata prīti anūpa apāra |bhae magana mana tana bacana sahita birāga bicāra ||317||
Oni również, widząc niezrównaną i bezgraniczną miłość między Raghubarą a Bharatą, byli pochłonięci, umysłem, ciałem i mową, myślami o wyrzeczeniu i rozważnym namyśle.
Ćaupai 318.1-4
जहाँ जनक गुर मति भोरी।प्राकृत प्रीति कहत बड़ि खोरी।।
बरनत रघुबर भरत बियोगू।सुनि कठोर कबि जानिहि लोगू।।
सो सकोच रसु अकथ सुबानी।समउ सनेहु सुमिरि सकुचानी।।
भेंटि भरत रघुबर समुझाए।पुनि रिपुदवनु हरषि हियँ लाए।।
सेवक सचिव भरत रुख पाई।निज निज काज लगे सब जाई।।
सुनि दारुन दुखु दुहूँ समाजा।लगे चलन के साजन साजा।।
प्रभु पद पदुम बंदि दोउ भाई।चले सीस धरि राम रजाई।।
मुनि तापस बनदेव निहोरी।सब सनमानि बहोरि बहोरी।।
jahā̃ janaka guru mati bhorī |prākṛta prīti kahata baṛi khorī ||
baranata raghubara bharata biyogū |suni kaṭhora kabi jānihi logū ||
so sakoca rasu akatha subānī |samau sanehu sumiri sakucānī ||
bhẽṭi bharata raghubara samujhāe |puni ripudavanu haraṣi hiyã lāe ||
sevaka saciva bharata rukha pāī |nija nija kāja lage saba jāī ||
suni dārun dukhu duhū̃ samājā |lage calana ke sājana sājā ||
prabhu pada paduma bandi dou bhāī |cale sīsa dhari rāma rajāī ||
muni tāpasa banadeva nihorī |saba sanamāni bahori bahorī ||
Gdzie ja, nauczyciel Dżanaki, jestem tak prostoduszny, wielką winą jest mówić o zwykłej światowej przywiązaniu. Opisać rozłąkę Raghubary i Bharaty, ludzie uznają poetę za twardego serca, słuchając tego. Ten rasa skromnego powściągnięcia jest poza mową; wspominając ten czas i tę miłość, same słowa stają się nieśmiałe. Spotkawszy Bharatę, Raghubara udzielił mu rad, a następnie Pogromca wrogów z radością wziął go znów do swego serca. Słudzy i ministrowie, odczytując intencję Bharaty, każdy udał się do własnej powinności. Słysząc straszliwy żal po obu stronach, przygotowania do odejścia się rozpoczęły. Dwaj bracia skłonili się do stóp Lotosowych Pana i wyruszyli, nosząc rozkaz Ramy na swoich głowach. Pozdrawiali mędrców, ascetów i bóstwa leśne, oddając cześć wszystkim raz po raz.
Doha 318
लखनहि भेंटि प्रनामु करि सिर धरि सिय पद धूरि।चले सप्रेम असीस सुनि सकल सुमंगल मूरि।।318।।
lakhanahi bheṇṭi pranāmu kari sir dhari siya pada dhūri |cale sa-prema asīsa suni sakala su-maṅgala mūri ||318||
Spotykając Lakszmanę, skłonił się; i kładąc na swojej głowie pył ze stóp Sity, wyruszył. Słysząc pełne miłości błogosławieństwa, szedł dalej, on, który jest samym ucieleśnieniem wszelkiej pomyślności.
Ćaupai 319.1-4
सानुज राम नृपहि सिर नाई।कीन्हि बहुत बिधि बिनय बड़ाई।।
देव दया बस बड़ दुखु पायउ।सहित समाज काननहिं आयउ।।
पुर पगु धारिअ देइ असीसा।कीन्ह धीर धरि गवनु महीसा।।
मुनि महिदेव साधु सनमाने।बिदा किए हरि हर सम जाने।।
सासु समीप गए दोउ भाई।फिरे बंदि पग आसिष पाई।।
कौसिक बामदेव जाबाली।पुरजन परिजन सचिव सुचाली।।
जथा जोगु करि बिनय प्रनामा।बिदा किए सब सानुज रामा।।
नारि पुरुष लघु मध्य बड़ेरे।सब सनमानि कृपानिधि फेरे।।
s-anuja rāma nṛpahi sir nāī |kīnhi bahuta bidhi binaya baṛāī ||
deva dayā basa baṛa dukhu pāyu |sahita samāja kānanahiṃ āyu ||
pura pagu dhāri-a dei asīsā |kīnha dhīra dhari gavanu mahīsā ||
muni mahideva sādhu sanamāne |bidā kiye hari hara sama jāne ||
sāsu samīpa gae dou bhāī |phire bandi paga āsiṣa pāī ||
kausika bāmadeva jāvālī |purajana parijana saciva sucālī ||
jathā jogu kari binaya pranāmā |bidā kiye saba s-anuja rāmā ||
nāri puruṣa laghu madhya baṛere |saba sanamāni kṛpānidhi phere ||
Rama ze swym młodszym bratem skłonił głowę przed królem i na wiele sposobów złożył pokorne prośby. Z rozporządzenia boskiego współczucia spotkał go wielki smutek, i ze swym orszakiem udał się do lasu. Stawiając stopę poza miastem, otrzymał błogosławieństwa; pan ludzi, uspokajając serce, rozpoczął podróż. Mędrców, czcigodnych świętych mężów i świętych honorował, żegnając ich, uznając ich za godnych jak Hari i Hara. Dwaj bracia podeszli do matek królowych i wrócili po pokłonieniu się do ich stóp i otrzymaniu błogosławieństw. Kauszika, Wamadewa, Dżabali, obywatele, krewni, ministrowie dobrego prowadzenia, każdego, jak przystało, pozdrowił z pokorą; a wszystkich odesłał Rama ze swym bratem. Kobiety i mężczyźni, młodzi, średni i wielcy, okazując cześć wszystkim, ocean współczucia odwrócił się (by iść dalej).
Doha 319
भरत मातु पद बंदि प्रभु सुचि सनेहँ मिलि भेंटि।बिदा कीन्ह सजि पालकी सकुच सोच सब मेटि।।319।।
bharata mātu pada bandi prabhu suci sanehaṃ mili bheṇṭi |bidā kīnha saji pālakī sakuca soca saba meṭi ||319||
Kłaniając się do stóp matki Bharaty, Pan spotkał ją z nieskazitelnym uczuciem. Pożegnał się; nosze zostały przygotowane; a cały jej wstyd i lękliwe myśli zostały rozwiane.
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-चरित्र के पाठ को ‘निष्काम सेवा, भ्रातृ-प्रेम, और राज्य/गृहस्थ-धर्म की शुद्धि’ का फलदायक माना गया है। ‘भरतकूप’ प्रसंग का स्मरण तीर्थ-स्नान-सदृश मन-शुद्धि और लोक-कल्याण-बुद्धि बढ़ाने वाला कहा जाता है—मन, वाणी, कर्म की ‘बिमलता’ (पंक्ति: ‘होइहहिं बिमल करम मन बानी’)।
इस खंड (भरत-विनय, पादुका-प्रदान, सेवा-धर्म) में साधारणतः राम-नाम-सम्पुट प्रचलित है: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ का जप। कुछ परंपराओं में ‘भरतचरित’ के साथ ‘प्रनतपाल’ भाव हेतु ‘दीन दयाल’/‘कृपालु’ नाम-स्मरण भी जोड़ा जाता है।
Ask anything about Prakarana 32 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
