Prakarana 31
यह सोपान ‘वैराग्य-जन्य धर्म-निष्ठा’ का द्वार है: राज्य, परिवार, लोकमर्यादा और निजी प्रेम—इन सबके बीच राम का त्याग ‘धर्म की सर्वोच्चता’ को साधक के अंतःकरण में प्रतिष्ठित करता है। अयोध्या-काण्ड में भक्ति भावुकता नहीं, ‘मर्यादा-आधारित समर्पण’ बनती है; यहाँ साधक सीखता है कि ईश्वर-प्रसाद (आज्ञा/अनुशासन) ही मुक्ति-पथ का वास्तविक आलंबन है।
இந்த துண்டுத் துண்டான பிரசங்கத்தில் (தோ. 300–309) அயோத்தியா காண்டத்தின் கருணையின் உள்ளே சாந்த-பக்தி உதயம் காணப்படுகிறது. பரதனின் விநயம், அபராத-போதம், ஸ்வாமி-சேவக-தர்ம மொழி ‘தாச்ய’த்தைத் தூய்மைப்படுத்துகிறது; மறுபுறம் ராமனின் பதில்—நீதி, லோகலாஜம், குரு-சமாஜம், ப்ரஜா-பாலனம், அவசர-தர்மம் ஆகியவற்றின் வழி ‘மரியாதா’வை தர்ம-தத்துவமாக நிறுவுகிறது. துளசி இங்கே உணர்ச்சி கருணையை வெறும் அழுகையாக விடுவதில்லை—அதை விவேக ஆதரித்த சமர்ப்பணமாக மாற்றுகிறார். தேவமாயையால் இந்திரன் (மகவா) செய்யும் கபட-சேஷ்டையை காட்டி, வெளிப்புற நல்வாழ்த்துக்குள் சுயநல-வஞ்சம் மறைந்திருக்கலாம் என்பதையும் சொல்கிறார்; ஆகவே உண்மைப் பக்தி ‘ஸ்வாரத் சல பல சாரி பிஹாய்’ செய்து ஆஜ்ஞா-பாலனத்தில் நிலைக்கிறது. இவ்வாறு அயோத்தியா காண்டம் சோபான-க்ரமத்தில் ‘தியாகத்தின் நெறி’யிலிருந்து ‘பக்தியின் பரிபக்வம்’ வரை சாதகனை உயர்த்துகிறது.
Verses
சௌபாய் 300.1-4
सोक सनेहँ कि बाल सुभाएँ।आयउँ लाइ रजायसु बाएँ।।
तबहुँ कृपाल हेरि निज ओरा।सबहि भाँति भल मानेउ मोरा।।
देखेउँ पाय सुमंगल मूला।जानेउँ स्वामि सहज अनुकूला।।
बड़ें समाज बिलोकेउँ भागू।बड़ीं चूक साहिब अनुरागू।।
कृपा अनुग्रह अंगु अघाई।कीन्हि कृपानिधि सब अधिकाई।।
राखा मोर दुलार गोसाईं।अपनें सील सुभायँ भलाईं।।
नाथ निपट मैं कीन्हि ढिठाई।स्वामि समाज सकोच बिहाई।।
अबिनय बिनय जथारुचि बानी।छमिहि देउ अति आरति जानी।।
soka sanehã ki bāla subhāẽ |āyaũ lāi rajāyasu bāẽ ||
tabahũ kṛpāla heri nija orā |sabahi bhā̃ti bhala māneu morā ||
dekheũ pāya sumaṁgala mūlā |jāneũ svāmi sahaja anukūlā ||
baṛeṁ samāja bilokeũ bhāgū |baṛīṁ cūka sāhiba anurāgū ||
kṛpā anugraha aṁgu aghāī |kīnhi kṛpānidhi saba adhikāī ||
rākhā mora dulāra gosāīṁ |apaneṁ sīla subhāyã bhalāīṁ ||
nātha nipaṭa maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī |svāmi samāja sakoca bihāī ||
abinaya binaya jathāruci bānī |chamihi deu ati ārati jānī ||
சோகமும் அன்பும் அல்லது பிள்ளையின் இயல்பாலும், உம்முடைய கட்டளையை ஒதுக்கி வைத்து இங்கு வந்தேன். என்றாலும் கிருபாளுவானவர் தம்முடையவராக என்னைப் பார்த்தார், எல்லா விதத்திலும் என் செயலை நல்லதென ஏற்றார். எல்லா மங்கலங்களுக்கும் மூலமான உம்முடைய பாதங்களைக் கண்டேன், என் தலைவர் இயற்கையாகவே எனக்கு அனுகூலமானவர் என அறிந்தேன். இப்பெரும் சபையில் என் பாக்கியத்தைக் கண்டேன்: என் குற்றம் பெரியது, ஆனால் என் தலைவரின் அன்பு அதைவிடப் பெரியது. கிருபாகரர், தம் கிருபையாலும் அனுக்கிரகத்தாலும் என் ஒவ்வொரு அங்கத்தையும் திருப்தியடையச் செய்து, எல்லாவற்றையும் மிகுதியாகச் செய்தார். என் தலைவர், தம்முடைய மென்மையான இயல்பின் நன்மையால், என் பாசத்தைப் பேணினார். நாதா, நான் முற்றிலும் துணிவு காட்டினேன், என் தலைவர் முன்னும் இச்சபையின் முன்னும் வெட்கத்தை விடுத்தேன். என் வார்த்தைகள், அடங்காமையோ அடக்கமோ என என் இஷ்டப்படி பேசினேன்; என் தலைவர், என் துயரம் எவ்வளவு ஆழமானது என அறிந்து என்னை மன்னிக்கட்டும்.
தோஹா 300
सुहृद सुजान सुसाहिबहि बहुत कहब बड़ि खोरि।आयसु देइअ देव अब सबइ सुधारी मोरि।।300।।
suhṛda sujāna susāhibahi bahuta kahaba baṛi khori |āyasu deia deva aba sabai sudhārī mori ||300||
நல்ல நண்பர், ஞானியான, நல்ல தலைவருக்கு அதிகமாகக் கூறுவது பெரும் குற்றம். இப்போது, என் தலைவா, எனக்கு உன் கட்டளையைக் கொடு; என்னில் உள்ள எல்லாக் குற்றங்களையும் நீ திருத்திவிட்டாய்.
சௌபாய் 301.1-4
प्रभु पद पदुम पराग दोहाई।सत्य सुकृत सुख सीवँ सुहाई।।
सो करि कहउँ हिए अपने की।रुचि जागत सोवत सपने की।।
सहज सनेहँ स्वामि सेवकाई।स्वारथ छल फल चारि बिहाई।।
अग्या सम न सुसाहिब सेवा।सो प्रसादु जन पावै देवा।।
अस कहि प्रेम बिबस भए भारी।पुलक सरीर बिलोचन बारी।।
प्रभु पद कमल गहे अकुलाई।समउ सनेहु न सो कहि जाई।।
कृपासिंधु सनमानि सुबानी।बैठाए समीप गहि पानी।।
भरत बिनय सुनि देखि सुभाऊ।सिथिल सनेहँ सभा रघुराऊ।।
prabhu pada paduma parāga dohāī |satya sukṛta sukha sīvã suhāī ||
so kari kahaũ hie apane kī |ruci jāgata sovata sapane kī ||
sahaja sanehã svāmi sevakāī |svāratha chala phala cāri bihāī ||
agyā sama na susāhiba sevā |so prasādu jana pāvai devā ||
asa kahi prema bibasa bhae bhārī |pulaka sarīra bilocana bārī ||
prabhu pada kamala gahe akulāī |samau sanehu na so kahi jāī ||
kṛpāsiṁdhu sanamāni subānī |baiṭhāe samīpa gahi pānī ||
bharata binaya suni dekhi subhāū |sithila sanehã sabhā raghurāū ||
என் இறைவனின் தாமரைப் பாதங்களின் தூளின் மீது ஆணையிடுகிறேன்; அது சத்தியம், புண்ணியம், இன்பம் ஆகியவற்றின் அழகிய எல்லை. அந்த ஆணையை மேற்கொண்டு, என் இதயத்தில் உள்ளதைக் கூறுகிறேன்: விழித்திருக்கும்போதும், தூங்கும்போதும், கனவிலும் கூட எனக்கு இருக்கும் ஏக்கம். அது இயற்கையான அன்பினால் என் தலைவனைச் சேவிப்பது, சுயநலம், வஞ்சகம், நான்கு கனிகள் ஆகியவற்றை விட்டுவிட்டு. நல்ல தலைவனின் சேவைக்கு அவன் கட்டளைக்குக் கீழ்ப்படிவதற்கு நிகர் இல்லை. இறைவா, உமது அடியவன் அந்தக் கிருபையைப் பெறட்டும். இவ்வாறு கூறி, அவன் அன்பினால் மிகவும் ஆட்கொள்ளப்பட்டான்; அவன் உடல் சிலிர்த்தது, அவன் கண்கள் கண்ணீரால் நிரம்பின. தவிப்பில் அவன் இறைவனின் தாமரைப் பாதங்களைப் பற்றிக்கொண்டான். அந்தத் தருணமும் அவன் அன்பும் வர்ணிக்க முடியாதவை. கருணைக்கடலானவர் அவனை இனிய சொற்களால் மதித்து, அவன் கையைப் பிடித்துத் தம் அருகே அமரச் செய்தார். பரதனின் வேண்டுகோளைக் கேட்டு, அவன் குணத்தைக் கண்டு, ரகு ராஜனும் சபையும் அன்பினால் உருகினர்.
சந்தம் 301
रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी।मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।।
भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से।तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।
raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī |mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī ||
bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se |tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||
ரகுவின் தலைவன் அன்பினால் மயங்கினான், சான்றோர் கூட்டமும், முனிவர்களும், மிதிலையின் தலைவனும் அவ்வாறே மயங்கினர்; தங்கள் மனத்தில் பரதனின் சகோதர அன்பின் மகிமையையும் பக்தியின் மகிமையையும் போற்றினர். தேவர்கள் பரதனைப் போற்றி மலர்களைப் பொழிந்தனர், ஆனால் அவர்கள் மனம் கலங்கியிருந்தது. துலஸிதாஸ் கூறுகிறார், கேட்டதைக் கேட்டு எல்லா மக்களும் வருந்தி, இரவு வரும்போது தாமரைகள் மூடிக்கொள்வதுபோல விலகினர்.
சோரட்டா 301
देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब।मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।
dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba |maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||
இரு சபைகளிலும் உள்ள ஆண் பெண்கள் அனைவரும் துன்பத்தால் வாடி விரக்தியடைந்திருப்பதைக் கண்டு, மிகவும் தீயவனான இந்திரன், ஏற்கனவே இறந்தவர்களைக் கொல்வது போல, தன் நன்மையையே நாடினான்.
சௌபாய் 302.1-4
कपट कुचालि सीवँ सुरराजू।पर अकाज प्रिय आपन काजू।।
काक समान पाकरिपु रीती।छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।।
प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला।सो उचाटु सब कें सिर मेला।।
सुरमायाँ सब लोग बिमोहे।राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।।
भय उचाट बस मन थिर नाहीं।छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।।
दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी।सरित सिंधु संगम जनु बारी।।
दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं।एक एक सन मरमु न कहहीं।।
लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू।सरिस स्वान मघवान जुबानू।।
kapaṭa kucāli sīvã surarājū |para akāja priya āpana kājū ||
kāka samāna pākari-pu rītī |chalī malīna katahũ na pratītī ||
prathama kumata kari kapaṭu sãkelā |so ucāṭu saba kẽ sira melā ||
sura-māyā̃ saba loga bimohe |rāma prema atisaya na bichohe ||
bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ |chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ ||
dubidha manogati prajā dukhārī |sarita siṃdhu saṅgama janu bārī ||
ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ |eka eka sana maramu na kahahī̃ ||
lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū |sarisa svāna maghavāna jubānū ||
வஞ்சகமும் தீய சூழ்ச்சியும் நிறைந்த தேவர்களின் தலைவன், பிறர் அழிவில் இன்பம் கொண்டு தன் நலனில் பற்றுக்கொண்டவன். பாகாசுரனின் விரோதி காகத்தைப் போன்ற நடத்தையுடையவன்; வஞ்சகன், தீய எண்ணம் கொண்டவன், எங்கும் நம்பப்படாதவன். முதலில் தீய எண்ணத்தை வகுத்து வஞ்சகத்தைத் திரட்டினான்; பின் அந்தக் கலக்கத்தை அனைவர் தலையின்மேலும் இறக்கினான். தேவர்களின் மாயையால் அனைத்து மக்களும் குழப்பமடைந்தனர்; ஆனால் ராமரிடம் அளவற்ற பக்தி கொண்டிருந்ததால் அவரை விட்டு நீங்கவில்லை. பயமும் கலக்கமும் பிடித்து மனம் எங்கும் நிலையாக இல்லை; ஒரு கணம் காடு விருப்பமாய், மறு கணம் இல்லம் அழகாய் தோன்றியது. இருமனப்போக்கினால் பிரஜைகள் துன்பப்பட்டனர்; ஆறும் கடலும் கூடும் இடத்தின் நீரைப் போல. இருமனத்தால் எங்கும் திருப்தி அடையவில்லை; ஒருவர் மற்றவரிடம் தம் மனதின் ரகசியத்தைக் கூறவில்லை. இதைக் கண்டு கருணைக்கடலான இறைவன் மனதில் புன்னகைத்துக் கூறினார்: இளம் இந்திரன் நாயைப் போன்றவன்.
தோஹா 302
भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ।लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।
bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi |lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||
பரதன், ஜனகன், முனிவர்கள், அமைசியர்கள், ஞானிகளான விழிப்புடையோர் ஆகியோரைத் தவிர, தேவர்களின் மாயை மற்ற அனைவரையும் தத்தம் தகுதிக்கேற்பப் பற்றிக்கொண்டது, ஒவ்வொருவரும் அதற்குப் பொருந்துவர் என்பதுபோல.
சௌபாய் 303.1-4
कृपासिंधु लखि लोग दुखारे।निज सनेहँ सुरपति छल भारे।।
सभा राउ गुर महिसुर मंत्री।भरत भगति सब कै मति जंत्री।।
रामहि चितवत चित्र लिखे से।सकुचत बोलत बचन सिखे से।।
भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई।सुनत सुखद बरनत कठिनाई।।
जासु बिलोकि भगति लवलेसू।प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।।
महिमा तासु कहै किमि तुलसी।भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।।
आपु छोटि महिमा बड़ि जानी।कबिकुल कानि मानि सकुचानी।।
कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई।मति गति बाल बचन की नाई।।
kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre |nija sanehã surapati chala bhāre ||
sabhā rāu guru mahisura maṃtrī |bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī ||
rāmahi citavata citra likhe se |sakucata bolata bacana sikhe se ||
bharata prīti nati binaya baṛāī |sunata sukhada baranata kaṭhināī ||
jāsu biloki bhagati lava-lesū |prema magana muni-gana mithileśū ||
mahimā tāsu kahai kimi tulasī |bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī ||
āpu choṭi mahimā baṛi jānī |kabikula kāni māni sakucānī ||
kahi na sakati guna ruci adhikāī |mati gati bāla bacana kī nāī ||
கருணையின் கடலாகிய இராமர், மக்கள் துயரப்படுவதைக் கண்டார்; அவர்கள் தங்கள் சொந்த அன்பாலும் தேவர்களின் தலைவனாகிய இந்திரனின் ஏமாற்றுதல்களாலும் பளுவேற்றப்பட்டிருந்தனர். சபையும் அரசனும் குருவும் பிராமணர்களும் அமைச்சர்களும்: பரதனின் பக்தியானது ஒவ்வொருவரின் மனதையும் தம் கையில் இசைக்கப்படும் ஒரு கருவியைப் போல ஆக்கியிருந்தது. அவர்கள் இராமரைப் பார்த்தனர், ஓவியத்தில் வரையப்பட்ட உருவங்களைப் போல, தயங்கியபடி, மனப்பாடம் செய்து கற்ற வார்த்தைகளைப் பேசினர். பரதனின் அன்பு, அவன் தாழ்மை, அவன் விநயம், அவன் பெருமை: இவை கேட்க இன்பம் தருபவை, ஆனால் வர்ணிக்கக் கடினமானவை. அவன் பக்தியின் ஒரு சிறு பகுதியைக் கூடக் கண்டு, முனிவர்களின் கூட்டமும் மிதிலையின் அரசனும் அன்பில் மூழ்கினர். அப்படியென்றால் துளஸிதாஸர் அவன் மகிமையை எப்படிக் கூற முடியும்? பக்தியின் இயற்கையான கொடையால்தான் என் இதயத்திலுள்ள நல்ல புத்தி ஆனந்தத்தால் அசைக்கப்பட்டது. என் புத்தி, தன்னைச் சிறியதெனவும் அவன் மகிமை பெரியதெனவும் அறிந்து, வெட்கித் தள்ளினது, கவிஞர்களின் முழு சபையையும் பயந்து பின்னடைந்தது. அது அவன் குணங்களைக் கூற இல்லை, தன் ஆசையின் மிகுதியையும் இல்லை; என் மனதின் நடை ஒரு குழந்தையின் பேச்சைப் போன்றது.
தோஹா 303
भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि।उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।
bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri |udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||
பரதனின் களங்கமற்ற கீர்த்தி களங்கமற்ற சந்திரன், பக்தர்களின் இதயம் என்னும் தெளிந்த வானத்தில் உதித்தது, என் நல்ல புத்தி சகோர பறவையின் குஞ்சைப் போல் அதையே கண் மிழியாது உற்று நோக்கிக் கொண்டிருக்கிறது.
சௌபாய் 304.1-4
भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ।लघु मति चापलता कबि छमहूँ।।
कहत सुनत सति भाउ भरत को।सीय राम पद होइ न रत को।।
सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को।जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।।
देखि दयाल दसा सबही की।राम सुजान जानि जन जी की।।
धरम धुरीन धीर नय नागर।सत्य सनेह सील सुख सागर।।
देसु काल लखि समउ समाजू।नीति प्रीति पालक रघुराजू।।
बोले बचन बानि सरबसु से।हित परिनाम सुनत ससि रसु से।।
तात भरत तुम्ह धरम धुरीना।लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।
bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ |laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ ||
kahata sunata sati bhāu bharata ko |sīya rāma pada hoi na rata ko ||
sumirata bharatahi premu rāma ko |jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko ||
dekhi dayāla dasā sabahī kī |rāma sujāna jāni jana jī kī ||
dharama dhurīna dhīra naya nāgara |satya saneha sīla sukha sāgara ||
desu kāla lakhi samau samājū |nīti prīti pālaka raghurājū ||
bole bacana bāni sarabasu se |hita parināma sunata sasi rasu se ||
tāta bharata tumha dharama dhurīnā |loka beda bida prema prabīnā ||
வேதங்களுக்கும் பரதனின் இயல்பை அறிவது எளிதல்ல; கவிஞர்களே, என் சிறிய புத்தியின் முரட்டுத்தனத்தை மன்னியுங்கள். பரதனின் உண்மையான பக்தியைச் சொல்லவோ கேட்கவோ யார் சீதை மற்றும் ராமரின் திருவடிகளில் பக்தி கொள்ளாமல் இருக்க முடியும்? பரதனை நினைக்கும்போதும் ராமனின் அன்பு எளிதில் வராதவன், அவ்வளவு பாவியான வேறு யார் இருக்க முடியும்? அங்கு எல்லோரின் நிலையைக் கண்டு, தன் பக்தர்களின் உள்ளத்தை அறிந்த கருணையும் ஞானமும் கொண்ட ராமன், தர்மத்தின் சுமையைத் தாங்குபவன், திடமானவன், நீதியில் தேர்ந்தவன், சத்தியம், அன்பு, நல்லொழுக்கம் மற்றும் இன்பத்தின் சமுத்திரம், நீதியையும் அன்பையும் காப்பவனான ரகு வம்சத்து அரசன், இடம், காலம், சந்தர்ப்பம் மற்றும் சபையைக் கவனித்து, எல்லாவற்றின் சாரமான, நன்மை விளைவிக்கும், சந்திரனின் அமிர்தம் போல் கேட்க இனிமையான வார்த்தைகளைப் பேசினான். "அன்பே பரதா, நீ தர்மத்தின் சுமையைத் தாங்குபவன், உலகம் மற்றும் வேதங்களின் வழிகளில் தேர்ந்தவன், அன்பில் வல்லவன்.
தோஹா 304
करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात।गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।
karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta |gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||
செயலிலும் சொல்லிலும் மனத்திலும் நீர் தூயவர்; உமக்கு நிகரானவர் உமக்கு அன்றி வேறிலர், அன்பு சகோதரரே. மூத்தோர் மற்றும் சபையினர் முன்னிலையில், இவ்வளவு தவறான நேரத்தில், இளைய சகோதரனின் குணங்களை எப்படிக் கூற முடியும்?
சௌபாய் 305.1-4
जानहु तात तरनि कुल रीती।सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।।
समउ समाजु लाज गुरुजन की।उदासीन हित अनहित मन की।।
तुम्हहि बिदित सबही कर करमू।आपन मोर परम हित धरमू।।
मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा।तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।।
तात तात बिनु बात हमारी।केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।।
नतरु प्रजा परिजन परिवारू।हमहि सहित सबु होत खुआरू।।
जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू।जग केहि कहहु न होइ कलेसू।।
तस उतपातु तात बिधि कीन्हा।मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।
jānahu tāta tarani kula rītī |satya-sandha pitu kīrati prītī ||
samau samāju lāja gurujana kī |udāsīna hita anhita mana kī ||
tumhahi bidita sabahī kara karamū |āpana mora parama hita dharamū ||
mohi saba bhाँti bharosa tumhārā |tadapi kahaũ avasara anusārā ||
tāta tāta binu bāta hamārī |kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī ||
nataru prajā parijana parivārū |hamahi sahita sabu hota khuārū ||
jaũ binu avasara athavā̃ dinesū |jaga kehi kahahu na hoi kalesū ||
tasa utapātu tāta bidhi kīnhā |muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||
அண்ணா, சூரிய வம்சத்தின் வழக்கத்தையும், எமது தந்தையின் உண்மையுரைப் பற்றிய புகழையும் அன்பையும் நீ அறிவாய். காலத்தையும் சபையையும் முதியோர் மீதான மரியாதையையும், அக்கறையற்றோர், நட்புடையோர், விரோதிகள் என அனைவரின் மனதையும் நீ அறிவாய். அனைவரின் நடத்தையும் உனக்குத் தெரியும், உன்னுடையதும் என்னுடையதுமான உயர்ந்த நன்மையும் தர்மமும் கூட. எல்லா வகையிலும் உன்னிடம் எனக்கு முழு நம்பிக்கை உண்டு; எனினும் சந்தர்ப்பத்திற்கு ஏற்ப கூறுகிறேன். அண்ணா, எமது தந்தையின்றி எமது காரியங்கள் குரு குடும்பத்தின் கிருபையால் மட்டுமே நடந்து வருகின்றன. இல்லாவிடில் பிரஜைகளும், உறவினர்களும், குடும்பமும், நாமும் கூட அனைவரும் அழிந்திருப்போம். ஒருவேளை காலத்திற்கு மாறாக சூரியன் அஸ்தமித்தால், உலகில் யாருக்கு அது துன்பம் தராது என்று சொல்? ஆகையால், அண்ணா, விதி அத்தகைய உபதாபத்தை உண்டாக்கியது, ஆனால் முனிவரும் மிதிலை அரசரும் அனைத்தையும் காத்துக் கொண்டார்கள்.
தோஹா 305
राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम।गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।
rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma |gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||
அரசும் அதன் காரியங்களும், மானமும் புகழும், தர்மம், பூமி, செல்வம், இல்லங்கள்: குருவின் சக்தி இவற்றை எல்லாம் காப்பாற்றும், முடிவு நன்றாக இருக்கும்.
சௌபாய் 306.1-4
सहित समाज तुम्हार हमारा।घर बन गुर प्रसाद रखवारा।।
मातु पिता गुर स्वामि निदेसू।सकल धरम धरनीधर सेसू।।
सो तुम्ह करहु करावहु मोहू।तात तरनिकुल पालक होहू।।
साधक एक सकल सिधि देनी।कीरति सुगति भूतिमय बेनी।।
सो बिचारि सहि संकटु भारी।करहु प्रजा परिवारु सुखारी।।
बाँटी बिपति सबहिं मोहि भाई।तुम्हहि अवधि भरि बड़ि कठिनाई।।
जानि तुम्हहि मृदु कहउँ कठोरा।कुसमयँ तात न अनुचित मोरा।।
होहिं कुठायँ सुबंधु सुहाए।ओड़िअहिं हाथ असनिहु के घाए।।
sahita samāja tumhāra hamārā |ghara bana gura prasāda rakhavārā ||
mātu pitā gura svāmi nidesū |sakala dharama dharanīdhara sesū ||
so tumha karahu karāvahu mohū |tāta taranikula pālaka hohū ||
sādhaka eka sakala sidhi denī |kīrati sugati bhūtimaya benī ||
so bicāri sahi saṁkaṭu bhārī |karahu prajā parivāru sukhārī ||
bā̃ṭī bipati sabahiṁ mohi bhāī |tumhahi avadhi bhari baṛi kaṭhināī ||
jāni tumhahi mṛdu kahaũ kaṭhorā |kusamayã tāta na anucita morā ||
hohiṁ kuṭhāyã subaṁdhu suhāe |oṛiahiṁ hātha asanihu ke ghāe ||
உம்மவர்களும் எம்மவர்களும் சபையோருடன் சேர, வீட்டிலும் காட்டிலும், குருவின் கிருபையைக் காவலாகக் கொண்டுள்ளனர். தாய், தந்தை, குரு, சுவாமி ஆகியோரின் கட்டளை, பூமியைத் தாங்கும் சேஷனைப் போல, எல்லா தர்மத்தையும் தாங்குகிறது. அக்கட்டளையை நீர் கடைப்பிடியும், என்னையும் கடைப்பிடிக்கச் செய்யும். அன்பு சகோதரரே, சூரிய வம்சத்தின் காவலராகும். அதுவே எல்லா சித்திகளையும் தரும் ஒரே வழி, புகழ், நல்ல கதி, செழுமை ஆகியவற்றால் ஆன முப்பின்னல். இதனை எண்ணி, கடுமையான துன்பத்தைத் தாங்கும், பிரஜைகளையும் குடும்பத்தையும் இன்புறச் செய்யும். சகோதரரே, நான் துன்பத்தை எல்லோருக்கும் பகிர்ந்துவிட்டேன், ஆனால் முழு காலத்திற்கும் உம்மேல் மிகப் பெரிய கடினம் வந்து சேர்ந்தது. நீர் மென்மையானவர் என்று அறிந்தும், கடுமையாகப் பேசுகிறேன். தந்தையே, காலம் மோசமாக உள்ளது, என் சொற்கள் தகாதவை அல்ல. தேவையான வேளையில், நல்ல சகோதரர்கள் கேடாக நிற்கின்றனர், கைகள் மின்னலின் வீச்சுகளைக் கூடத் தடுக்க உயர்த்தப்படுவது போல.
தோஹா 306
सेवक कर पद नयन से मुख सो साहिबु होइ।तुलसी प्रीति कि रीति सुनि सुकबि सराहहिं सोइ।।306।।
sevaka kara pada nayana se mukha so sāhibu hoi |tulasī prīti ki rīti suni sukabi sarāhahiṁ soi ||306||
தொண்டன் கைகள், கால்கள், கண்கள் போலவும், தலைவன் வாய் போலவும் ஆவான். துளஸிதாஸர் கூறுகிறார்: அன்பின் இந்த வழிமுறையைக் கேட்டு, நல்ல கவிஞர்கள் அதைப் போற்றுகிறார்கள்.
சௌபாய் 307.1-4
सभा सकल सुनि रघुबर बानी।प्रेम पयोधि अमिअ जनु सानी।।
सिथिल समाज सनेह समाधी।देखि दसा चुप सारद साधी।।
भरतहि भयउ परम संतोषू।सनमुख स्वामि बिमुख दुख दोषू।।
मुख प्रसन्न मन मिटा बिषादू।भा जनु गूँगेहि गिरा प्रसादू।।
कीन्ह सप्रेम प्रनामु बहोरी।बोले पानि पंकरुह जोरी।।
नाथ भयउ सुखु साथ गए को।लहेउँ लाहु जग जनमु भए को।।
अब कृपाल जस आयसु होई।करौं सीस धरि सादर सोई।।
सो अवलंब देव मोहि देई।अवधि पारु पावौं जेहि सेई।।
sabhā sakala suni raghubara bānī |prema payodhi amia janu sānī ||
sithila samāja saneha samādhī |dekhi dasā cupa sārada sādhī ||
bharatahi bhayau parama saṁtoṣū |sanamukha svāmi bimukha dukha doṣū ||
mukha prasanna mana miṭā biṣādū |bhā janu gū̃gehi girā prasādū ||
kīnha saprema pranāmu bahorī |bole pāni paṁkaruha jorī ||
nātha bhayau sukhu sātha gae ko |laheũ lāhu jaga janamu bhae ko ||
aba kṛpāla jasa āyasu hoī |karauṁ sīsa dhari sādara soī ||
so avalaṁba deva mohi deī |avadhi pāru pāvauṁ jehi seī ||
ரகு குலத்தின் சிறந்தவராகிய இராமரின் வார்த்தைகளைக் கேட்ட சபை முழுமையும், அமிர்தத்தில் ஊறிய அன்பின் பெருங்கடலைப் போன்றதாய், உருகியது. கூட்டம் அன்பின் தன்னறிவிழப்பில் சோர்ந்தது; அவர்களின் நிலையைக் கண்டு, வாக்கின் தேவியான சாரதை மௌனம் கொண்டாள். பரதனுக்கு மேலான மகிழ்ச்சி உண்டாயிற்று; தலைவன் முகம் காட்ட, துன்பமும் குற்றமும் திரும்பிச் சென்றன. முகம் மலர்ந்தது, மனத்தின் துயரம் மறைந்தது, ஊமையொருவன் பேச்சுப் பேறு பெற்றது போல. மீண்டும் அன்புடன் வணங்கிவிட்டு, தாமரைக் கரங்களைக் கூப்பி, பேசினான். "ஐயனே, உம்முடன் சென்றேன் என்ற இன்பம் எனக்கு உண்டாயிற்று; உலகத்தில் பிறந்ததன் பயனை அடைந்தேன்." "இனி, கிருபாளரே, எது கட்டளையாக வருமோ, அதைத் தலையில் சுமந்து பக்தியுடன் செய்வேன்." "அந்த ஆதாரத்தை, தேவா, எனக்குத் தருவீராக; அதைச் சேவித்து வனவாசக் காலத்தின் எல்லையைக் கடைக்கண் எய்துவேன்."
தோஹா 307
देव देव अभिषेक हित गुर अनुसासनु पाइ।आनेउँ सब तीरथ सलिलु तेहि कहँ काह रजाइ।।307।।
deva deva abhiṣeka hita gura anusāsanu pāi |āneũ saba tīratha salilu tehi kahã kāha rajāi ||307||
தேவர்களின் தேவனே, உமது அபிஷேகத்திற்காகக் குருவின் ஆணையைப் பெற்று, எல்லாத் தீர்த்தங்களின் நீரையும் கொண்டு வந்தேன். அவற்றைப் பற்றி உமது ஆணை யாது?
சௌபாய் 308.1-4
एकु मनोरथु बड़ मन माहीं।सभयँ सकोच जात कहि नाहीं।।
कहहु तात प्रभु आयसु पाई।बोले बानि सनेह सुहाई।।
चित्रकूट सुचि थल तीरथ बन।खग मृग सर सरि निर्झर गिरिगन।।
प्रभु पद अंकित अवनि बिसेषी।आयसु होइ त आवौं देखी।।
अवसि अत्रि आयसु सिर धरहू।तात बिगतभय कानन चरहू।।
मुनि प्रसाद बनु मंगल दाता।पावन परम सुहावन भ्राता।।
रिषिनायकु जहँ आयसु देहीं।राखेहु तीरथ जलु थल तेहीं।।
सुनि प्रभु बचन भरत सुख पावा।मुनि पद कमल मुदित सिरु नावा।।
eku manorathu baṛa mana māhīṁ |sabhayã sakoca jāta kahi nāhīṁ ||
kahahu tāta prabhu āyasu pāī |bole bāni saneha suhāī ||
citrakūṭa suci thala tīratha bana |khaga mṛga sara sari nirjhara girigana ||
prabhu pada aṁkita avani biseṣī |āyasu hoi ta āvauṁ dekhī ||
avasi atri āyasu sira dharahū |tāta bigatabhaya kānana carahū ||
muni prasāda banu maṁgala dātā |pāvana parama suhāvana bhrātā ||
riṣināyaku jahã āyasu dehīṁ |rākhehu tīratha jalu thala tehīṁ ||
suni prabhu bacana bharata sukha pāvā |muni pada kamala mudita siru nāvā ||
என் மனத்தில் ஒரு பெரிய விருப்பம் உள்ளது, ஆனால் அஞ்சியும் வெட்கியும் அதனைச் சொல்ல முடியவில்லை. "சொல்லு, தம்பி" என்று பிரபு கட்டளையிட்டார். பிரபுவின் கட்டளையைப் பெற்று, பரதன் அன்பால் அழகுற சொற்களில் பேசினான். சித்ரகூடம் என்னும் தூய நிலம், தீர்த்தங்களும் காடுகளும், பறவைகளும் மான்களும், குளங்களும் ஆறுகளும், அருவிகளும் மலைகளும், பிரபுவின் பாதங்கள் பதிந்த பூமியும் குறிப்பாக, நீர் கட்டளையிட்டால் நான் வந்து அவற்றைக் காண்கிறேன். "நிச்சயமாக அத்ரியின் கட்டளையைத் தலையில் ஏறு, தம்பி, பயம் நீங்கக் காட்டில் சுற்றி வா. முனிவரின் கிருபையால் காடு மங்களத்தைத் தருவது, தம்பி, தூய்மையானது, மிக அழகானது. முனிவர்களின் தலைவர் எங்கு கட்டளையிடுகிறாரோ, அங்கே தீர்த்த ஜலத்தை நிலத்திலும் நீரிலும் வை. பிரபுவின் சொற்களைக் கேட்டு பரதன் இன்பம் அடைந்தான், முனிவரின் தாமரைப் பாதங்களில் மகிழ்ச்சியுடன் தலை வணங்கினான்.
தோஹா 308
भरत राम संबादु सुनि सकल सुमंगल मूल।सुर स्वारथी सराहि कुल बरषत सुरतरु फूल।।308।।
bharata rāma saṁbādu suni sakala sumaṁgala mūla |sura svārathī sarāhi kula baraṣata surataru phūla ||308||
பரதனுக்கும் இராமனுக்கும் இடையேயான சம்பாஷணைக் கேட்டு, அது எல்லா நன்மைகளுக்கும் மூலமாயிருக்க, தங்களுடைய சுயநலனை மனதில் கொண்ட தேவர்கள் அந்தக் குலத்தைப் புகழ்ந்து தேவதருவின் மலர்களை மழையாகப் பொழிந்தனர்.
சௌபாய் 309.1-4
धन्य भरत जय राम गोसाईं।कहत देव हरषत बरिआई।।
मुनि मिथिलेस सभाँ सब काहू।भरत बचन सुनि भयउ उछाहू।।
भरत राम गुन ग्राम सनेहू।पुलकि प्रसंसत राउ बिदेहू।।
सेवक स्वामि सुभाउ सुहावन।नेमु पेमु अति पावन पावन।।
मति अनुसार सराहन लागे।सचिव सभासद सब अनुरागे।।
सुनि सुनि राम भरत संबादू।दुहु समाज हियँ हरषु बिषादू।।
राम मातु दुखु सुखु सम जानी।कहि गुन राम प्रबोधीं रानी।।
एक कहहिं रघुबीर बड़ाई।एक सराहत भरत भलाई।।
dhanya bharata jaya rāma gosāīṁ |kahata deva haraṣata bariāī ||
muni mithilesa sabhā̃ saba kāhū |bharata bacana suni bhayau uchāhū ||
bharata rāma guna grāma sanehū |pulaki prasaṁsata rāu bidehū ||
sevaka svāmi subhāu suhāvana |nemu pemu ati pāvana pāvana ||
mati anusāra sarāhana lāge |saciva sabhāsada saba anurāge ||
suni suni rāma bharata saṁbādū |duhu samāja hiyã haraṣu biṣādū ||
rāma mātu dukhu sukhu sama jānī |kahi guna rāma prabodhīṁ rānī ||
eka kahahiṁ raghubīra baṛāī |eka sarāhata bharata bhalāī ||
"பாக்கியசாலி பரதன்! எங்கள் தலைவன் ராமருக்கு ஜெயம்!" என்று தேவர்கள் கூற, அவர்களின் ஆனந்தம் அடக்கமுடியாமல் வெளிப்பட்டது. முனிவர், மிதிலை அரசர், மற்றும் சபையில் இருந்த அனைவரும் பரதனின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு ஆனந்தத்தால் நிரம்பினர். விதேக அரசர், ஆனந்தத்தால் புளகாங்கிதம் அடைந்து, பரதன் மற்றும் ராமரின் குணக்கூட்டத்தையும் அன்பையும் புகழ்ந்தார். சேவகனுக்கும் சுவாமிக்கும் இருந்த அழகிய இயல்பு, அவர்களின் உறுதிப்பாடும் அன்பும் புனிதமானவற்றை விடப் புனிதமானவை. அமைச்சர்களும் சபையின் அனைத்து உறுப்பினர்களும் பக்தியில் நிரம்பி, தத்தம் புத்திக்கேற்ப அவர்களைப் புகழத் தொடங்கினர். ராமரும் பரதனும் பேசிய சொற்களை மீண்டும் மீண்டும் கேட்டு, இரு சாராரின் இதயங்களிலும் துக்கம் கலந்த ஆனந்தம் இருந்தது. ராமரின் தாயார், துக்கத்தையும் இன்பத்தையும் சமமாகக் கருதி, ராமரின் குணங்களைக் கூறி ராணிகளை ஆறுதல்படுத்தினாள். சிலர் ரகு குல வீரனின் பெருமையைப் புகழ்ந்தனர்; சிலர் பரதனின் நன்மையைப் போற்றினர்.
தோஹா 309
अत्रि कहेउ तब भरत सन सैल समीप सुकूप।राखिअ तीरथ तोय तहँ पावन अमिअ अनूप।।309।।
atri kaheu taba bharata sana saila samīpa sukūpa |rākhia tīratha toya tahã pāvana amia anūpa ||309||
அப்போது அத்ரி பரதனிடம் கூறினார்: மலையின் அருகே ஒரு நல்ல கிணறு உள்ளது. அங்கே எல்லா புண்ணிய தீர்த்தங்களின் நீரையும், புனிதமான, அமிர்தம் போன்ற, ஒப்பற்ற நீரையும் வையுங்கள்.
Frequently Asked Questions
परंपरानुसार इस प्रसंग का पाठ ‘सेवक-धर्म’ (आज्ञापालन), ‘प्रजा/परिवार में शान्ति’ और ‘मन के उचाट-द्विविधा’ के शमन का फल देता है; विशेषतः भरत-विनय का श्रवण/कीर्तन दास्य-भक्ति को निर्मल कर ‘अहं-त्याग’ की सिद्धि में सहायक माना जाता है।
सामान्य वैष्णव-परंपरा में दास्य-विनय प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-स्मरण) जोड़ा जाता है; कुछ रामानंदी पाठ-परंपराओं में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 31 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
