Prakarana 25
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और आत्मधर्म के संघर्ष में ‘प्रेम’ को शुद्ध कर ‘शरणागति’ तक पहुँचाना। अयोध्या काण्ड में भक्त-हृदय का अहं (अधिकार/अपमान/राज्य) गलता है और सेवाभाव (दास्य) व भ्रातृ-प्रेम (सख्य) मिलकर वैराग्य-युक्त करुणा में परिणत होते हैं—यही मुक्ति-सीढ़ी की मध्य-चढ़ाई है।
Dominującą rasą w Ayodhyā Kāṇḍa jest karuṇā, jednak nie jest to jedynie lamentacja, jest to współczucie udoskonalone przez bhakti. Tutaj urok „królestwa” i surowość „lasu” krążą wokół jednej osi: niezachwianej dharmy Ramy i nieskazitelnej miłości Bharaty. W obecnym fragmencie (około Doha 240, 249), rasa spotkania ukaja żal w pokój: uścisk Bharaty i Ramy; naturalna ciepłość Lakṣmaṇy, Niṣādy i Kevata; sercem łamiący smutek matek; oraz Vasiṣṭha i mędrcy dający społeczeństwu stałość. Nauka dharmy Tulasī opiera się tu na „Īsa ādhīn jagu”, świat jest pod Panem, podejściu wolnym od oskarżeń. Prawda nirguṇa (absolutna suwerenność Boga) jest smakowana wewnątrz saguṇa līlā (uścisk, pył stóp, błogosławieństwa). Dlatego to kāṇḍa, w sekwencji sopāna, jest krokiem „miłości łagodzonej przez vairāgyę”, gdzie bhakti zamienia nawet społeczny żal w sādhanę.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 240.1-4
सानुज सखा समेत मगन मन।बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।।
पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई।भूतल परे लकुट की नाई।।
बचन सपेम लखन पहिचाने।करत प्रनामु भरत जियँ जाने।।
बंधु सनेह सरस एहि ओरा।उत साहिब सेवा बस जोरा।।
मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई।सुकबि लखन मन की गति भनई।।
रहे राखि सेवा पर भारू।चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।।
कहत सप्रेम नाइ महि माथा।भरत प्रनाम करत रघुनाथा।।
उठे रामु सुनि पेम अधीरा।कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।
sānuja sakhā sameta magana mana |bisare haraṣa soka sukha dukha gana ||
pāhi nātha kahi pāhi gosāī |bhūtala pare lakuṭa kī nāī ||
bacana sapema lakhana pahicāne |karata pranāmu bharata jiyã jāne ||
baṁdhu saneha sarasa ehi orā |uta sāhiba sevā basa jorā ||
mili na jāi nahiṁ gudarata banaī |sukabi lakhana mana kī gati bhanaī ||
rahe rākhi sevā para bhārū |caṛhī caṁga janu khaiṁca khelārū ||
kahata saprema nāi mahi māthā |bharata pranāma karata raghunāthā ||
uṭhe rāmu suni pema adhīrā |kahũ paṭa kahũ niṣaṁga dhanu tīrā ||
Bharata, ze swoim młodszym bratem i przyjacielem, był pogrążony w uniesieniu umysłu i zapomniał o całym tłumie radości i smutków, przyjemności i cierpień. Wołając: «Chroń mnie, o Panie! Chroń mnie, o Mistrzu!», upadł na ziemię jak kij. Lakshmana rozpoznał pełny miłości głos i zrozumiał w sercu, że to Bharata składał swoje pokłony. Z jednej strony była czuła miłość brata; z drugiej więź służby wobec swego pana. Nie mógł pójść i objąć Bharaty, lecz powstrzymać się również nie było stosowne. Prawdziwy poeta mógłby opisać stan umysłu Lakshmana. Pozostał, trzymając się cięższego brzemienia służby, jak latający wysoko latawiec, którego sznur gracz pociąga ku sobie. Skłaniając głowę ku ziemi, rzekł z miłością: «O Panie Raghu, Bharata składa ci swoje pokłony.» Słysząc to, Rama powstał, przepełniony miłością, jego szata w jednym miejscu, a kołczan, łuk i strzały w drugim.
Doha 240
बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान।भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।240।।
barabasa lie uṭhāi ura lāe kṛpānidhāna |bharata rāma kī milani lakhi bisare sabahi apāna ||240||
Nieświadomie podniósł go i przytulił do serca, skarbnica miłosierdzia. Widząc spotkanie Bharaty i Ramy, wszelka myśl o sobie została zapomniana.
Ćaupai 241.1-4
मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी।कबिकुल अगम करम मन बानी।।
परम पेम पूरन दोउ भाई।मन बुधि चित अहमिति बिसराई।।
कहहु सुपेम प्रगट को करई।केहि छाया कबि मति अनुसरई।।
कबिहि अरथ आखर बलु साँचा।अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।।
अगम सनेह भरत रघुबर को।जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।।
सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती।बाज सुराग कि गाँडर ताँती।।
मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की।सुरगन सभय धकधकी धरकी।।
समुझाए सुरगुरु जड़ जागे।बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।
milani prīti kimi jāi bakhānī |kabikula agama karama mana bānī ||
parama pema pūrana dou bhāī |mana budhi cita ahamiti bisarāī ||
kahahu supema pragaṭa ko karaī |kehi chāyā kabi mati anusaraī ||
kabihi aratha ākhara balu sā̃cā |anuhari tāla gatihi naṭu nācā ||
agama saneha bharata raghubara ko |jahã na jāi manu bidhi hari hara ko ||
so maiṁ kumati kahauṁ kehi bhā̃tī |bāja surāga ki gā̃ḍara tā̃tī ||
milani biloki bharata raghubara kī |suragana sabhaya dhakadhakī dharakī ||
samujhāe suraguru jaṛa jāge |baraṣi prasūna prasaṁsana lāge ||
Jak można opisać miłość tamtego spotkania? Jest ona poza zasięgiem całego zgromadzenia poetów, w czynie, w umyśle i w słowie. Obaj bracia byli pełni najwyższej miłości i zapomnieli o umyśle, intelekcie, myśli i poczuciu ja. Powiedz mi, kto może ujawnić tę doskonałą miłość? Jakim podobieństwem umysł poety mógłby za nią podążać? Siła poety leży w prawdziwym sensie i w słowach; tancerz tańczy, podążając za taktem i rytmem melodii. Miłość Bharaty i najlepszego z Raghu jest poza zasięgiem; tam, gdzie nawet umysły Brahmy, Wisznu i Śiwy nie mogą sięgnąć. Jak więc ja, o tępym umyśle, mogę ją opisać? Czy lutnia naciągnięta trawą gandar może wydać słodką muzykę? Widząc spotkanie Bharaty i najlepszego z Raghu, zastępy bogów ogarnął strach, a ich serca biły z trwogi. Gdy Brihaspati, nauczyciel bogów, udzielił im rady, tępe umysły się przebudziły, i zaczęły zsyłać deszcz kwiatów i wielbić.
Doha 241
मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम।भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।241।।
mili sapema ripusūdanahi kevaṭu bheṁṭeu rāma |bhūri bhāyã bheṁṭe bharata lachimana karata pranāma ||241||
Po spotkaniu z Shatrughną z czułością, Rama uściskał przewoźnika. Z obfitą miłością Bharata uściskał Lakshmana, podczas gdy Lakshmana składał mu pokłon.
Ćaupai 242.1-4
भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई।बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।।
पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे।अभिमत आसिष पाइ अनंदे।।
सानुज भरत उमगि अनुरागा।धरि सिर सिय पद पदुम परागा।।
पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए।सिर कर कमल परसि बैठाए।।
सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं।मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।।
सब बिधि सानुकूल लखि सीता।भे निसोच उर अपडर बीता।।
कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा।प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।।
तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि।जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।
bheṁṭeu lakhana lalaki laghu bhāī |bahuri niṣādu līnha ura lāī ||
puni munigana duhũ bhāinha baṁde |abhimata āsiṣa pāi anaṁde ||
sānuja bharata umagi anurāgā |dhari sira siya pada paduma parāgā ||
puni puni karata pranāma uṭhāe |sira kara kamala parasi baiṭhāe ||
sīyã asīsa dīnhi mana māhīṁ |magana sanehã deha sudhi nāhīṁ ||
saba bidhi sānukūla lakhi sītā |bhe nisoca ura apaḍara bītā ||
kou kichu kahai na kou kichu pū̃chā |prema bharā mana nija gati chū̃chā ||
tehi avasara kevaṭu dhīraju dhari |jori pāni binavata pranāmu kari ||
Lakshmana z radością uściskał swego młodszego brata Shatrughnę, a potem przycisnął Nishadę do piersi i uściskał go. Następnie obaj bracia skłonili się przed zgromadzeniem mędrców, a otrzymawszy od nich pożądane błogosławieństwa, byli pełni radości. Bharata ze swoim młodszym bratem, przepełniony miłością, złożył na swoją głowę pył z lotosowych stóp Sity. Gdy kłaniali się wciąż na nowo, ona podniosła ich, a dotknąwszy ich głów swoimi lotosowymi dłońmi, posadziła ich. Sita udzieliła błogosławieństwa w swoim sercu, tak pochłonięta miłością, że nie miała świadomości swego ciała. Widząc, że Sita jest we wszystkim przychylna, Bharata uwolnił się od niepokoju, a bezpodstawna obawa w jego sercu minęła. Nikt nic nie powiedział i nikt o nic nie pytał; umysł był pełen miłości i opróżniony ze swego własnego stanu. W tym momencie przewoźnik odzyskał odwagę, złożył dłonie, skłonił się i złożył pokorną prośbę.
Doha 242
नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग।सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।242।।
nātha sātha muninātha ke mātu sakala pura loga |sevaka senapa saciva saba āe bikala biyoga ||242||
Panie, w towarzystwie pana mędrców przybyły wszystkie matki i mieszkańcy miasta, wraz z twoimi sługami, dowódcami wojsk i wszystkimi ministrami, zrozpaczeni z powodu rozłąki z tobą.
Ćaupai 243.1-4
सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू।सिय समीप राखे रिपुदवनू।।
चले सबेग रामु तेहि काला।धीर धरम धुर दीनदयाला।।
गुरहि देखि सानुज अनुरागे।दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।।
मुनिबर धाइ लिए उर लाई।प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।।
प्रेम पुलकि केवट कहि नामू।कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।।
रामसखा रिषि बरबस भेंटा।जनु महि लुठत सनेह समेटा।।
रघुपति भगति सुमंगल मूला।नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।।
एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं।बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।
sīlasiṁdhu suni gura āgavanū |siya samīpa rākhe ripudavanū ||
cale sabega rāmu tehi kālā |dhīra dharama dhura dīnadayālā ||
gurahi dekhi sānuja anurāge |daṁḍa pranāma karana prabhu lāge ||
munibara dhāi lie ura lāī |prema umagi bheṁṭe dou bhāī ||
prema pulaki kevaṭa kahi nāmū |kīnha dūri teṁ daṁḍa pranāmū ||
rāmasakhā riṣi barabasa bheṁṭā |janu mahi luṭhata saneha sameṭā ||
raghupati bhagati sumaṁgala mūlā |nabha sarāhi sura barisahiṁ phūlā ||
ehi sama nipaṭa nīca kou nāhīṁ |baṛa basiṣṭha sama ko jaga māhīṁ ||
Usłyszawszy o przybyciu guru, Rama, ocean łagodnej cnoty, zostawił Shatrughnę, pogromcę wrogów, przy Sicie. W tej chwili Rama, niezachwiany, dźwigający brzemię prawości, miłosierny wobec pokornych, wyruszył w pośpiechu. Ujrzawszy guru, on i jego brat napełnili się miłością, a Pan zaczął oddawać mu pokłon. Najlepszy z mędrców wybiegł naprzeciw i przycisnął ich do piersi, a w przepełnieniu miłością uściskał obu braci. Przewoźnik Guha, drżący z miłości, wypowiedział jego imię i oddał pokłon z daleka. Lecz mędrzec, wiedząc, że jest przyjacielem Ramy, uściskał go z całej siły, jakby zbierał miłość, która się rozlała i toczyła po ziemi. Oddanie Panu Raghuów jest korzeniem wszelkiego wielkiego błogosławieństwa; wysławiając je z nieba, bogowie zsyłali deszcz kwiatów. Rzekli: «Nie ma nikogo tak zupełnie niskiego jak ten przewoźnik, a kto na świecie jest tak wielki jak Waszisztha?»
Doha 243
जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ।सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।243।।
jehi lakhi lakhanahu teṁ adhika mile mudita munirāu |so sītāpati bhajana ko pragaṭa pratāpa prabhāu ||243||
Widząc go, król mędrców powitał go z radością jeszcze większą niż ta, którą okazał wobok Lakshmany. Taka jest jawna potęga i chwała oddania Panu Sity.
Ćaupai 244.1-4
आरत लोग राम सबु जाना।करुनाकर सुजान भगवाना।।
जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी।तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।।
सानुज मिलि पल महु सब काहू।कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।।
यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं।जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।।
मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा।पुरजन सकल सराहहिं भागा।।
देखीं राम दुखित महतारीं।जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।।
प्रथम राम भेंटी कैकेई।सरल सुभायँ भगति मति भेई।।
पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी।काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।
ārata loga rāma sabu jānā |karunākara sujāna bhagavānā ||
jo jehi bhāyã rahā abhilāṣī |tehi tehi kai tasi tasi rukha rākhī ||
sānuja mili pala mahu saba kāhū |kīnha dūri dukhu dāruna dāhū ||
yaha baṛi bātã rāma kai nāhīṁ |jimi ghaṭa koṭi eka rabi chāhīṁ ||
mili kevaṭihi umagi anurāgā |purajana sakala sarāhahiṁ bhāgā ||
dekhīṁ rāma dukhita mahatārīṁ |janu subeli avalīṁ hima mārīṁ ||
prathama rāma bheṁṭī kaikeī |sarala subhāyã bhagati mati bheī ||
paga pari kīnha prabodhu bahorī |kāla karama bidhi sira dhari khorī ||
Rama, współczujący i wszechwiedzący Pan, ujrzał, że wszyscy ludzie byli dotknięci cierpieniem. Jakiekolwiek pragnienie miał każdy z nich i w jaki sposób tego pragnął, Rama spotkał każdego z nich właśnie w ten sposób i uszanował jego pragnienie. Wraz ze swoim młodszym bratem spotkał ich wszystkich w jednej chwili i odpędził ich straszliwy, palący ból. To nie jest wielka rzecz dla Ramy; tak jak jedno słońce odbija się w milionach naczyń z wodą. Przytuliwszy przewoźnika, przepełniony miłością, wszyscy mieszkańcy miasta chwalili jego dobre szczęście. Rama ujrzał swoje matki w smutku, jak delikatne pnącza, których szeregi zostały uderzone przez mróz. Najpierw Rama spotkał Kaikei, z prostą, naturalną naturą i umysłem zanurzonym w oddaniu. Następnie padł do jej stóp i pocieszył ją, przypisując winę Czasowi, Losowi i Opatrzności.
Doha 244
भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।244।।
bheṭīṁ raghubara mātu saba kari prabodhu paritoṣu |aṁba īsa ādhīna jagu kāhu na deia doṣu ||244||
Rama spotkał wszystkie swoje matki, dając im pocieszenie i zadowolenie. Matko, świat jest poddany Panu; niech nikt nie będzie obwiniany.
Ćaupai 245.1-4
गुरतिय पद बंदे दुहु भाई।सहित बिप्रतिय जे सँग आई।।
गंग गौरि सम सब सनमानीं।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।।
गहि पद लगे सुमित्रा अंका।जनु भेटीं संपति अति रंका।।
पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता।परे पेम ब्याकुल सब गाता।।
अति अनुराग अंब उर लाए।नयन सनेह सलिल अन्हवाए।।
तेहि अवसर कर हरष बिषादू।किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।।
मिलि जननहि सानुज रघुराऊ।गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।।
पुरजन पाइ मुनीस नियोगू।जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।
guratiya pada baṁde duhu bhāī |sahita bipratiya je sãga āī ||
gaṁga gauri sama saba sanamānīṁ |dehiṁ asīsa mudita mṛdu bānī ||
gahi pada lage sumitrā aṁkā |janu bheṭīṁ saṁpati ati raṁkā ||
puni janani caranani dou bhrātā |pare pema byākula saba gātā ||
ati anurāga aṁba ura lāe |nayana saneha salila anhavāe ||
tehi avasara kara haraṣa biṣādū |kimi kabi kahai mūka jimi svādū ||
mili jananahi sānuja raghurāū |gura sana kaheu ki dhāria pāū ||
purajana pāi munīsa niyogū |jala thala taki taki utareu logū ||
Obaj bracia skłonili się do stóp żony guru oraz żon braminów, którzy przybyli wraz z nią. Oddali im wszystkim cześć, jaką oddaliby Gandze i Gauri, a kobiety, radosne w sercu, udzieliły im błogosławieństw łagodnymi słowami. Ująwszy stopy Sumitry, zostali przyjęci na jej łono, jakby całkowicie ubogi żebrak natknął się na wielkie bogactwo. Następnie obaj bracia padli do stóp matki, całe ich ciało przepełnione miłością. Z głębokim uczuciem matka przycisnęła ich do piersi i obmyła ich wodą miłości płynącą z jej oczu. Jakże poeta może opisać radość i ból tej chwili? To jak niemy próbujący opisać smak czegoś słodkiego. Po spotkaniu z matkami Rama, król Raghuwów, wraz ze swym młodszym bratem, rzekł do guru, prosząc go, by ruszył naprzód. Mieszkańcy miasta, otrzymawszy rozkaz naczelnego mędrca, szukali wody i suchej ziemi i zeszli, by przekroczyć rzekę.
Doha 245
महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।245।।
mahisura maṁtrī mātu gura gane loga lie sātha |pāvana āśrama gavanu kiya bharata lakhana raghunātha ||245||
Biorąc ze sobą brahminów, ministra, matki, preceptora oraz kilku wybranych ludzi, Bharata, Lakshmana i Pan Raghuw udali się do świętego pustelniczego eremu.
Ćaupai 246.1-4
सीय आइ मुनिबर पग लागी।उचित असीस लही मन मागी।।
गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता।मिली पेमु कहि जाइ न जेता।।
बंदि बंदि पग सिय सबही के।आसिरबचन लहे प्रिय जी के।।
सासु सकल जब सीयँ निहारीं।मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।।
परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं।काह कीन्ह करतार कुचालीं।।
तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा।सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।।
जनकसुता तब उर धरि धीरा।नील नलिन लोयन भरि नीरा।।
मिली सकल सासुन्ह सिय जाई।तेहि अवसर करुना महि छाई।।
sīya āi munibara paga lāgī |ucita asīsa lahī mana māgī ||
gurapatinihi munitiyanha sametā |milī pemu kahi jāi na jetā ||
baṁdi baṁdi paga siya sabahī ke |āsirabacana lahe priya jī ke ||
sāsu sakala jaba sīyã nihārīṁ |mūde nayana sahami sukumārīṁ ||
parīṁ badhika basa manahũ marālīṁ |kāha kīnha karatāra kucālīṁ ||
tinha siya nirakhi nipaṭa dukhu pāvā |so sabu sahia jo daiu sahāvā ||
janakasutā taba ura dhari dhīrā |nīla nalina loyana bhari nīrā ||
milī sakala sāsunha siya jāī |tehi avasara karunā mahi chāī ||
Sita przyszła i skłoniła się u stóp wielkiego mędrca, i otrzymała stosowne błogosławieństwo, którego pragnęło jej serce. Następnie spotkała żonę guru wraz z żonami mędrców, a miłość między nimi była ponad wszelki opis. Kłaniając się raz po raz u stóp wszystkich, Sita otrzymała błogosławieństwa drogie jej sercu. Gdy wszystkie teściowe spojrzały na Sitę, zamknęły oczy i zadrżały, widząc, jak delikatna była. Wydawała się jak łabędzica, która wpadła w sidła ptasznika. Wołały: «Co za okrutny i przewrotny czyn dokonał Stwórca!» Widząc Sitę, ogarnęło je całkowite cierpienie; jednak trzeba znosić wszystko, co Los każe znosić. Wtedy Sita, córka Dżanaki, uspokoiła swoje serce, jej ciemne oczy-lotosy napełniły się łzami. Poszła i objęła wszystkie swoje teściowe, a w tym momencie współczucie ogarnęło całą ziemię.
Doha 246
लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।246।।
lāgi lāgi paga sabani siya bheṁṭati ati anurāga |hṛdayã asīsahiṁ pema basa rahiahu bharī sohāga ||246||
Sita dotknęła stóp każdego z nich po kolei i powitała ich z głęboką miłością. W swoich sercach błogosławili ją: "Obyś na zawsze pozostała pełna małżeńskiej błogości."
Ćaupai 247.1-4
बिकल सनेहँ सीय सब रानीं।बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।।
कहि जग गति मायिक मुनिनाथा।कहे कछुक परमारथ गाथा।।
नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा।सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।।
मरन हेतु निज नेहु बिचारी।भे अति बिकल धीर धुर धारी।।
कुलिस कठोर सुनत कटु बानी।बिलपत लखन सीय सब रानी।।
सोक बिकल अति सकल समाजू।मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।।
मुनिबर बहुरि राम समुझाए।सहित समाज सुसरित नहाए।।
ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा।मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।
bikala sanehã sīya saba rānīṁ |baiṭhana sabahi kaheu gura gyānīṁ ||
kahi jaga gati māyika munināthā |kahe kachuka paramāratha gāthā ||
nṛpa kara surapura gavanu sunāvā |suni raghunātha dusaha dukhu pāvā ||
marana hetu nija nehu bicārī |bhe ati bikala dhīra dhura dhārī ||
kulisa kaṭhora sunata kaṭu bānī |bilapata lakhana sīya saba rānī ||
soka bikala ati sakala samājū |mānahũ rāju akājeu ājū ||
munibara bahuri rāma samujhāe |sahita samāja susarita nahāe ||
bratu niraṁbu tehi dina prabhu kīnhā |munihu kaheṁ jalu kāhũ na līnhā ||
Sita i wszystkie królowe były przepełnione miłością i udręką, a mądry guru kazał im wszystkim usiąść. Pan mędrców mówił o drogach świata, które są wszystkie iluzoryczne, i opowiedział trochę z opowieści o najwyższej prawdzie. Ogłosił odejście króla do miasta bogów, a słysząc to Rama poczuł nieznośny ból. Rozmyślając, że jego własna miłość była przyczyną śmierci króla, Rama, który nosił ciężar stateczności, wpadł w głęboką udrękę. Słysząc gorzkie słowa, twarde jak piorun, Lakshmana, Sita i wszystkie królowe zaczęły lamentować. Całe zgromadzenie było przytłoczone żalem, jakby król umarł tego samego dnia. Wtedy najlepszy z mędrców pocieszył Ramę, i kąpali się wraz z całą wspólnotą w świętej rzece. Tego dnia Pan zachował post bez nawet wody, i choć mędrzec na to pozwolił, nikt inny też nie przyjął wody.
Doha 247
भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।247।।
bhoru bhaẽ raghunaṁdanahi jo muni āyasu dīnha |śraddhā bhagati sameta prabhu so sabu sādaru kīnha ||247||
Gdy nastał poranek, cokolwiek mędrzec nakazał radości Raghu, Pan wszystko to wypełnił z czcią, z wiarą i oddaniem.
Ćaupai 248.1-4
करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी।भे पुनीत पातक तम तरनी।।
जासु नाम पावक अघ तूला।सुमिरत सकल सुमंगल मूला।।
सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस।तीरथ आवाहन सुरसरि जस।।
सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते।बोले गुर सन राम पिरीते।।
नाथ लोग सब निपट दुखारी।कंद मूल फल अंबु अहारी।।
सानुज भरतु सचिव सब माता।देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।।
सब समेत पुर धारिअ पाऊ।आपु इहाँ अमरावति राऊ।।
बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई।उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।
kari pitu kriyā beda jasi baranī |bhe punīta pātaka tama taranī ||
jāsu nāma pāvaka agha tūlā |sumirata sakala sumaṁgala mūlā ||
suddha so bhayau sādhu saṁmata asa |tīratha āvāhana surasari jasa ||
suddha bhaẽ dui bāsara bīte |bole gura sana rāma pirīte ||
nātha loga saba nipaṭa dukhārī |kaṁda mūla phala aṁbu ahārī ||
sānuja bharatu saciva saba mātā |dekhi mohi pala jimi juga jātā ||
saba sameta pura dhāria pāū |āpu ihā̃ amarāvati rāū ||
bahuta kaheũ saba kiyaũ ḍhiṭhāī |ucita hoi tasa karia gosā̃ī ||
Po odprawieniu obrzędów pogrzebowych ojca, jak nakazują Wedy, Rama, słońce rozpraszające ciemność grzechu, został oczyszczony. Jego imię jest ogniem dla bawełny grzechu, a samo jego wspomnienie jest korzeniem wszelkiej pomyślności. Stał się czysty w sposób, który mędrcy aprobowali, tak jak inne święte miejsca stają się czyste przez wezwanie Gangi do nich. Gdy został oczyszczony i minęły dwa dni, Rama, umiłowany przez wszystkich, przemówił do guru. «Panie, wszyscy ludzie są w głębokim cierpieniu, żywiąc się korzeniami, bulwami, owocami i wodą.» «Gdy widzę Bharatę z jego młodszym bratem, ministrami i wszystkimi matkami, każda chwila dla mnie mija jak wiek.» «Wyrusz do miasta z nimi wszystkimi. Ty jesteś tutaj, a król jest w Amaravati.» «Mówiłem zbyt wiele, a to wszystko jest zuchwalstwem. Panie, uczyń, co uważasz za stosowne.»
Doha 248
धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम।लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।248।।
dharma setu karunāyatana kasa na kahahu asa rāma |loga dukhita dina dui darasa dekhi lahahũ biśrāma ||248||
Jak możesz nie powiedzieć tego, o Rama, który jesteś mostem prawości i siedzibą współczucia? Ludzie są strapieni; ujrzawszy twój widok przez dwa dni, niech znajdą odpoczynek.
Ćaupai 249.1-4
राम बचन सुनि सभय समाजू।जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।।
सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला।भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।।
पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं।जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।।
मंगलमूरति लोचन भरि भरि।निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।।
राम सैल बन देखन जाहीं।जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।।
झरना झरिहिं सुधासम बारी।त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।।
बिटप बेलि तृन अगनित जाती।फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।।
सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं।जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।
rāma bacana suni sabhaya samājū |janu jalanidhi mahũ bikala jahājū ||
suni gura girā sumaṁgala mūlā |bhayau manahũ māruta anukulā ||
pāvana payã tihũ kāla nahāhīṁ |jo biloki aṁgha ogha nasāhīṁ ||
maṁgalamūrati locana bhari bhari |nirakhahiṁ haraṣi daṁḍavata kari kari ||
rāma saila bana dekhana jāhīṁ |jahã sukha sakala sakala dukha nāhīṁ ||
jharanā jharihiṁ sudhāsama bārī |tribidha tāpahara tribidha bayārī ||
biṭapa beli tṛna aganita jātī |phala prasūna pallava bahu bhā̃tī ||
suṁdara silā sukhada taru chāhīṁ |jāi barani bana chabi kehi pāhīṁ ||
Słysząc słowa Ramy, zgromadzenie ogarnęła trwoga, jak okręt miotany w niedoli na oceanie. Lecz gdy usłyszeli słowa nauczyciela, korzenia wszelkiej pomyślności, było, jakby wiatr stał się sprzyjający. Trzy razy dziennie kąpali się w świętej wodzie, której sam widok niszczy sterty grzechów. Patrzyli na Ramę, uosobienie błogosławieństwa, z oczami napełniającymi się raz po raz, i radosnie padali przed nim nizin raz po raz. Poszli zobaczyć wzgórze i las Ramy, gdzie była wszelka radość, a nie było żadnego cierpienia. Źródła płynęły wodą podobną do nektaru, a wiały wiatry trzech rodzajów, chłodne, łagodne i pachnące, odpędzające trójką udrękę. Były drzewa, pnącza i trawy niezliczonych gatunków, z owocami, kwiatami i delikatnymi liśćmi wielu rodzajów. Były piękne skały i przyjemny cień pod drzewami; kto mógłby opisać piękno tego lasu?
Doha 249
सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग।बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।249।।
sarani saroruha jala bihaga kūjata guṁjata bhṛṁga |baira bigata biharata bipina mṛga bihaṁga bahuraṁga ||249||
Jeziora z lotosami, woda, ptaki śpiewające, pszczoły bzyczące. Wolne od wrogości, jelenie i ptaki wielu kolorów wędrują po lesie.
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-राम मिलन और पितृ-क्रिया प्रसंग का पाठ ‘भ्रातृ-प्रेम, वैराग्य, और दोषारोपण-रहित शरणागति’ को दृढ़ करता है; घर-कलह/वियोग-शोक में मन को धैर्य, करुणा और धर्म-बुद्धि देता है, तथा पितृ-ऋण/श्राद्ध-भाव की शुद्धि का संस्कार जगाता है।
रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-सम्पुट; विशेषतः भरत-प्रेम प्रसंग में ‘राम’ नाम-जप को प्रत्येक दोहा के पूर्व/पश्चात जोड़कर पाठ-परंपरा मिलती है।
Ask anything about Prakarana 25 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
