राजधर्म-त्याग-भक्ति की देहरी: यह सोपान ‘घर’ (अयोध्या/लोक-व्यवस्था) से ‘वन’ (वैराग्य/आत्मसमर्पण) की ओर संक्रमण है। यहाँ मुक्ति-सीढ़ी का मुख्य पायदान यह है कि ईश्वर-इच्छा (राम-रजाइ) के आगे निजी अधिकार, शोक, और राजनीति का आग्रह गल कर ‘सेवा-धर्म’ बनता है। निषाद-किरात-भिल्ल जैसे ‘सीमान्त’ जन भी प्रेम-भक्ति द्वारा उसी सोपान पर चढ़ते हैं—भक्ति का लोकतंत्रीकरण।
Sercowa rasa Kandy Ajodhji kołysze się między współczuciem a pokojem; jednak to współczucie nie jest rozpaczą, jest współczuciem oświeconym przez Dharmę. W tej części, na gruncie rasy karuṇa, widoczny jest pęd rasy bhakti przebijający się ku górze: leśni mieszkańcy Kol, Kirāt i Bhil ofiarują owoce, korzenie i młode pędy, ustanawiając ideał bhakti służebnej; a miłosierna (kṛpālu) forma Rāmy rozpuszcza wszelki dystans społeczny. Następnie narracja wkracza w obszar polityki dworskiej: ból Bharaty (utrata snu i głodu) oraz rady guru i munich ustanawiają "wolę Rāmy" (Rāma-rajāī) jako najwyższą zasadę. Ślub wyrzeczenia Bharaty, uznania samego wygnania za swój zysk, jest decydujący w teologii Kandy: najwyższą formą rāja-dharmy jest ofiarowanie samego siebie. Tak więc w stopniach Kandy Ajodhji, bezprzywiązanie (anāsakti) i posłuszeństwo nakazowi (ājñā-pālana) stają się niezbędnymi szczeblami na ścieżce do wyzwolenia.
Ćaupai 250.1-4
कोल किरात भिल्ल बनबासी।मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।।
भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी।कंद मूल फल अंकुर जूरी।।
सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा।कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।।
देहिं लोग बहु मोल न लेहीं।फेरत राम दोहाई देहीं।।
कहहिं सनेह मगन मृदु बानी।मानत साधु पेम पहिचानी।।
तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा।पावा दरसनु राम प्रसादा।।
हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा।जस मरु धरनि देवधुनि धारा।।
राम कृपाल निषाद नेवाजा।परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।
kola kirāta bhilla banabāsī |madhu suci suṁdara svādu sudhā sī ||
bhari bhari parana puṭīṁ raci rurī |kaṁda mūla phala aṁkura jūrī ||
sabahi dehiṁ kari binaya pranāmā |kahi kahi svāda bheda guna nāmā ||
dehiṁ loga bahu mola na lehīṁ |pherata rāma dohāī dehīṁ ||
kahahiṁ saneha magana mṛdu bānī |mānata sādhu pema pahicānī ||
tumha sukṛtī hama nīca niṣādā |pāvā darasanu rāma prasādā ||
hamahi agama ati darasu tumhārā |jasa maru dharani devadhuni dhārā ||
rāma kṛpāla niṣāda nevājā |parijana prajau cahia jasa rājā ||
Kolowie, Kiratowie, Bhilowie i inni mieszkańcy lasu przynieśli miód, czysty, piękny i smaczny, jak nektar. Napełniali i napełniali małe kubki z liści, zrobione z umiejętnością, i ułożyli w nich bulwy, korzenie, owoce i pędy, związane w pęczki. Z pokornymi prośbami i ukłonami dawali je wszystkim, opowiadając raz po raz smak, rodzaj, zaletę i imię każdego. Ludzie oferowali dobrą cenę, ale mieszkańcy lasu jej nie przyjęli; oddając ją, przysięgali na Ramę. Pogrążeni w miłości, mówili łagodnymi słowami: dobrzy przyjmują to, co rozpoznają jako ofiarowane z miłości. Wy jesteście ludźmi zasługi, a my jesteśmy niskimi Niszadami; to dzięki łasce Ramy uzyskaliśmy wasz darśan. Wasz darśan jest dla nas niezwykle nieosiągalny, tak trudny jak spływ niebiańskiej Gangi przez pustynny kraj. Rama jest miłosierny i opiekunem Niszadów; jaki jest król, tacy powinni być jego domownicy i poddani.
Doha 250
यह जियँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु।हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।250।।
yaha jiyã jāni sãkocu taji karia chohu lakhi nehu |hamahi kṛtāratha karana lagi phala tṛna aṁkura lehu ||250||
Wiedząc to, odrzuć wszelką niepewność i okazuj czułość, gdy widzisz miłość. Aby nas uszczęśliwić, przyjmij nawet jeden owoc, liść lub delikatny pęd.
Ćaupai 251.1-4
तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे।सेवा जोगु न भाग हमारे।।
देब काह हम तुम्हहि गोसाँई।ईधनु पात किरात मिताई।।
यह हमारि अति बड़ि सेवकाई।लेहि न बासन बसन चोराई।।
हम जड़ जीव जीव गन घाती।कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।।
पाप करत निसि बासर जाहीं।नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।।
सपनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ।यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।।
जब तें प्रभु पद पदुम निहारे।मिटे दुसह दुख दोष हमारे।।
बचन सुनत पुरजन अनुरागे।तिन्ह के भाग सराहन लागे।।
tumha priya pāhune bana pagu dhāre |sevā jogu na bhāga hamāre ||
deba kāha hama tumhahi gosā̃ī |īdhanu pāta kirāta mitāī ||
yaha hamāri ati baṛi sevakāī |lehi na bāsana basana corāī ||
hama jaṛa jīva jīva gana ghātī |kuṭila kucālī kumati kujātī ||
pāpa karata nisi bāsara jāhīṁ |nahiṁ paṭa kaṭi nahi peṭa aghāhīṁ ||
sapanehũ dharama buddhi kasa kāū |yaha raghunaṁdana darasa prabhāū ||
jaba teṁ prabhu pada paduma nihāre |miṭe dusaha dukha doṣa hamāre ||
bacana sunata purajana anurāge |tinha ke bhāga sarāhana lāge ||
Jesteście drodzy goście, którzy stopy nasze postawiliście w tym lesie; nie mamy fortuny, by być godnymi was służyć. Co możemy wam dać, o Panie? Drewno opałowe i liście to wszystko, co przyjaźń Kiratów może zaoferować. To jest nasza największa posługa: że nie kradniemy waszych naczyń i szat. Jesteśmy tępymi istotami i zabójcami żyjących stworzeń, przewrotni, o złym zachowaniu, przewrotnego umysłu i niskiego urodzenia. Nasze noce i dnie mijają na popełnianiu grzechu, a jednak nie mamy tkaniny na nasze lędźwie i nasze brzuchy nigdy nie są nasycione. Jakże myśl o prawości mogłaby do nas przyjść, nawet we śnie? To jest moc widoku Ramy, radości Raghuw. Odkąd ujrzeliśmy lotosowe stopy Pana, zniknęły nasze nieznośne cierpienia i przewinienia. Słysząc te słowa, mieszkańcy miasta przepełnili się miłością i zaczęli chwalić dobre losy tych mieszkańców lasu.
Chhand 251
लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं।बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।।
नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा।तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।
lāge sarāhana bhāga saba anurāga bacana sunāvahīṁ |bolani milani siya rāma carana sanehu lakhi sukhu pāvahīṁ ||
nara nāri nidarahiṁ nehu nija suni kola bhillani kī girā |tulasī kṛpā raghubaṁsamani kī loha lai laukā tirā ||
Wszyscy zaczęli chwalić dobre losy i mówili do nich słowa pełne miłości. Widząc w ich mowie i w ich spotkaniu taką miłość do stóp Sity i Ramy, napełnili się radością. Mężczyźni i kobiety równie, słysząc słowa kobiet Kol i Bhil, uznali swoją własną miłość za niewielką. Mówi Tulsidas: z łaski Klejnotu rodu Raghu nawet żelazo może być podniesione i utrzymać się na powierzchni jak tykwa na wodzie.
Soratha 251
बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब।जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।251।।
biharahiṁ bana cahu ora pratidina pramudita loga saba |jala jyoṁ dādura mora bhae pīna pāvasa prathama ||251||
Każdego dnia wszyscy ludzie radośnie spacerowali po lesie na wszystkie strony, jak żaby i pawie, które utuczyły się i ucieszyły w wodzie pierwszych deszczów.
Ćaupai 252.1-4
पुर जन नारि मगन अति प्रीती।बासर जाहिं पलक सम बीती।।
सीय सासु प्रति बेष बनाई।सादर करइ सरिस सेवकाई।।
लखा न मरमु राम बिनु काहूँ।माया सब सिय माया माहूँ।।
सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं।तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।।
लखि सिय सहित सरल दोउ भाई।कुटिल रानि पछितानि अघाई।।
अवनि जमहि जाचति कैकेई।महि न बीचु बिधि मीचु न देई।।
लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं।राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।।
यहु संसउ सब के मन माहीं।राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।
pura jana nāri magana ati prītī |bāsara jāhiṁ palaka sama bītī ||
sīya sāsu prati beṣa banāī |sādara karai sarisa sevakāī ||
lakhā na maramu rāma binu kāhū̃ |māyā saba siya māyā māhū̃ ||
sīyã sāsu sevā basa kīnhīṁ |tinha lahi sukha sikha āsiṣa dīnhīṁ ||
lakhi siya sahita sarala dou bhāī |kuṭila rāni pachitāni aghāī ||
avani jamahi jācati kaikeī |mahi na bīcu bidhi mīcu na deī ||
lokahũ beda bidita kabi kahahīṁ |rāma bimukha thalu naraka na lahahīṁ ||
yahu saṁsau saba ke mana māhīṁ |rāma gavanu bidhi avadha ki nāhīṁ ||
Mężczyźni i kobiety miasta byli pogrążeni w głębokiej miłości; dni mijały jak mrugnięcie okiem. Sita przybierała osobny wygląd dla każdej teściowej i z równym szacunkiem służyła im wszystkim jednakowo. Nikt poza Ramą nie pojął tajemnicy, gdyż Sita jest całą Mają, a wewnątrz Majy to się dokonało. Sita zdobyła swoje teściowe swoją służbą; one, otrzymując z niej radość, udzieliły jej rady i błogosławieństw. Widząc Sitę wraz z dwoma szczerymi braćmi, przewrotna królowa żałowała w pełni. Kaikeji błagała ziemię i Jamę, lecz ziemia nie dała jej ujścia, a Los nie przyznał jej śmierci. Jest to znane na świecie i w Wedach, a poeci to głoszą: ci, którzy odwracają się od Ramy, nie znajdują miejsca nawet w piekle. Ta wątpliwość była w umysłach wszystkich: czy Rama z woli Losu wróci do Ajodhji, czy nie?
Doha 252
निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच।नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।252।।
nisi na nīda nahiṁ bhūkha dina bharatu bikala suci soca |nīca kīca bica magana jasa mīnahi salila sãkoca ||252||
Bharata nie miał snu w nocy ani głodu w dzień; był załamany z czystej troski, jak ryba zatopiona w mule płytkiego stawu, dręczona niedostatkiem wody.
Ćaupai 253.1-4
कीन्ही मातु मिस काल कुचाली।ईति भीति जस पाकत साली।।
केहि बिधि होइ राम अभिषेकू।मोहि अवकलत उपाउ न एकू।।
अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी।मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।।
मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ।राम जननि हठ करबि कि काऊ।।
मोहि अनुचर कर केतिक बाता।तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।।
जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू।हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।।
एकउ जुगुति न मन ठहरानी।सोचत भरतहि रैनि बिहानी।।
प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई।बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।
kīnhī mātu misa kāla kucālī |īti bhīti jasa pākata sālī ||
kehi bidhi hoi rāma abhiṣekū |mohi avakalata upāu na ekū ||
avasi phirahiṁ gura āyasu mānī |muni puni kahaba rāma ruci jānī ||
mātu kahehũ bahurahiṁ raghurāū |rāma janani haṭha karabi ki kāū ||
mohi anucara kara ketika bātā |tehi mahã kusamau bāma bidhātā ||
jauṁ haṭha karaũ ta nipaṭa kukaramū |haragiri teṁ guru sevaka dharamū ||
ekau juguti na mana ṭhaharānī |socata bharatahi raini bihānī ||
prāta nahāi prabhuhi sira nāī |baiṭhata paṭhae riṣayã bolāī ||
Los, biorąc moją matkę za pretekst, zagrał ten zły fortel, jak zaraza i trwoga uderzają w dojrzewający ryż. W jaki sposób może odbyć się koronacja Ramy? Nie przychodzi mi na myśl ani jedno rozwiązanie. Z pewnością powróciłby, słuchając rozkazu guru; lecz mędrzec przemówi dopiero po poznaniu woli Ramy. Gdyby jego matka poprosiła, Pan Raghuwów mógłby powrócić; lecz czy matka Ramy kiedykolwiek upierałaby się uparcie? Co znaczy sługa taki jak ja? A do tego czas jest zły, a Los jest przeciwko mnie. Jeśli będę upierał się uparcie, byłoby to całkowite zło; albowiem obowiązek sługi wobec swego pana jest cięższy niż góra Kailasa. Ani jeden plan nie usadowił się w jego umyśle, i gdy Bharata rozmyślał, noc przeszła w świt. O świcie się wykąpał i skłonił głowę przed swym Panem; a gdy usiadał, mędrzec kazał go wezwać.
Doha 253
गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ।बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।253।।
gura pada kamala pranāmu kari baiṭhe āyasu pāi |bipra mahājana saciva saba jure sabhāsada āi ||253||
Oddawszy pokłon lotosowym stopom swego guru, zasiadł po otrzymaniu pozwolenia. Bramini, kupcy i doradcy wszyscy się zebrali, i zgromadzenie zebrało się razem.
Ćaupai 254.1-4
बोले मुनिबरु समय समाना।सुनहु सभासद भरत सुजाना।।
धरम धुरीन भानुकुल भानू।राजा रामु स्वबस भगवानू।।
सत्यसंध पालक श्रुति सेतू।राम जनमु जग मंगल हेतू।।
गुर पितु मातु बचन अनुसारी।खल दलु दलन देव हितकारी।।
नीति प्रीति परमारथ स्वारथु।कोउ न राम सम जान जथारथु।।
बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला।माया जीव करम कुलि काला।।
अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई।जोग सिद्धि निगमागम गाई।।
करि बिचार जियँ देखहु नीकें।राम रजाइ सीस सबही कें।।
bole munibaru samaya samānā |sunahu sabhāsada bharata sujānā ||
dharama dhurīna bhānukula bhānū |rājā rāmu svabasa bhagavānū ||
satyasaṁdha pālaka śruti setū |rāma janamu jaga maṁgala hetū ||
gura pitu mātu bacana anusārī |khala dalu dalana deva hitakārī ||
nīti prīti paramāratha svārathu |kou na rāma sama jāna jathārathu ||
bidhi hari haru sasi rabi disipālā |māyā jīva karama kuli kālā ||
ahipa mahipa jahã lagi prabhutāī |joga siddhi nigamāgama gāī ||
kari bicāra jiyã dekhahu nīkeṁ |rāma rajāi sīsa sabahī keṁ ||
Najlepszy z mędrców przemówił słowami odpowiednimi do chwili: «Słuchajcie, członkowie zgromadzenia, i ty, mądry Bharato. Król Rama, słońce rodu słonecznego, dźwiga brzemię prawości; on jest Panem Bogiem, panem własnej woli i niezależny od nikogo. Jest wierny swemu słowu i jest stróżem oraz ostoją Wed. Narodziny Ramy są dla dobra świata. On podąża za słowem swego guru, swego ojca i swej matki; on miażdży zastępy złoczyńców i działa dla dobra bogów. W polityce, w miłości, w najwyższym dobru duchowym i w doczesnym interesie nikt nie zna prawdy rzeczy tak jak Rama. Brahma, Wisznu i Śiwa, księżyc, słońce i strażnicy kierunków, Maja, dusza, karma i Czas we wszystkich swych postaciach, panowie węży i panowie ziemi, oraz wszelka władza, jaka istnieje gdziekolwiek, i joga oraz nadprzyrodzone moce, które głoszą Wedy i Agamy: Zastanówcie się nad tym w swym sercu i zobaczcie to wyraźnie: rozkaz Ramy spoczywa na głowie każdego z nich.»
Doha 254
राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ।समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।254।।
rākheṁ rāma rajāi rukha hama saba kara hita hoi |samujhi sayāne karahu aba saba mili saṁmata soi ||254||
Jeśli będziemy trzymać się rozkazu i życzeń Ramy, będzie to dla dobra nas wszystkich. Zastanówcie się, mędrcy, i teraz wszyscy razem zgodźcie się na ten sposób działania.
Ćaupai 255.1-4
सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू।मंगल मोद मूल मग एकू।।
केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ।कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।।
सब सादर सुनि मुनिबर बानी।नय परमारथ स्वारथ सानी।।
उतरु न आव लोग भए भोरे।तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।।
भानुबंस भए भूप घनेरे।अधिक एक तें एक बड़ेरे।।
जनमु हेतु सब कहँ पितु माता।करम सुभासुभ देइ बिधाता।।
दलि दुख सजइ सकल कल्याना।अस असीस राउरि जगु जाना।।
सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी।सकइ को टारि टेक जो टेकी।।
saba kahũ sukhada rāma abhiṣekū |maṁgala moda mūla maga ekū ||
kehi bidhi avadha calahiṁ raghurāū |kahahu samujhi soi karia upāū ||
saba sādara suni munibara bānī |naya paramāratha svāratha sānī ||
utaru na āva loga bhae bhore |taba siru nāi bharata kara jore ||
bhānubaṁsa bhae bhūpa ghanere |adhika eka teṁ eka baṛere ||
janamu hetu saba kahã pitu mātā |karama subhāsubha dei bidhātā ||
dali dukha sajai sakala kalyānā |asa asīsa rāuri jagu jānā ||
so gosāĩ bidhi gati jehiṁ cheṁkī |sakai ko ṭāri ṭeka jo ṭekī ||
Koronacja Ramy przynosi szczęście wszystkim; to jedyna droga, która jest korzeniem błogosławieństwa i radości. Jakim sposobem można sprawić, by Pan Raghuwów powrócił do Ajodhji? Zastanów się i powiedz mi, a wprowadźmy ten plan w czyn. Wszyscy z szacunkiem wysłuchali słów wielkiego mędrca, które były przepełnione rozwagą, najwyższym dobrem i doczesnym interesem. Nie przyszła im żadna odpowiedź; lud był zdezorientowany. Wtedy Bharata skłonił głowę i, złożonymi rękami, przemówił. W rodzie Słońca było bardzo wielu królów, każdy większy niż poprzedni. Dla narodzin wszystkich ojciec i matka są przyczyną, lecz to Stwórca przydziela ich czyny, dobre i złe. Wasze błogosławieństwo, które miażdży smutek i przynosi wszelkie dobro, jest znane całemu światu jako takie. Lecz wy jesteście panem, który powstrzymał bieg losu. Kto może odrzucić postanowienie, które uczyniliście niezachwianym?
Doha 255
बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु।सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।255।।
būjhia mohi upāu aba so saba mora abhāgu |suni sanehamaya bacana gura ura umagā anurāgu ||255||
To, że teraz prosisz mnie o lekarstwo, wynika w całości z mojego nieszczęścia. Słysząc pełne miłości słowa, guru poczuł, jak w jego sercu wezbrała czułość.
Ćaupai 256.1-4
तात बात फुरि राम कृपाहीं।राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।।
सकुचउँ तात कहत एक बाता।अरध तजहिं बुध सरबस जाता।।
तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई।फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।।
सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता।भे प्रमोद परिपूरन गाता।।
मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा।जनु जिय राउ रामु भए राजा।।
बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी।सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।।
कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे।फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।।
कानन करउँ जनम भरि बासू।एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।
tāta bāta phuri rāma kṛpāhīṁ |rāma bimukha sidhi sapanehũ nāhīṁ ||
sakucaũ tāta kahata eka bātā |aradha tajahiṁ budha sarabasa jātā ||
tumha kānana gavanahu dou bhāī |pheriahiṁ lakhana sīya raghurāī ||
suni subacana haraṣe dou bhrātā |bhe pramoda paripūrana gātā ||
mana prasanna tana teju birājā |janu jiya rāu rāmu bhae rājā ||
bahuta lābha loganha laghu hānī |sama dukha sukha saba rovahiṁ rānī ||
kahahiṁ bharatu muni kahā so kīnhe |phalu jaga jīvanha abhimata dīnhe ||
kānana karaũ janama bhari bāsū |ehiṁ teṁ adhika na mora supāsū ||
"Synu mój, to co mówisz, jest prawdą: wszystko to dzięki łasce Ramy. Bez Ramy nikt nie odnosi sukcesu nawet we śnie." "Synu mój, waham się powiedzieć jedną rzecz: gdy wszystko jest tracone, mądrzy oddają połowę, by ocalić resztę." "Wy dwaj bracia idźcie do lasu, a wtedy Lakshmana, Sita i Władca Raghuwów będą mogli zostać sprowadzeni z powrotem." Słysząc te łaskawe słowa, obaj bracia się uradowali, a ich całe ciała napełniły się rozkoszą. Ich umysły się ucieszyły, a ciała zajaśniały blaskiem, jakby król powrócił do życia, a Rama został obrany królem. Ludzie widzieli wielki zysk i małą stratę, lecz królowe wszystkie płakały, gdyż ich smutek i radość były równe. Bharata rzekł: "To, co mędrzec powiedział, jest już jakby dokonane; dał on istotom żywym świata upragniony owoc." "Spędzę całe życie mieszkając w lesie; nie ma dla mnie większej pociechy niż to."
Doha 256
अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान।जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।256।।
ãtarajāmī rāmu siya tumha sarabagya sujāna |jo phura kahahu ta nātha nija kījia bacanu pravāna ||256||
Rama i Sita znają każde serce, a ty, mój panie, jesteś wszechwiedzący i mądry. Jeśli to, co mówisz, jest prawdą, o panie, spraw, by twoje własne słowo się spełniło.
Ćaupai 257.1-4
भरत बचन सुनि देखि सनेहू।सभा सहित मुनि भए बिदेहू।।
भरत महा महिमा जलरासी।मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।।
गा चह पार जतनु हियँ हेरा।पावति नाव न बोहितु बेरा।।
औरु करिहि को भरत बड़ाई।सरसी सीपि कि सिंधु समाई।।
भरतु मुनिहि मन भीतर भाए।सहित समाज राम पहिं आए।।
प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु।बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।।
बोले मुनिबरु बचन बिचारी।देस काल अवसर अनुहारी।।
सुनहु राम सरबग्य सुजाना।धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।
bharata bacana suni dekhi sanehū |sabhā sahita muni bhae bidehū ||
bharata mahā mahimā jalarāsī |muni mati ṭhāṛhi tīra abalā sī ||
gā caha pāra jatanu hiyã herā |pāvati nāva na bohitu berā ||
auru karihi ko bharata baṛāī |sarasī sīpi ki siṁdhu samāī ||
bharatu munihi mana bhītara bhāe |sahita samāja rāma pahiṁ āe ||
prabhu pranāmu kari dīnha suāsanu |baiṭhe saba suni muni anusāsanu ||
bole munibaru bacana bicārī |desa kāla avasara anuhārī ||
sunahu rāma sarabagya sujānā |dharama nīti guna gyāna nidhānā ||
Słysząc słowa Bharaty i widząc jego miłość, mędrzec Wasisztha wraz z całym zgromadzeniem zatracił świadomość ciała. Wielka chwała Bharaty była jak rozległa toń wodna, a umysł mędrca był jak bezbronna kobieta stojąca na jej brzegu. Pragnęła przejść na drugi brzeg i szukała w sercu jakiegoś sposobu, lecz nie znalazła ani łodzi, ani statku, ani tratwy. Ktoż więc inny mógłby kiedykolwiek wielbić wielkość Bharaty? Czy ocean może się zmieścić w małym stawie lub w muszli? Bharata zyskał miejsce w głębi serca mędrca, a mędrzec przybył z całą świtą do Ramy. Pan skłonił się przed nim i dał mu godne siedzenie, a wszyscy usiedli na polecenie mędrca. Najlepszy z mędrców przemówił wtedy słowami dobrze przemyślanymi, odpowiednimi do miejsca, czasu i okazji. „Słuchaj, Rama, wszechwiedzący i mądry, skarbnico prawości, roztropności, cnoty i wiedzy.
Doha 257
सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ।पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।257।।
saba ke ura aṁtara basahu jānahu bhāu kubhāu |purajana jananī bharata hita hoi so kahia upāu ||257||
Mieszkaj w sercach wszystkich i poznaj ich miłość oraz nienawiść. Cokolwiek jest dla dobra obywateli, twojej matki i Bharaty, tę drogę działania powinieneś wskazać.
Ćaupai 258.1-4
आरत कहहिं बिचारि न काऊ।सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।।
सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ।नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।।
सब कर हित रुख राउरि राखें।आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।।
प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई।माथें मानि करौ सिख सोई।।
पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं।सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।।
कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा।भरत सनेहँ बिचारु न राखा।।
तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी।भरत भगति बस भइ मति मोरी।।
मोरें जान भरत रुचि राखि।जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।
ārata kahahiṁ bicāri na kāū |sūjha jūārihi āpana dāū ||
suni muni bacana kahata raghurāū |nātha tumhārehi hātha upāū ||
saba kara hita rukha rāuri rākheṁ |āyasu kiẽ mudita phura bhāṣeṁ ||
prathama jo āyasu mo kahũ hoī |mātheṁ māni karau sikha soī ||
puni jehi kahã jasa kahaba gosāīṁ |so saba bhā̃ti ghaṭihi sevakāīṁ ||
kaha muni rāma satya tumha bhāṣā |bharata sanehã bicāru na rākhā ||
tehi teṁ kahaũ bahori bahorī |bharata bhagati basa bhai mati morī ||
moreṁ jāna bharata ruci rākhi |jo kījia so subha siva sākhī ||
Ci w udręce nie mówią po namyśle, a gracz w kości widzi tylko swój własny rzut. Słysząc słowa mędrca, Rama, Pan Raghuów, rzekł: «Panie mój, lekarstwo jest w twoich własnych rękach.» «Dobro wszystkich polega na spełnieniu twojej woli. Jeśli twój rozkaz zostanie wykonany, wszyscy będą radośni, i mówię prawdę.» «Najpierw, jaki rozkazkolwiek zostanie mi dany, przyjmę go na swoją głowę i będę mu posłuszny.» «Następnie, panie, cokolwiek powiesz każdemu z pozostałych, każdy godnie wypełni tę służbę na wszelki sposób.» Mędrzec rzekł: «Ramo, powiedziałeś prawdę, lecz miłość Bharaty nie zostawiła miejsca na namysł.» «Dlatego powtarzam wciąż, że mój osąd wpadł pod władzę oddania Bharaty.» «W moim przekonaniu wszystko, co zostanie uczynione zgodnie z życzeniem Bharaty, będzie pomyślne, ze Śiwą jako moim świadkiem.»
Doha 258
भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि।करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।258।।
bharata binaya sādara sunia karia bicāru bahori |karaba sādhumata lokamata nṛpanaya nigama nicori ||258||
Wysłuchajcie z szacunkiem prośby Bharaty, a następnie zastanówcie się nad nią. Działajcie potem, kierując się opinią świętych, obyczajami świata, polityką królów i istotą Wed.
Ćaupai 259.1-4
गुरु अनुराग भरत पर देखी।राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।।
भरतहि धरम धुरंधर जानी।निज सेवक तन मानस बानी।।
बोले गुर आयस अनुकूला।बचन मंजु मृदु मंगलमूला।।
नाथ सपथ पितु चरन दोहाई।भयउ न भुअन भरत सम भाई।।
जे गुर पद अंबुज अनुरागी।ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।।
राउर जा पर अस अनुरागू।को कहि सकइ भरत कर भागू।।
लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई।करत बदन पर भरत बड़ाई।।
भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई।अस कहि राम रहे अरगाई।।
guru anurāga bharata para dekhī |rāma hdayã ānaṁdu biseṣī ||
bharatahi dharama dhuraṁdhara jānī |nija sevaka tana mānasa bānī ||
bole gura āyasa anukūlā |bacana maṁju mṛdu maṁgalamūlā ||
nātha sapatha pitu carana dohāī |bhayau na bhuana bharata sama bhāī ||
je gura pada aṁbuja anurāgī |te lokahũ bedahũ baṛabhāgī ||
rāura jā para asa anurāgū |ko kahi sakai bharata kara bhāgū ||
lakhi laghu baṁdhu buddhi sakucāī |karata badana para bharata baṛāī ||
bharatu kahahīṁ soi kiẽ bhalāī |asa kahi rāma rahe aragāī ||
Widząc miłość guru do Bharaty, serce Ramy napełniło się szczególną radością. Znając Bharatę jako obrońcę prawości i jako własnego sługę w ciele, umyśle i mowie, wypowiedział słowa zgodne z poleceniem guru, łagodne, miękkie i będące korzeniem wszelkiego błogosławieństwa. "Panie mój, przysięgam na ciebie i na stopy mego ojca: nie było nigdy na świecie brata równego Bharacie. Ci, którzy miłują lotosowe stopy swego guru, są wielce błogosławieni, zarówno na świecie, jak i w Wedach. Tego, na którego taką miłość wylewasz, kto może opisać dobre losy tego Bharaty? Gdy patrzę na niego, mego młodszego brata, mój umysł wstydzi się chwalić Bharatę w jego własną twarz. Cokolwiek Bharata powie, czynienie właśnie tego będzie dla naszego dobra." Powiedziawszy to, Rama zamilkł.
Doha 259
तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात।कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।259।।
taba muni bole bharata sana saba sãkocu taji tāta |kṛpāsiṁdhu priya baṁdhu sana kahahu hṛdaya kai bāta ||259||
Wtedy mędrzec rzekł do Bharaty: «Porzuć całą swoją nieśmiałość, drogi synu, i powiedz swojemu umiłowanemu bratu, oceanowi litości, to, co masz w sercu.»
परंपरागत मान्यता अनुसार इस खंड का पाठ ‘दास्य-भाव’ और ‘राम-रजाइ’ की स्वीकृति दृढ़ करता है; शोक-व्याकुल मन को शान्ति देता है और सेवा-धर्म की प्रेरणा से ‘सत्संग-लाभ’ तथा गृह-कलह/अहंकार-क्षय का फल माना जाता है—विशेषतः भरत-चरित्र के श्रवण से त्याग-बुद्धि प्रबल होती है।
सामान्य रूप से राम-नाम-सम्पुट: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामाय नमः’ का जप-सम्पुट प्रचलित है; भरत-त्याग/आज्ञापालन भाव में ‘राम-रजाइ’ पर टिकने हेतु ‘राम’ नाम-सम्पुट को ही सर्वोत्तम माना जाता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.