Prakarana 26

Verse 510 (चौपाई)

कोल किरात भिल्ल बनबासी। मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।। भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी। कंद मूल फल अंकुर जूरी।। सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा। कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।। देहिं लोग बहु मोल न लेहीं। फेरत राम दोहाई देहीं।। कहहिं सनेह मगन मृदु बानी। मानत साधु पेम पहिचानी।। तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा। पावा दरसनु राम प्रसादा।। हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा। जस मरु धरनि देवधुनि धारा।। राम कृपाल निषाद नेवाजा। परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।

Kol, Kirata i Bhil, mieszkańcy lasu, przynieśli miód czysty, piękny i słodki jak nektar. Napełniali kubki z liści i układali je starannie, przynosząc korzenie, bulwy, owoce i delikatne pędy. Wszyscy ofiarowali to ze złożonymi rękami i pokłonem, opowiadając o ich smaku, zaletach i nazwach. Dawali to chętnie i nie brali zapłaty; jeśli Rama odmawiał, nalegali raz po raz. Mówili słowami delikatnymi i pełnymi miłości; Pan przyjmował je, rozpoznając ich oddanie. 'Jesteście cnotliwymi duszami, a my jesteśmy niscy Nishadowie; z łaski Ramy otrzymaliśmy Jego widok. Wasz widok jest nadzwyczaj rzadki nawet dla nas; jak deszcz spadający na ziemię, jest strumieniem niebiańskiego błogosławieństwa. Rama jest współczujący i czci Nishadów; pragnie, by byli jak Jego własna rodzina i ludzie, jak król.'

Verse 511 (दोहा/सोरठा)

यह जिंयँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु। हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।250।।

Wiedząc to, odrzuć wszelką niepewność i okazuj czułość, gdy widzisz miłość. Aby nas uszczęśliwić, przyjmij nawet jeden owoc, liść lub delikatny pęd.

Verse 512 (चौपाई)

तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे। सेवा जोगु न भाग हमारे।। देब काह हम तुम्हहि गोसाँई। ईधनु पात किरात मिताई।। यह हमारि अति बड़ि सेवकाई। लेहि न बासन बसन चोराई।। हम जड़ जीव जीव गन घाती। कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।। पाप करत निसि बासर जाहीं। नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।। सपोनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ। यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।। जब तें प्रभु पद पदुम निहारे। मिटे दुसह दुख दोष हमारे।। बचन सुनत पुरजन अनुरागे। तिन्ह के भाग सराहन लागे।।

'Jesteście drodzy goście, którzy przyszli pieszo do lasu; to nie nasze szczęście, by być godnymi służyć wam. Co możemy wam dać, o Panie? Kiratowie przynoszą tylko drewno na opał i liście. To jest nasza największa służba, że nie przyjmujemy nawet naczyń ani szat jako darów. Jesteśmy tępe stworzenia, niszczyciele istnień żywych, przewrotni i źli w postępowaniu, o złym umyśle i niskim pochodzeniu. Popełniamy grzechy dniem i nocą; jednak nigdy nie jesteśmy zadowoleni, ani w ciele, ani w sercu. Jak nawet we śnie mogłaby powstać w nas jakakolwiek myśl o dharmie? Taka jest moc widoku Raghunandany. Od chwili, gdy spojrzeliśmy na stopy Lota Pana, nasze nieznośne smutki i błędy zostały zmazane.' Słysząc te słowa, mieszkańcy miasta napełnili się miłością i zaczęli chwalić szczęście mieszkańców lasu.

Verse 513 (छंद)

लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं। बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।। नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा। तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।

Zaczęli chwalić szczęście wszystkich, którzy słysząc te pełne miłości słowa, odpowiadali nimi. Spotykając się i rozmawiając z Sitą i Ramą, patrzyli na Ich stopy z miłością i znajdowali szczęście. Mężczyźni i kobiety bez obaw słuchali mowy kobiet Kol i Bhil. Tulsidas mówi: z łaski Klejnotu rodu Raghu, żelazo unosi się jak trzcina na wodzie.

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब। जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।251।।

Ludzie lasu radowali się zewsząd, szczęśliwi na sercu każdego dnia. Jak żaby w wodzie i pawie przy pierwszym deszczu, rozkwitali.

Verse 515 (चौपाई)

पुर जन नारि मगन अति प्रीती। बासर जाहिं पलक सम बीती।। सीय सासु प्रति बेष बनाई। सादर करइ सरिस सेवकाई।। लखा न मरमु राम बिनु काहूँ। माया सब सिय माया माहूँ।। सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं। तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।। लखि सिय सहित सरल दोउ भाई। कुटिल रानि पछितानि अघाई।। अवनि जमहि जाचति कैकेई। महि न बीचु बिधि मीचु न देई।। लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं। राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।। यहु संसउ सब के मन माहीं। राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।

Kobiety miasta były napełnione nadmierną miłością; dla nich dzień mijał tak szybko jak mrugnięcie oka. Sita uczyniła się jak służąca przed swoją teściową i z miłością wykonywała służbę przystającą służce. Nie pozwoliła nikomu poznać swojej tajemnicy oprócz Ramy; wszystko była jej maja, a ona była maja sama. Sita służyła swojej teściowej z całego serca; otrzymując pociechę i radę, dawała swoje błogosławieństwa. Widząc Sitę i dwóch prostych braci, przewrotna królowa napełniła się nieskończoną skruchą. Błagała ziemię, by ją pochłonęła, ale ziemia nie chciała się otworzyć, ani Śmierć nie chciała jej uwolnić. Ludzie, Wedy i mędrcy wszyscy głoszą, że miejsce, gdzie Rama odwraca się, staje się piekłem. Ta wątpliwość była w umysłach wszystkich: czy Rama pójdzie do lasu, czy pozostanie w Ajodhji.

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच। नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।252।।

W nocy nie miał snu, a za dnia nie czuł głodu; Bharata był załamany, pochłonięty smutkiem. Pogrążył się w błocie niskości jak ryba w wodzie, unikając wszystkiego innego.

Verse 517 (चौपाई)

कीन्ही मातु मिस काल कुचाली। ईति भीति जस पाकत साली।। केहि बिधि होइ राम अभिषेकू। मोहि अवकलत उपाउ न एकू।। अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी। मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।। मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ। राम जननि हठ करबि कि काऊ।। मोहि अनुचर कर केतिक बाता। तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।। जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू। हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।। एकउ जुगुति न मन ठहरानी। सोचत भरतहि रैनि बिहानी।। प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई। बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।

Jego matka spowodowała takie zło i zamieszanie; był przepełniony lękiem i trwogą, jak ten, kto uprawiał trujące zbiory. Jakże ma się dokonać koronacja Ramy? Nie widzę żadnego wyjścia. Rozkaz mego nauczyciela musi być spełniony; lecz mędrzec przemówi ponownie, znając skłonność Ramy. Czy mam powiedzieć mojej matce, by wróciła? O matko Ramy, jaki upór teraz okażesz? Choć jestem jej sługą w wielu sprawach, to w tej Stwórca naznaczył zły obrót. Jeśli będę trwał w uporze, jest to całkowicie grzeszne; sługa guru jest związany obowiązkiem, jak góra dźwiga ziemię. Nie mógł w swoim umyśle znaleźć żadnego rozwiązania; tak rozmyślając, Bharata spędził noc. O świcie się wykąpał i skłonił głowę przed Panem; potem usiadł i posłał po ministrów.

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ। बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।253।।

Oddawszy pokłon lotosowym stopom swego guru, zasiadł po otrzymaniu pozwolenia. Bramini, kupcy i doradcy wszyscy się zebrali, i zgromadzenie zebrało się razem.

Verse 519 (चौपाई)

बोले मुनिबरु समय समाना। सुनहु सभासद भरत सुजाना।। धरम धुरीन भानुकुल भानू। राजा रामु स्वबस भगवानू।। सत्यसंध पालक श्रुति सेतू। राम जनमु जग मंगल हेतू।। गुर पितु मातु बचन अनुसारी। खल दलु दलन देव हितकारी।। नीति प्रीति परमारथ स्वारथु। कोउ न राम सम जान जथारथु।। बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला। माया जीव करम कुलि काला।। अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई। जोग सिद्धि निगमागम गाई।। करि बिचार जिंयँ देखहु नीकें। राम रजाइ सीस सबही कें।।

Najwybitniejszy mędrzec przemówił, gdy zgromadzenie zostało zwołane: Słuchajcie mnie, o doradcy i mądry Bharata. On jest nosicielem prawości, słońcem z rodu Słonecznego; Król Rama jest samym Panem z własnej natury. Prawdziwy w słowie, obrońca mostu Wed, narodziny Ramy są dla dobra świata. Podąża za słowami swego guru, ojca i matki; jest niszczycielem zastępów niegodziwych i dobroczyńcą bogów. W polityce, w miłości, w najwyższym dobru i we własnym interesie, nikt nie zna prawdziwej wartości tak jak Rama. Brahma, Wisznu, Śiwa, księżyc, słońce, stróże stron świata, maja, dusza, karma, czas i śmierć. Od węża Szeszy do królów ziemi, gdziekolwiek jest władza, jogini, siddhowie, Wedy i Agamy śpiewają jego chwałę. Rozważcie to dobrze, wszyscy; głowy wszystkich są na rozkaz Ramy.

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ। समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।254।।

Niech Rama zachowa swoją wolę, a niech wszystkie nasze czyny przynoszą dobro. Rozważcie to dobrze, mędrcy, i teraz wszyscy razem czyńcie to, co jest stosowne.

Verse 521 (चौपाई)

सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू। मंगल मोद मूल मग एकू।। केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ। कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।। सब सादर सुनि मुनिबर बानी। नय परमारथ स्वारथ सानी।। उतरु न आव लोग भए भोरे। तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।। भानुबंस भए भूप घनेरे। अधिक एक तें एक बड़ेरे।। जनमु हेतु सब कहँ पितु माता। करम सुभासुभ देइ बिधाता।। दलि दुख सजइ सकल कल्याना। अस असीस राउरि जगु जाना।। सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी। सकइ को टारि टेक जो टेकी।।

Koronacja Ramy przynosi radość wszystkim; jest jedynym źródłem pomyślności i rozkoszy. W jaki sposób Pan Raghuwów ma udać się do Ajodhji? Powiedzcie nam, a zrozumiawszy, obmyślmy plan. Wszyscy słuchali z czcią słów najwybitniejszego z mędrców, które harmonizowały prawość, najwyższe dobro i własny interes. Gdy ludzie byli bezradni i nie mogli znaleźć odpowiedzi, wtedy Bharata, ze złożonymi rękami, skłonił głowę. Było wielu królów z dynastii Słonecznej, każdy większy od poprzedniego. Dla wszystkich ojciec i matka są przyczyną narodzin; Stwórca daje owoce czynów, dobrych lub złych. Niech oddali smutek i ustanowi wszystkie błogosławieństwa. Taka, o Panie, jest błogosławieństwo, które świat zna o Tobie. Tego, kogo Pan tak przeznaczył, kto może go odwrócić? Tego, kto opiera się na tym wsparciu, kto może nim wstrząsnąć?

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु। सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।255।।

Teraz obmyślcie plan dla mnie, bo jestem całkowicie nieszczęśliwy. Słysząc pełne miłości słowa mego guru, miłość wytryska w moim sercu.

Verse 523 (चौपाई)

तात बात फुरि राम कृपाहीं। राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।। सकुचउँ तात कहत एक बाता। अरध तजहिं बुध सरबस जाता।। तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई। फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।। सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता। भे प्रमोद परिपूरन गाता।। मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा। जनु जिय राउ रामु भए राजा।। बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी। सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।। कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे। फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।। कानन करउँ जनम भरि बासू। एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।

Ojcze, mówię z łaski Ramy; ci, którzy są przeciwni Ramie, nie osiągają nic nawet we śnie. Waham się, ojcze, powiedzieć jedną rzecz: mędrcy, straciwszy połowę, tracą całość. Wy dwaj bracia musicie udać się do lasu; sprowadźcie Lakszmanę, Sitę i Pana Raghuwów. Słysząc te dobre słowa, obaj bracia się ucieszyli; ich serca były przepełnione rozkoszą, a ciała radością. Ich umysły były radne, ciała lśniały blaskiem, jakby Rama był już królem w ich sercach. Wielki zysk dla ludzi, mała strata dla nich samych; w radości i smutku królowe płaczą. Bharata rzekł do mędrca: Co uczyniłeś? Dałeś owoc życia i pragnienie świata. Będę mieszkał w lesie całe swoje życie; nie ma dla mnie większego dobra niż to.

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान। जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।256।।

Rama zna serce, a Sita, jesteś wszechwiedząca i mądra. Cokolwiek powiesz, o Panie, niech twoje własne słowo się spełni.

Verse 525 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सनेहू। सभा सहित मुनि भए बिदेहू।। भरत महा महिमा जलरासी। मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।। गा चह पार जतनु हियँ हेरा। पावति नाव न बोहितु बेरा।। औरु करिहि को भरत बड़ाई। सरसी सीपि कि सिंधु समाई।। भरतु मुनिहि मन भीतर भाए। सहित समाज राम पहिं आए।। प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु। बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।। बोले मुनिबरु बचन बिचारी। देस काल अवसर अनुहारी।। सुनहु राम सरबग्य सुजाना। धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।

Słysząc słowa Bharaty i widząc jego przywiązanie, mędrzec i całe zgromadzenie byli przejęci emocjami. Chwała Bharaty była jak wielka powódź wody; zrozumienie mędrca stało pewnie na brzegu jak bezbronna kobieta. Pragnął przejść na drugi brzeg i rozmyślał w sercu; nie mógł znaleźć ani łodzi, ani promu, by się przeprawić. Któż inny mógłby dokonać wielkości Bharaty? To było jak muszla próbująca przekroczyć morze. Bharata spodobał się mędrcowi w jego sercu; razem ze swym orszakiem przyszedł przed Ramę. Pan złożył pokłon i dał im miejsca; wszyscy usiedli, słuchając nauk mędrca. Najlepszy z mędrców przemówił po odpowiednim namyśle, rozważając kraj, czas i okoliczności. "Słuchaj, Rama, wszechwiedzący i mądry, skarbnico prawości, polityki, cnoty i wiedzy."

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ। पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।257।।

Mieszkaj w sercach wszystkich i poznaj ich miłość oraz nienawiść. Cokolwiek jest dla dobra obywateli, twojej matki i Bharaty, tę drogę działania powinieneś wskazać.

Verse 527 (चौपाई)

आरत कहहिं बिचारि न काऊ। सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।। सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ। नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।। सब कर हित रुख राउरि राखें। आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।। प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई। माथें मानि करौ सिख सोई।। पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं। सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।। कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा। भरत सनेहँ बिचारु न राखा।। तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी। भरत भगति बस भइ मति मोरी।। मोरें जान भरत रुचि राखि। जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।

Udręczeni mówią bez rozważania słów; mędrcy sami poznają właściwą drogę. Słysząc słowa mędrca, Pan Raghu rzekł: Mój panie, lekarstwo spoczywa wyłącznie w twoich rękach. Ty dzierżysz kierunek, który jest dla dobra wszystkich; wydaj swoje polecenie, a ja będę mówił z radością. Jakiekolwiek polecenie zostanie mi najpierw dane, przyjmę je na swoją głowę i będę podążał za tą instrukcją. A potem, o panie, cokolwiek powiesz, wszystko to zostanie wypełnione na wszelki sposób przez twojego sługę. Mędrzec rzekł: Rama, mówisz prawdę; nie odsunąłeś na bok troski o miłość Bharaty. Dlatego powtarzam raz po raz: mój umysł jest całkowicie oddany oddaniu Bharaty. Znając moją miłość do Bharaty, czyń to, co dobre; cokolwiek uczynisz, będzie pomyślne, z Śiwą jako świadkiem.

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि। करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।258।।

Wysłuchaj z czcią błagania Bharaty i rozważ je ponownie. Będę postępował zgodnie z radą sprawiedliwych, opinią świata i drogą królów, nie przekraczając pism świętych.

Verse 529 (चौपाई)

गुरु अनुराग भरत पर देखी। राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।। भरतहि धरम धुरंधर जानी। निज सेवक तन मानस बानी।। बोले गुर आयस अनुकूला। बचन मंजु मृदु मंगलमूला।। नाथ सपथ पितु चरन दोहाई। भयउ न भुअन भरत सम भाई।। जे गुर पद अंबुज अनुरागी। ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।। राउर जा पर अस अनुरागू। को कहि सकइ भरत कर भागू।। लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई। करत बदन पर भरत बड़ाई।। भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई। अस कहि राम रहे अरगाई।।

Widząc przywiązłość guru do Bharaty, Rama poczuł w sercu szczególną radość. Wiedział, że Bharata jest bohaterem prawości, prawdziwym w ciele, umyśle i mowie jako własny sługa. Guru przemówił zgodnie z poleceniem, jego słowa były słodkie, łagodne i korzeniem błogosławieństwa. Mój panie, na przysięgę stóp mojego ojca, nie było na ziemi brata takiego jak Bharata. Ci, którzy są oddani lotosowym stopom guru, są bardziej szczęśliwi niż świat i Wedy. Gdy masz taką przywiązłość do niego, kto może opisać los Bharaty? Widząc pokorę młodszego brata, poczuł wstyd w sercu; chwalił Bharatę przed jego obliczem. Bharata mówił tylko to, co było dobre; tak mówiąc, Rama pozostał w milczeniu.

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात। कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।259।।

Wtedy mędrzec przemówił do Bharaty, odrzucając wszelkie wahanie: O synu, powiedz myśli swojego serca oceanowi miłosierdzia, który jest ci drogi jak brat.