Prakarana 24
त्याग-धर्म का सोपान: राजसत्ता, कुलधर्म, और व्यक्तिगत अहं (राजमद) के बीच विवेक का उदय। इस काण्ड में ‘घर’ (अयोध्या) बाह्य-स्थान नहीं, अंतःकरण का राज्य है—जहाँ राम-आज्ञा के सामने वासनात्मक प्रतिरोध (लक्ष्मण का रोष) भी शुद्ध होकर मर्यादा-भक्ति में ढलता है, और भरत-चरित्र ‘अनासक्ति’ का आदर्श बनकर मुक्ति-सीढ़ी का दृढ़ पायदान होता है।
W tym uszkodzonym fragmencie (około Doha 230, 239), przypływ vīra-rasa, impuls Lakṣmaṇy do walki, natychmiast przemienia się w śānta-rasa oraz w dāsya/braterską miłość. Boski głos (ākāśavāṇī), nawet chwaląc siłę Lakṣmaṇy, wskazuje na potrzebę etycznego rozeznania: ważenia tego, co właściwe i niewłaściwe, żałowania pochopnych działań i rozpoznania najtrudniejszej pułapki, królewskiej pychy. Odpowiedź Rāmy, poprzez celowe hiperbole (komar unoszący górę Meru, kwaśna papka niszcząca Ocean Mleka), ustanawia niemożność, by Bharata był upojony władzą. Następnie opis sceny czyni region pustelni emblematem dobrego rządzenia, powściągliwością, pokojem i słuszną radą, oraz umysłem schronionym u stóp Rāmy. Na końcu powstaje obraz „rady wiedzy”: pośród kręgu mędrców, Sītā-Rāma stoją jako ucieleśniona forma bhakti-saccidānanda. Tak ta część wznosi poszukującego od energii gniewu do rozeznania, a od rozeznania do kochającego oddania.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 230.1-4
उठि कर जोरि रजायसु मागा।मनहुँ बीर रस सोवत जागा।।
बाँधि जटा सिर कसि कटि भाथा।साजि सरासनु सायकु हाथा।।
आजु राम सेवक जसु लेऊँ।भरतहि समर सिखावन देऊँ।।
राम निरादर कर फलु पाई।सोवहुँ समर सेज दोउ भाई।।
आइ बना भल सकल समाजू।प्रगट करउँ रिस पाछिल आजू।।
जिमि करि निकर दलइ मृगराजू।लेइ लपेटि लवा जिमि बाजू।।
तैसेहिं भरतहि सेन समेता।सानुज निदरि निपातउँ खेता।।
जौं सहाय कर संकरु आई।तौ मारउँ रन राम दोहाई।।
uṭhi kara jori rajāyasu māgā |manahũ bīra rasa sovata jāgā ||
bā̃dhi jaṭā sira kasi kaṭi bhāthā |sāji sarāsanu sāyaku hāthā ||
āju rāma sevaka jasu leū̃ |bharatahi samara sikhāvana deū̃ ||
rāma nirādara kara phalu pāī |sovahũ samara seja dou bhāī ||
āi banā bhala sakala samājū |pragaṭa karaũ risa pāchila ājū ||
jimi kari nikara dalai mṛgarājū |lei lapeṭi lavā jimi bājū ||
taisehiṁ bharatahi sena sametā |sānuja nidari nipātaũ khetā ||
jauṁ sahāya kara saṁkaru āī |tau māraũ rana rāma dohāī ||
Powstawszy ze złożonymi dłońmi, Lakshmana poprosił o pozwolenie na działanie, jakby duch bohaterstwa przebudził się ze snu. Związał splecione kosmyki na swojej głowie, przepasał kołczan w pasie i wziął do ręki napięty łuk oraz strzałę. "Dziś zdobędę sławę jako sługa Ramy i dam Bharacie lekcję w bitwie. Po zebraniu owocu ich pogardy dla Ramy, niech obaj bracia śpią na łożu wojny. Dobrze, że całe zgromadzenie się zebrało; dziś pokażę cały mój przeszły gniew. Jak lew rozrywa stado słoni, albo jak jastrząb chwyta przepiórkę i ją unosi, tak wzgardzę Bharatą, z jego wojskiem i jego młodszym bratem, i powalę ich na polu bitwy. Jeśli sam Shankara przyjdzie im na pomoc, przysięgam na Ramę, że zabiję go również w bitwie."
Doha 230
अति सरोष माखे लखनु लखि सुनि सपथ प्रवान।सभय लोक सब लोकपति चाहत भभरि भगान।।230।।
ati saroṣa mākhe lakhanu lakhi suni sapatha pravāna |sabhaya loka saba lokapati cāhata bhabhari bhagāna ||230||
Lakshmana płonął niezwykłą wściekłością; a gdy wszystkie światy i ich stróże ujrzeli go i usłyszeli jego uroczystą przysięgę, ogarnął ich lęk i, zdezorientowani, pragnęli uciec.
Ćaupai 231.1-4
जगु भय मगन गगन भइ बानी।लखन बाहुबलु बिपुल बखानी।।
तात प्रताप प्रभाउ तुम्हारा।को कहि सकइ को जाननिहारा।।
अनुचित उचित काजु किछु होऊ।समुझि करिअ भल कह सबु कोऊ।।
सहसा करि पाछैं पछिताहीं।कहहिं बेद बुध ते बुध नाहीं।।
सुनि सुर बचन लखन सकुचाने।राम सीयँ सादर सनमाने।।
कही तात तुम्ह नीति सुहाई।सब तें कठिन राजमदु भाई।।
जो अचवँत नृप मातहिं तेई।नाहिन साधुसभा जेहिं सेई।।
सुनहु लखन भल भरत सरीसा।बिधि प्रपंच महँ सुना न दीसा।।
jagu bhaya magana gagana bhai bānī |lakhana bāhubalu bipula bakhānī ||
tāta pratāpa prabhāu tumhārā |ko kahi sakai ko jānanihārā ||
anucita ucita kāju kichu hoū |samujhi karia bhala kaha sabu koū ||
sahasā kari pāchaiṁ pachitāhīṁ |kahahiṁ beda budha te budha nāhīṁ ||
suni sura bacana lakhana sakucāne |rāma sīyã sādara sanamāne ||
kahī tāta tumha nīti suhāī |saba teṁ kaṭhina rājamadu bhāī ||
jo acavãta nṛpa mātahiṁ teī |nāhina sādhusabhā jehiṁ seī ||
sunahu lakhana bhala bharata sarīsā |bidhi prapaṁca mahã sunā na dīsā ||
Świat pogrążył się w trwodze, a głos rozległ się z nieba, długo wysławiając wielką siłę ramienia Lakshmany. "Drogi synu, kto może opowiedzieć twoją majestatyczność i potęgę, i kto może je w pełni poznać?" "Czy czyn jest niewłaściwy, czy właściwy, jakikolwiek by był, należy go dokonywać dopiero po starannym namyśle; tak mówi każdy." "Ci, którzy działają pochopnie i potem żałują: Wedy mówią, że mędrcy nie zaliczają ich do mędrców." Słysząc słowa boga, Lakshmana zmieszał się, a Rama i Sita okazali mu szacunek i cześć. "Drogi bracie, powiedziałeś słowa sprawiedliwe i roztropne, ale ze wszystkich rzeczy, bracie, upojenie władzą jest najtrudniejsze do przezwyciężenia." "Królowie wpadają w obłęd, gdy tylko tego skosztują, jeśli nigdy nie obcowali z towarzystwem świętych mężów." "Słuchaj, Lakshmano: kogoś tak dobrego jak Bharata nie słyszałem ani nie widziałem w całym stworzeniu Brahmy."
Doha 231
भरतहि होइ न राजमदु बिधि हरि हर पद पाइ।कबहुँ कि काँजी सीकरनि छीरसिंधु बिनसाइ।।231।।
bharatahi hoi na rājamadu bidhi hari hara pada pāi |kabahũ ki kā̃jī sīkarani chīrasiṁdhu binasāi ||231||
Bharatę nie ogarnęłaby duma królewska nawet gdyby osiągnął pozycję Brahmy, Wisznu lub Śiwy. Czy ocean mleka może kiedykolwiek zostać zepsuty przez krople kwaśnej serwatki?
Ćaupai 232.1-4
तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई।गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई।।
गोपद जल बूड़हिं घटजोनी।सहज छमा बरु छाड़ै छोनी।।
मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई।होइ न नृपमदु भरतहि भाई।।
लखन तुम्हार सपथ पितु आना।सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना।।
सगुन खीरु अवगुन जलु ताता।मिलइ रचइ परपंचु बिधाता।।
भरतु हंस रबिबंस तड़ागा।जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा।।
गहि गुन पय तजि अवगुन बारी।निज जस जगत कीन्हि उजिआरी।।
कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ।पेम पयोधि मगन रघुराऊ।।
timiru taruna taranihi maku gilaī |gaganu magana maku meghahiṁ milaī ||
gopada jala būṛahiṁ ghaṭajonī |sahaja chamā baru chāṛai chonī ||
masaka phū̃ka maku meru uṛāī |hoi na nṛpamadu bharatahi bhāī ||
lakhana tumhāra sapatha pitu ānā |suci subaṁdhu nahiṁ bharata samānā ||
saguna khīru avaguna jalu tātā |milai racai parapaṁcu bidhātā ||
bharatu haṁsa rabibaṁsa taṛāgā |janami kīnha guna doṣa bibhāgā ||
gahi guna paya taji avaguna bārī |nija jasa jagata kīnhi ujiārī ||
kahata bharata guna sīlu subhāū |pema payodhi magana raghurāū ||
Ciemność mogłaby połknąć młode słońce, a niebo mogłoby zatracić się w chmurach i zlać się z nimi. Agastja, zrodzony z dzbana, mógłby utonąć w wodzie ze śladu krowiego kopyta, a ziemia mogłaby porzucić swoją naturalną cierpliwość. Podmuch komara mógłby porwać górę Meru, ale duma królewska nie może powstać w Bharacie, bracie. Lakszmano, przysięgam na ciebie i na naszego ojca: nie ma brata tak czystego i dobrego jak Bharata. Cnota jest mlekiem, drogi bracie, a wada jest wodą; Stwórca miesza je i tworzy świat iluzji. Bharata jest łabędziem w jeziorze rodu słonecznego; od urodzin oddzielił cnotę od wady. Biorąc mleko cnoty i zostawiając wodę wady, napełnił świat światłem własnej chwały. Gdy mówił o cnotach, charakterze i naturze Bharaty, Król Raghuwów był pogrążony w oceanie miłości.
Doha 232
सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु।सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु।।232।।
suni raghubara bānī bibudha dekhi bharata para hetu |sakala sarāhata rāma so prabhu ko kṛpāniketu ||232||
Słysząc słowa Ramy, najlepszego z Raghu, i widząc jego miłość do Bharaty, wszyscy bogowie chwalili go, mówiąc: «Jaki pan jak Rama, tak trwała siedziba współczucia?»
Ćaupai 233.1-4
जौं न होत जग जनम भरत को।सकल धरम धुर धरनि धरत को।।
कबि कुल अगम भरत गुन गाथा।को जानइ तुम्ह बिनु रघुनाथा।।
लखन राम सियँ सुनि सुर बानी।अति सुखु लहेउ न जाइ बखानी।।
इहाँ भरतु सब सहित सहाए।मंदाकिनीं पुनीत नहाए।।
सरित समीप राखि सब लोगा।मागि मातु गुर सचिव नियोगा।।
चले भरतु जहँ सिय रघुराई।साथ निषादनाथु लघु भाई।।
समुझि मातु करतब सकुचाहीं।करत कुतरक कोटि मन माहीं।।
रामु लखनु सिय सुनि मम नाऊँ।उठि जनि अनत जाहिं तजि ठाऊँ।।
jauṁ na hota jaga janama bharata ko |sakala dharama dhura dharani dharata ko ||
kabi kula agama bharata guna gāthā |ko jānai tumha binu raghunāthā ||
lakhana rāma siyã suni sura bānī |ati sukhu laheu na jāi bakhānī ||
ihā̃ bharatu saba sahita sahāe |maṁdākinīṁ punīta nahāe ||
sarita samīpa rākhi saba logā |māgi mātu gura saciva niyogā ||
cale bharatu jahã siya raghurāī |sātha niṣādanāthu laghu bhāī ||
samujhi mātu karataba sakucāhīṁ |karata kutaraka koṭi mana māhīṁ ||
rāmu lakhanu siya suni mama nāū̃ |uṭhi jani anata jāhiṁ taji ṭhāū̃ ||
Gdyby Bharata nie narodził się na świecie, kto dźwigałby brzemię prawości na ziemi? Opowieść o cnotach Bharaty jest poza zasięgiem całego zgromadzenia poetów. Kto, o Panie Raghuów, może ją poznać poza tobą? Lakshmana, Rama i Sita, słysząc słowa bogów, poczuli radość zbyt wielką, by ją opisać. Tam Bharata, z całą swoją świtą, kąpał się z rozkoszą w świętej Mandakini. Zostawiwszy wszystkich ludzi nad rzeką i żegnając się ze swoimi matkami, swoim guru i ministrem, Bharata wyruszył w stronę miejsca, gdzie przebywali Sita i Pan Raghuów, w towarzystwie króla Nishadów i swojego młodszego brata. Przypominając sobie czyn swojej matki, wypełnił się wstydem, a w swoim umyśle wzbudził niezliczone wątpliwości. "Słysząc moje imię, Rama, Lakshmana i Sita mogą powstać i opuścić to miejsce, aby udać się gdzie indziej."
Doha 233
मातु मते महुँ मानि मोहि जो कछु करहिं सो थोर।अघ अवगुन छमि आदरहिं समुझि आपनी ओर।।233।।
mātu mate mahũ māni mohi jo kachu karahiṁ so thora |agha avaguna chami ādarahiṁ samujhi āpanī ora ||233||
Cokolwiek mi uczynią, uważając mnie za wspólnika intrygi mojej matki, byłoby to niewiele. Albo mogą odpuścić moje grzechy i wady i przyjąć mnie z szacunkiem, mając na względzie własną dobroć.
Ćaupai 234.1-4
जौं परिहरहिं मलिन मनु जानी।जौ सनमानहिं सेवकु मानी।।
मोरें सरन रामहि की पनही।राम सुस्वामि दोसु सब जनही।।
जग जस भाजन चातक मीना।नेम पेम निज निपुन नबीना।।
अस मन गुनत चले मग जाता।सकुच सनेहँ सिथिल सब गाता।।
फेरत मनहुँ मातु कृत खोरी।चलत भगति बल धीरज धोरी।।
जब समुझत रघुनाथ सुभाऊ।तब पथ परत उताइल पाऊ।।
भरत दसा तेहि अवसर कैसी।जल प्रबाहँ जल अलि गति जैसी।।
देखि भरत कर सोचु सनेहू।भा निषाद तेहि समयँ बिदेहू।।
jauṁ pariharahiṁ malina manu jānī |jau sanamānahiṁ sevaku mānī ||
moreṁ sarana rāmahi kī panahī |rāma susvāmi dosu saba janahī ||
jaga jasa bhājana cātaka mīnā |nema pema nija nipuna nabīnā ||
asa mana gunata cale maga jātā |sakuca sanehã sithila saba gātā ||
pherata manahũ mātu kṛta khorī |calata bhagati bala dhīraja dhorī ||
jaba samujhata raghunātha subhāū |taba patha parata utāila pāū ||
bharata dasā tehi avasara kaisī |jala prabāhã jala ali gati jaisī ||
dekhi bharata kara socu sanehū |bhā niṣāda tehi samayã bidehū ||
Jeśli on mnie odrzuci, wiedząc, że mój umysł jest nieczysty, albo jeśli mnie uczci, uznając za swego sługę, moją ucieczką są sandały Ramy. Rama jest łaskawym panem; cała wina leży po stronie sługi. Czataka i ryba są naczyniami światowej chwały, gdyż ich śluby i miłość są zawsze biegłe i zawsze nowe. Rozmyślając tak w swoim umyśle, szedł drogą, całe jego ciało osłabłe z nieśmiałości i miłości. Było tak, jakby przewinienie jego matki odwracało go wstecz, podczas gdy siła jego oddania, jak mocny wół, ciągnęła go naprzód z wytrwałością. Kiedy myślał o naturze Pana Raghuów, jego stopy pośpieszały na drodze. Jaki był stan Bharaty w tym momencie? Jak stan wodnego owada niesionego prądem wody. Widząc niepokój i miłość Bharaty, Niszada w tamtej chwili był poza sobą, pozbawiony wszelkiej świadomości ciała.
Doha 234
लगे होन मंगल सगुन सुनि गुनि कहत निषादु।मिटिहि सोचु होइहि हरषु पुनि परिनाम बिषादु।।234।।
lage hona maṁgala saguna suni guni kahata niṣādu |miṭihi socu hoihi haraṣu puni parināma biṣādu ||234||
Zaczęły pojawiać się pomyślne znaki. Słysząc je i rozważając je, Niszada powiedział: "Twój niepokój zostanie rozwiany i nadejdzie radość, ale na końcu znów będzie smutek."
Ćaupai 235.1-4
सेवक बचन सत्य सब जाने।आश्रम निकट जाइ निअराने।।
भरत दीख बन सैल समाजू।मुदित छुधित जनु पाइ सुनाजू।।
ईति भीति जनु प्रजा दुखारी।त्रिबिध ताप पीड़ित ग्रह मारी।।
जाइ सुराज सुदेस सुखारी।होहिं भरत गति तेहि अनुहारी।।
राम बास बन संपति भ्राजा।सुखी प्रजा जनु पाइ सुराजा।।
सचिव बिरागु बिबेकु नरेसू।बिपिन सुहावन पावन देसू।।
भट जम नियम सैल रजधानी।सांति सुमति सुचि सुंदर रानी।।
सकल अंग संपन्न सुराऊ।राम चरन आश्रित चित चाऊ।।
sevaka bacana satya saba jāne |āśrama nikaṭa jāi niarāne ||
bharata dīkha bana saila samājū |mudita chudhita janu pāi sunājū ||
īti bhīti janu prajā dukhārī |tribidha tāpa pīṛita graha mārī ||
jāi surāja sudesa sukhārī |hohiṁ bharata gati tehi anuhārī ||
rāma bāsa bana saṁpati bhrājā |sukhī prajā janu pāi surājā ||
saciva birāgu bibeku naresū |bipina suhāvana pāvana desū ||
bhaṭa jama niyama saila rajadhānī |sāṁti sumati suci suṁdara rānī ||
sakala aṁga saṁpanna surāū |rāma carana āśrita cita cāū ||
Bharata wiedział, że wszystkie słowa jego sługi były prawdziwe, i idąc naprzód zbliżył się do pustelni. Bharata ujrzał zgromadzenie lasu i gór i radował się, jak człowiek głodny, który znalazł dobry posiłek. Jak lud dotknięty klęskami i lękami, dręczony przez trójaką udrękę, przez złe planety i zarazę, który idzie do krainy z dobrym królem i dobrym krajem i staje się szczęśliwy, taki był stan umysłu Bharaty. Las, w którym przebywał Rama, lśnił blaskiem, jak szczęśliwy lud, który znalazł dobrego króla. Wyrzeczenie i rozeznanie były ministrami, a piękny, święty las był królestwem. Yama i Niyama, powściągliwość i przestrzeganie reguł, byli wojownikami, góra była stolicą, a pokój i rozsądek były czystymi i pięknymi królowymi. Ten król był kompletny w każdej cząstce władzy królewskiej, a jego serce, szukając schronienia u stóp Ramy, było pełne radości.
Doha 235
जीति मोह महिपालु दल सहित बिबेक भुआलु।करत अकंटक राजु पुरँ सुख संपदा सुकालु।।235।।
jīti moha mahipālu dala sahita bibeka bhuālu |karata akaṁṭaka rāju purã sukha saṁpadā sukālu ||235||
Pokonawszy króla Złudę wraz z jego wojskiem, król Rozróżnianie panuje nad swoim miastem bez przeszkód, a w tym mieście panują szczęście, dobrobyt i dobre zbiory.
Ćaupai 236.1-4
बन प्रदेस मुनि बास घनेरे।जनु पुर नगर गाउँ गन खेरे।।
बिपुल बिचित्र बिहग मृग नाना।प्रजा समाजु न जाइ बखाना।।
खगहा करि हरि बाघ बराहा।देखि महिष बृष साजु सराहा।।
बयरु बिहाइ चरहिं एक संगा।जहँ तहँ मनहुँ सेन चतुरंगा।।
झरना झरहिं मत्त गज गाजहिं।मनहुँ निसान बिबिधि बिधि बाजहिं।।
चक चकोर चातक सुक पिक गन।कूजत मंजु मराल मुदित मन।।
अलिगन गावत नाचत मोरा।जनु सुराज मंगल चहु ओरा।।
बेलि बिटप तृन सफल सफूला।सब समाजु मुद मंगल मूला।।
bana pradesa muni bāsa ghanere |janu pura nagara gāũ gana khere ||
bipula bicitra bihaga mṛga nānā |prajā samāju na jāi bakhānā ||
khagahā kari hari bāgha barāhā |dekhi mahiṣa bṛṣa sāju sarāhā ||
bayaru bihāi carahiṁ eka saṁgā |jahã tahã manahũ sena caturaṁgā ||
jharanā jharahiṁ matta gaja gājahiṁ |manahũ nisāna bibidhi bidhi bājahiṁ ||
caka cakora cātaka suka pika gana |kūjata maṁju marāla mudita mana ||
aligana gāvata nācata morā |janu surāja maṁgala cahu orā ||
beli biṭapa tṛna saphala saphūlā |saba samāju muda maṁgala mūlā ||
Liczne siedziby mędrców rozsiane po leśnej krainie były jak miasta, miasteczka, wsie i przysiółki. Ptaki i zwierzęta, liczne, cudowne i wszelkiego rodzaju, były poddanymi, a ogrom tego zgromadzenia nie da się opisać. Nosorożce, słonie, lwy, tygrysy, dziki, bawoły i byki: widząc je, wysławiano wspaniałość tego szyku. Porzuciwszy wrogość, pasą się razem, jakby czworakie wojsko stało tu i ówdzie. Górskie strumienie spływają, a oszołomione słonie trąbią, jakby dudniły bębny rozmaitych rodzajów. Stada chakwasów, chakorasów, chataków, papug i kukułek wołają słodko, a wdzięczne łabędzie radują się w sercu. Rój pszczół śpiewa, a pawie tańczą, jakby w królestwie dobrego króla panowała radość zewsząd. Pnącza, drzewa i trawy, pełne owoców i kwiatów: to całe zgromadzenie było źródłem radości i błogosławieństwa.
Doha 236
राम सैल सोभा निरखि भरत हृदयँ अति पेमु।तापस तप फलु पाइ जिमि सुखी सिरानें नेमु।।236।।
rāma saila sobhā nirakhi bharata hṛdayã ati pemu |tāpasa tapa phalu pāi jimi sukhī sirāneṁ nemu ||236||
Patrząc na piękno góry Ramy, serce Bharaty napełniło się nadmierną miłością; jak asceta zyskuje owoc swojej pokuty, był szczęśliwy, a jego ślub został wypełniony.
Ćaupai 237.1-4
तब केवट ऊँचें चढ़ि धाई।कहेउ भरत सन भुजा उठाई।।
नाथ देखिअहिं बिटप बिसाला।पाकरि जंबु रसाल तमाला।।
जिन्ह तरुबरन्ह मध्य बटु सोहा।मंजु बिसाल देखि मनु मोहा।।
नील सघन पल्ल्व फल लाला।अबिरल छाहँ सुखद सब काला।।
मानहुँ तिमिर अरुनमय रासी।बिरची बिधि सँकेलि सुषमा सी।।
ए तरु सरित समीप गोसाँई।रघुबर परनकुटी जहँ छाई।।
तुलसी तरुबर बिबिध सुहाए।कहुँ कहुँ सियँ कहुँ लखन लगाए।।
बट छायाँ बेदिका बनाई।सियँ निज पानि सरोज सुहाई।।
taba kevaṭa ū̃ceṁ caṛhi dhāī |kaheu bharata sana bhujā uṭhāī ||
nātha dekhiahiṁ biṭapa bisālā |pākari jaṁbu rasāla tamālā ||
jinha tarubaranha madhya baṭu sohā |maṁju bisāla dekhi manu mohā ||
nīla saghana pallva phala lālā |abirala chāhã sukhada saba kālā ||
mānahũ timira arunamaya rāsī |biracī bidhi sãkeli suṣamā sī ||
e taru sarita samīpa gosā̃ī |raghubara paranakuṭī jahã chāī ||
tulasī tarubara bibidha suhāe |kahũ kahũ siyã kahũ lakhana lagāe ||
baṭa chāyā̃ bedikā banāī |siyã nija pāni saroja suhāī ||
Wtedy Kevat wspiął się wyżej i podbiegł, a z uniesionym ramieniem rzekł do Bharaty: Panie, spójrz na wielkie drzewa, mango, dżambu i tamala. Pośród tych drzew banian lśnił; widząc jego piękno i wielkość, jego serce zostało oczarowane. Jego liście były ciemne i gęste, owoce czerwone; jego cień był nieprzerwany, dający ukojenie o każdym czasie. Był jak masa ciemności utkana z jutrzenki, jakby Stwórca ukształtował go ze skupionym pięknem. To drzewo jest blisko rzeki, gdzie Pan Raghu ma swoją chatkę z liści. Drzewa tulsi różnych rodzajów rosły tam; tu i tam Sita, tu i tam Lakshmana je posadzili. W cieniu baniana Sita zrobiła platformę, upiększając ją własną lotosową dłonią.
Doha 237
जहाँ बैठि मुनिगन सहित नित सिय रामु सुजान।सुनहिं कथा इतिहास सब आगम निगम पुरान।।237।।
jahā̃ baiṭhi munigana sahita nita siya rāmu sujāna |sunahiṁ kathā itihāsa saba āgama nigama purāna ||237||
Tam, codziennie siedząc z mędrcami, Sita i mądry Rama słuchają opowieści i historii wszystkich Agam, Wed i Puran.
Ćaupai 238.1-4
सखा बचन सुनि बिटप निहारी।उमगे भरत बिलोचन बारी।।
करत प्रनाम चले दोउ भाई।कहत प्रीति सारद सकुचाई।।
हरषहिं निरखि राम पद अंका।मानहुँ पारसु पायउ रंका।।
रज सिर धरि हियँ नयनन्हि लावहिं।रघुबर मिलन सरिस सुख पावहिं।।
देखि भरत गति अकथ अतीवा।प्रेम मगन मृग खग जड़ जीवा।।
सखहि सनेह बिबस मग भूला।कहि सुपंथ सुर बरषहिं फूला।।
निरखि सिद्ध साधक अनुरागे।सहज सनेहु सराहन लागे।।
होत न भूतल भाउ भरत को।अचर सचर चर अचर करत को।।
sakhā bacana suni biṭapa nihārī |umage bharata bilocana bārī ||
karata pranāma cale dou bhāī |kahata prīti sārada sakucāī ||
haraṣahiṁ nirakhi rāma pada aṁkā |mānahũ pārasu pāyau raṁkā ||
raja sira dhari hiyã nayananhi lāvahiṁ |raghubara milana sarisa sukha pāvahiṁ ||
dekhi bharata gati akatha atīvā |prema magana mṛga khaga jaṛa jīvā ||
sakhahi saneha bibasa maga bhūlā |kahi supaṁtha sura baraṣahiṁ phūlā ||
nirakhi siddha sādhaka anurāge |sahaja sanehu sarāhana lāge ||
hota na bhūtala bhāu bharata ko |acara sacara cara acara karata ko ||
Słysząc słowa przyjaciela i patrząc na drzewo, oczy Bharaty przepełniły się łzami. Obaj bracia szli dalej, kłaniając się; nawet Sharada wstydzi się opisać ich miłość. Radzili się, widząc ślady stóp Ramy, jak żebrak, który znalazł kamień filozoficzny. Nałożyli pył na głowy i przyłożyli go do serc oraz oczu, i poczuli radość równą spotkaniu z samym Ramą. Widząc stan Bharaty, całkowicie niewysłowiony, zwierzęta, ptaki i wszystkie istoty, nieożywione i żyjące, pogrążyły się w miłości. Jego przyjaciel, opanowany przez miłość, zgubił drogę; bogowie wskazali właściwą ścieżkę i zsyłali kwiaty. Widząc go, doskonali mędrcy i szukający napełnili się nabożeństwem i zaczęli chwalić jego naturalną miłość. Gdyby na ziemi nie było takiego nabożeństwa jak u Bharaty, kto by sprawił, że ruchome staje się nieruchome, a nieruchome ruchome?
Doha 238
पेम अमिअ मंदरु बिरहु भरतु पयोधि गँभीर।मथि प्रगटेउ सुर साधु हित कृपासिंधु रघुबीर।।238।।
pema amia maṁdaru birahu bharatu payodhi gãbhīra |mathi pragaṭeu sura sādhu hita kṛpāsiṁdhu raghubīra ||238||
Miłość jest nektarem, rozłąka górą; Bharata jest głębokim oceanem. Miażdżąc je, Ocean Miłosierdzia, Pan Raghu, objawił się dla dobra bogów i świętych.
Ćaupai 239.1-4
सखा समेत मनोहर जोटा।लखेउ न लखन सघन बन ओटा।।
भरत दीख प्रभु आश्रमु पावन।सकल सुमंगल सदनु सुहावन।।
करत प्रबेस मिटे दुख दावा।जनु जोगीं परमारथु पावा।।
देखे भरत लखन प्रभु आगे।पूँछे बचन कहत अनुरागे।।
सीस जटा कटि मुनि पट बाँधें।तून कसें कर सरु धनु काँधें।।
बेदी पर मुनि साधु समाजू।सीय सहित राजत रघुराजू।।
बलकल बसन जटिल तनु स्यामा।जनु मुनि बेष कीन्ह रति कामा।।
कर कमलनि धनु सायकु फेरत।जिय की जरनि हरत हँसि हेरत।।
sakhā sameta manohara joṭā |lakheu na lakhana saghana bana oṭā ||
bharata dīkha prabhu āśramu pāvana |sakala sumaṁgala sadanu suhāvana ||
karata prabesa miṭe dukha dāvā |janu jogīṁ paramārathu pāvā ||
dekhe bharata lakhana prabhu āge |pū̃che bacana kahata anurāge ||
sīsa jaṭā kaṭi muni paṭa bā̃dheṁ |tūna kaseṁ kara saru dhanu kā̃dheṁ ||
bedī para muni sādhu samājū |sīya sahita rājata raghurājū ||
balakala basana jaṭila tanu syāmā |janu muni beṣa kīnha rati kāmā ||
kara kamalani dhanu sāyaku pherata |jiya kī jarani harata hãsi herata ||
Piękna para braci ze swoim przyjacielem nie mogła zostać dostrzeżona przez Lakshmanę z powodu zasłony gęstego lasu. Bharata ujrzał świątobliwą pustelnię Pana, urokliwe mieszkanie wszelkiego pomyślnego losu. Gdy wchodził, zgasł ogień jego cierpień, jak gdy jogowie osiągają najwyższy cel. Bharata ujrzał Lakshmanę przed Panem, odpowiadającego na jego pytania i mówiącego słowa pełne miłości. Sploty na głowie, szatę pustelnika przepasaną w pasie, kołczan przypięty, strzałę w dłoni i łuk na ramieniu miał. Na ołtarzu, w zgromadzeniu mędrców i świętych mężów, Król Raghuów jaśniał wraz z Sitą. Odziani w kory drzew, z włosami w splotach i ciemnymi ciałami, zdawali się Rati i Kamą, którzy przybrali postać pustelników. Obracał łuk i strzałę w swoich lotosowych dłoniach, a z uśmiechniętym spojrzeniem zabierał palenie serca.
Doha 239
लसत मंजु मुनि मंडली मध्य सीय रघुचंदु।ग्यान सभाँ जनु तनु धरे भगति सच्चिदानंदु।।239।।
lasata maṁju muni maṁḍalī madhya sīya raghucaṁdu |gyāna sabhā̃ janu tanu dhare bhagati saccidānaṁdu ||239||
Pośród pięknego kręgu mędrców jaśnieli Sita i Rama, księżyc Raghuów, jakby Oddanie oraz Byt, Świadomość i Błogość sam przybrały cielesną postać na zgromadzeniu Mądrości.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में भरत-चरित्र और राजमद-निवारण वाले प्रसंग का पाठ क्रोध, अहं, और भ्रातृ-कलह के संस्कारों को शांत करता है; सेवकभाव, विनय, और ‘मर्यादा’ की बुद्धि दृढ़ होती है—विशेषतः घर-परिवार/सत्ता-संबंधी विवादों में मन को धर्म-मार्ग पर स्थिर करने वाला माना जाता है।
सामान्य मानस-पारायण परंपरा में रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम’ नाम का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; भरत-प्रसंग में कुछ परंपराएँ ‘भरत चरित करहु बिसेसा’ (मानस-भाव-सम्पुट) रूप से भी स्मरण कराती हैं, पर निश्चित एकरूप ‘अनिवार्य’ सम्पुट सम्प्रदायानुसार बदलता है।
Ask anything about Prakarana 24 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
