Prakarana 24

Verse 470 (चौपाई)

उठि कर जोरि रजायसु मागा। मनहुँ बीर रस सोवत जागा।। बाँधि जटा सिर कसि कटि भाथा। साजि सरासनु सायकु हाथा।। आजु राम सेवक जसु लेऊँ। भरतहि समर सिखावन देऊँ।। राम निरादर कर फलु पाई। सोवहुँ समर सेज दोउ भाई।। आइ बना भल सकल समाजू। प्रगट करउँ रिस पाछिल आजू।। जिमि करि निकर दलइ मृगराजू। लेइ लपेटि लवा जिमि बाजू।। तैसेहिं भरतहि सेन समेता। सानुज निदरि निपातउँ खेता।। जौं सहाय कर संकरु आई। तौ मारउँ रन राम दोहाई।।

Powstał i złożył dłonie w błaganiu, jakby wojownik przebudzony ze snu przez dreszcz bitwy. Związał swoje splecione włosy, przepasał mocno lędźwie i przygotował łuk ze strzałami w ręku. Dzisiaj zdobędę chwałę jako sługa Ramy i dam Bharatowi lekcję wojowania. Rama otrzymał owoc swojego braku szacunku; teraz obaj bracia będą spać na łożu bitwy. Niech cała armia przyjdzie do lasu; dzisiaj ujawnię moją dawno skrywaną złość. Jak lew rozszarpuje stado słoni, jak jastrząb nurkuje i porywa swoją zdobycz, tak uderzę na Bharatę z całą jego armią i zabiję go razem z braćmi, bez strachu na polu. Jeśli sam Śiwa przyjdzie mu z pomocą, nadal go zabiję w bitwie, wzywając imię Ramy.

Verse 471 (दोहा/सोरठा)

अति सरोष माखे लखनु लखि सुनि सपथ प्रवान। सभय लोक सब लोकपति चाहत भभरि भगान।।230।।

Pełen nadmiernego gniewu, Lakshmana wypowiedział swoją przysięgę; słysząc i widząc to, wszyscy byli przekonani. Cały świat ogarnął strach, a wszyscy władcy świata chcieli uciec w przerażeniu.

Verse 472 (चौपाई)

जगु भय मगन गगन भइ बानी। लखन बाहुबलु बिपुल बखानी।। तात प्रताप प्रभाउ तुम्हारा। को कहि सकइ को जाननिहारा।। अनुचित उचित काजु किछु होऊ। समुझि करिअ भल कह सबु कोऊ।। सहसा करि पाछैं पछिताहीं। कहहिं बेद बुध ते बुध नाहीं।। सुनि सुर बचन लखन सकुचाने। राम सीयँ सादर सनमाने।। कही तात तुम्ह नीति सुहाई। सब तें कठिन राजमदु भाई।। जो अचवँत नृप मातहिं तेई। नाहिन साधुसभा जेहिं सेई।। सुनहु लखन भल भरत सरीसा। बिधि प्रपंच महँ सुना न दीसा।।

Świat był pogrążony w strachu, a niebo rozbrzmiewało krzykami; potężne ramię Lakshmany było chwalone daleko i szeroko. Ojcze, twoja potęga i wpływ, kto może je opisać, kto może je poznać? Czy uczynek jest odpowiedni czy nie, niech zostanie wykonany; każdy mówi to, co uważa za najlepsze po odpowiednim namyśle. Ci, którzy działają w pośpiechu, potem żałują; tak mówią Wedy, a mędrcy nie znają większej mądrości niż ta. Słysząc słowa bogów, Lakshmana poczuł wstyd, a Rama i Sita uczcili go z szacunkiem. Powiedział: Ojcze, wypowiedziałeś odpowiednią mądrość; duma królewska, bracie, jest najtrudniejszą ze wszystkich rzeczy. Ci królowie, którzy są upojeni dumą, nie ma zgromadzenia dobrych, gdzie oni są obecni. Słuchaj, Lakshmano: Bharata jest naprawdę dobry; taki nie był nigdy widziany w ułudzie świata.

Verse 473 (दोहा/सोरठा)

भरतहि होइ न राजमदु बिधि हरि हर पद पाइ।। कबहुँ कि काँजी सीकरनि छीरसिंधु बिनसाइ।।231।।

Bharata nigdy nie będzie posiadał królewskiej dumy, ponieważ osiągnął stopy Hariego i Hary. Czy pochwa miecza kiedykolwiek może wysuszyć ocean mleka?

Verse 474 (चौपाई)

तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई। गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई।। गोपद जल बूड़हिं घटजोनी। सहज छमा बरु छाड़ै छोनी।। मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई। होइ न नृपमदु भरतहि भाई।। लखन तुम्हार सपथ पितु आना। सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना।। सगुन खीरु अवगुन जलु ताता। मिलइ रचइ परपंचु बिधाता।। भरतु हंस रबिबंस तड़ागा। जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा।। गहि गुन पय तजि अवगुन बारी। निज जस जगत कीन्हि उजिआरी।। कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ। पेम पयोधि मगन रघुराऊ।।

Ciemność połyka słońce; niebo scala się z ziarnkiem gorczycy; chmura jest zawarta w ziarnku gorczycy. Stworzenia wody toną w kropli; Stwórca naturalnie wybacza, ale on opuszcza własne stworzenie. Komar zdmuchuje górę Meru swoim oddechem; jednak, bracie, królewska duma nigdy nie powstanie w Bharacie. Lakshmano, twoja przysięga przynosi wstyd twojemu ojcu; nie ma tak czystego przyjaciela jak Bharata. Dobre cechy są jak mleko, a wady są jak woda, ojcze; Stwórca miesza je razem w swoim dziele. Bharata jest łabędziem w słonecznym jeziorze dynastii Słonecznej; od urodzenia oddzielił dobro od zła. Biorąc mleko cnoty i zostawiając wodę występku, rozświetlił świat własną chwałą. Mówią o cnocie Bharaty, jego naturze i charakterze; Pan Raghu jest zanurzony w oceanie miłości.

Verse 475 (दोहा/सोरठा)

सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु। सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु।।232।।

Słysząc słowa Pana Raghu i widząc miłość, jaką Bharata żywił do niego, wszyscy bogowie chwalili Ramę, który jest siedzibą miłosierdzia.

Verse 476 (चौपाई)

जौं न होत जग जनम भरत को। सकल धरम धुर धरनि धरत को।। कबि कुल अगम भरत गुन गाथा। को जानइ तुम्ह बिनु रघुनाथा।। लखन राम सियँ सुनि सुर बानी। अति सुखु लहेउ न जाइ बखानी।। इहाँ भरतु सब सहित सहाए। मंदाकिनीं पुनीत नहाए।। सरित समीप राखि सब लोगा। मागि मातु गुर सचिव नियोगा।। चले भरतु जहँ सिय रघुराई। साथ निषादनाथु लघु भाई।। समुझि मातु करतब सकुचाहीं। करत कुतरक कोटि मन माहीं।। रामु लखनु सिय सुनि मम नाऊँ। उठि जनि अनत जाहिं तजि ठाऊँ।।

Gdyby Bharata nie narodził się na świecie, cała ziemia pozbawiona byłego tego, który podtrzymuje ścieżkę prawości. Kto, prócz ciebie, Panie Raghu, mógłby poznać nieskończoną opowieść o cnotach Bharaty, niedostępną dla poetów? Lakshmana, Rama i Sita, słysząc słowa bogów, poczuli radość niewypowiedzianą. Tymczasem Bharata ze swym orszakiem kąpał się w świętych wodach Mandakini. Rozmieścił wszystkich ludzi nad brzegiem rzeki i za zgodą matki, guru oraz doradców wyruszył w drogę. Bharata udał się tam, gdzie przebywali Sita i Pan Raghu, w towarzystwie pana Nishadów i swego młodszego brata. Rozumiejąc postępowanie matki, czuł wstyd; tysiąc wątpliwości powstało w jego sercu. Słysząc moje imię, niech Rama, Lakshmana i Sita powstaną i nie odejdą gdzie indziej, opuszczając to miejsce.

Verse 477 (दोहा/सोरठा)

मातु मते महुँ मानि मोहि जो कछु करहिं सो थोर। अघ अवगुन छमि आदरहिं समुझि आपनी ओर।।233।।

O matko, cokolwiek czynisz, uznając mnie za swego, poczytuję za niewiele; odpuść moje grzechy i wady, i okazuj mi cześć, przyjmując mnie jako swego własnego.

Verse 478 (चौपाई)

जौं परिहरहिं मलिन मनु जानी। जौ सनमानहिं सेवकु मानी।। मोरें सरन रामहि की पनही। राम सुस्वामि दोसु सब जनही।। जग जस भाजन चातक मीना। नेम पेम निज निपुन नबीना।। अस मन गुनत चले मग जाता। सकुच सनेहँ सिथिल सब गाता।। फेरत मनहुँ मातु कृत खोरी। चलत भगति बल धीरज धोरी।। जब समुझत रघुनाथ सुभाऊ। तब पथ परत उताइल पाऊ।। भरत दसा तेहि अवसर कैसी। जल प्रबाहँ जल अलि गति जैसी।। देखि भरत कर सोचु सनेहू। भा निषाद तेहि समयँ बिदेहू।।

Jeśli odrzucisz swoje zaćmione serce i uczcisz mnie jako sługę, wtedy szukam schronienia u Ramy; Rama jest moim prawdziwym panem, a cała wina jest moja. Chwała świata jest naczyniem, ptak chataka i ryba podążają według własnych praw; są biegłe w swych drogach i zawsze świeże. Tak myśląc w sercu, podążał swą drogą; wstyd, miłość i znużenie osłabiły wszystkie jego członki. Odwrócił swój umysł od tego, co uczyniła matka, i szedł dalej, niesiony przez nabożność, siłę i cierpliwość. Gdy przypomniał sobie naturę Pana Raghu, jego stopa odnalazła ścieżkę. Jaki był stan Bharaty w tej godzinie? Jak ruch pszczoły w nurcie wody. Widząc smutek i miłość Bharaty, Nishada w tej chwili stał się jak ten bez ciała.

Verse 479 (दोहा/सोरठा)

लगे होन मंगल सगुन सुनि गुनि कहत निषादु। मिटिहि सोचु होइहि हरषु पुनि परिनाम बिषादु।।234।।

Dobre znaki zaczęły się pojawiać; słysząc je, Nishada mówił o ich znaczeniu: smutek zniknie, radość nadejdzie, a na końcu zapanuje wesele.

Verse 480 (चौपाई)

सेवक बचन सत्य सब जाने। आश्रम निकट जाइ निअराने।। भरत दीख बन सैल समाजू। मुदित छुधित जनु पाइ सुनाजू।। ईति भीति जनु प्रजा दुखारी। त्रिबिध ताप पीड़ित ग्रह मारी।। जाइ सुराज सुदेस सुखारी। होहिं भरत गति तेहि अनुहारी।। राम बास बन संपति भ्राजा। सुखी प्रजा जनु पाइ सुराजा।। सचिव बिरागु बिबेकु नरेसू। बिपिन सुहावन पावन देसू।। भट जम नियम सैल रजधानी। सांति सुमति सुचि सुंदर रानी।। सकल अंग संपन्न सुराऊ। राम चरन आश्रित चित चाऊ।।

Wiedząc, że słowa sługi są prawdziwe, podszedł i zbliżył się do pustelni. Bharata ujrzał leśne zgromadzenie wzgórz, radosny jakby znalazł skarb, lecz głodny w sercu. Ogarnęły go lęk i tęsknota, jak cierpiący lud, dręczony trzema rodzajami cierpień i uderzany przez planety. Udał się do dobrze rządzonego kraju, szczęśliwej krainy, a jego stan stał się podobny do stanu Bharaty. Przebywanie Ramy w lesie lśniało bogactwem, a ludzie byli szczęśliwi, jakby zyskali dobrego króla. Minister króla był niezależny i mądry; las był piękny, święta kraina. Żołnierze byli jak Jama, zdyscyplinowani; góra była jak stolica; pokój, mądrość, czystość i piękno były jak królowa. Każda część była doskonała jak dobry król; pragnieniem jego serca było schronienie u stóp Ramy.

Verse 481 (दोहा/सोरठा)

जीति मोह महिपालु दल सहित बिबेक भुआलु। करत अकंटक राजु पुरँ सुख संपदा सुकालु।।235।।

Zwyciężając ułudę, król ze swym wojskiem stał się pszczołą mądrości; rządził miastem bez przeszkód, w szczęściu, pomyślności i pomyślnym czasie.

Verse 482 (चौपाई)

बन प्रदेस मुनि बास घनेरे। जनु पुर नगर गाउँ गन खेरे।। बिपुल बिचित्र बिहग मृग नाना। प्रजा समाजु न जाइ बखाना।। खगहा करि हरि बाघ बराहा। देखि महिष बृष साजु सराहा।। बयरु बिहाइ चरहिं एक संगा। जहँ तहँ मनहुँ सेन चतुरंगा।। झरना झरहिं मत्त गज गाजहिं। मनहुँ निसान बिबिधि बिधि बाजहिं।। चक चकोर चातक सुक पिक गन। कूजत मंजु मराल मुदित मन।। अलिगन गावत नाचत मोरा। जनु सुराज मंगल चहु ओरा।। बेलि बिटप तृन सफल सफूला। सब समाजु मुद मंगल मूला।।

W leśnej krainie mieszkało wielu mędrców, jak w miastach, miasteczkach i niezliczonych wsiach. Były tam rzesze dziwnych ptaków i jeleni wielu rodzajów; zgromadzenie istot nie może być opisane. Pawie, Hari, tygrysy i dziki były widziane; widząc bawoła i byka, chwalił ich piękno. Wrogowie przechodzili obok, pasąc się razem; tu i tam wyglądało to jak czterodzielne wojsko. Wodospady spływały, oszalałe słonie trąbiły; jakby bębny i różne instrumenty grały. Czakory, czataki, papugi i kukułki śpiewały; łabędzie radowały się z uszczęśliwionymi sercami. Pszczoły tańczyły i pawie tańczyły, jakby pomyślność panowała zewsząd. Pnącza, drzewa i trawy rodziły owoce i kwiaty; całe zgromadzenie było źródłem radości i błogosławieństwa.

Verse 483 (दोहा/सोरठा)

राम सैल सोभा निरखि भरत हृदयँ अति पेमु। तापस तप फलु पाइ जिमि सुखी सिरानें नेमु।।236।।

Patrząc na piękno góry Ramy, serce Bharaty napełniło się nadmierną miłością; jak asceta zyskuje owoc swojej pokuty, był szczęśliwy, a jego ślub został wypełniony.

Verse 484 (चौपाई)

तब केवट ऊँचें चढ़ि धाई। कहेउ भरत सन भुजा उठाई।। नाथ देखिअहिं बिटप बिसाला। पाकरि जंबु रसाल तमाला।। जिन्ह तरुबरन्ह मध्य बटु सोहा। मंजु बिसाल देखि मनु मोहा।। नील सघन पल्ल्व फल लाला। अबिरल छाहँ सुखद सब काला।। मानहुँ तिमिर अरुनमय रासी। बिरची बिधि सँकेलि सुषमा सी।। ए तरु सरित समीप गोसाँई। रघुबर परनकुटी जहँ छाई।। तुलसी तरुबर बिबिध सुहाए। कहुँ कहुँ सियँ कहुँ लखन लगाए।। बट छायाँ बेदिका बनाई। सियँ निज पानि सरोज सुहाई।।

Wtedy Kevat wspiął się wyżej i podbiegł, a z uniesionym ramieniem rzekł do Bharaty: Panie, spójrz na wielkie drzewa, mango, dżambu i tamala. Pośród tych drzew banian lśnił; widząc jego piękno i wielkość, jego serce zostało oczarowane. Jego liście były ciemne i gęste, owoce czerwone; jego cień był nieprzerwany, dający ukojenie o każdym czasie. Był jak masa ciemności utkana z jutrzenki, jakby Stwórca ukształtował go ze skupionym pięknem. To drzewo jest blisko rzeki, gdzie Pan Raghu ma swoją chatkę z liści. Drzewa tulsi różnych rodzajów rosły tam; tu i tam Sita, tu i tam Lakshmana je posadzili. W cieniu baniana Sita zrobiła platformę, upiększając ją własną lotosową dłonią.

Verse 485 (दोहा/सोरठा)

जहाँ बैठि मुनिगन सहित नित सिय रामु सुजान। सुनहिं कथा इतिहास सब आगम निगम पुरान।।237।।

Tam, codziennie siedząc z mędrcami, Sita i mądry Rama słuchają opowieści i historii wszystkich Agam, Wed i Puran.

Verse 486 (चौपाई)

सखा बचन सुनि बिटप निहारी। उमगे भरत बिलोचन बारी।। करत प्रनाम चले दोउ भाई। कहत प्रीति सारद सकुचाई।। हरषहिं निरखि राम पद अंका। मानहुँ पारसु पायउ रंका।। रज सिर धरि हियँ नयनन्हि लावहिं। रघुबर मिलन सरिस सुख पावहिं।। देखि भरत गति अकथ अतीवा। प्रेम मगन मृग खग जड़ जीवा।। सखहि सनेह बिबस मग भूला। कहि सुपंथ सुर बरषहिं फूला।। निरखि सिद्ध साधक अनुरागे। सहज सनेहु सराहन लागे।। होत न भूतल भाउ भरत को। अचर सचर चर अचर करत को।।

Słysząc słowa przyjaciela i patrząc na las, oczy Bharaty napełniły się łzami. Dwaj bracia poszli naprzód, składając pokłony, i choć zawstydzeni, wyrazili swoją miłość. Radzili się na widok stóp Ramy, jakby żebrak znalazł kamień filozoficzny. Nosili pył na swoich głowach i przyciskali go do serc i oczu; otrzymali radość równą spotkaniu z Panem Raghu. Widząc stan Bharaty, nie do opisania, istoty zatopiły się w miłości: jelenie, ptaki i nawet najniższe istoty. Zgubiona w miłości, przyjaciółka zboczyła z drogi; bogowie, wskazując właściwą ścieżkę, zsyłali kwiaty. Widząc to, Siddhowie i poszukiwacze duchowi wzrastali w oddaniu i zaczęli chwalić jego naturalną miłość. Nie ma równego na ziemi dla miłości Bharaty; sprawia, że to, co się porusza i nie porusza, świadome i nieświadome, porusza się z oddaniem.

Verse 487 (दोहा/सोरठा)

पेम अमिअ मंदरु बिरहु भरतु पयोधि गँभीर। मथि प्रगटेउ सुर साधु हित कृपासिंधु रघुबीर।।238।।

Miłość jest nektarem, rozłąka górą; Bharata jest głębokim oceanem. Miażdżąc je, Ocean Miłosierdzia, Pan Raghu, objawił się dla dobra bogów i świętych.

Verse 488 (चौपाई)

सखा समेत मनोहर जोटा। लखेउ न लखन सघन बन ओटा।। भरत दीख प्रभु आश्रमु पावन। सकल सुमंगल सदनु सुहावन।। करत प्रबेस मिटे दुख दावा। जनु जोगीं परमारथु पावा।। देखे भरत लखन प्रभु आगे। पूँछे बचन कहत अनुरागे।। सीस जटा कटि मुनि पट बाँधें। तून कसें कर सरु धनु काँधें।। बेदी पर मुनि साधु समाजू। सीय सहित राजत रघुराजू।। बलकल बसन जटिल तनु स्यामा। जनु मुनि बेष कीन्ह रति कामा।। कर कमलनि धनु सायकु फेरत। जिय की जरनि हरत हँसि हेरत।।

Ze swoim przyjacielem, czarującemu Lakshmanie nie udało się przejrzeć przez gęstwinę lasu. Bharata ujrzał aśram Pana, święty, siedzibę wszelkiej pomyślności, najpiękniejszy. Gdy wchodził, jego smutki uciekły, jakby jogin osiągnął najwyższy cel. Bharata ujrzał Lakshmana i Pana przed sobą; zadawał pytania i mówił z miłością. Splątane włosy na ich głowach, kora drzewna jako szaty przewiązane w pasie, nosili kołczany na ramionach i łuki w rękach. Na ołtarzu siedziało zgromadzenie mędrców-świętych; z Sitą, Pan Raghu lśnił w pełnej krasie. Ciemnego ciała, ubrany w korę, ze splątanymi włosami, jakby sam Miłość przybrał postać mędrca. Rękami jak lotosami obracał łukiem i strzałą, niszcząc palenie serca, uśmiechając się i patrząc.

Verse 489 (दोहा/सोरठा)

लसत मंजु मुनि मंडली मध्य सीय रघुचंदु। ग्यान सभाँ जनु तनु धरे भगति सच्चिदानंदु।।239।।

Pośród lśniącego zgromadzenia mędrców, Sita i Raghuchandra lśnią; jakby na dworze Wiedzy przybrał cielesną formę, ucieleśnienie oddania, istnienia, świadomości i błogości.