Opening the text

भरद्वाजाश्रमगमनम् (Bharata at Bharadvāja’s Hermitage)
अयोध्याकाण्ड
Sarga 90 ukazuje przybycie Bharaty do aśramy Bharadvādży jako celowy przejaw pokory i szczerych intencji. Widząc pustelnię z odległości jednego krośa, zatrzymuje całą armię, odkłada na bok królewską broń i insygnia, i idzie naprzód ze swoimi ministrami, stawiając rodzinnego kapłana Vasiṣṭhę na czele, by uczcić autorytet rytualny i pokazać, że przychodzi bez przymusu. Bharadvādża przyjmuje ich zgodnie z ascetycznym zwyczajem, ofiarując arghję, pādję i owoce, i pyta o pomyślność Ajodhji, wyraźnie nie wspominając Daśarathy, jakby świadomy śmierci króla. Z miłości do Rāmy dopytuje Bharatę o powód przybycia i wyraża podejrzenie, że Bharata może dążyć do nieograniczonego panowania poprzez skrzywdzenie wygnanych Rāmy i Lakṣmaṇy. Bharata odpowiada w żalu, potępia uczynki swojej matki dokonane w jego nieobecności i deklaruje swój cel: oddać cześć stopom Rāmy i przekonać go do powrotu do Ajodhji. Po sprawdzeniu i potwierdzeniu wewnętrznego nastawienia Bharaty, Bharadvādża chwali jego samoopanowanie i bhakti wobec guru, ujawnia, że Rāma przebywa w Citrakūcie z Sītą i Lakṣmaṇą, i prosi Bharatę, by spędził noc przed wyruszeniem następnego dnia.
Verse 1
भरद्वाजाश्रमं दृष्ट्वा क्रोशादेव नरर्षभः।बलं सर्वमवस्थाप्य जगाम सह मन्त्रिभिः।।2.90.1।।पद्भ्यामेव हि धर्मज्ञो न्यस्तशस्त्रपरिच्छदः।वसानो वाससी क्षौमे पुरोधाय पुरोधसम्।।2.90.2।।
Ujrzawszy pustelnię Bharadwadży z odległości krosza, Bharata, najlepszy z ludzi, zatrzymał całe swoje wojsko i udał się naprzód ze swymi ministrami. Ten znawca dharmy odłożył na bok swoje bronie i królewskie insygnia, przywdział szaty z lnu i szedł pieszo, stawiając kapłana rodzinnego przed sobą.
Verse 2
भरद्वाजाश्रमं दृष्ट्वा क्रोशादेव नरर्षभः।बलं सर्वमवस्थाप्य जगाम सह मन्त्रिभिः।।2.90.1।।पद्भ्यामेव हि धर्मज्ञो न्यस्तशस्त्रपरिच्छदः।वसानो वाससी क्षौमे पुरोधाय पुरोधसम्।।2.90.2।।
Gdyż znawca dharmy szedł pieszo, odłożywszy na bok swoje bronie i królewskie insygnia, odziany w proste lniane szaty i stawiając kapłana rodzinnego na czele.
Verse 3
तत स्सन्दर्शने तस्य भरद्वाजस्य राघवः।मन्त्रिणस्तानवस्थाप्य जगामानुपुरोहितम्।।2.90.3।।
Wtedy Bharata, potomek rodu Raghu, zatrzymał swoich ministrów w zasięgu wzroku od pustelni Bharadwadży i ruszył naprzód, podążając za rodzinnym kapłanem.
Verse 4
वसिष्ठमथ दृष्ट्वैव भरद्वाजो महातपाः।सञ्चचाऽलासनात्तूर्णं शिष्यानर्घ्यमिति ब्रुवन्।।2.90.4।।
Ujrzawszy Wasziszthę, wielki asceta Bharadwadża natychmiast powstał ze swego miejsca i, zwracając się do swoich uczniów, rzekł: Przynieście ofiarę arghja.
Verse 5
समागम्य वसिष्ठेन भरतेनाभिवादितः।अबुद्ध्यत महातेजास्सुतं दशरथस्य तम्।।2.90.5।।
Po spotkaniu z Wasziszthą i przyjęciu pełnego szacunku ukłonu Bharaty, promienny Bharadwadża rozpoznał w nim syna Daszarathy.
Verse 6
ताभ्यामर्घ्यं च पाद्यं च दत्वा पश्चात्फलानि च।आनुपूर्व्याच्छ धर्मज्ञः पप्रच्छ कुशलं कुले।।2.90.6।।
Wtedy Bharata, szlachetnego oblicza, który przyjął właściwą postawę, rzekł te słowa: 'Niech tak się stanie'. I wtedy syn władcy ludzi podjął decyzję o pozostaniu na noc w tym pustelni.
Verse 7
अयोध्यायां बले कोशे मित्रेष्वपि च मन्त्रिषु।जानन् दशरथं वृत्तं न राजानमुदाहरत्।।2.90.7।।
Wtedy Raghawa, ujrzawszy Bharadwagę, ustawiwszy swoich ministrów, udał się do królewskiego kapłana.
Verse 8
वसिष्ठो भरतश्चैनं पप्रच्छतुरनामयम्।शरीरेऽग्निषु वृक्षेषु शिष्येषु मृगपक्षिषु।।2.90.8।।
Ujrzawszy Wasziszthę, Bharadwaga, wielki asceta, szybko powstał z miejsca, mówiąc do swoich uczniów: 'Przynieście wodę do obmycia stóp i ofiarę powitalną'.
Verse 9
तथेति तत्प्रतिज्ञाय भरद्वाजो महातपाः।भरतं प्रत्युवाचेदं राघवस्नेहबन्धनात्।।2.90.9।।
Zapewniając go słowami 'Niech tak się stanie', wielki asceta Bharadwaga, związany miłością ku Ramie, zwrócił się do Bharaty tymi słowami.
Verse 10
किमिहाऽगमने कार्यं तव राज्यं प्रशासतः।एतदाचक्ष्व मे सर्वं न हि मे शुद्ध्यते मनः।।2.90.10।।
Jaki cel sprowadza cię tutaj, gdy powinieneś sprawować rządy w królestwie? Powiedz mi wszystko, gdyż mój umysł nie znajduje spokoju w tej sprawie.
Verse 11
सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्यानऽन्दवर्धनम्।भ्रात्रा सह सभार्यो यश्चिरं प्रव्राजितो वनम्।।2.90.11।।नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा योऽसौ महायशाः।वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश।।2.90.12।।कच्छिन्न तस्यापापस्य पापं कर्तुमिहेच्छसि।अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च।।2.90.13।।
Rama, pogromca wrogów i powiększyciel radości Kausalji, został od dawna wygnany do lasu wraz z żoną i bratem. Ten sławny został nakazany przez ojca, podżegany przez kobietę, aby przebywał w lesie tutaj przez czternaście lat, jak się mówi. Czy zamierzasz popełnić grzech przeciwko temu bezgrzesznemu i jego młodszemu bratu, aby cieszyć się królestwem bez żadnej przeszkody?
Verse 12
सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्यानऽन्दवर्धनम्।भ्रात्रा सह सभार्यो यश्चिरं प्रव्राजितो वनम्।।2.90.11।।नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा योऽसौ महायशाः।वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश।।2.90.12।।कच्छिन्न तस्यापापस्य पापं कर्तुमिहेच्छसि।अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च।।2.90.13।।
Ten sławny Rama został nakazany przez ojca, pod wpływem namowy kobiety, aby przebywać tutaj w lesie przez czternaście lat, jak się mówi.
Verse 13
सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्यानऽन्दवर्धनम्।भ्रात्रा सह सभार्यो यश्चिरं प्रव्राजितो वनम्।।2.90.11।।नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा योऽसौ महायशाः।वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश।।2.90.12।।कच्छिन्न तस्यापापस्य पापं कर्तुमिहेच्छसि।अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च।।2.90.13।।
Z pewnością nie pragniesz popełnić zła przeciwko bezgrzesznemu Ramie i jego młodszemu bratu, dążąc do cieszenia się królestwem bez przeszkód?
Verse 14
एवमुक्तो भरद्वाजं भरतः प्रत्युवाच ह।पर्यश्रुनयनो दुःखाद्वाचा संसज्जमानया।।2.90.14।।
Jeśli nawet wy, czcigodny panie, tak o mnie myślicie, to jestem zgubiony. Nie podejrzewajcie o żadne występki mnie; nie karajcie mnie takimi słowy.
Verse 15
हतोऽस्मि यदि मामेवं भगवानपि मन्यते।मत्तो न दोषमाशङ्के नैवं मामनुशास्तु हि।2.90.15।।
Nie podoba mi się to, co moja matka powiedziała podczas mojej nieobecności. Nie jestem tym zadowolony i nie przyjmuję tych słów.
Verse 16
न चैतदिष्टं माता मे यदवोचन्मदन्तरे।नाहमेतेन तुष्टश्च न तद्वचनमाददे।।2.90.16।।
Ja zaś przybyłem do tego tygrysa wśród ludzi, by szukać jego łaski, by oddać pokłon jego stopom i sprowadzić go z powrotem do Ajodhji.
Verse 17
अहं तु तं नरव्याघ्रमुपयातः प्रसादकः।प्रतिनेतुमयोध्यां च पादौ तस्याभिवन्दितुम्।।2.90.17।।
Biorąc pod uwagę moją sytuację, bądźcie łaskawi, czcigodny panie, i powiedzcie mi: gdzie przebywa teraz Rama, władca tej ziemi?
Verse 18
त्वं मामेवंगतं मत्वा प्रसादं कर्तुमर्हसि।शंस मे भगवन्रामः क्व सम्प्रति महीपतिः।।2.90.18।।
Wtedy, poproszony przez Wasziszthę i innych kapłanów, czcigodny Bharadwadża, zadowolony w sercu, przemówił te słowa do Bharaty.
Verse 19
वशिष्ठादिभिः ऋत्विग्भिर्याचितो भगवांस्ततः।उवाच तं भरद्वाजः प्रसादाद्भरतं वचः।2.90.19।।
Wtedy, poproszony przez Wasziszthę i innych kapłanów, czcigodny Bharadwadża, zadowolony w sercu, przemówił te słowa do Bharaty.
Verse 20
त्वय्येतत्पुरुषव्याघ्र युक्तं राघववंशजे।गुरुवृत्तिर्दमश्चैव साधूनामनुयायिता।।2.90.20।।
O tygrysie wśród ludzi, zrodzony w rodzie Raghu, to przystoi tobie: właściwe zachowanie wobec nauczycieli, powściągliwość i podążanie ścieżką cnotliwych.
Verse 21
जाने चैतन्मनस्थं ते दृढीकरणमस्त्विति।अपृच्छं त्वां तथाऽत्यर्थं कीर्तिं समभिवर्धयन्।।2.90.21।।
Gdy spotkał się z Wasziszthą i został przez niego powitany, ten wielce potężny mędrzec rozpoznał w nim syna Daszarathy.
Verse 22
जाने च रामं धर्मज्ञं ससीतं सहलक्ष्मणम्।असौ वसति ते भ्राता चित्रकूटे महागिरौ।।2.90.22।।
Po ofiarowaniu im wody do obmycia stóp i powitalnej ofiary, a następnie owoców, znawca dharmy zapytał w odpowiedniej kolejności o pomyślność rodu królewskiego.
Verse 23
श्वस्तु गन्तासि तं देशं वसाद्य सह मन्त्रिभिः।एतन्मे कुरु सुप्राज्ञ कामं कामार्थकोविद।।2.90.23।।
Zapytał o Ajodhję, jej wojsko i skarbiec, a także o sojuszników i ministrów; jednak wiedząc, co przydarzyło się królowi Daszarathcie, nie wspomniał o królu.
Verse 24
ततस्तथेत्येवमुदारदर्शनः प्रतीतरूपो भरतोऽब्रवीद्वचः।चकार बुद्धिं च तदा तदाश्रमे निशानिवासाय नराधिपाऽत्मजः।।2.90.24।।
Waszisztha i Bharata z kolei pytali go o jego pomyślność, o zdrowie, święte ognie, drzewa, uczniów oraz zwierzęta i ptaki pustelni.
The chapter frames a legitimacy test: Bharadvāja suspects Bharata’s arrival may conceal an ambition to enjoy the kingdom “without obstacles,” potentially by harming the exiled Rāma and Lakṣmaṇa; Bharata must publicly demonstrate non-violence, humility, and transparent intent.
Dharma is verified not only by lineage or claims but by observable conduct—restraint, reverence to preceptors, and willingness to submit motives to scrutiny; the sage’s probing becomes a method of moral clarification and reputational stabilization.
Bharadvāja’s āśrama functions as a ritual checkpoint where arghya–pādya hospitality is observed, and Citrakūṭa is identified as Rāma’s current residence—anchoring the narrative’s movement from Ayodhyā’s court to the forest geography.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.