Sarga 64

Verse 1

वधमप्रतिरूपं तु महर्षेस्तस्य राघवः ।विलपन्नेव धर्मात्मा कौसल्यां पुनरब्रवीत् ॥१॥

Opłakując to haniebne i niewłaściwe zabicie wielkiego mędrca, prawy potomek Raghuów (Daśaratha) przemówił ponownie do Kausalji.

Verse 2

तदज्ञानान्महत्पापं कृत्वाहं सङ्कुलेन्द्रियः ।एकस्त्वचिन्तयं बुध्या कथं नु सुकृतं भवेत् ॥२॥

Przez niewiedzę popełniłem ten wielki grzech, a moje zmysły zostały wtrącone w zamęt; sam rozmyślałem: jak może nastąpić jakieś właściwe działanie, jakieś zadośćuczynienie za to?

Verse 3

ततस्तं घटमादाय पूर्णं परमवारिणा ।आश्रमं तमहं प्राप्य यथाऽख्यातपथं गतः ॥३॥

Wtedy, wziąwszy ten dzban wody napełniony czystą wodą, dotarłem do pustelni, podążając dokładnie taką drogą, jak mi zostało wskazane.

Verses 4-5

तत्राहं दुर्बलावन्धौ वृद्धावपरिणायकौ ।अपश्यं तस्य पितरौ लूनपक्षाविव द्विजौ ॥४॥तन्निमित्ताभिरासीनौ कथाभिरपरिश्रमौ ।तामाशां मत्कृते हीनावुदासीनावनाथवत् ॥५॥

Tam ujrzałem jego rodziców, słabych, ślepych i starych, bez żadnego opiekuna, jak ptaki, którym obcięto skrzydła. Siedzieli bezczynnie, mówiąc tylko o nim; i z powodu tego, co uczyniłem, zostali pozbawieni nadziei, opuszczeni jak sieroty.

Verse 6

शोकोपहतचित्तश्च भयसन्त्रस्तचेतनः ।तच्चाऽश्रमपदं गत्वा भूयश्शोकमहं गतः ॥६॥

Mój umysł uderzony żalem, a świadomość wstrząśnięta lękiem, udałem się do tej pustelni, i tam mój smutek jeszcze bardziej wzrósł.

Verse 7

पदशब्दं तु मे श्रुत्वा मुनिर्वाक्यमभाषत ।किं चिरायसि मे पुत्र पानीयं क्षिप्रमानय ॥७॥

Usłyszawszy dźwięk moich kroków, mędrzec przemówił tymi słowami: „Synu mój, czemu zwlekasz? Przynieś wodę niezwłocznie.”

Verse 8

यन्निमित्तमिदं तात सलिले क्रीडितं त्वया ।उत्कण्ठिता ते मातेयं प्रविश क्षिप्रमाश्रमम् ॥८॥

Drogie dziecko, z jakiegokolwiek powodu tak długo bawiłeś się w wodzie, wejdź szybko do pustelni; twoja matka tutaj jest zaniepokojona.

Verse 9

यद्व्यलीकं कृतं पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।न तन्मनसि कर्तव्यं त्वया तात तपस्विना ॥९॥

O synu, jeśli twoja matka lub ja uczyniliśmy coś nieprzyjemnego, nie powinieneś tego zachowywać w sercu, drogie dziecko; jesteś tym, który ćwiczy się w ascetycznym powściągnięciu.

Verse 10

त्वं गतिस्त्वगतीनां चक्षुस्त्वं हीनचक्षुषाम् ।समासक्तास्त्वयि प्राणाः किं त्वं नो नाभिभाषसे ॥१०॥

Jesteś schronieniem dla pozbawionych schronienia i oczami dla tych bez wzroku. Nasze samo tchnienie życia trzyma się ciebie, dlaczego nie przemawiasz do nas?

Verse 11

मुनिमव्यक्तया वाचा तमहं सज्जमानया ।हीनव्यञ्जनया प्रेक्ष्य भीतचित्त इवाब्रुवम् ॥११॥

Widząc owego mędrca, przemówiłem niewyraźnym głosem, jąkając się, moje sylaby się łamały, jak ten, którego umysł jest ogarnięty strachem.

Verse 12

मनसः कर्म चेष्टाभिरभिसंस्तभ्य वाग्बलम् ।आचचक्षे त्वहं तस्मै पुत्रव्यसनजं भयम् ॥१२॥

Umacniając moc mowy przez celowy wysiłek i kontrolowaną myśl, powiedziałem mu, choć przerażony, o nieszczęściu zrodzonym ze śmierci jego syna.

Verse 13

क्षत्रियोऽहं दशरथो नाहं पुत्रो महात्मनः ।सज्जनावमतं दुःखमिदं प्राप्तं स्वकर्मजम् ॥१३॥

Jestem Daśaratha, ksztirija; nie jestem synem tego wielkodusznego. Ten smutek, godny nagany w oczach cnotliwych, spadł na mnie jako owoc mojego własnego czynu.

Verse 14

भगवंश्चापहस्तोऽहं सरयूतीरमागतः ।जिघांसुश्श्वापदं कञ्चिन्निपाने चाऽगतं गजम् ॥१४॥

O czcigodny, z łukiem w ręku udałem się na brzeg rzeki Saraju, zamierzając zabić dziką bestię, słonia, który przyszedł do wodopoju.

Verse 15

ततश्श्रुतो मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।द्विपोऽयमिति मत्वाऽयं बाणेनाभिहतो मया ॥१५॥

Wtedy usłyszałem dźwięk napełniającego się w rzece dzbanka z wodą; sądząc, że to słoń, uderzyłem go strzałą.

Verse 16

गत्वा नद्यास्तत स्तीरमपश्यमिषुणा हृदि ।विनिर्भिन्नं गतप्राणं शयानं भुवि तापसम् ॥१६॥

Udawszy się wtedy na brzeg rzeki, ujrzałem ascetę leżącego na ziemi, z piersią przebitą strzałą, a jego oddech życia uchodził.

Verse 17

भगवच्छशब्दमालक्ष्य मया गजजिघांसुना ।विसृप्टोऽम्भसि नाराचस्तेन ते निहतस्सुतः ॥१७॥

O czcigodny, celując w ten dźwięk w wodzie i pragnąc zabić słonia, wypuściłem ostrą strzałę; nią twój syn został śmiertelnie uderzony.

Verse 18

ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।स मया सहसा बाण उधृतो मर्मतस्तदा ॥१८॥

Wtedy na jego własną prośbę podszedłem do niego, gdy wił się w agonii, i natychmiast wyciągnąłem tę strzałę z jego miejsca śmiertelnego.

Verse 19

स चोधृतेन बाणेन तत्रैव स्वर्गमास्थितः ।भवन्तौ पितरौ शोचन्नन्धाविति विलप्य च ॥१९॥

A gdy strzała została wyciągnięta, on tamże osiągnął niebiosa, opłakując i smucąc się was, swoich rodziców, wołając: jesteście ślepi!

Verse 20

अज्ञानाद्भवतः पुत्र स्सहसाऽभिहतो मया ।शेषमेवं गते यत्स्यात्तत्प्रसीदतु मे मुनिः ॥२०॥

Przez moją niewiedzę twój syn został uderzony przeze mnie w nagłym pośpiechu. Teraz gdy to się stało, niech mędrzec będzie łaskawy i powie mi, co pozostaje do zrobienia.

Verse 21

स तच्च्रुत्वा वचः क्रूरं मयोक्तमघशंसिना ।नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुं भगवानृषिः ॥२१॥

Słysząc te ostre słowa wypowiedziane przeze mnie, wyznającego grzeszny czyn, czcigodny mędrzec nie mógł powstrzymać przypływu intensywnego bólu.

Verse 22

स बाष्पपूर्णवदनो निश्श्वसन्शोककर्शितः ।मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥२२॥

Ten promienny asceta, jego twarz pełna łez, wzdychający i wyniszczony przez żal, przemówił do mnie, gdy stałem przed nim ze złożonymi dłonmi.

Verse 23

यद्येतदशुभं कर्म न त्वं मे कथयेस्स्वयम् ।फलेन्मूर्धा स्म ते राजन् सद्य श्शतसहस्रधा ॥२३॥

O Królu, gdybyś mi sam nie wyjawił tego niepomyślnego czynu, twoja głowa rozpadłaby się natychmiast na sto tysięcy kawałków.

Verse 24

क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।ज्ञानपूर्वं कृत स्स्थानाच्च्यावयेदपि वज्रिणम् ॥२४॥

O Królu, zabicie dokonane przez kszatriję, zwłaszcza leśnego pustelnika, gdy popełnione świadomie, może zrzucić nawet Vajrina (Indrę) z jego stacji.

Verse 25

सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।ज्ञानाद्विसृजतश्शस्त्रं तादृशे ब्रह्मावादिनि ॥२५॥

Lecz głowa tego, kto świadomie wypuszcza broń przeciwko takiemu mędrcowi, trwającemu w ascezie, nauczycielowi brahmanu, rozpadnie się na siedem części.

Verse 26

अज्ञानाद्धिकृतं यस्मादिदं तेनैव जवसि ।अपि ह्यद्य कुलं न स्यादिक्ष्वाकूणां कुतो भवान् ॥२६॥

Ponieważ czyn ten został popełniony w niewiedzy, wciąż żyjesz. Gdyby inaczej było, nawet ród Ikswaku nie przetrwałby dzisiaj, cóże wtedy o tobie mówić.

Verses 27-28

नय नौ नृप तं देशमिति मां चाभ्यभाषत ।अद्य तं द्रष्टुमिच्छावः पुत्रं पश्चिमदर्शनम् ॥२७॥रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रकीर्णाजिनवाससम् ।शयानं भुवि निस्संज्ञं धर्म राजवशं गतम् ॥२८॥

Rzekł do mnie: "O Królu, zaprowadź nas do tego miejsca. Dziś pragniemy zobaczyć naszego syna po raz ostatni", jego ciało pokryte krwią, jego odzienie z antylopy w nieładzie, leżący bez zmysłów na ziemi, przeszedł pod władanie Dharmaradży.

Verse 29

अथाहमेकस्तं देशं नीत्वा तौ भृशदुःखितौ ।अस्पर्शयमहं पुत्रं तं मुनिं सह भार्यया ॥२९॥

Wtedy ja sam zaprowadziłem tych dwoje, przytłoczonych żalem, na to miejsce, i sprawiłem, że asceta wraz z żoną dotknęli ciała swego syna.

Verse 30

तौ पुत्रमात्मन स्स्पृष्ट्वा तमासाद्य तपस्विनौ ।निपेततुश्शरीरेऽस्य पिता चास्येदमब्रवीत् ॥३०॥

Podchodząc i dotykając własnego syna, oboje ascetów upadli na jego ciało; wtedy jego ojciec wypowiedział te słowa.

Verse 31

नाभिवादयसे माद्य न च माऽमभिभाषसे ।किं नु शेषे तु भूमौ त्वं वत्स किं कुपितो ह्यसि ॥३१॥

"Dziecko moje, czemu nie pozdrawiasz mnie dzisiaj i czemu do mnie nie przemawiasz? Czemu leżysz tu na ziemi, czy jesteś na nas zagniewany?"

Verse 32

न त्वहं ते प्रियं पुत्र मातरं पश्य धार्मिक ।किं नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥३२॥

O synu, sprawiedliwy, jeśli już nie jestem ci droga, przynajmniej spójrz na swoją matkę. Czemu nie obejmujesz mnie, delikatne dziecko? Wypowiedz choć jedno słowo.

Verse 33

कस्य वाऽपररात्रेऽहं श्रोष्यामि हृदयङ्गमम् ।अधीयानस्य मधुरं शास्त्रं वान्यद्विशेषतः ॥३३॥

W ostatniej straży nocy, od kogoż teraz usłyszę to słodkie recytowanie, pisma czy inne teksti, tak miłe dla serca?

Verse 34

को मां सन्द्यामुपास्यैव स्नात्वा हुतहुताशनः ।श्लाघयिष्यत्युपासीनः पुत्र शोकभयार्दितम् ॥३४॥

O synu, dręczony smutkiem i lękiem jak ja, kto teraz będzie się mną opiekował, po kąpieli, oddaniu czci Sandhji i złożeniu ofiar w świętym ogniu, siedząc blisko mnie?

Verse 35

कन्दमूलफलं हृत्वा को मां प्रियमिवातिथिम् ।भोजयिष्यत्यकर्मण्यमप्रग्रहमनायकम् ॥३५॥

Kto przyniesie bulwy, korzenie i owoce i nakarmi mnie jak umiłowanego gościa, mnie, bezbronną, niezdolną do pracy, niezdolną do zdobywania tego, co potrzebne, i bez przewodnika?

Verse 36

इमामन्धां च वृद्धां च मातरं ते तपस्विनीम् ।कथं वत्स भरिष्यामि कृपणां पुत्रगर्धिनीम् ॥३६॥

Dziecko moje, jak będę utrzymywać tę twoją matkę, ślepą i starą, nędzną w swojej ascezie, która tęskni tylko za synem?

Verse 37

तिष्ठ मां मागमः पुत्र यमस्य सदनं प्रति ।श्वो मया सह गन्तासि जनन्या च समेधितः ॥३७॥

Zostań ze mną, synu mój, nie idź do siedziby Jamy. Jutro możesz odejść, w towarzystwie mnie i twojej matki również.

Verse 38

उभावपि च शोकार्तावनाथौ कृपणौ वने ।क्षिप्रमेव गमिष्यावस्त्वया हीनौ यमक्षयम् ॥३८॥

Opuszczeni przez ciebie, bezbronni w lesie i zdruzgotani żalem, my dwoje, nędzni i bez opieki, wkrótce odejdziemy do krainy Jamy.

Verse 39

ततो वैवस्वतं दृष्ट्वा तं प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।क्षमतां धर्मराजो मे बिभृयात्पितरावयम् ॥३९॥

Wtedy, ujrzawszy Waiwaswatę, zwrócę się do niego: Niech Pan Dharmy mi wybaczy, niech ten chłopiec nadal troszczy się o swoich rodziców.

Verse 40

दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।ईदृशस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥४०॥

Ten sprawiedliwy, wielce słynny strażnik światów powinien przyznać takiemu jak ja jedną niezawodną łaskę, dar ochrony przed strachem.

Verse 41

अपापोऽसि यदा पुत्र निहतः पापकर्मणा ।तेन सत्येन गच्छाऽऽशु ये लोकाश्शस्त्रयोधिनाम् ॥४१॥

O synu, jesteś bez grzechu, a jednak zostałeś zabity przez tego, kto popełnił grzech. Tą właśnie prawdą udaj się szybko do tych światów, które osiągają bohaterowie niosący broń.

Verse 42

यान्ति शूरा गतिं यां च सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।हतास्त्वभिमुखाः पुत्र गतिं तां परमां व्रज ॥४२॥

Stan, który osiągają wojownicy, którzy nie cofają się w bitwie, ci, którzy padają zwróceni ku wrogowi, osiągają ten najwyższy stan; udaj się do niego, synu mój.

Verse 43

यां गतिं सगरश्शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।नहुषो दुन्दुमारश्च प्राप्तास्तां गच्छ पुत्रक ॥४३॥

Udaj się, drogi synu, do tego samego stanu, który osiągnęli Sagara, Śaibya, Dilīpa, Janamejaya, Nahusha i Dundumāra.

Verses 44-45

या गति स्सर्वसाधूनां स्वाध्यायात्तपसाच या ।या भूमिदस्याहिऽताग्नेरेकपत्नी व्रतस्य च ॥४४॥गोसहस्रप्रदातृ़णां या या गुरुभृतामपि ।देहन्यासकृतां या च तां गतिं गच्छ पुत्रक ॥४५॥

Udaj się, drogi synu, do tego stanu zdobytego przez wszystkich cnotliwych, przez studiowanie Wed i przez ascezę; przez tych, którzy dają ziemię jako jałmużnę, którzy podtrzymują święte ognie i którzy są wierni jednej żonie; przez dawców tysiąca krów, przez tych, którzy służą i wspierają swoich starszych i nauczycieli, oraz przez tych, którzy dobrowolnie oddają swoje ciało.

Verse 46

न हि त्वस्मिन्कुले जातो गच्छत्यकुशलां गतिम् ।स तु यास्यति येन त्वं निहतो मम बान्धवः ॥४६॥

Albowiem ten, kto narodził się w naszym rodzie, nie idzie ku złemu przeznaczeniu; raczej ten, przez którego ty, mój krewny, zostałeś zabity, pójdzie ku temu nieszczęsnemu losowi.

Verse 47

एवं स कृपणं तत्र पर्यदेवयतासकृत् ।ततोऽस्मै कर्तुमुदकं प्रवृत्तस्सहभार्यया ॥४७॥

Tak więc on tam opłakiwał żałośnie swego syna raz po raz. Następnie wraz z żoną zaczął wykonywać rytualne ofiary z wody dla zmarłego syna.

Verse 48

स तु दिव्येन रूपेण मुनिपुत्रस्स्वकर्मभिः ।स्वर्गमध्यारुहत्क्षिप्रं शक्रेण सह धर्मवित् ॥४८॥

Lecz syn mędrca, znający dharmę, dzięki zasługom swoich własnych czynów przybrał niebiańską postać i szybko wstąpił do nieba wraz z Indrą.

Verse 49

आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।आश्वास्यच मुहूर्तं तु पितरौ वाक्यमब्रवीत् ॥४९॥

W towarzystwie Indry asceta przemówił do tych dwojga starych rodziców; po krótkim pocieszeniu ich zwrócił się do nich ze słowami.

Verse 50

स्थानमस्मि महत्प्राप्तो भवतोः परिचारणात् ।भवन्तावपि च क्षिप्रं मम मूलमुपैष्यतः ॥५०॥

Przez służenie wam obojgu osiągnąłem wielki stan; i wy również wkrótce osiągniecie moje mieszkanie, ten sam wyższy stan.

Verse 51

एवमुक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।आरुरोह दिवं क्षिप्रं मुनिपुत्रो जितेन्द्रियः ॥५१॥

Tak przemówiwszy, syn mędrca, pan swych zmysłów, szybko wzniósł się do niebios w lśniącym, niebiańskim rydwanie.

Verse 52

स कृत्वा तूदकं तूर्णं तापस स्सह भार्यया ।मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥५२॥

Po szybkim dopełnieniu ofiary wodnej pogrzebowej wraz z żoną, promienny asceta zwrócił się do mnie, gdy stałem przed nim ze złożonymi dłońmi.

Verse 53

अद्यैव जहिं मां राजन्मरणे नास्ति मे व्यथा ।यच्छरेणैकपुत्रं मां त्वमकर्षीरपुत्रकम् ॥५३॥

Zabij mnie jeszcze dziś, o królu, śmierć nie przynosi mi bólu, ponieważ swoją strzałą uczyniłeś mnie, który miałem tylko jednego syna, pozbawionym potomka.

Verse 54

त्वया तु यदविज्ञानान्निहतो मे सुतश्शुचिः ।तेन त्वामभिशप्स्यामि सुदुःखमतिदारुणम् ॥५४॥

Choć zabiłeś mojego syna o czystym sercu z niewiedzy, właśnie dlatego rzucę na ciebie klątwę nieszczęścia pełnego intensywnego i strasznego smutku.

Verse 55

पुत्रव्यसनजं दुःखं यदेतन्मम साम्प्रतम् ।एवं त्वं पुत्रशोकेन राजन्कालं करिष्यसि ॥५५॥

Jak ja teraz cierpię ten żal narodzony ze śmierci mojego syna, tak również ty, o królu, spotkasz swój koniec przez żałobę po własnym synu.

Verse 56

अज्ञानात्तु हतो यस्मात्क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।तस्मात्त्वां नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥५६॥

Ponieważ z niewiedzy, jako kszatrija, zabiłeś mędrca, o władco ludzi, grzech zabójstwa bramina nie pochwyci cię natychmiast.

Verse 57

त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥५७॥

Lecz tenże straszny stan, który kładzie kres życiu, wkrótce cię dosięgnie, jak ofiarna zapłata (dakszina) z pewnością dociera do darczyńcy.

Verse 58

एवं शापं मयि न्यस्य विलप्य करुणं बहु ।चितामारोप्य देहं तन्मिथुनं स्वर्गमभ्ययात् ॥५८॥

Tak więc, nałożywszy na mnie klątwę i długo i żałośnie narzekając, owa para wstąpiła na stos pogrzebowy ze swymi ciałami i odeszła do niebios.

Verse 59

तदेतच्छिन्तयानेन स्मृतं पापं मया स्वयम् ।तदा बाल्यात्कृतं देवि शब्दवेध्यनुशिक्षिणा ॥५९॥

Rozmyślając teraz, o królowo, sam sobie przypominam ten grzech, popełniony wtedy w młodzieńczej lekkomyślności, gdy ćwiczyłem się w sztuce strzelania po dźwięku.

Verse 60

तस्यायं कर्मणो देवि विपाकस्समुपस्थितः ।अपथ्यैस्सहम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥६०॥

O królowo, dojrzała konsekwencja tego czynu spadła teraz na mnie, jak choroba, która pojawia się, gdy spożywa się to, co jest szkodliwe.

Verse 61

तस्मान्मामागतं भद्रे तस्योदारस्य तद्वचः ।यदहं पुत्रशोकेन सन्त्यक्ष्याम्यद्य जीवितम् ॥६१॥

Dlatego też, o łagodna, słowa tego szlachetnego ascety spełniły się na mnie: dziś, z powodu żalu po synu, zakończę swoje życie.

Verse 62

चक्षुभ्यां त्वां न पश्यामि कौसल्ये साधु मां स्फृश ।इत्युक्त्वा स रुदंस्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥६२॥

Nie mogę cię widzieć moimi oczami, o Kausaljo, dotknij mnie łagodnie. Powiedziawszy to, władca tej krainy, przerażony i płaczący, przemówił do swojej żony.

Verse 63

एतन्मे सदृशं देवि यन्मया राघवे कृतम् ।सदृशं तत्तु तस्यैव यदनेन कृतं मयि ॥६३॥

O królowo, to, co uczyniłem Raghowie, godnie powróciło na mnie; a to, co on uczynił względem mnie, godne jest tylko jego samego.

Verse 64

दुर्वृत्तमपि कः पुत्रं त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरं सुतः ॥६४॥

Kto, będąc roztropnym na tym świecie, porzuciłby syna, nawet gdyby ten postępował źle? I jaki syn, gdyby był wygnany, nie czułby urazy do ojca?

Verse 65

यदि मां संस्पृशेद्रामस्सकृदद्य लभेत वा ।यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥६५॥

Czy zanim umrę, Rama dotknie mnie choć raz dziś, czy przybędzie na moje wezwanie? Gdyż gdy ktoś osiągnie siedzibę Jamy, nie ogląda już swoich bliskich.

Verse 66

चक्षुषा त्वां न पश्यामि स्मृतिर्मम विलुप्यते ।दूता वैवस्वतस्यैते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥६६॥

O Kausaljo, nie mogę cię widzieć moimi oczami, moja pamięć zaciera się. Posłańcy Waiwaswaty pośpieszają mnie dalej.

Verse 67

अतस्तु किं दुःखतरं यदहं जीवितक्षये ।न हि पश्यामि धर्मज्ञं रामं सत्यपराक्रमम् ॥६७॥

Jakiż smutek mógłby być większy niż ten, że u kresu mego życia nie oglądam Ramy, znawcy dharmy, którego siła opiera się na prawdzie?

Verse 68

तस्यादर्शनजश्शोकस्सुतस्याप्रतिकर्मणः ।उच्छोषयति मे प्राणान्वारिस्तोकमिवातपः ॥६८॥

Żal zrodzony z niewidzenia tego syna o niezrównanych czynach wysusza moje życie, jak upał wysusza małą sadzawkę wodną.

Verse 69

न ते मनुष्या देवास्ते ये चारुशुभकुण्डलम् ।मुखं द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पञ्चदशे पुनः ॥६९॥

Ci, którzy ujrzą oblicze Ramy przyozdobione pięknymi, pomyślnymi kolczykami, gdy powróci on w piętnastym roku, nie są zwykłymi ludźmi, lecz jak bogowie.

Verse 70

पद्मपत्रेक्षणं सुभ्रु सुदंष्ट्रं चारुनासिकम् ।धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य ताराधिपनिभं मुखम् ॥७०॥

Szczęśliwi są ci, którzy ujrzą księżycowatą twarz Rāmy, oczy jak płatki lotosu, wdzięczne brwi, równe zęby i zgrabny nos.

Verse 71

सदृशं शारदस्येन्दोः पुल्लस्य कमलस्य च ।सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन्मुखम् ॥७१॥

Szczęśliwi są ci, którzy ujrzą pachnącą twarz mego pana, podobną do jesiennej pełni i w pełni rozkwitłego lotosu.

Verse 72

निवृत्तवनवासं तमयोध्यां पुनरागतम् ।द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामं शुक्रं मार्गगतं यथा ॥७२॥

Szczęśliwi ludzie ujrzą Rāmę powracającego do Ajodhji po zakończeniu leśnego wygnania, jak Śukra wędrujący swą wyznaczoną ścieżką.

Verse 73

कौसल्ये चित्तमोहेन हृदयं सीदतीव मे ।वेदये न च संयुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥७३॥

O Kausaljo, w tym zamęcie serce moje zdaje się tonąć; nie potrafię już właściwie odbierać połączonych wrażeń dźwięku, dotyku i smaku.

Verse 74

चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येन्द्रियाणि मे ।क्षीणस्नेहस्य दीपस्य संसक्ता रश्मयो यथा ॥७४॥

Wraz z załamaniem mego umysłu, wszystkie moje zmysły ulegają zagładzie, jak promienie lampy, które gasną razem, gdy jej oliwa się wyczerpie.

Verse 75

अयमात्मभवश्शोको मामनाथमचेतनम् ।संसादयति वेगेन यथा कूलं नदीरयः ॥७५॥

Ten żal, zrodzony z mej własnej istoty, szybko mnie wyczerpuje, jak nurt rzeki szybko podmywa jej brzeg, pozostawiając mnie bezbronnym i nieprzytomnym.

Verse 76

हा राघव महाबाहो हा ममाऽयासनाशन ।हा पितृप्रिय मे नाथ हाऽद्य क्वासि गतस्सुत ॥७६॥

Biada, Rāghavo, potężnoręki! Biada, udręki mojej ukojenie! Biada, miłości ojca swego, mój opiekuno, synu mój, gdzież dziś udałeś się?

Verse 77

हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।हा नृशंसे ममामित्रे कैकेयि कुलपांसनि ॥७७॥

Biada, Kausaljo! Biada, Sumitro, ty, która tyle wycierpiałaś! Biada, okrutna Kaikejo, wrogo moja, hańbo rodu mego, ginę.

Verse 78

इति रामस्य मातुश्च सुमित्रायाश्च सन्निधौ ।राजा दशरथ श्शोचञ्जीवितान्तमुपागमत् ॥७८॥

Tak oto, w obecności matki Rāmy i Sumitry, król Daśaratha, opłakując, doszedł kresy swego życia.

Verse 79

यदा तु दीनं कथयन्नराधिपः प्रियस्य पुत्त्रस्य विवासनातुरः ।गतेऽर्धरात्रे भृशदुःखपीडितस्तदा जहौ प्राणमुदारदर्शनः ॥७९॥

Gdy władca ludzi lamentował żałośnie, dręczony wygnaniem swego ukochanego syna, a gdy minęła północ, nękany intensywnym smutkiem, ten szlachetny król wtedy oddał swoje życie.