Sarga 23

Verse 1

इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधश्शिरा मुहुः ।श्रृत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः ॥१॥

Gdy Rama tak mówił, Lakszman słuchał ze spuszczoną głową raz po raz, a jego umysł wielokrotnie wchodził w stan pośredni między smutkiem a nagłą radością.

Verse 2

तदा तु बध्द्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः ।निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥२॥

Wtedy Lakśmana, najlepszy z mężów, zmarszczył brwi pośrodku i odetchnął ciężko, jak wielki wąż, rozgniewany w swojej norze.

Verse 3

तस्य दुष्प्रतिवीक्षं तद्भ्रुकुटीसहितं तदा ।बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥३॥

Wtedy jego twarz - trudna do oglądania, z brwiami zmarszczonymi w gniewie - wydawała się podobna do twarzy wściekłego lwa.

Verse 4

अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः ।तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् ॥४॥अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत् ।

Potrząsając przedramieniem jak słoń unoszący swą trąbę i szarpiąc szyją na boki i w górę oraz w dół, Lakśmana rzucił na brata ostre, ukośne spojrzenie i przemówił.

Verses 5-6

अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् ॥५॥धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया ।कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति ॥६॥यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ ।

W niewłaściwej chwili powstało w tobie to wielkie poruszenie, z troski o dharmę i obawy przed osądem ludzi. Jakże niezłomny mąż taki jak ty może mówić, jakby los był potężny, o dzielny, najlepszy z kszatrijów, gdy los w rzeczywistości nie ma siły?

Verse 7

किन्नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि ॥७॥पापयोस्ते कथं नाम तयोश्शङ्का न विद्यते ।

Dlaczego wychwalasz to żałosne, bezsilne coś zwane „przeznaczeniem”? I jak to się dzieje, że nie żywisz podejrzenia wobec tych dwóch występnych?

Verse 8

सन्ति धर्मोपधा श्लक्ष्णाः धर्मात्मन्किं न बुध्यसे ॥८॥तयोस्सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात्परिजिहीर्षतोः ।

O sprawiedliwy, czyż nie rozumiesz? Istnieją subtelne strategie - oszustwa odziane w dharmę - dzięki którym tamta dwójka, przez samą przebiegłość, usiłuje zdobyć samolubną korzyść, zachowując przy tym pozory dobrego postępowania.

Verse 9

यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव ॥९॥तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद्वरः प्रकृतश्च सः ।

O Raghavo, gdyby to nie zostało wcześniej postanowione właśnie w ten sposób, ta łaska, naturalnie mająca zostać udzielona, zostałaby im spełniona już dawno temu.

Verse 10

लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम् ।नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥१०॥

Konsekracja rozpoczęta dla kogoś innego niż ty jest znienawidzona w oczach świata. Nie mogę tego znieść, o bohaterze, proszę, wybaczy mi za te słowa w tej sprawie.

Verse 11

येनेय मागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते ।स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद्यस्य मुह्यसि ॥११॥

O wielkiego umysłu, to właśnie 'dharma', przez którą twój osąd popadł w to rozdwojenie, pod którego presją jesteś zdezorientowany, taka dharma jest mi nienawistna.

Verse 12

कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः ।करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥१२॥

Gdy jesteś zdolny do stawiania oporu poprzez działanie, jak możesz wypełniać słowa swojego ojca, niesprawiedliwe i godne pogardy słowa, wypowiedziane pod kontrolą Kajkeji?

Verse 13

यद्ययं किल्बिषाद्भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते ।जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥१३॥

Jeśli to zdradliwe zerwanie, zrodzone z winy, choć popełnione, nadal nie jest rozpoznane jako takie, wtedy smutek rodzi się we mnie, a to trzymanie się 'dharmy' staje się godne nagany.

Verse 14

मनसाऽपि कथं कामं कुर्यास्त्वं कामवृत्तयोः ।तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥१४॥

Jak mógłbyś, nawet w swoim umyśle, spełnić życzenie tych dwojga ogarniętych pożądaniem, zawsze wrogich twojemu dobru, wrogów jedynie noszących miano 'rodziców'?

Verse 15

यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम् ।तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥१५॥

Nawet jeśli uważasz ich nacisk za sam los, powinieneś go odrzucić; nawet ta myśl nie jest mi miła.

Verse 16

विक्लबो वीर्यहीनो यस्स दैवमनुवर्तते ।वीरास्सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥१६॥

Tylko bojaźliwi i pozbawieni siły podążają za przeznaczeniem; dzielni ludzie, niezłomni w szacunku dla siebie, nie kłaniają się przed losem.

Verse 17

दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम् ।न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषस्सोऽवसीदति ॥१७॥

Człowiek, który może przeciwstawić się losowi poprzez ludzki wysiłek, nie jest udaremniony w swoich celach przez przeznaczenie ani nie pogrąża się w rozpaczy.

Verse 18

द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च ।दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥१८॥

Dzisiaj ujrzą moc losu i moc człowieka; dzisiaj różnica między przeznaczeniem a ludzkim działaniem stanie się jasno widoczna.

Verse 19

अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः ।यद्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥१९॥

Dziś ludzie ujrzą, jak przeznaczenie zostało pokonane moją walecznością - tak jak dziś widzieli, jak twoje święte królewskie namaszczenie zostało zniszczone przez przeznaczenie.

Verse 20

अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम् ।प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥२०॥

Jak dzikiego słonia, nieposkromionego nawet przez ostrógę, pędzącego naprzód pijanego własną siłą, tak odwrócę przeznaczenie dzięki mojej męskości.

Verse 21

लोकपालास्समस्ता स्ते नाद्य रामाभिषेचनम् ।न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥२१॥

Nawet gdyby wszyscy strażnicy świata stali razem, nie mogliby dziś przeszkodzić namaszczeniu Ramy, ani całe trzy światy, co dopiero mówić o naszym ojcu.

Verse 22

यैर्निवासस्तवारण्ये मिथो राजन्समर्थितः ।अरण्ये ते निवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥२२॥

O królu, ci, którzy wspólnie poparli twoje mieszkanie w lesie, ci sami będą żyć w lesie przez czternaście lat.

Verse 23

अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस्तस्याश्च या तव ।अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥२३॥

Przecię więc to pragnienie naszego ojca i jej, przez które, przeszkadzając twojemu namaszczeniu, dąży do królestwa dla swego syna.

Verse 24

मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद्दैवबलं तथा ।प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥२४॥

Przeciw temu, kto sprzeciwia się mojej sile, nawet moc przeznaczenia nie przyniósłby takiego cierpienia, jak moje groźne męstwo.

Verse 25

ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम् ।आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥२५॥

Po tysiącu lat rządów nad ludem, gdy odejdziesz do lasu, twoi szlachetni synowie będą wtedy rządzić w twoim miejscu.

Verse 26

पूर्वं राजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते ।प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत्परिपालने ॥२६॥

W dawnych czasach, za przykładem królewskich mędrców, emerytura leśna była zarządzona tylko po powierzeniu ludu synom, którzy by go chronili jak własne dzieci.

Verses 27-28

स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया ।नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि ॥२७॥प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक् ।राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥२८॥

Jeśli, o sprawiedliwy Ramo, nie chcesz wziąć królestwa dla siebie, bo król jest rozproszony i obawiasz się zamętu w państwie, wtedy, o bohaterze, przysięgam ci to: obym nigdy nie osiągnął świata bohaterów, jeśli nie ochronię twego królestwa, jak brzeg powstrzymujący ocean.

Verse 29

मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव ।अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥२९॥

Udaj się tam z poświęceniem przez pomyślne obrzędy i pozostań oddany tej pracy; ja sam, swoją siłą, wystarczę, by powstrzymać królów.

Verse 30

न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे ।नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः ॥३०॥अमित्रदमनार्थं मे सर्वमेतच्चतुष्टयम् ।

Te moje ramiona nie są dla ozdoby; ten łuk nie jest dla przyozdobienia mnie; ten miecz nie jest tylko do noszenia przy pasie; a te strzały nie są przeznaczone do bezczynności. Ten zestaw czterech rzeczy jest do ujarzmiania wrogów.

Verses 31-32

न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम ॥३१॥असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा ।प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥३२॥

Nie pragnę wrogości z nikim; jednak gdy chwycę mój ostry miecz, promienny jak błyskawica, nie oszczędzę wroga - nawet gdyby to był Indra, dzierżący piorun.

Verse 33

खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे ।हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥३३॥

Ziemia stanie się przeze mnie gęsta i nieprzebyta - usiana trąbami słoni, końmi oraz rękami, udami i głowami wojowników kruszonych i ciętych mieczem.

Verse 34

खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः ।पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥३४॥

Uderzone dziś ostrzem mojego miecza, słonie spadną na ziemię jak płonące góry, jak chmury rozświetlone błyskawicami, waląc się w dół.

Verse 35

बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने ।कथं पुरुषमानी स्यात्पुरुषाणां मयि स्थिते ॥३५॥

Gdy staję wśród ludzi z moim ochraniaczem na ramieniu i osłoną na palcach, z łukiem w ręku gotowym, jak mógłby któryś z mężczyzn wciąż szczycić się swoją męskością?

Verse 36

बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहून्जनान् ।विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥३६॥

Ciskając wiele strzał w jednego, a jedną strzałą uderzając wielu, będę kierował moje pociski w czułe punkty ludzi, koni i słoni.

Verse 37

अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति ।राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं तव च प्रभोः ॥३७॥

O Panie, dziś moc mojej broni ujawni się w pełni - zdolna odebrać królowi władzę i ustanowić twoją suwerenność.

Verses 38-39

अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च ।वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च ॥३८॥अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः ।अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे ॥३९॥

Dziś te ramiona - przeznaczone do namaszczania pastą sandałową, do ozdabiania bransoletami, do rozdawania bogactw i do opieki nad przyjaciółmi - wypełnią swoje właściwe zadanie, o Rama: powstrzymają tych, którzy stwarzają przeszkody twojemu namaszczeniu.

Verse 40

ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यताम् तवा सुहृत्प्राणयशस्सुहृज्जनैः ।यथा तवेयं वसुधा वशे भवे त्तथैव मां शाधि तवास्मि किङ्करः ॥४०॥

Powiedz mi: kto jest twoim wrogiem, którego jeszcze dziś mam pozbawić życia, sławy i sprzymierzeńców? Rozkaż mi, jak ta ziemia może przejść pod twoje panowanie - jestem twoim sługą.

Verse 41

विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्यचासकृत् स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः ।उवाच पित्र्ये वचने व्यवस्थितं निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः ॥४१॥

Wycierając łzy raz po raz i nieustannie pocieszając Lakszmanę, Rama - opiekun rodu Raghu - rzekł: 'Zrozum mnie, łagodny. Trwam niezłomnie w słowie ojca; to zaś jest prawdziwą ścieżką.'