Sarga 23

Verse 1

इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधश्शिरा मुहुः ।श्रृत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः ॥१॥

ରାମ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ହଠାତ୍ ହର୍ଷ—ଏ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ବାରମ୍ବାର ଯାଉଥିଲା।

Verse 2

तदा तु बध्द्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः ।निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥२॥

ତେବେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୃକୁଟି ବାନ୍ଧି ଭୃୱୋର୍ମଧ୍ୟେ ଭୂକୁଟି ଗଢ଼ିଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ବିଲ ଭିତରେ ରୋଷିତ ମହାସର୍ପ ଫୁସ୍କାରେ।

Verse 3

तस्य दुष्प्रतिवीक्षं तद्भ्रुकुटीसहितं तदा ।बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥३॥

ସେତେବେଳେ ଭୃକୁଟି ସହିତ ଦେଖିବାକୁ ଦୁଷ୍କର ତାହାର ମୁଖ, କ୍ରୋଧିତ ସିଂହର ମୁଖ ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 4

अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः ।तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् ॥४॥अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत् ।

ହାତୀ ଯେପରି ନିଜ ଶୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ହଲାଏ, ସେପରି ସେ ନିଜ ଅଗ୍ରହସ୍ତକୁ ଝାଡ଼ିଲେ; ଗଳାକୁ ତିର୍ୟକ୍‌ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱ-ଅଧୋ ଭାବେ ଝଟକାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତିର୍ୟକ୍‌ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଗ୍ରଜଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verses 5-6

अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् ॥५॥धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया ।कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति ॥६॥यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ ।

ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ତୁମ ମନେ ଏହି ମହା ଅଶାନ୍ତି ଜାଗିଛି—ଧର୍ମ ନେଇ ଚିନ୍ତାରୁ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ରାୟ ନେଇ ଆଶଙ୍କାରୁ। ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ତୁମ ପରି ପୁରୁଷ, ହେ ଶୌଣ୍ଡୀର, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଶକ୍ତିହୀନ ଦୈବକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି କିପରି କହିପାରିବ?

Verse 7

किन्नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि ॥७॥पापयोस्ते कथं नाम तयोश्शङ्का न विद्यते ।

‘ଦୈବ’ ନାମର ଏହି କୃପଣ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ସେଇ ଦୁଇ ପାପୀ ବିଷୟରେ ତୁମର କିପରି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ?

Verse 8

सन्ति धर्मोपधा श्लक्ष्णाः धर्मात्मन्किं न बुध्यसे ॥८॥तयोस्सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात्परिजिहीर्षतोः ।

ହେ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍, ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝୁନାହ? ଧର୍ମର ଆବରଣ ଧରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟ—ଧର୍ମୋପଧା—ରହିଛି; ସେହି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଇଜଣ କପଟରେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧି, ସୁଚରିତ୍ରର ଦେଖାଦେଖି ରଖି ଲାଭ ହଡ଼ପ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

Verse 9

यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव ॥९॥तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद्वरः प्रकृतश्च सः ।

ହେ ରାଘବ, ଯଦି ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ହୋଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଦେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ଥିବା ସେହି ବର ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଦିଆଯାଇ ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତା।

Verse 10

लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम् ।नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥१०॥

ହେ ବୀର! ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଯେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସେ ଲୋକଦୃଷ୍ଟିରେ ଘୃଣାସ୍ପଦ। ମୁଁ ତାହା ସହି ପାରୁନି; ଏହି ବିଷୟରେ ଏମିତି କହିଥିଲି ବୋଲି ମୋତେ କ୍ଷମା କର।

Verse 11

येनेय मागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते ।स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद्यस्य मुह्यसि ॥११॥

ହେ ମହାମତି! ଯେ ‘ଧର୍ମ’ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଏହି ଦ୍ୱିଧାରେ ପଡ଼ିଛି, ଯାହାର ପ୍ରସଙ୍ଗ-ଚାପରେ ତୁମେ ମୋହିତ ହେଉଛ—ସେହି ଧର୍ମ ମୋ ପାଇଁ ଦ୍ୱେଷ୍ୟ।

Verse 12

कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः ।करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥१२॥

କର୍ମରେ ତୁମେ ସମର୍ଥ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୈକେୟୀର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇଥିବା ପିତାଙ୍କର ଅଧର୍ମିଷ୍ଠ ଓ ନିନ୍ଦ୍ୟ ବଚନକୁ ତୁମେ କିପରି ପାଳନ କରିବ?

Verse 13

यद्ययं किल्बिषाद्भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते ।जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥१३॥

ଯଦି ପାପଜନ୍ୟ ଏହି ଦ୍ରୋହମୟ ଭଙ୍ଗ ଘଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ମନରେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ‘ଧର୍ମ’ ପ୍ରତି ଏହି ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 14

मनसाऽपि कथं कामं कुर्यास्त्वं कामवृत्तयोः ।तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥१४॥

କାମବୃତ୍ତିରେ ଚାଳିତ, ତୁମ ହିତର ସଦା ବିରୋଧୀ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—କେବଳ ‘ମାତା-ପିତା’ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶତ୍ରୁ—ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ତୁମେ ମନରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ପୂରଣ କରିପାରିବ?

Verse 15

यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम् ।तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥१५॥

ଯଦିଓ ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ହଠ ଦୈବ-ନିୟତି ଅଟେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମତ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, তথାପି ତୁମେ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଭାବନା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରୁଚେ ନାହିଁ।

Verse 16

विक्लबो वीर्यहीनो यस्स दैवमनुवर्तते ।वीरास्सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥१६॥

ଭୀରୁ ଓ ବଳହୀନ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଦୈବକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଆତ୍ମଗୌରବୀ ବୀରମାନେ ଦୈବକୁ ପର୍ଯ୍ୟୁପାସନା କରି ବସି ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 17

दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम् ।न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषस्सोऽवसीदति ॥१७॥

ଯେ ପୁରୁଷ ନିଜ ପୁରୁଷକାର ଦ୍ୱାରା ଦୈବକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବଳଭାବେ ପ୍ରତିହତ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସେ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବିଘ୍ନିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ନ ହତାଶାରେ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ।

Verse 18

द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च ।दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥१८॥

ଆଜି ସେମାନେ ଦୈବର ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷର ପୌରୁଷ—ଦୁହେଁ ଦେଖିବେ; ଆଜି ଦୈବ ଓ ମାନବ-ପ୍ରୟାସର ଭେଦ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।

Verse 19

अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः ।यद्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥१९॥

ଆଜି ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିବେ—ମୋ ପୌରୁଷରେ ଦୈବ ହତ ହେଲା; ଯେପରି ଆଜି ସେମାନେ ଦୈବାଘାତରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି।

Verse 20

अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम् ।प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥२०॥

ଅଙ୍କୁଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ଉଦ୍ଦାମ, ନିଜ ବଳମଦରେ ଧାଉଥିବା ଗଜକୁ ଯେପରି ରୋକାଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ପୌରୁଷରେ ଧାଉଥିବା ଦୈବକୁ ନିବାରି ପଛେଇ ଦେବି।

Verse 21

लोकपालास्समस्ता स्ते नाद्य रामाभिषेचनम् ।न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥२१॥

ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଦଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମାଭିଷେକକୁ ଅବରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ତେବେ ଆମ ପିତାଙ୍କ କଥା କ’ଣ?

Verse 22

यैर्निवासस्तवारण्ये मिथो राजन्समर्थितः ।अरण्ये ते निवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥२२॥

ହେ ରାଜନ୍, ଯେମାନେ ପରସ୍ପର ମିଶି ତୁମ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବେ।

Verse 23

अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस्तस्याश्च या तव ।अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥२३॥

ଏହିପରି ମୁଁ ପିତାଙ୍କର ଓ ତାଙ୍କର (ତାହାର) ସେଇ ଆଶାକୁ କାଟି ଦେବି, ଯାହା ତୁମ ଅଭିଷେକକୁ ବିଘ୍ନ କରି ନିଜ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଲଭିବାକୁ ଚାହେ।

Verse 24

मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद्दैवबलं तथा ।प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥२४॥

ମୋ ବଳକୁ ବିରୋଧ କରି ଯେ ଦଢ଼ ହୁଏ, ତାହା ପାଇଁ ଦୈବବଳ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦୁଃଖ ଆଣିପାରିବ ନାହିଁ; ମୋର ଉଗ୍ର ପୌରୁଷ ହିଁ ତାକୁ ଦୁଃଖ ଦେବ।

Verse 25

ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम् ।आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥२५॥

ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରି—ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବନବାସକୁ ଯିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ଆର୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ତୁମ ପରିବର୍ତ୍ତେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବେ।

Verse 26

पूर्वं राजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते ।प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत्परिपालने ॥२६॥

ପୂର୍ବକାଳରେ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହସ୍ତେ ନ୍ୟସ୍ତ କରି—ସେମାନେ ପୁତ୍ରବତ୍ ପାଳନ କରିବେ—ତାପରେ ମାତ୍ର ବନବାସ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏଥିଲା।

Verses 27-28

स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया ।नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि ॥२७॥प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक् ।राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥२८॥

ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ! ରାଜା ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟଗ୍ର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟରେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହେବ ବୋଲି ଶଙ୍କା କରି ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହ, ତେବେ ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି—ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା ନ କରେ, ତେବେ ମୋତେ ବୀରଲୋକ ମିଳୁନାହିଁ; ଯେପରି ବେଳା ସାଗରକୁ ସୀମାରେ ରଖେ, ସେପରି ମୁଁ ଏହାକୁ ସମ୍ଭାଳିବି।

Verse 29

मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव ।अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥२९॥

ତୁମେ ସେଠାରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ବିଧିରେ ଅଭିଷେକ କରି ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ରୁହ; ମୁଁ ଏକା ମୋର ବଳରେ ବିରୋଧୀ ରାଜମାନଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 30

न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे ।नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः ॥३०॥अमित्रदमनार्थं मे सर्वमेतच्चतुष्टयम् ।

ମୋର ଏହି ବାହୁଦ୍ୱୟ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହି ଧନୁ ଭୂଷଣ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହି ଖଡ୍ଗ କେବଳ ବାନ୍ଧି ରଖିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହି ଶରମାନେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରହିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ଚାରିଟି ସମଗ୍ର ମୋ ପାଇଁ ଅମିତ୍ରଦମନର ନିମିତ୍ତ।

Verses 31-32

न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम ॥३१॥असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा ।प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥३२॥

ମୁଁ କାହା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁତା ଚାହେଁନି; କିନ୍ତୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ଖଡ୍ଗ ଧରିଲେ, ସେଇ ଶତ୍ରୁକୁ—ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।

Verse 33

खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे ।हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥३३॥

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଖଡ୍ଗର ଘାତ ଓ ଚେଦନରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଯୋଧାମାନଙ୍କର ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ, ଘୋଡ଼ା, ହାତ, ଜଂଘା ଓ ଶିର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଘନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ହୋଇଯିବ।

Verse 34

खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः ।पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥३४॥

ଆଜି ମୋ ଖଡ୍ଗଧାରାର ଆଘାତରେ ହତ ହୋଇ ହାତୀମାନେ ଭୂମିରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ଦୀପ୍ତ ମେଘମାନଙ୍କ ପରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପରି ଧଡାକ୍‌ କରି ପତିତ ହେବେ।

Verse 35

बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने ।कथं पुरुषमानी स्यात्पुरुषाणां मयि स्थिते ॥३५॥

ଗୋଧା-ବାହୁବନ୍ଧ ଓ ଆଙ୍ଗୁଳିରକ୍ଷକ ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଶରସଜ୍ଜ ହୋଇ ମୁଁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କିଏ ପୁରୁଷତ୍ୱର ଗର୍ବ କରିପାରିବ?

Verse 36

बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहून्जनान् ।विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥३६॥

ଏକଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ବାଣ ବର୍ଷାଇ, ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ଅନେକଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ମୁଁ ମୋ ବାଣମାନଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀଙ୍କର ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ନିୟୋଜିତ କରିବି।

Verse 37

अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति ।राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं तव च प्रभोः ॥३७॥

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରଭାବର ପ୍ରତାପ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ—ରାଜାଙ୍କୁ ଅପ୍ରଭୁ କରି ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ହରଣ କରିବାକୁ ଏବଂ ହେ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

Verses 38-39

अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च ।वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च ॥३८॥अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः ।अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे ॥३९॥

ଆଜି ଏହି ଦୁଇ ଭୁଜା—ଚନ୍ଦନଲେପ, କେୟୂରଧାରଣ, ଧନଦାନ ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ହେ ରାମ, ନିଜ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ: ତୋର ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ନିବାରିବ।

Verse 40

ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यताम् तवा सुहृत्प्राणयशस्सुहृज्जनैः ।यथा तवेयं वसुधा वशे भवे त्तथैव मां शाधि तवास्मि किङ्करः ॥४०॥

ମୋତେ କୁହ: ଆଜି ହିଁ ତୋର ଶତ୍ରୁ କିଏ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରାଣ, ଯଶ ଓ ସୁହୃଦଜନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିୟୋଗ କରାଇଦେବି? ଯେପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ତୋର ବଶରେ ଆସିବ, ସେପରି ମୋତେ ଆଦେଶ ଦେ; ମୁଁ ତୋର ଦାସ।

Verse 41

विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्यचासकृत् स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः ।उवाच पित्र्ये वचने व्यवस्थितं निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः ॥४१॥

ବାରମ୍ବାର ଅଶ୍ରୁ ପୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ରଘୁବଂଶବର୍ଧକ ରାମ କହିଲେ: “ହେ ସୌମ୍ୟ, ମୋ କଥା ବୁଝ; ମୁଁ ପିତୃବଚନରେ ଅଟୁଟ—ଏହିଁ ସତ୍ପଥ।”