Adhyaya 175: The Sanctity of the Kṛṣṇagaṅgā Pilgrimage-Ford and the Account of the Brahmin Vasu’s Daughter

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णगङ्गासमुद्भवम् ॥ यमुनास्रोतसि स्नात्वा कृष्णद्वैपायनो मुनिः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ବରାରୋହେ, କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗାର ଉଦ୍ଭବ ବିଷୟରେ ଆଉ ଶୁଣ। ଯମୁନା ସ୍ରୋତରେ ସ୍ନାନ କରି ମୁନି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) …

Verse 2

ध्यात्वा मनसि गङ्गां तां कालिन्दीं पापहारिणीम् ॥ नित्यं च कर्म कुरुते तत्र तीर्थजलाप्लुतिम् ॥

ମନରେ ସେଇ ଗଙ୍ଗା—ଅର୍ଥାତ୍ ପାପହାରିଣୀ କାଲିନ୍ଦୀ—କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ତାହାଁରେ ନିତ୍ୟ କର୍ମ କରେ ଏବଂ ତୀର୍ଥଜଳରେ ଅବଗାହନ (ସ୍ନାନ) କରେ।

Verse 3

सोमवैकुण्ठयोर्मध्ये कृष्णाङ्गेति कथ्यते ॥ यत्रातप्यत स व्यासो मथुरायां स्थितोऽमलः ॥

ସୋମ ଓ ବୈକୁଣ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ‘କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗ’ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ମଥୁରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିର୍ମଳ ବ୍ୟାସ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 4

तत्राश्रमपदं दिव्यं मुनिप्रवरसेवितम् ॥ आगच्छन्ति सदा तत्र चातुर्मास्यमुपासितुम् ॥

ସେଠାରେ ମୁନିପ୍ରବରମାନେ ସେବିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ଅଛି। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ଉପାସନା ପାଇଁ ସେମାନେ ସଦା ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 5

मुनयो वेदतत्त्वज्ञा ज्ञानिनः संहितव्रताः ॥ श्रौतस्मार्त्तपुराणेषु सन्देहो यस्य कस्यचित् ॥

ବେଦତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ମୁନିମାନେ—ଶ୍ରୌତ, ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଓ ପୁରାଣ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ଯାହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ଉପଜେ, ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରନ୍ତି।

Verse 6

व्यासोऽपनodayāmāsa नानावाक्यैः सताङ्गतिः ॥

ସତ୍ସଙ୍ଗତିଶୀଳ ବ୍ୟାସ ନାନା ବାକ୍ୟରେ (ସେମାନଙ୍କ) ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କଲେ।

Verse 7

कालञ्जरे महादेवं तत्र तीर्थपतिं शिवम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव कृष्णगङ्गाफलं भवेत् ॥

କାଳଞ୍ଜରେ ମହାଦେବ—ସେଠାରେ ତୀର୍ଥପତି ଶିବ; ଯାହାଙ୍କ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ହିଁ କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗାର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 8

तत्र स्थितो द्वादशाब्दव्रती सङ्गविवर्जितः॥ पक्षाहारी च फलभुग्दर्शे वै पौर्णमासिके॥

ସେଠାରେ ରହି ସେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଲୋକସଙ୍ଗ ବିହୀନ ହୋଇ। ସେ ପକ୍ଷକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ଫଳାହାରୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ବିଧି ପାଳନ କରୁଥିଲେ।

Verse 9

गत्वा हिमालयं चासौ बदरीमभितो गतः॥ व्यासश्चर्यापरस्तत्र ध्यानयोगपरायणः॥

ସେ ହିମାଳୟକୁ ଯାଇ ବଦରୀ-ପ୍ରଦେଶର ଚାରିପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲା। ସେଠାରେ ଆଚାରନିଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ପରମ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 10

प्रत्यक्षं कृष्णतीर्थे तु पाञ्चाल्यकुलतन्तुना। पाञ्चाल्योऽथ द्विजः कश्चिन्नाम्ना वसुरिति श्रुतः॥

କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥରେ ପାଞ୍ଚାଳ କୁଳପରମ୍ପରାର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ‘ବସୁ’ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।

Verse 11

दुर्भिक्षपीडितोऽत्यन्तं सभार्यो दक्षिणां गतः॥ शिवनद्याः दक्षिणे तु कूले स वरपत्तने॥

ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ପତ୍ନୀସହ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଗଲା। ଶିବା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସେ ବରପତ୍ତନରେ ବସିଲା।

Verse 12

निवासमकरोत्तत्र ब्राह्मणीं वृत्तिमाश्रितः॥ तत्रस्थस्य तदा पञ्च पुत्राः कन्याभवम्स्तदा॥

ସେ ସେଠାରେ ନିବାସ କଲା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଚିତ ଜୀବିକା ଗ୍ରହଣ କଲା। ସେଠାରେ ବସୁଥିବାବେଳେ ସେତେବେଳେ ପାଞ୍ଚ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ—ସେମାନେ କନ୍ୟା ଥିଲେ।

Verse 13

ब्राह्मणाय च दत्ता सा धनधान्यसमन्विता॥ स द्विजः कालसम्पन्नः सभार्यस्तत्र संस्थितः॥

ଏବଂ ସେ (କନ୍ୟା) ଧନ-ଧାନ୍ୟସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦିଆଗଲା। ସେ ଦ୍ୱିଜ କାଳକ୍ରମେ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇ ପତ୍ନୀସହ ସେଠାରେ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ରହିଲେ।

Verse 14

कन्याऽस्थीनि तु सङ्गृह्य मथुरामाजगाम ह॥ श्रुत्वा पुराणे पतितमर्धचन्द्रेऽस्थिपातनम्॥

କନ୍ୟାର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେ ମଥୁରାକୁ ଆସିଲା। ପୁରାଣରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅସ୍ଥି-ନିକ୍ଷେପ ବିଷୟ ସେ ଶୁଣିଥିଲା।

Verse 15

नित्यं स्वर्गे वसति स यस्यास्थि ह्यर्धचन्द्रके॥ तीर्थयात्राप्रसङ्गेन लोकैः प्रचलिता बहिः॥

ଯାହାର ଅସ୍ଥି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥରେ ନିକ୍ଷେପିତ ହୁଏ, ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହି କଥା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା।

Verse 16

तेन सार्थेन सा कन्या मथुरायां जगाम च॥ कनिष्ठा भगिनी तेषां बालरण्डा बभूव ह॥

ସେହି ସାର୍ଥ ସହିତ ସେ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମଥୁରାକୁ ଗଲା। ସେମାନଙ୍କର କନିଷ୍ଠ ଭଗିନୀ ଅଳ୍ପବୟସରେ ହିଁ ବିଧବା ହେଲା।

Verse 17

सुरूपा सुकुमाराङ्गी नीलकुञ्चितमूर्द्धजा॥ कदलीकाण्डसङ्काशे तस्या ऊरू सुमांसले॥

ସେ ସୁରୂପା, ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ, ନୀଳ-କୁଞ୍ଚିତ କେଶବତୀ ଥିଲା। ତାହାର ଊରୁ ଭରିଆ ଓ ସୁଗଠିତ, କଦଳୀକାଣ୍ଡ ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 18

सुश्लिष्टाङ्गुलिपादा तु नखास्ताम्रोज्ज्वलाः शुभाः ॥ गम्भीरा दक्षिणावर्त्ता नाभिस्त्रिवलिशोभिता ॥

ତାହାର ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ପାଦ ସୁସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ନଖଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ଏବଂ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ତାହାର ନାଭି ଗଭୀର, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଏବଂ ତ୍ରିବଳୀରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 19

सुनखी स्वक्षिणी सुभ्रूः सुप्रमाणा सुभाषिणी ॥ तेन तेनैव सम्पूर्णरूपेण च तिलोत्तमा ॥

ତାଙ୍କର ନଖ ସୁନ୍ଦର, ନେତ୍ର ମନୋହର ଓ ଭୃକୁଟି ରମ୍ୟ; ଅଙ୍ଗପ୍ରମାଣ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବାଣୀ ମଧୁର ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ତିଲୋତ୍ତମା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 20

यं यं पश्यति चार्वङ्गी यस्तां चैव प्रपश्यति ॥ स स चित्र इव न्यस्तो विचेता जायते नरः ॥

ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ସେ ଯାହାକୁ ଯାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ—ସେ ପୁରୁଷ ଚିତ୍ର ପରି ରଖାଯାଇଥିବା ଭଳି ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ ଚେତନା-ସଂଯମ ହରାଏ।

Verse 21

एवंविधा तत्र तत्र तीर्थस्नानपरायणा ॥ दृष्टा वेश्यसमूहेन प्रागल्भ्येन तदा क्वचित् ॥

ଏପରି ରୂପବତୀ ସେ ତତ୍ରତତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ। କେବେ ଏକ ସମୟରେ ଧୃଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଥିବା ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 22

कान्यकुब्जाधिपो राजा क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ॥ तस्य सत्रं सर्वकाले देवगर्त्तेश्वरे शिवे ॥

କାନ୍ୟକୁବ୍ଜର ଅଧିପତି ରାଜା କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ସୁସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦେବଗର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବକାଳ ଚାଲୁଥିବା ସତ୍ର—ନିରନ୍ତର ଯଜ୍ଞ-ଦାନ—ଥିଲା।

Verse 23

प्रवर्त्तते सुवित्ताढ्य प्रेक्षणीयं मनोरमम् ॥ वादित्राणि च गीतानि शक्रस्य भवने यथा ॥

ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ମହା ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା—ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ମନୋରମ। ସେଠାରେ ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଭବନରେ ଯେପରି ଥାଏ ସେପରି ଥିଲା।

Verse 24

तस्य देवस्य या वेश्यास्ताभिः सा प्रतिलोभिता ॥

ସେହି ଦେବସ୍ଥାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଲୋଭିତ ହେଲା।

Verse 25

गीतनृत्यादिषु रता तासां धर्ममुपागता ॥ अल्पैस्तु दिवसैः साध्वी असाध्वीभिः परिवृता ॥

ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ଆଦିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କ ଆଚାର ଗ୍ରହଣ କଲା। ଅଳ୍ପ ଦିନରେ ସେହି ସାଧ୍ବୀ ନାରୀ ଅସାଧ୍ବୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଲା।

Verse 26

एवं वसति सा बाला देवस्यास्य परिग्रहा ॥ यथासुखं समेताभिर्विहरन्ती दिने दिने ॥

ଏଭଳି ସେ ଯୁବତୀ ଏହି ଦେବସ୍ଥାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରିଗ୍ରହରେ ବସି, ସେହି ସହଚରୀମାନଙ୍କ ସହ ଦିନେ ଦିନେ ଯଥାସୁଖ ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 27

त्रिकालदर्शी शुद्धात्मा सिद्धत्वं प्राप्नुयात्प्रभुः॥ तस्याश्रमपदस्थस्य यद्दृष्टं ज्ञानचक्षुषा ॥

ତ୍ରିକାଳଦର୍ଶୀ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପ୍ରଭୁ ସିଦ୍ଧତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଆଶ୍ରମରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ମହାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ଯାହା ଦେଖିଲେ, ତାହା ଏଠାରେ କଥିତ ହେବ।

Verse 28

क्षामोदरी समकुक्षिः पीनोन्नतपयोधरा ॥ कम्बुग्रीवा संवृतास्या सुदती स्वधराहनुः

ତାହାର କଟି କ୍ଷୀଣ, ଉଦର ସମ, ଏବଂ ସ୍ତନ ପୀନ ଓ ଉନ୍ନତ ଥିଲା। ଶଙ୍ଖସଦୃଶ ଗ୍ରୀବା, ସୁଗଠିତ ମୁଖ, ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ହନୁ ଥିଲା।