Adhyaya 175: The Sanctity of the Kṛṣṇagaṅgā Pilgrimage-Ford and the Account of the Brahmin Vasu’s Daughter

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णगङ्गासमुद्भवम् ॥ यमुनास्रोतसि स्नात्वा कृष्णद्वैपायनो मुनिः ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅਰੋਹਣ ਵਾਲੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ। ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਨੇ…

Verse 2

ध्यात्वा मनसि गङ्गां तां कालिन्दीं पापहारिणीम् ॥ नित्यं च कर्म कुरुते तत्र तीर्थजलाप्लुतिम् ॥

ਉਸ ਗੰਗਾ—ਅਰਥਾਤ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਪਾਪਹਾਰিণੀ—ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਿੱਤ ਉੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

सोमवैकुण्ठयोर्मध्ये कृष्णाङ्गेति कथ्यते ॥ यत्रातप्यत स व्यासो मथुरायां स्थितोऽमलः ॥

ਸੋਮ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਂਗ’ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਨਿਰਮਲ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 4

तत्राश्रमपदं दिव्यं मुनिप्रवरसेवितम् ॥ आगच्छन्ति सदा तत्र चातुर्मास्यमुपासितुम् ॥

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਰਤ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

मुनयो वेदतत्त्वज्ञा ज्ञानिनः संहितव्रताः ॥ श्रौतस्मार्त्तपुराणेषु सन्देहो यस्य कस्यचित् ॥

ਮੁਨੀ—ਵੇਦ-ਤੱਤ੍ਵ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੁੱਧ, ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੌਤ, ਸਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠੇ।

Verse 6

व्यासोऽपनodayāmāsa नानावाक्यैः सताङ्गतिः ॥

ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਉਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ) ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

कालञ्जरे महादेवं तत्र तीर्थपतिं शिवम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव कृष्णगङ्गाफलं भवेत् ॥

ਕਾਲੰਜਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ—ਉੱਥੇ ਤੀਰਥਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਗੰਗਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

तत्र स्थितो द्वादशाब्दव्रती सङ्गविवर्जितः॥ पक्षाहारी च फलभुग्दर्शे वै पौर्णमासिके॥

ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ, ਸੰਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਹ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 9

गत्वा हिमालयं चासौ बदरीमभितो गतः॥ व्यासश्चर्यापरस्तत्र ध्यानयोगपरायणः॥

ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਬਦਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਵੀ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵਿਯਾਸ—ਆਚਾਰ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ—ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 10

प्रत्यक्षं कृष्णतीर्थे तु पाञ्चाल्यकुलतन्तुना। पाञ्चाल्योऽथ द्विजः कश्चिन्नाम्ना वसुरिति श्रुतः॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਚਾਲ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਸੁ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।

Verse 11

दुर्भिक्षपीडितोऽत्यन्तं सभार्यो दक्षिणां गतः॥ शिवनद्याः दक्षिणे तु कूले स वरपत्तने॥

ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਵਰਪੱਤਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ।

Verse 12

निवासमकरोत्तत्र ब्राह्मणीं वृत्तिमाश्रितः॥ तत्रस्थस्य तदा पञ्च पुत्राः कन्याभवम्स्तदा॥

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਯੋਗ ਜੀਵਿਕਾ ਅਪਣਾਈ। ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਸਭ ਧੀਆਂ ਸਨ।

Verse 13

ब्राह्मणाय च दत्ता सा धनधान्यसमन्विता॥ स द्विजः कालसम्पन्नः सभार्यस्तत्र संस्थितः॥

ਉਹ ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸਮਪੰਨ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਵਿਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਕਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 14

कन्याऽस्थीनि तु सङ्गृह्य मथुरामाजगाम ह॥ श्रुत्वा पुराणे पतितमर्धचन्द्रेऽस्थिपातनम्॥

ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਅਰਧਚੰਦਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਅਸਥੀਆਂ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।

Verse 15

नित्यं स्वर्गे वसति स यस्यास्थि ह्यर्धचन्द्रके॥ तीर्थयात्राप्रसङ्गेन लोकैः प्रचलिता बहिः॥

ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਅਰਧਚੰਦਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੱਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 16

तेन सार्थेन सा कन्या मथुरायां जगाम च॥ कनिष्ठा भगिनी तेषां बालरण्डा बभूव ह॥

ਉਸ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੀ ਮਥੁਰਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਬਾਲ-ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ।

Verse 17

सुरूपा सुकुमाराङ्गी नीलकुञ्चितमूर्द्धजा॥ कदलीकाण्डसङ्काशे तस्या ऊरू सुमांसले॥

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸਨ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 18

सुश्लिष्टाङ्गुलिपादा तु नखास्ताम्रोज्ज्वलाः शुभाः ॥ गम्भीरा दक्षिणावर्त्ता नाभिस्त्रिवलिशोभिता ॥

ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੂੰਥੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਨਖ ਸ਼ੁਭ ਸਨ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਗੰਭੀਰ, ਦੱਖਿਣਾਵਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਵਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 19

सुनखी स्वक्षिणी सुभ्रूः सुप्रमाणा सुभाषिणी ॥ तेन तेनैव सम्पूर्णरूपेण च तिलोत्तमा ॥

ਉਸ ਦੇ ਨਖ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਉੱਤਮ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਸੀ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਤਿਲੋਤਮਾ ਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 20

यं यं पश्यति चार्वङ्गी यस्तां चैव प्रपश्यति ॥ स स चित्र इव न्यस्तो विचेता जायते नरः ॥

ਜਿਸ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੱਕਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੱਕਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪੁਰਖ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਜਮਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

Verse 21

एवंविधा तत्र तत्र तीर्थस्नानपरायणा ॥ दृष्टा वेश्यसमूहेन प्रागल्भ्येन तदा क्वचित् ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਉੱਥੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਨਿਡਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 22

कान्यकुब्जाधिपो राजा क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ॥ तस्य सत्रं सर्वकाले देवगर्त्तेश्वरे शिवे ॥

ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਛਤ੍ਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ ਦੇਵਗਰੱਤੇਸ਼੍ਵਰ—ਸ਼ਿਵ—ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਇਕ ਸਤ੍ਰ (ਨਿਰੰਤਰ ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ) ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 23

प्रवर्त्तते सुवित्ताढ्य प्रेक्षणीयं मनोरमम् ॥ वादित्राणि च गीतानि शक्रस्य भवने यथा ॥

ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਬੜੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ—ਧਨ-ਸੰਪੱਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ। ਉੱਥੇ ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਗੀਤ ਐਸੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ।

Verse 24

तस्य देवस्य या वेश्यास्ताभिः सा प्रतिलोभिता ॥

ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੰਗਣ ਦੀਆਂ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਭਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 25

गीतनृत्यादिषु रता तासां धर्ममुपागता ॥ अल्पैस्तु दिवसैः साध्वी असाध्वीभिः परिवृता ॥

ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰਮ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਧਰਮ-ਰੀਤ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਧਵੀ, ਅਸਾਧਵੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਰਹਿ ਗਈ।

Verse 26

एवं वसति सा बाला देवस्यास्य परिग्रहा ॥ यथासुखं समेताभिर्विहरन्ती दिने दिने ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਾਲਾ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਉਸ ਠਿਕਾਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਕਰੇ ਤਿਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 27

त्रिकालदर्शी शुद्धात्मा सिद्धत्वं प्राप्नुयात्प्रभुः॥ तस्याश्रमपदस्थस्य यद्दृष्टं ज्ञानचक्षुषा ॥

ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਿੱਧੀ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਪਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਆਨ-ਚਕਸ਼ੁ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

क्षामोदरी समकुक्षिः पीनोन्नतपयोधरा ॥ कम्बुग्रीवा संवृतास्या सुदती स्वधराहनुः

ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪੇਟ ਸਮਾਨ ਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ, ਮੂੰਹ ਸੁੰਦਰ ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਜਬੜਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੀ।