Adhyaya 175: The Sanctity of the Kṛṣṇagaṅgā Pilgrimage-Ford and the Account of the Brahmin Vasu’s Daughter

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णगङ्गासमुद्भवम् ॥ यमुनास्रोतसि स्नात्वा कृष्णद्वैपायनो मुनिः ॥

શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે વરારોહે, કૃષ્ણગંગાના ઉદ્ભવનું બીજું વર્ણન પણ સાંભળ. યમુનાના પ્રવાહમાં સ્નાન કરીને મુનિ કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ) …

Verse 2

ध्यात्वा मनसि गङ्गां तां कालिन्दीं पापहारिणीम् ॥ नित्यं च कर्म कुरुते तत्र तीर्थजलाप्लुतिम् ॥

મનમાં તે ગંગા—અર્થાત્ પાપહારી કાલિંદી—નું ધ્યાન કરીને, તે ત્યાં નિત્ય કર્મ કરે છે અને તીર્થજળમાં અવગાહન (સ્નાન) કરે છે.

Verse 3

सोमवैकुण्ठयोर्मध्ये कृष्णाङ्गेति कथ्यते ॥ यत्रातप्यत स व्यासो मथुरायां स्थितोऽमलः ॥

સોમ અને વૈકુંઠની વચ્ચે ‘કૃષ્ણાંગ’ નામનું સ્થાન કહેવાય છે. ત્યાં મથુરામાં સ્થિત નિર્મળ વ્યાસે તપ કર્યું.

Verse 4

तत्राश्रमपदं दिव्यं मुनिप्रवरसेवितम् ॥ आगच्छन्ति सदा तत्र चातुर्मास्यमुपासितुम् ॥

ત્યાં એક દિવ્ય આશ્રમસ્થાન છે, જે મુનિપ્રવરો દ્વારા સેવિત છે. ચાતુર્માસ્ય વ્રતનું અનુષ્ઠાન કરવા તેઓ સદા ત્યાં આવે છે.

Verse 5

मुनयो वेदतत्त्वज्ञा ज्ञानिनः संहितव्रताः ॥ श्रौतस्मार्त्तपुराणेषु सन्देहो यस्य कस्यचित् ॥

વેદતત્ત્વના જ્ઞાતા, જ્ઞાનીઓ અને દૃઢવ્રતી મુનિઓ—શ્રૌત, સ્માર્ત અને પુરાણ પરંપરાઓ વિષે કોઈને પણ ઊપજતા સંદેહનું નિવારણ કરે છે.

Verse 6

व्यासोऽपनodayāmāsa नानावाक्यैः सताङ्गतिः ॥

સત્સંગી વ્યાસે અનેક વચનો દ્વારા (તેમનો) સંદેહ દૂર કર્યો.

Verse 7

कालञ्जरे महादेवं तत्र तीर्थपतिं शिवम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव कृष्णगङ्गाफलं भवेत् ॥

કાલંજરમાં મહાદેવ—ત્યાં તીર્થપતિ શિવ છે; જેમના માત્ર દર્શનથી જ કૃષ્ણગંગાનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 8

तत्र स्थितो द्वादशाब्दव्रती सङ्गविवर्जितः॥ पक्षाहारी च फलभुग्दर्शे वै पौर्णमासिके॥

ત્યાં સ્થિત રહી તેણે બાર વર્ષનું વ્રત કર્યું, લોકસંગથી વિમુક્ત રહી. તે પખવાડિયામાં એકવાર જ ભોજન કરતો, ફળાહારી હતો, અને અમાવાસ્યા તથા પૂર્ણિમાના વિધિઓ પાળતો.

Verse 9

गत्वा हिमालयं चासौ बदरीमभितो गतः॥ व्यासश्चर्यापरस्तत्र ध्यानयोगपरायणः॥

તે હિમાલય જઈને બદરી પ્રદેશની આસપાસ પણ પહોંચ્યો. ત્યાં આચારનિષ્ઠ વ્યાસ ધ્યાનયોગમાં સંપૂર્ણ રીતે તત્પર હતો.

Verse 10

प्रत्यक्षं कृष्णतीर्थे तु पाञ्चाल्यकुलतन्तुना। पाञ्चाल्योऽथ द्विजः कश्चिन्नाम्ना वसुरिति श्रुतः॥

કૃષ્ણતીર્થમાં પાંચાલ કુલપરંપરાની પ્રત્યક્ષ સંકળાણમાં પાંચાલ દેશનો એક બ્રાહ્મણ હતો; તે ‘વસુ’ નામે પ્રસિદ્ધ હતો.

Verse 11

दुर्भिक्षपीडितोऽत्यन्तं सभार्यो दक्षिणां गतः॥ शिवनद्याः दक्षिणे तु कूले स वरपत्तने॥

ભયંકર દુર્ભિક્ષથી અત્યંત પીડિત થઈ તે પત્ની સાથે દક્ષિણ તરફ ગયો. શિવા નદીના દક્ષિણ કાંઠે તે વરપત્તનમાં વસ્યો.

Verse 12

निवासमकरोत्तत्र ब्राह्मणीं वृत्तिमाश्रितः॥ तत्रस्थस्य तदा पञ्च पुत्राः कन्याभवम्स्तदा॥

તેણે ત્યાં નિવાસ સ્થાપ્યો અને બ્રાહ્મણોચિત જીવનવૃત્તિ અપનાવી. ત્યાં રહેતાં ત્યારે પાંચ સંતાન જન્મ્યાં—તે બધાં કન્યાઓ હતાં.

Verse 13

ब्राह्मणाय च दत्ता सा धनधान्यसमन्विता॥ स द्विजः कालसम्पन्नः सभार्यस्तत्र संस्थितः॥

અને તે (કન્યા) ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ બની એક બ્રાહ્મણને વિવાહમાં અપાઈ. તે દ્વિજ સમયસર પરિપક્વ થઈ પત્ની સાથે ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો.

Verse 14

कन्याऽस्थीनि तु सङ्गृह्य मथुरामाजगाम ह॥ श्रुत्वा पुराणे पतितमर्धचन्द्रेऽस्थिपातनम्॥

કન્યાની અસ્થિઓ એકત્ર કરીને તે મથુરા આવ્યો. પુરાણમાં તેણે અર્ધચન્દ્ર તીર્થમાં અસ્થિ-નિક્ષેપનું વર્ણન સાંભળ્યું હતું.

Verse 15

नित्यं स्वर्गे वसति स यस्यास्थि ह्यर्धचन्द्रके॥ तीर्थयात्राप्रसङ्गेन लोकैः प्रचलिता बहिः॥

જેનાં અસ્થિ અર્ધચન્દ્ર તીર્થમાં નિક્ષેપિત થાય છે, તે સદા સ્વર્ગમાં વસે છે—એવું કહેવાય છે. તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે આ વાત લોકોમાં વ્યાપક રીતે પ્રચલિત થઈ.

Verse 16

तेन सार्थेन सा कन्या मथुरायां जगाम च॥ कनिष्ठा भगिनी तेषां बालरण्डा बभूव ह॥

તે સાર્થી સાથે તે કન્યા પણ મથુરા ગઈ. તેમની કનિષ્ઠ બહેન નાની વયમાં જ વિધવા બની ગઈ.

Verse 17

सुरूपा सुकुमाराङ्गी नीलकुञ्चितमूर्द्धजा॥ कदलीकाण्डसङ्काशे तस्या ऊरू सुमांसले॥

તે સુંદર રૂપવાળી, સુકુમાર અંગવાળી અને કાળા વાળ વળાંકદાર ધરાવતી હતી. તેના ઊરુ સુમાસલ અને સુગઠિત હતા, જાણે કેળાના કાંડ જેવા.

Verse 18

सुश्लिष्टाङ्गुलिपादा तु नखास्ताम्रोज्ज्वलाः शुभाः ॥ गम्भीरा दक्षिणावर्त्ता नाभिस्त्रिवलिशोभिता ॥

તેની આંગળીઓ અને પગ સુસંગઠિત હતા; તેના નખ શુભ અને તાંબ્રવર્ણ તેજથી ઝગમગતા હતા. તેની નાભિ ગહન, દક્ષિણાવર્ત અને ત્રિવળીથી શોભિત હતી.

Verse 19

सुनखी स्वक्षिणी सुभ्रूः सुप्रमाणा सुभाषिणी ॥ तेन तेनैव सम्पूर्णरूपेण च तिलोत्तमा ॥

તેણાં નખ સુંદર, નેત્ર મનોહર અને ભ્રૂ રમ્ય હતાં; અંગપ્રમાણ ઉત્તમ અને વાણી મધુર હતી. દરેક રીતે તે પૂર્ણરૂપે તિલોત્તમા સમાન જ દેખાતી હતી.

Verse 20

यं यं पश्यति चार्वङ्गी यस्तां चैव प्रपश्यति ॥ स स चित्र इव न्यस्तो विचेता जायते नरः ॥

સુંદર અંગવાળી તે જેને જેને જુએ છે, અને જે તેને જુએ છે—તે પુરુષ જાણે ચિત્રની જેમ સ્થિર રાખેલો હોય તેમ સ્તબ્ધ થઈ જાય છે અને ચિત્તસ્થૈર્ય ગુમાવે છે.

Verse 21

एवंविधा तत्र तत्र तीर्थस्नानपरायणा ॥ दृष्टा वेश्यसमूहेन प्रागल्भ्येन तदा क्वचित् ॥

આવી રૂપવતી તે ત્યાં-ત્યાં તીર્થસ્નાનમાં પરાયણ રહેતી હતી. એક સમયે ધૃષ્ટ સ્વભાવવાળી વેશ્યાઓના સમૂહે તેને જોઈ લીધી.

Verse 22

कान्यकुब्जाधिपो राजा क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ॥ तस्य सत्रं सर्वकाले देवगर्त्तेश्वरे शिवे ॥

કાન્યકુબ્જનો અધિપતિ રાજા ક્ષત્રધર્મમાં સ્થિત હતો. દેવગર્ત્તેશ્વર શિવના સ્થાને તેના માટે સર્વકાળ ચાલતું સત્ર—અવિરત યજ્ઞ-દાન—હતું.

Verse 23

प्रवर्त्तते सुवित्ताढ्य प्रेक्षणीयं मनोरमम् ॥ वादित्राणि च गीतानि शक्रस्य भवने यथा ॥

તે કાર્ય મહા વૈભવથી, સમૃદ્ધિપૂર્વક—દેખવા યોગ્ય અને મનોહર રીતે ચાલ્યું. ત્યાં વાદ્યો અને ગીતો એવા હતા જાણે શક્ર (ઇન્દ્ર)ના ભવનમાં હોય.

Verse 24

तस्य देवस्य या वेश्यास्ताभिः सा प्रतिलोभिता ॥

તે દેવસ્થાનની વેશ્યાઓ દ્વારા તે સ્ત્રી પ્રલોભિત થઈ ગઈ।

Verse 25

गीतनृत्यादिषु रता तासां धर्ममुपागता ॥ अल्पैस्तु दिवसैः साध्वी असाध्वीभिः परिवृता ॥

ગીત-નૃત્ય આદિમાં રત થઈ તેણે તેમનો આચાર અપનાવ્યો. થોડા જ દિવસોમાં તે સાધ્વી સ્ત્રી અસાધ્વી સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈ ગઈ।

Verse 26

एवं वसति सा बाला देवस्यास्य परिग्रहा ॥ यथासुखं समेताभिर्विहरन्ती दिने दिने ॥

આ રીતે તે યુવતી આ દેવસ્થાન-સંબંધિત પરિગ્રહમાં રહી, તે સાથીઓ સાથે દિવસે દિવસે પોતાની ઇચ્છા મુજબ સુખથી વિહાર કરતી રહી।

Verse 27

त्रिकालदर्शी शुद्धात्मा सिद्धत्वं प्राप्नुयात्प्रभुः॥ तस्याश्रमपदस्थस्य यद्दृष्टं ज्ञानचक्षुषा ॥

ત્રિકાલદર્શી શુદ્ધાત્મા પ્રભુ સિદ્ધત્વને પ્રાપ્ત થાય છે. આશ્રમમાં સ્થિત તે મહાત્માએ જ્ઞાનચક્ષુથી જે જોયું, તે આગળ વર્ણવવામાં આવે છે।

Verse 28

क्षामोदरी समकुक्षिः पीनोन्नतपयोधरा ॥ कम्बुग्रीवा संवृतास्या सुदती स्वधराहनुः

તેની કમર પાતળી હતી, પેટ સમ હતું અને સ્તન પૂર્ણ તથા ઉન્નત હતા. તેની ગળા શંખ જેવી, મુખ સુગઠિત, દાંત સુંદર અને જડબો દૃઢ હતો।