Adhyaya 8

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत सौप्तिकपर्वमें द्रोणपुत्रद्वारा की हुई भगवान्‌ शिवकी पूजाविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७ ॥। अपन करा बछ। जज स:ॉ:ः: - वह मन्त्र इस प्रकार है--'आप्यायस्व समेतु ते विश्वत: सोम वृष्ण्यम्‌ । भवा वाजस्य सड़थे ।। ! अष्टमो<ड ध्याय: अश्र॒त्थामाके द्वारा रात्रिमें सोये 33482 पांचाल आदि समस्त वीरोंका संहार तथा फाटकसे भागते हुए योद्धाओंका कृतवर्मा और कृपाचार्य द्वारा वध घतयाट्र उवाच तथा प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महारथे । कच्चित्‌ कृपश्च भोजश्च भयार्तो न व्यवर्तताम्‌,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! जब महारथी द्रोणपुत्र इस प्रकार शिविरकी ओर चला, तब कृपाचार्य और कृतवर्मा भयसे पीड़ित हो लौट तो नहीं गये?

ဓృతရာෂ္ဋရက ပြောသည်– «စဉ္ဇယ၊ ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာ မဟာရထ (ရထားစစ်သူရဲကြီး) သည် ဤသို့ စခန်းသို့ ထွက်ခွာသွားသောအခါ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းနေသော ကೃပ နှင့် ဘောဇ (ကೃತဝರ್ಮာ) တို့သည် နောက်ပြန်မလှည့်ခဲ့ကြသလော?»

Verse 2

कच्चिन्न वारितौ क्षुद्रे रक्षिभिनोंपलक्षितौ । असहामिति मन्वानौ न निवृत्ती महारथौ

သူက ဆက်၍ ပြောသည်– «အဲဒီ မဟာရထ နှစ်ဦးကို အရေးမကြီးသော ကင်းစောင့်များက တားဆီးထားခြင်း မရှိဘူးလား၊ သို့မဟုတ် သူတို့က မတွေ့မိဘဲ မဟုတ်ဘူးလား။ ‘ဒီအရှက်တရား/ရှုံးနိမ့်မှုကို မခံနိုင်’ ဟု တွေးကာ မိမိတို့ ရည်ရွယ်ချက်မှ နောက်ပြန်လှည့်သွားကြသလော?»

Verse 3

दुर्योधनस्यथ पदवीं गतौ परमिकां रणे,वे दोनों वीर पांचालोंके द्वारा मारे जाकर धरतीपर सदाके लिये सो तो नहीं गये? रणभूमिमें मरकर दुर्योधनके ही उत्तम मार्गपर चले तो नहीं गये? क्या उन दोनोंने भी वहाँ कोई पराक्रम किया? संजय! ये सब बातें मुझे बताओ

သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် ပဉ္စာလာတို့ကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ပြီးနောက်၊ စစ်မြေပြင်၌ ဒုရ္ယောဓန သွားရောက်ခဲ့သည့် အမြင့်မြတ်ဆုံး လမ်းကြောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသလော။ သို့မဟုတ် မြေပြင်ပေါ်၌ ထာဝရအိပ်စက်ရန် လဲကျသွားကြသလော။ စစ်မြေပြင်၌ သေဆုံးကာ ဒုရ္ယောဓန၏ မြတ်သောလမ်းကို အမှန်တကယ် လိုက်သွားကြသလော။ ထို့ပြင် ထိုနေရာ၌ သူတို့နှစ်ဦးက နောက်ထပ် သတ္တိပြမှု တစ်စုံတစ်ရာ ပြသခဲ့ကြသလော။ စဉ္ဇယ—ဤအရာအားလုံးကို ငါ့အား ပြောပြလော့။

Verse 4

पज्चालैर्निहतौ वीरौ कच्चिन्नास्वपतां क्षितौ | कच्चित्‌ ताभ्यां कृतं कर्म तन्‍्ममाचक्ष्व संजय,वे दोनों वीर पांचालोंके द्वारा मारे जाकर धरतीपर सदाके लिये सो तो नहीं गये? रणभूमिमें मरकर दुर्योधनके ही उत्तम मार्गपर चले तो नहीं गये? क्या उन दोनोंने भी वहाँ कोई पराक्रम किया? संजय! ये सब बातें मुझे बताओ

ဓృతရာෂ္ဋရက ပြောသည်– «ပဉ္စာလာတို့က သတ်ဖြတ်လိုက်သော သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် မြေပြင်ပေါ်၌ ထာဝရအိပ်စက်ရန် လဲကျသွားကြသလော။ စစ်မြေပြင်၌ သေဆုံးကာ ဒုရ္ယောဓန အမြင့်ဆုံးဟု ယူဆသော ‘ကောင်းသောလမ်း’ ကို ရောက်ရှိခဲ့ကြသလော။ ထို့ပြင် ထိုနေရာ၌ သူတို့နှစ်ဦးက မည်သည့် သတ္တိပြမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသနည်း။ စဉ္ဇယ၊ ဤအရာအားလုံးကို ငါ့အား ပြောပြလော့။»

Verse 5

संजय उवाच तस्मिन्‌ प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महात्मनि | कृपश्च कृतवर्मा च शिविरद्वार्यतिष्ठताम्‌

စဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာ မဟာသတ္တိရှိသူသည် စခန်းသို့ ထွက်ခွာသွားသောအခါ၊ ကೃပ နှင့် ကృతဝರ್ಮာ တို့သည် စခန်းတံခါးဝ၌ တည်နေရာယူကာ ရပ်တည်နေကြ၏—ည၏ ကြမ်းတမ်းသော ရည်ရွယ်ချက် ရွေ့လျားလာစဉ် ကင်းစောင့်အဖြစ် ရပ်နေကြသည်။

Verse 6

संजयने कहा--राजन्‌! महामनस्वी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा जब शिविरके भीतर जाने लगा, उस समय कृपाचार्य और कृतवर्मा भी उसके दरवाजेपर जा खड़े हुए ।। अश्वत्थामा तु तौ दृष्टवा यत्नवन्ती महारथौ । प्रह्ृष: शनकै राजन्निदं वचनमत्रवीत्‌,महाराज! उन दोनों महारथियोंको अपना साथ देनेके लिये प्रयत्नशील देख अश्वृत्थामाको बड़ी प्रसन्नता हुई। उसने उनसे धीरेसे इस प्रकार कहा--

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာ မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသူသည် စခန်းအတွင်းသို့ ဝင်ရန် လှမ်းလာစဉ်၊ ကೃပာစာရျနှင့် ကృతဝರ್ಮာ တို့လည်း သူ၏ တံခါးဝ၌ လာရောက်ရပ်တည်ကြ၏။ သူနှင့်အတူ လိုက်ပါရန် ကြိုးပမ်းနေသော မဟာရഥီ နှစ်ဦးကို မြင်သော် အရှွတ္ထာမာ အလွန်ပျော်ရွှင်၍ တိုးတိုးလေး ဤသို့ ဆိုလေ၏—

Verse 7

यत्तौ भवन्तौ पर्याप्तौ सर्वक्षत्रस्थ नाशने । कि पुनर्योधशेषस्य प्रसुप्तस्य विशेषत:,“यदि आप दोनों सावधान होकर चेष्टा करें तो सम्पूर्ण क्षत्रियोंका विनाश करनेके लिये पर्याप्त हैं। फिर इन बचे-खुचे और विशेषतः सोये हुए योद्धाओंको मारना कौन बड़ी बात है?

“သင်တို့နှစ်ဦး သတိပြု၍ အားထုတ်ကြလျှင် က္ଷတ္တရိယတို့ အားလုံးကို ဖျက်ဆီးရန်ပင် လုံလောက်၏။ ထို့ကြောင့် ကျန်ရစ်သော စစ်သူရဲအနည်းငယ်ကို—အထူးသဖြင့် အိပ်ပျော်နေသူတို့ကို—သတ်ခြင်းသည် ဘာကြီးမားသနည်း?”

Verse 8

अहं प्रवेक्ष्ये शिबिरं चरिष्यामि च कालवत्‌ । यथा न ककश्रिदपि वा जीवन्‌ मुच्येत मानव:,इति श्रीमहा भारते सौप्तिकपर्वणि रात्रियुद्धे पाज्चालादिवधेडष्टमो5ध्याय:

“ငါသည် စခန်းအတွင်းသို့ ဝင်၍ မရဏကဲ့သို့ လှည့်လည်မည်။ ထိုနေရာ၌ လူတစ်ယောက်မျှ—ဘယ်သူမျှ—အသက်ရှင်လျက် မလွတ်မြောက်စေရ” ဟုဆို၏။

Verse 9

इत्युक्त्वा प्राविशद्‌ द्रौणि: पार्थानां शिबिरं महत्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် ဒြောဏ၏သား (အရှွတ္ထာမာ) သည် ပाण्डဝတို့၏ ကြီးမားသော စခန်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လေ၏။

Verse 10

स प्रविश्य महाबाहुरुद्देशज्ञश्व तस्य ह

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် လက်တန်ခိုးကြီးသူသည် ထိုနေရာကို ကောင်းစွာ သိကျွမ်းသူဖြစ်၍ အကြံရည်ပြတ်သားစွာ ဆက်လက် လှုပ်ရှားလေ၏။

Verse 11

धृष्टद्युम्नस्य निलयं शनकैरभ्युपागमत्‌ । वह महाबाहु वीर शिविरके प्रत्येक स्थानसे परिचित था, अतः धीरे-धीरे धृष्टद्युम्नके खेमेमें जा पहुँचा ।। ते तु कृत्वा महत्‌ कर्म श्रान्ताश्ष बलवद्‌ रणे

သဉ္ဇယက ပြောသည်—သူသည် ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ နေရာတဲသို့ တဖြည်းဖြည်း၊ တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် ခြေလှမ်းတိုင်းဖြင့် ချဉ်းကပ်သွား하였다။ စခန်းအတွင်း အနေအထားတိုင်းကို ကောင်းစွာသိရှိနေသဖြင့် လက်မောင်းကြီးသော သူရဲကောင်းသည် နှေးနှေးလျှောက်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ ပဝီလျွန်သို့ ရောက်လာ하였다—ဤသည်မှာ ညအချိန် လှည့်ကွက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာတွင် ရင်းနှီးသိကျွမ်းမှုနှင့် လျှို့ဝှက်မှုကို အသုံးချကာ အနားယူနေသော ရန်သူကို ထိုးနှက်ခြင်းဖြစ်၍ တိုက်ပွဲတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင် တရားသဖြင့် မတွေ့ဆုံခြင်း၏ အဓမ္မအမှောင်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 12

अथ प्रविश्य तद्‌ वेश्म धृष्टद्युम्नस्थ भारत

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက်၊ အို ဘာရတ၊ ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န နေထိုင်ရာ ထိုအိမ်တဲအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး (ည၏ ကြမ်းကြုတ်သော အမှုကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွား하였다)။

Verse 13

पाज्चाल्यं शयने द्रौणिरपश्यत्‌ सुप्तमन्तिकात्‌ | क्षौीमावदाते महति स्पर्ध्यास्तरणसंवृते

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဒြောဏီ (အရှွတ္ထာမန်) သည် ပာဉ္စာလ မင်းသားကို အနီးကပ်တွင် အိပ်ပျော်နေသည်ကို မြင်하였다။ သူသည် အလွန်ကြီးမားသော အိပ်ရာပေါ်၌ အဖြူရောင် လင်နင်အခင်းကောင်းကောင်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော၊ မနာလိုစရာကောင်းသည့် အခင်းအကျင်းအောက်တွင် လဲလျောင်းနေ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ညအချိန် တိုက်ခိုက်ခြင်း၏ သဘောတရားပြောင်းပြန်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—စစ်သည်တစ်ဦးက ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ အိပ်ပျော်နေသော ရန်သူကို ရင်ဆိုင်ကာ၊ ဖွင့်လှစ်တိုက်ခိုက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ လျှို့ဝှက်မှုဖြင့် အောင်မြင်မှုကို ရှာဖွေသည်။

Verse 14

माल्यप्रवरसंयुक्ते धूपैश्नूर्णश्व वासिते । भरतनन्दन! धृष्टद्युम्नके उस डेरेमें प्रवेश करके द्रोणकुमारने देखा कि पांचालराजकुमार पास ही बहुमूल्य बिछौनोंसे युक्त तथा रेशमी चादरसे ढकी हुई एक विशाल शपय्यापर सो रहा है। वह शय्या श्रेष्ठ मालाओंसे सुसज्जित तथा धूप एवं चन्दन चूर्णसे सुवासित थी ।। १२-१३ ई || तं॑ शयानं महात्मानं विश्रब्धमकुतो भयम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို ဘာရတနန္ဒန၊ ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ စခန်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သော် ဒြောဏ၏ သားသည် ပာဉ္စာလ မင်းသားကို အနီးတွင် အိပ်ပျော်နေသည်ကို မြင်하였다။ အဖိုးတန် အိပ်ရာခင်းများဖြင့် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပိုးထည်အဖုံးဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော အလွန်ကြီးမားသည့် အိပ်ရာပေါ်တွင် သူသည် လဲလျောင်းနေ하였다။ ထိုအိပ်ရာသည် အကောင်းဆုံး ပန်းကုံးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး၊ သင်းပျံ့သော မီးခိုးနှင့် စန္ဒကူးမှုန့်တို့ဖြင့် မွှေးကြိုင်နေ하였다။ ထိုနေရာတွင် သူသည်—စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်၍ အေးချမ်းကာ မည်သည့်ဘေးကိုမျှ မကြောက်—ည၏ သစ္စာဖောက်မှုက ယူဆောင်လာမည့် အန္တရာယ်ကို မသိဘဲ အိပ်နေ하였다။

Verse 15

सम्बुध्य चरणस्पर्शादुत्थाय रणदुर्मद:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ခြေထောက်ကို ထိမိသဖြင့် နိုးလာကာ သူသည် ထရပ်တက်하였다။ သို့သော် စစ်ပွဲ၏ ရူးသွပ်မှုအရှိန်က မသက်သာသေးဘဲ၊ စိတ်သည် သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် မအေးမြသေး하였다။

Verse 16

तमुत्पतन्तं शयनाददश्व॒त्थामा महाबल:

သဉ္ဇယက ပြော၏—ထို့နောက် အင်အားကြီးမားသော အရှွတ္ထာမာသည် သူ့အိပ်ရာမှ ရုတ်တရက် ခုန်ထလာသူကို မြင်၏။ ထိုရုတ်တရက်လှုပ်ရှားမှုသည် အန္တရာယ်သတိပေးသကဲ့သို့၊ ညအတွင်းဖြစ်ပွားမည့် တင်းမာ၍ သွေးထွက်သံယိုသော အရှိန်အဟုန်ကိုလည်း ဖော်ပြ၏။

Verse 17

सबल तेन निष्पिष्ट: साध्वसेन च भारत

သဉ္ဇယက ပြော၏—အို ဘာရတ၊ သူသည် ထိုအင်အားကြီးသူ၏ လက်အောက်၌ ချေမှုန်းခံရသကဲ့သို့၊ စာဓ္ဝသေန၏ လက်အောက်၌လည်း ထိုနည်းတူ ချေမှုန်းခံရ၏။ ရက်စက်သော တိုက်ပွဲ၏ ဖိအားအတွင်း၌ ထိန်းချုပ်မှုမဟုတ်ဘဲ အင်အားသာ စစ်သည်တို့၏ ချက်ချင်းကံကြမ္မာကို ဆုံးဖြတ်၏။

Verse 18

तमाक्रम्य पदा राजन्‌ कण्ठे चोरसि चोभयो:

သဉ္ဇယက ပြော၏—အို မဟာရာဇာ၊ သူ့ကို ခြေဖြင့် နင်းကာ လည်ချောင်းနှင့် ရင်ဘတ်၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ဖိနှိပ်၏။ ညအတွင်း အကြမ်းဖက်မှုထဲက အာဏာသိမ်းသကဲ့သို့သော ရက်စက်သည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ စစ်၏ ဒေါသသည် လူကို ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ကရုဏာကို ကျော်လွန်စေနိုင်ကြောင်း ပြသ၏။

Verse 19

तुदन्नखैस्तु स द्रौ्णिं नातिव्यक्तमुदाहरत्‌,उसने अपने नखोंसे द्रोणकुमारको बकोटते हुए अस्पष्ट वाणीमें कहा--“मनुष्योंमें श्रेष्ठ आचार्यपुत्र! अब देरी न करो। मुझे किसी शस्त्रसे मार डालो, जिससे तुम्हारे कारण मैं पुण्यलोकोंमें जा सकूँ”

သဉ္ဇယက ပြော၏—သူသည် လက်သည်းဖြင့် ဒ్రోဏ၏ သားကို ခြစ်ကာ၊ အသံမရှင်းလင်း မဖော်ပြနိုင်သကဲ့သို့သော အသံဖြင့် ပြော၏—“လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ အာචာရျ၏ သားတော်၊ ယခု မနှောင့်နှေးနှင့်။ ငါ့ကို လက်နက်တစ်စုံတစ်ရာဖြင့် သတ်လော့၊ သင်၏ အကျိုးကြောင့် ငါသည် ကုသိုလ်ရသော လောကများသို့ ထွက်ခွာနိုင်စေရန်” ဟု။

Verse 20

आचार्य पुत्र शस्त्रेण जहि मां मा चिरं कृथा: । त्वत्कृते सुकृताललोकान्‌ गच्छेयं द्विपदां वर,उसने अपने नखोंसे द्रोणकुमारको बकोटते हुए अस्पष्ट वाणीमें कहा--“मनुष्योंमें श्रेष्ठ आचार्यपुत्र! अब देरी न करो। मुझे किसी शस्त्रसे मार डालो, जिससे तुम्हारे कारण मैं पुण्यलोकोंमें जा सकूँ”

သဉ္ဇယက ပြော၏—သူသည် လက်သည်းဖြင့် ဒ్రోဏ၏ သားကို တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ကာ အသံကျိုးကျိုးဖြင့် ပြော၏—“အာචာရျ၏ သားတော်၊ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ မနှောင့်နှေးနှင့်။ ငါ့ကို လက်နက်တစ်စုံတစ်ရာဖြင့် သတ်လော့၊ သင်ကြောင့် ကုသိုလ်ဖြင့် ရသော လောကများသို့ ငါ သွားနိုင်စေရန်” ဟု။

Verse 21

एवमुक्‍त्वा तु वचनं विरराम परंतप: । सुत: पाज्चालराजस्य आक्रान्तो बलिना भृूशम्‌,ऐसा कहकर बलवान शत्रुके द्वारा बड़े जोरसे दबाया हुआ शत्रुसंतापी पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्न चुप हो गया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုစကားများကို ပြောပြီးနောက် ရန်သူကိုလောင်ကျွမ်းစေသော ပာဉ္စာလမင်း၏ မင်းသားသည် တိတ်ဆိတ်သွား၏—အင်အားကြီးသော တိုက်ခိုက်သူ၏ အလွန်ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုအောက်တွင် အနိုင်ယူခံရ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 22

तस्याव्यक्तां तु तां वाचं संभश्रुत्य द्रौणिरब्रवीत्‌ । आचार्यघातिनां लोका न सन्ति कुलपांसन

ထိုမရှင်းလင်းသော စကားသံကို ကြားပြီး ဒ್ರೋဏ၏ သားက ပြောသည်– “ကိုယ့်ဆရာကို သတ်သောသူတို့အတွက် ကောင်းမြတ်သော လောကများ မရှိ။ အို၊ မိမိမျိုးရိုး၏ အရှက်တရား!”

Verse 23

कच्चिदुन्मथ्य शिविरं हत्वा सोमकपाण्डवान्‌ | (कृता प्रतिज्ञा सफला कच्चित्‌ संजय सा निशि ।) कहीं नीच द्वार-रक्षकोंने उन्हें रोक तो नहीं दिया? किसीने उन्हें देखा तो नहीं? कहीं ऐसा तो नहीं हुआ कि वे दोनों महारथी इस कार्यको असहाु मानकर लौट गये हों? संजय! क्या उस शिविरको मथकर सोमकों और पाण्डवोंकी हत्या करके रातमें अश्वत्थामाने अपनी प्रतिज्ञा सफल कर ली?,एवं ब्रुवाणस्तं वीरं सिंहो मत्तमिव द्विपम्‌

ဓೃತရာෂ္ဌရက မေးသည်– “သဉ္ဇယ၊ ညအမှောင်ထဲတွင် အရှ္ဝတ္ထာမာန်သည် မိမိကတိသစ္စာကို ပြည့်စုံစေခဲ့သလား။ စခန်းကို ဝင်ရောက်လှုပ်ခတ်ကာ ဆိုမကနှင့် ပाण्डဝတို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သလား။ အနိမ့်တန်း တံခါးစောင့်များက မတားဆီးခဲ့သလား၊ မည်သူမျှ မမြင်ခဲ့သလား။ ထို့ပြင် ထိုမဟာရထီ နှစ်ဦးသည် ဤအမှုကို မခံနိုင်ဟု ထင်ကာ ပြန်လှည့်သွားခြင်း မရှိခဲ့သလား?” ထိုသို့ဆိုရင်း မင်းကြီးသည် မူးယစ်သော ဆင်ကို ရင်ဆိုင်သည့် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ အရေးတကြီးဖြင့် သူရဲကို ဖိအားပေးလေ၏။

Verse 24

मर्मस्वभ्यवधीत्‌ क्रुद्ध: पादाष्ठीलै: सुदारुणै: । उस वीरसे ऐसा कहते हुए क्रोधी अश्वत्थामाने मतवाले हाथीपर चोट करनेवाले सिंहके समान अपनी अत्यन्त भयंकर एड़ियोंसे उसके मर्मस्थानोंपर प्रहार किया ।। तस्य वीरस्य शब्देन मार्यमाणस्य वेश्मनि

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒေါသထွက်နေသော အရှ္ဝတ္ထာမာန်သည် အလွန်ကြမ်းတမ်းသော ခြေခလယ်များဖြင့် မာမ (အရေးကြီးသော အချက်များ) ကို ထိုးနှက်လေ၏။ ထိုသူရဲကို အိမ်အတွင်း၌ ရိုက်နှက်သတ်ဖြတ်နေစဉ် ထွက်ပေါ်လာသော အော်ဟစ်သံကြောင့် အမှုအရာသည် ထင်ရှားလာ၏။

Verse 25

ते दृष्टवा धर्षयन्तं तमतिमानुषविक्रमम्‌

သူတို့သည် လူသားထက်လွန်ကဲသော စွမ်းအားဖြင့် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဖိအားပေးကာ တိုးဝင်လာသူကို မြင်ကြ၍—သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုအရှိန်အဟုန် ကြောက်မက်ဖွယ်ကို သတိပြုမိကြလေ၏။

Verse 26

त॑ तु तेनाभ्युपायेन गमयित्वा यमक्षयम्‌,रथेन शिबिरं प्रायाज्जिघांसुर्द्धिषतो बली | राजन! इस उपायसे धृष्टद्युम्मको यमलोक भेजकर तेजस्वी अश्वत्थामा उसके खेमेसे बाहर निकला और सुन्दर दिखायी देनेवाले अपने रथके पास आकर उसपर सवार हो गया। इसके बाद वह बलवान वीर अन्य शत्रुओंको मार डालनेकी इच्छा रखकर अपनी गर्जनासे सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करता हुआ रथके द्वारा प्रत्येक शिविरपर आक्रमण करने लगा

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုလှည့်ကွက်ဖြင့် ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နကို ယမ၏ မပျက်မယွင်းသော လောကသို့ ပို့ဆောင်ပြီးနောက်၊ ရန်သူတို့ကို သတ်လိုသော စိတ်ပြင်းထန်သည့် အင်အားကြီး အရှွတ္ထာမာသည် ရထားဖြင့် စခန်းသို့ ချီတက်လာ၏။ ထင်ရှားလှပသော ရထားပေါ်သို့ တက်စီးကာ၊ သူ၏ ဟိန်းသံကြောင့် အရပ်လေးမျက်နှာလုံး ပဲ့တင်ထပ်လျက်၊ စခန်းတစ်ခုချင်းစီကို အလှည့်ကျ တိုက်ခိုက်လေ၏။

Verse 27

अध्यतिष्ठत तेजस्वी रथं प्राप्प सुदर्शनम्‌ स तस्य भवनादू राजन्‌ निष्क्रम्यानादयन्‌ दिश:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထင်ရှားတောက်ပသော စစ်သူရဲကောင်းသည် မြင်ရလှပသည့် ရထားပေါ်သို့ တက်စီး၏။ ထို့နောက် အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာကာ အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လမ်းကြောင်းညွှန်၍ ချီတက်လေ၏—ည၏ ကြမ်းတမ်းသော စစ်မှုကိစ္စ ပွင့်လင်းလာမည့်အခါကို ရည်ရွယ်သကဲ့သို့။

Verse 28

अफक्रान्ते ततस्तस्मिन्‌ द्रोणपुत्रे महारथे

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ဒ್ರೋဏ၏သား၊ မဟာရထားသူရဲကောင်းသည် ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ အခြေအနေသည် ပြောင်းလဲကာ ည၏ ကြမ်းတမ်းသော နောက်ဆက်တွဲအဖြစ်အပျက်များအတွက် အခင်းအကျင်း ပြင်ဆင်လေ၏။

Verse 29

राजानं निहतं दृष्टवा भूशं॑ शोकपरायणा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဘုရင် သတ်ခံရသည်ကို မြင်ကြသောအခါ သူတို့သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းအလွန်အမင်းဖြင့် လုံးဝလွှမ်းမိုးခံရကာ ထိုဘေးအန္တရာယ်နောက်တွင် စိတ်အားလုံးသည် ဒုက္ခဆီသို့သာ လှည့်သွားလေ၏။

Verse 30

तासां तु तेन शब्देन समीपे क्षत्रियर्षभा:

သို့သော် အို က္ଷတ္တရိယတို့အနက် အကောင်းဆုံး၊ ထိုအသံကြောင့် သူတို့သည် ထိုနေရာအနီးသို့ ချဉ်းကပ်လာကြ၏။

Verse 31

स्त्रियस्तु राजन्‌ वित्रस्ता भारद्वाजं निरीक्ष्य ता:,हत्वा पाज्चालराजानं रथमारुह्म तिष्ठति । राजन! वे सारी स्त्रियाँ अश्वत्थामाको देखकर बहुत डर गयी थीं; अतः दीन कण्ठसे बोलीं--'अरे! जल्दी दौड़ो! जल्दी दौड़ो! हमारी समझमें नहीं आता कि यह कोई राक्षस है या मनुष्य। देखो, यह पांचालराजकी हत्या करके रथपर चढ़कर खड़ा है”

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ ဘာရဒ္ဝာဇ၏သား အရှွတ္ထာမာကို မြင်သဖြင့် မိန်းမတို့သည် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်ကာ ဒုက္ခသံဖြင့် အော်ဟစ်ကြသည်– ‘ပြေးပါ—မြန်မြန်ပြေးပါ! ဤသူသည် ရက္ခသလား လူလား မခွဲမသိနိုင်ပါ။ ကြည့်ပါ—ပാഉဉ္စාලမင်းကို သတ်ပြီး ရထားပေါ်တက်ကာ ထိုနေရာတွင် ရပ်နေသည်!’»

Verse 32

अब्लुवन्‌ दीनकण्ठेन क्षिप्रमाद्रवतेति वै । राक्षसो वा मनुष्यो वा नैनं जानीमहे वयम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူတို့သည် မောဟိုက်၍ ဒုက္ခသံဖြင့် ‘သူ မြန်မြန်ပြေးထွက်သွားနေပြီ!’ ဟု အော်ကြသည်။ သူသည် ရက္ခသလား လူလား—ကျွန်ုပ်တို့ မသိနိုင်ကြ»။

Verse 33

ततस्ते योधमुख्याश्च॒ सहसा पर्यवारयन्‌

ထို့နောက် ထိုသူရဲကောင်းအထွဋ်အမြတ်တို့သည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားကာ သူ့ကို လျင်မြန်စွာ ဝိုင်းရံလိုက်ကြသည်။

Verse 34

धृष्टद्युम्नं च हत्वा स तांश्वैवास्प पदानुगान्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နကို သတ်ပြီးနောက်၊ သူသည် အခြားသူတို့ကိုပါ ဆက်လက်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်—အရှွတ္ထာမာ၏ ခြေရာနောက်လိုက်များကိုပင်»။

Verse 35

तमप्याक्रम्य पादेन कण्ठे चोरसि तेजसा

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူလည်း ထိုနည်းတူ ကျဆုံးခဲ့သည်—ခြေဖြင့် နင်းချေကာ လည်ချောင်းနှင့် ရင်ဘတ်ပေါ်ကို အလွန်ပြင်းထန်သော အင်အားဖြင့် ထိုးနှိပ်လိုက်သည်»။

Verse 36

तथैव मारयामास विनर्दन्तमरिंदमम्‌ | फिर तो शत्रुदमन उत्तमौजाके भी कण्ठ और छातीको बलपूर्वक पैरसे दबाकर उसने उसी प्रकार पशुकी तरह मार डाला। वह बेचारा भी चीखता-चिल्लाता रह गया था ।। ३५६ || युधामन्युश्न सम्प्राप्तो मत्वा तं रक्षसा हतम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထိုနည်းတူပင်၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူ သူရဲကောင်းသည် နာကျင်စွာ အော်ဟစ်နေစဉ်၌ပင် သူ့ကို ရက်စက်စွာ သတ်ပစ်하였다—လည်ပင်းနှင့် ရင်ဘတ်ကို အင်အားကြီးစွာ ဖိနှိပ်ကာ တိရစ္ဆာန်ကို သတ်သကဲ့သို့။ ထို့နောက် ယုဓာမန်ယူ ရောက်လာ၍၊ ထိုသူကို ရာක්ෂသကဲ့သို့သော တိုက်ခိုက်သူက သတ်လိုက်သည်ဟု ထင်မြင်하였다။ ညအခါ သတ်ဖြတ်မှု၏ အကျင့်သီလပျက်စီးမှုကို ဤမြင်ကွင်းက ထင်ရှားစေသည်—သူရဲကောင်းမှုနှင့် တရားမျှတသော တိုက်ပွဲအစား အကြမ်းဖက်အင်အားနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာသာ ကျန်ရစ်သည်။

Verse 37

तमभिद्रुत्य जग्राह क्षितौ चैनमपातयत्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူသည် တန်းတန်းမတ်မတ် ပြေးဝင်သွားကာ သူ့ကို ဖမ်းဆီးပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချလိုက်သည်—အင်အားအလွန်အကျွံဖြင့် အနိုင်ယူခြင်းဖြစ်၍၊ ည၏ ရက်စက်သော အကြမ်းဖက်မှုအတွင်း စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော တိုက်ပွဲ၏ စံနှုန်းများကို အာဏာသုံးအင်အားသက်သက်က ဖုံးလွှမ်းသွားကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။

Verse 38

तथा स वीरो हत्वा तं ततो<न्यान्‌ समुपाद्रवत्‌,राजेन्द्र! इस प्रकार युधामन्युका वध करके वीर अअश्वत्थामाने अन्य महारथियोंपर भी वहाँ सोते समय ही आक्रमण किया। वे सब भयसे काँपने और छटपटाने लगे। परंतु जैसे हिंसाप्रधान यज्ञमें वधके लिये नियुक्त हुआ पुरुष पशुओंको मार डालता है, उसी प्रकार उसने भी उन्हें मार डाला

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူ့ကို သတ်ပြီးနောက် ထိုသူရဲကောင်းသည် အခြားသူများထံသို့ ထပ်မံ ပြေးဝင်သွား하였다။ အို မင်းမြတ်ကြီး။ ယုဓာမန်ယူကို သတ်ပြီးနောက် အရှွတ္ထာမန်သည် ကျန်ရှိသော မဟာရထီများကို အိပ်နေစဉ်၌ပင် တိုက်ခိုက်하였다။ သူတို့သည် ကြောက်ရွံ့၍ တုန်လှုပ်ကာ ရုန်းကန်ကြသော်လည်း၊ အကြမ်းဖက်မှုအလွန်များသော ယဇ်ပူဇော်ပွဲတွင် တိရစ္ဆာန်များကို သတ်ရန် ခန့်အပ်ထားသူက သတ်သကဲ့သို့၊ သူလည်း သူတို့ကို ဖြတ်သတ်ပစ်하였다။

Verse 39

संसुप्तानेव राजेन्द्र तत्र तत्र महारथान्‌ । स्फुरतो वेपमानांश्व शमितेव पशून्‌ मखे,राजेन्द्र! इस प्रकार युधामन्युका वध करके वीर अअश्वत्थामाने अन्य महारथियोंपर भी वहाँ सोते समय ही आक्रमण किया। वे सब भयसे काँपने और छटपटाने लगे। परंतु जैसे हिंसाप्रधान यज्ञमें वधके लिये नियुक्त हुआ पुरुष पशुओंको मार डालता है, उसी प्रकार उसने भी उन्हें मार डाला

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အို မင်းမြတ်ကြီး။ ထိုနေရာထိုအချိန်၌ပင် သူသည် အိပ်ပျော်နေသော မဟာရထီများအပေါ် တိုက်ခိုက်ကျရောက်하였다။ သူတို့သည် ကြောက်ရွံ့၍ တုန်လှုပ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာတုန်ခါကြသော်လည်း၊ အကြမ်းဖက်သော ယဇ်ပူဇော်ပွဲတွင် တိရစ္ဆာန်များကို သတ်ရန် ခန့်အပ်ထားသူက သတ်သကဲ့သို့ သူသည် သူတို့ကို သတ်ပစ်하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ဖွင့်လှစ်တိုက်ပွဲမဟုတ်ဘဲ၊ အကူအညီမဲ့သူများကို မျက်နှာချင်းဆိုင်မဟုတ်သည့် သတ်ဖြတ်မှု—အကျင့်သီလအမှောင်ထဲသို့ ပိုမိုနစ်မြုပ်စေသော ပူဇော်သကဲ့သို့သော ရက်စက်မှုဖြစ်သည်။

Verse 40

ततो निस्त्रिंशभादाय जघानान्यान्‌ पृथक्‌ पृथक्‌ । भागशो विचरन्‌ मार्गानसियुद्धविशारद:,तदनन्तर तलवारसे युद्ध करनेमें कुशल अश्वत्थामाने हाथमें खड्ग लेकर प्रत्येक भागमें विभिन्न मार्गोंसे विचरते हुए वहाँ बारी-बारीसे अन्य वीरोंका भी वध कर डाला

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် သူသည် ဓားကို ယူဆောင်ကာ ဓားတိုက်ပွဲ၌ ကျွမ်းကျင်လွန်စွာဖြစ်သဖြင့် လမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုးကို အပိုင်းပိုင်းလိုက် လှည့်လည်သွားပြီး အခြားသူရဲကောင်းများကို တစ်ယောက်ပြီးတစ်ယောက် သတ်ပစ်하였다။ စစ်ပွဲပြီးနောက်၏ အမှောင်မိုက်သော အကျိုးဆက်အတွင်း၌ သူ၏ ကျွမ်းကျင်မှုသည် တရားမျှတသော သူရဲကောင်းမှုမဟုတ်ဘဲ၊ မရပ်မနား စနစ်တကျ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သော အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်၍ ညပိုင်းစီးနင်းသတ်ဖြတ်မှု၏ အကျင့်သီလအမှောင်ကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေသည်။

Verse 41

तथैव गुल्मे सम्प्रेक्ष्य शयानान्‌ मध्यगौल्मिकान्‌ | भ्रान्तान्‌ व्यस्तायुधान्‌ सर्वान्‌ क्षणेनैव व्यपोथयत्‌,इसी प्रकार खेमेमें मध्य श्रेणीके रक्षक सैनिक भी थककर सो रहे थे। उनके अस्त्र-शस्त्र अस्त-व्यस्त होकर पड़े थे। उन सबको उस अवस्थामें देखकर अभ्र॒त्थामाने क्षणभरमें मार डाला

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထိုနည်းတူပင် စခန်းအလယ်တန်းတွင် တပ်စောင့်နေသော စစ်သည်တို့ကို ကြည့်မြင်ရာ၌ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ အိပ်ပျော်နေကြပြီး လက်နက်များလည်း ရှုပ်ထွေးစွာ ပြန့်ကျဲနေသည်ကို တွေ့လျှင်၊ အရှွတ္ထာမာသည် အကာအကွယ်မဲ့သော အခြေအနေကို မြင်သဖြင့် ခဏတစ်ခဏအတွင်းပင် သူတို့ကို ဖြတ်သတ်ပစ်하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ညစစ်၏ သီလပျက်စီးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—အနိုင်ရခြင်းကို တရားမျှတသော တိုက်ပွဲဖြင့် မရှာဘဲ ကာကွယ်မဲ့သူတို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့်သာ ရယူလိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Verse 42

योधानश्चान्‌ द्विपांश्वैव प्राच्छिनत्‌ स वरासिना । रुधिरोक्षितसर्वाड्र: कालसृष्ट इवान्तक:,उसने अपनी अच्छी तलवारसे योद्धाओं, घोड़ों और हाथियोंके भी टुकड़े-टुकड़े कर डाले। उसके सारे अंग खूनसे लथपथ हो रहे थे, वह कालप्रेरित यमराजके समान जान पड़ता था

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူ၏ ထူးမြတ်သော ဓားဖြင့် စစ်သည်တို့ကိုသာမက မြင်းနှင့် ဆင်တို့ကိုပါ ခုတ်ဖြတ်၍ အပိုင်းပိုင်း ဖြစ်စေ하였다။ ကိုယ်တစ်လုံးလုံး သွေးစိုရွှဲနေပြီး၊ အချိန်က လှုံ့ဆော်၍ လွှတ်လိုက်သကဲ့သို့သော မရဏာ—ယမမင်းတော်တိုင်ကဲ့သို့—ကန့်သတ်မဲ့စွာ သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း လှုပ်ရှားနေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။

Verse 43

विस्फुरद्धिश्व तैद्रोंणिर्निस्त्रिंशस्पोद्यमेन च । आक्षेपणेन चैवासेस्त्रिधा रक्तोक्षितो5भवत्‌,मारे जानेवाले योद्धाओंका हाथ-पैर हिलाना, उन्हें मारनेके लिये तलवारको उठाना तथा उसके द्वारा सब ओर प्रहार करना--इन तीन कारणोंसे द्रोणपुत्र अश्वत्थामा खूनसे नहा गया था

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သတ်ဖြတ်ခံရမည့် စစ်သည်တို့၏ လက်ခြေတုန်လှုပ်ခြင်း၊ သတ်ရန် ဓားကို မြှောက်တင်ခြင်း၊ ထိုဓားဖြင့် အရပ်ရပ်သို့ ထိုးခုတ်ခြင်း—ဤအကြောင်းသုံးပါးကြောင့် ဒ್ರೋဏ၏သား အရှွတ္ထာမာသည် သွေးဖြင့် ရေချိုးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ하였다။

Verse 44

तस्य लोहितरक्तस्य दीप्तखड्गस्य युध्यत: । अमानुष इवाकारो बभौ परमभीषण:,वह खूनसे रँग गया था। जूझते हुए उस वीरकी तलवार चमक रही थी। उस समय उसका आकार मानवेतर प्राणीके समान अत्यन्त भयंकर प्रतीत होता था

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူ၏ကိုယ်ခန္ဓာသည် သွေးနီဖြင့် လိမ်းကျံနေပြီး၊ တိုက်ခိုက်နေသော ထိုသူရဲ၏ ဓားသည် တောက်ပစွာ လင်းလက်နေ하였다။ ထိုအခါ သူ၏ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် လူမဟုတ်သကဲ့သို့ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ထင်မြင်ရပြီး၊ ညစစ်၏狂乱သည် စစ်ကို လူသားသဘောတရားနှင့် ထိန်းချုပ်မှုမှ ခွာချသွားစေနိုင်ကြောင်း ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 45

ये त्वजाग्रन्त कौरव्य तेडपि शब्देन मोहिता: । निरीक्ष्यमाणा अन्योन्यं दृष्टवा दृष्टवा प्रविव्यथु:,कुरुनन्दन! जो जाग रहे थे, वे भी उस कोलाहलसे किंकर्तव्यविमूढ हो गये थे। परस्पर देखे जाते हुए वे सभी सैनिक अश्वत्थामाको देख-देखकर व्यथित हो रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ «ကူရုမျိုးရဲ့ သားတော်ရေ၊ နိုးနေသူတို့တောင် ထိုအော်ဟစ်သံကြောင့် ဘာလုပ်ရမည်မသိ မောဟဖြစ်သွားကြသည်။ အချင်းချင်း ကြည့်ကြရင်း ထပ်ခါထပ်ခါ လှည့်ကြည့်ကြပြီး၊ အရှွတ္ထာမာကို မြင်မြင်ချင်း တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့၍ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းက ဖမ်းဆီးသွားသည်» ဟု။

Verse 46

तद्‌ रूप॑ तस्य ते दृष्टवा क्षत्रिया: शत्रुकर्षिण: । राक्षसं मन्‍्यमानास्तं नयनानि न्यमीलयन्‌,वे शत्रुसूदन क्षत्रिय अश्वत्थामाका वह रूप देख उसे राक्षस समझकर आँखें मूँद लेते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူ၏ ထိုရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မြင်သောအခါ စစ်ပွဲတွင် ခိုင်မာကျွမ်းကျင်၍ ရန်သူကို အမြဲနှိပ်စက်လာသော က္ෂတ္တရိယတို့သည် သူကို ရက္ခသ (rākṣasa) ဟု ထင်မှတ်ကြ၏။ လူမဟုတ်သကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် မြင်ကွင်းကြောင့် ထိတ်လန့်ကာ မျက်စိများကို ပိတ်လိုက်ကြ၏။

Verse 47

स घोररूपो व्यचरत्‌ कालवच्छिविरे ततः । अपश्यद्‌ द्रौपदीपुत्रानवशिष्टांश्व सोमकान्‌,वह भयानक रूपधारी द्रोणकुमार सारे शिविरमें कालके समान विचरने लगा। उसने द्रौपदीके पाँचों पुत्रों और मरनेसे बचे हुए सोमकोंको देखा

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် သူသည် ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ကာ စခန်းအတွင်း၌ မရဏကာလကဲ့သို့ လှည့်လည်သွားလာ၏။ ထိုနေရာတွင် ဒရౌပဒီ၏ သားတို့နှင့် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော ဆိုမကတို့ကို မြင်၏။

Verse 48

तेन शब्देन वित्रस्ता धनुर्हस्ता महारथा: । धृष्टझुम्नं हत॑ श्रुत्वा द्रौपदेया विशाम्पते,प्रजानाथ! धृष्टद्युम्नको मारा गया सुनकर द्रौपदीके पाँचों महारथी पुत्र उस शब्दसे भयभीत हो हाथमें धनुष लिये आगे बढ़े

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထိုအသံကြောင့် ထိတ်လန့်သွားသော မဟာရထ (စစ်ရထားသူရဲကောင်း) များဖြစ်သည့် ဒရౌပဒီ၏ သားတို့သည် လက်ထဲတွင် လေးကို ကိုင်စွဲကြ၏။ ဓೃષ્ટദ്യုမ್ನ သတ်ခံရကြောင်း ကြားသော်၊ အို ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ သူတို့သည် ကြောက်ရွံ့လျက် ရှေ့သို့ တိုးတက်လာကြ၏။

Verse 49

अवाकिरन्‌ शयव्रातैर्भारेद्वाजम भीतवत्‌ । ततस्तेन निनादेन सम्प्रबुद्धा: प्रभद्रका:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူတို့သည် မကြောက်မရွံ့သကဲ့သို့ ဘာရဒ္ဝာဇ၏ သား (အရှ్వတ္ထာမာ) အပေါ်သို့ မြားမိုးများကို သွန်းလောင်းကြ၏။ ထို့နောက် ထိုအော်ဟစ်သံကြီးကြောင့် ပရဘဒ္ရကတို့သည် အိပ်ရာမှ နိုးထလာကြ၏။

Verse 50

भारद्वाज: स तान्‌ दृष्टवा शरवर्षाणि वर्षत:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထိုမြားမိုးများ သွန်းလောင်းလာသည်ကို မြင်သောအခါ ဘာရဒ္ဝာဇ (ဒ్రోဏ၏ သား) သည် ထိုတိုက်ခိုက်မှုနှင့် မရပ်မနား အကြမ်းဖက်မှု၏ မြင်ကွင်းကို မျက်စိရှေ့တွင် တွေ့မြင်၏။

Verse 51

ततः परमसंक्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन्‌

ထို့နောက် သူသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၍ မိမိအဖေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်အကြောင်းကို မကြာခဏ ပြန်လည်သတိရနေ하였다—ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် လက်စားချေလိုစိတ်က စိတ်ကို မောင်းနှင်ပြီး ထိုမတရားမှု၏ အမှတ်တရကြောင့် အမြင်အာရုံနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တို့ မိုးတိမ်ဖုံးသကဲ့သို့ မရှင်းလင်းတော့하였다။

Verse 52

अवरुह्य रथोपस्थात्‌ त्वरमाणो<भिदुद्रुवे । सहस्रचन्द्रविमलं गृहीत्वा चर्म संयुगे

စဉ္ဇယက ပြောသည်– ရထားပေါ်က စင်မြင့်မှ ခုန်ဆင်းကာ သူသည် အလျင်အမြန် ပြေးထွက်သွား၏။ စစ်ပွဲအလယ်တွင်လည်း လမင်းတစ်ထောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသန့်ရှင်းသော ဒိုင်းတစ်လက်ကို ဆုပ်ကိုင်ယူလိုက်၏။

Verse 53

खड्गं च विमलं दिव्यं जातरूपपरिष्कृतम्‌ । तदनन्तर पिताके वधका स्मरण करके वह अत्यन्त कुपित हो उठा और रथकी बैठकसे उतरकर सहसों चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त चमकीली ढाल और सुवर्णभूषित दिव्य एवं निर्मल खडग लेकर युद्धमें बड़ी उतावलीके साथ उनकी ओर दौड़ा ।। ५१-५२ ह ।। द्रौपदेयानभिद्रुत्य खड्गेन व्यधमद्‌ बली,उस बलवान वीरने द्रौपदीके पुत्रोंपर आक्रमण करके उन्हें खड़्गसे छिन्न-भिन्न कर दिया। राजन! उस समय पुरुषसिंह अश्वत्थामाने उस महासमरमें प्रतिविन्ध्यको उसकी कोखमें तलवार भोंककर मार डाला। वह मरकर पृथ्वीपर गिर पड़ा

စဉ္ဇယက ပြောသည်– ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော သန့်ရှင်းသည့် နတ်ဘုရားဆန်သော ဓားကို သူက ဆုပ်ကိုင်ယူ하였다။ အဖေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်အကြောင်းကို ပြန်လည်သတိရပြီးနောက် သူသည် ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် လောင်ကျွမ်းသွား၏။ ရထားထိုင်ခုံမှ ခုန်ဆင်းကာ လမင်းပုံသဏ္ဌာန် အမှတ်အသားများ မရေမတွက်နိုင်အောင် ပါသော တောက်ပသည့် ဒိုင်းကို ကိုင်ယူပြီး၊ ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော သန့်စင်သည့် ဓားကို လက်ထဲတွင် ထားကာ စစ်ပွဲသို့ အလွန်အမင်း အလျင်အမြန် သူတို့ထံ ပြေးဝင်သွား၏။ ဒရౌပဒီ၏ သားများထံ ဝင်တိုက်ရာတွင် ထိုအားကြီးသော စစ်သူရဲက ဓားဖြင့် သူတို့ကို ခွဲခြမ်းပစ်လိုက်သည်။ အရှင်ဘုရင်ကြီး၊ ထိုမဟာစစ်ပွဲတွင် လူသတ္တဝါတို့၏ ခြင်္သေ့ အရှဝတ္ထာမာသည် ပရတိဝိန္ဓျကို ဝမ်းဗိုက်၌ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်လိုက်ရာ သေဆုံးပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၏။

Verse 54

ततः स नरशार्दूल: प्रतिविन्धयं महाहवे । कुक्षिदेशेडवधीद्‌ राजन्‌ स हतो न्यपतद्‌ भुवि,उस बलवान वीरने द्रौपदीके पुत्रोंपर आक्रमण करके उन्हें खड़्गसे छिन्न-भिन्न कर दिया। राजन! उस समय पुरुषसिंह अश्वत्थामाने उस महासमरमें प्रतिविन्ध्यको उसकी कोखमें तलवार भोंककर मार डाला। वह मरकर पृथ्वीपर गिर पड़ा

စဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် လူသတ္တဝါတို့၏ ကျားဖြစ်သော အရှဝတ္ထာမာသည် မဟာစစ်ပွဲတွင် ပရတိဝိန္ဓျကို သတ်လိုက်၏။ အရှင်ဘုရင်ကြီး၊ ဝမ်းဗိုက်အပိုင်းကို ဓားဖြင့် ထိုးထိကာ သတ်သွားသဖြင့် သေဆုံးသူသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၏။

Verse 55

प्रासेन विद्ध॒वा द्रौ्णिं तु सुतसोमः प्रतापवान्‌ । पुनश्चासिं समुद्यम्य द्रोणपुत्रमुपाद्रवत्‌,तत्पश्चात्‌ प्रतापी सुतसोमने द्रोणकुमारकों पहले प्राससे घायल करके फिर तलवार उठाकर उसपर धावा किया

စဉ္ဇယက ပြောသည်– သတ္တိရှိသော စုတဆိုမသည် ဒရောဏီ (အရှဝတ္ထာမာ) ကို လှံဖြင့် ထိုးထိလိုက်၏။ ထို့နောက် ဓားကို ထပ်မံ မြှောက်ကာ ဒရောဏ၏ သားထံသို့ ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်လိုက်၏။

Verse 56

सुतसोमस्य सासिं त॑ बाहुं छित्त्वा नरर्षभ । पुनरप्याहनत्‌ पाश्वें स भिन्नहृदयो5पतत्‌,नरश्रेष्ठ तब अश्वत्थामाने तलवारसहित सुतसोमकी बाँह काटकर पुनः उसकी पसलीमें आघात किया। इससे उसकी छाती फट गयी और वह धराशायी हो गया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို လူတို့အနက် နွားထီးတော်တည်း! အရှွတ္ထာမာသည် စုတဆိုမ၏ လက်ကို ဓားနှင့်တကွ ဖြတ်တောက်ပြီးနောက်၊ ထပ်မံ၍ ဘေးဖက်ကို ထိုးနှက်လေ၏။ ရင်ဘတ်နှင့် နှလုံးအရပ် ပွင့်ကွဲသဖြင့် စုတဆိုမသည် မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားလေ၏»။

Verse 57

नाकुलिस्तु शतानीको रथचक्रेण वीर्यवान्‌ । दोर्भ्यामुत्क्षिप्प वेगेन वक्षस्येनमताडयत्‌,इसके बाद नकुलके पराक्रमी पुत्र शतानीकने अपनी दोनों भुजाओंसे रथचक्रको उठाकर उसके द्वारा बड़े वेगसे अश्वत्थामाकी छातीपर प्रहार किया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် နကူလ၏ သား ရဲရင့်သော ရှတနီကသည် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ရထားဘီးကို ဆုပ်ကိုင်၍ မြှောက်တင်ကာ အလွန်ပြင်းထန်သော အားဖြင့် အရှွတ္ထာမာ၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးနှက်လေ၏။

Verse 58

अताडयच्छतानीकं मुक्तचक्रं द्विजस्तु सः । स विह्दलो ययौ भूमिं ततो5स्यापाहरच्छिर:,शतानीकने जब चक्र चला दिया, तब ब्राह्मण अश्वत्थामाने भी उसपर गहरा आघात किया। इससे व्याकुल होकर वह पृथ्वीपर गिर पड़ा। इतनेहीमें अश्वत्थामाने उसका सिर काट लिया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရှတနီက၏ ဘီးလွှတ်သွားသောအခါ၊ ဗြာဟ္မဏ အရှွတ္ထာမာသည် သူ့ကို ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်လေ၏။ ထိုထိုးနှက်မှုကြောင့် မူးဝေကာ ရှတနီကသည် မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားပြီး၊ ထို့နောက် အရှွတ္ထာမာသည် သူ၏ ခေါင်းကို ဖြတ်တောက်လေ၏။

Verse 59

श्रुतकर्मा तु परिघं गृहीत्वा समताडयत्‌ । अभिद्रुत्य ययौ द्रौर्णिं सव्ये सफलके भृशम्‌,अब श्रुतकर्मा परिघ लेकर अश्वत्थामाकी ओर दौड़ा। उसने उसके ढालयुक्त बायें हाथमें भारी चोट पहुँचायी

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ရှရုတကර්မာသည် သံတုတ် (ပရိဃ) ကို ကိုင်ဆောင်၍ ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်လေ၏။ ဒရောဏ၏ သား အရှွတ္ထာမာထံသို့ တိုက်ရိုက် ပြေးဝင်ကာ ဒိုင်းကိုင်ထားသော သူ၏ ဘယ်လက်ကို အလွန်ပြင်းစွာ ထိုးနှက်လေ၏။

Verse 60

सतुतं श्रुतकर्माणमास्ये जघ्ने वरासिना | स हतो न्यपतद्‌ भूमौ विमूढो विकृतानन:,अश्वत्थामाने अपनी तेज तलवारसे श्रुतकर्मके मुखयर आघात किया। वह चोट खाकर बेहोश हो पृथ्वीपर गिर पड़ा। उस समय उसका मुख विकृत हो गया था

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ချီးမွမ်းခံနေရသော ရှရုတကර්မာကို အရှွတ္ထာမာသည် သူ၏ ထက်မြက်သော ဓားဖြင့် မျက်နှာပေါ်သို့ ထိုးနှက်လေ၏။ ထိုဒဏ်ရာကြောင့် သူသည် သတိလစ်ကာ မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားပြီး မျက်နှာအင်္ဂါရပ်များလည်း ပျက်ယွင်းသွားလေ၏။

Verse 61

तेन शब्देन वीरस्तु श्रुतकीर्ति्महारथ: । अश्वत्थामानमासाद्य शरवर्षरवाकिरत्‌,वह कोलाहल सुनकर वीर महारथी श्रुतकीर्ति अश्वत्थामाके पास आकर उसके ऊपर बाणोंकी वर्षा करने लगा

ထိုအော်ဟစ်သံကြီးကို ကြားသဖြင့် သူရဲကောင်း မဟာရထ စရုတကီရတိသည် အရှွတ္ထာမာထံသို့ အလျင်အမြန် ချဉ်းကပ်ကာ မြားမိုးကို တဝုန်းဝုန်း ဆက်တိုက်ရွာချလိုက်၏။

Verse 62

तस्यापि शरवर्षाणि चर्मणा प्रतिवार्य सः । सकुण्डलं शिर: कायाद्‌ भ्राजमानमुपाहरत्‌,उसकी बाण-वर्षाको ढालसे रोककर अअभश्वत्थामाने उसके कुण्डलमण्डित तेजस्वी मस्तकको धड़से अलग कर दिया

သူ၏ မြားမိုးကိုလည်း အရှွတ္ထာမာသည် ဒိုင်းဖြင့် တားဆီးကာ၊ နားကပ်တန်ဆာ ဆင်ယင်လျက် တောက်ပနေသော ခေါင်းကို ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဖြတ်ချပြီး ယူဆောင်သွား၏။

Verse 63

ततो भीष्मनिहन्ता तं॑ सह सर्व: प्रभद्रकै: । अहनत्‌ सर्वतो वीरं नानाप्रहरणैर्बली

ထို့နောက် ဘီရှ္မကို သတ်သူ ရှိခဏ္ဍီသည် ပရဘဒ္ရကများ အားလုံးနှင့်အတူ၊ အင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းကို အမျိုးမျိုးသော လက်နက်များဖြင့် အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းဝန်း ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်လေ၏။

Verse 64

शिलीमुखेन चान्येन भ्रुवोर्मध्ये समार्पयत्‌ । तदनन्तर समस्त प्रभद्रकोंसहित बलवान्‌ भीष्महन्ता शिखण्डी नाना प्रकारके अस्त्रोंद्वारा अश्वत्थामापर सब ओरसे प्रहार करने लगा तथा एक दूसरे बाणसे उसने उसकी दोनों भौंहोंके बीचमें आधात किया ।। ६३ ई ।। स तु क्रोधसमाविष्टो द्रोणपुत्रो महाबल:

ထို့နောက် အခြားသော ရှီလီမုခ မြားတစ်စင်းဖြင့် မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကြားကို တိတိကျကျ ထိုးနှက်လေ၏။ ထို့အပြင် ဘီရှ္မကို သတ်သူဟု ကျော်ကြားသော အင်အားကြီး ရှိခဏ္ဍီသည် ပရဘဒ္ရကများနှင့်အတူ အရှွတ္ထာမာကို အရပ်ရပ်မှ အမျိုးမျိုးသော လက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ကာ၊ နောက်ထပ် မြားတစ်စင်းဖြင့်လည်း မျက်ခုံးကြားကို ထပ်မံ ထိမှန်စေ၏။ သို့ရာတွင် ဒ್ರೋဏ၏သားသည် ဒေါသအပြည့်နှင့် အင်အားကြီးမားသဖြင့် မလျော့မနည်း ရပ်တည်နေ၏။

Verse 65

शिखण्डिनं समासाद्य द्विधा चिच्छेद सो5सिना । तब महाबली द्रोणपुत्रने क्रोधोके आवेशमें आकर शिखण्डीके पास जा अपनी तलवारसे उसके दो टुकड़े कर डाले ।। ६४ ई ।। शिखण्डिनं ततो हत्वा क्रोधाविष्ट: परंतप:,क्रोधसे भरे हुए शत्रुसंतापी अश्वत्थामाने इस प्रकार शिखण्डीका वध करके समस्त प्रभद्रकोंपर बड़े वेगसे धावा किया। साथ ही, राजा विराटकी जो सेना शेष थी, उसपर भी जोरसे चढ़ाई कर दी

အရှွတ္ထာမာသည် ရှိခဏ္ဍီထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ ဓားဖြင့် နှစ်ပိုင်း ခွဲဖြတ်လိုက်၏။ ထို့နောက် ရှိခဏ္ဍီကို သတ်ပြီးသောအခါ၊ ဒေါသအပြည့်ဖြင့် ရန်သူကို လောင်ကျွမ်းစေသော သူရဲကောင်းသည် ပရဘဒ္ရကများ အားလုံးပေါ်သို့ အလွန်မြန်စွာ တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်ကာ၊ ဗိရာဋ္ဘုရင်၏ ကျန်ရှိသေးသော တပ်ဖွဲ့များပေါ်သို့လည်း ပြင်းထန်စွာ ထိုးစစ်ဆင်လေ၏။

Verse 66

प्रभद्रकगणान्‌ सर्वानिभिदुद्राव वेगवान्‌ । यच्च शिष्टं विराटस्य बल॑ तु भृशमाद्रवत्‌,क्रोधसे भरे हुए शत्रुसंतापी अश्वत्थामाने इस प्रकार शिखण्डीका वध करके समस्त प्रभद्रकोंपर बड़े वेगसे धावा किया। साथ ही, राजा विराटकी जो सेना शेष थी, उसपर भी जोरसे चढ़ाई कर दी

ဒေါသအပြည့်ဖြင့် ရန်သူတို့ကို ပူပန်စေသော အရှွတ္ထာမာသည် ရှိခဏ္ဍီကို သတ်ပြီးနောက် ပရဘဒ္ရကတပ်စုအားလုံးကို အလွန်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်하였다။ ထို့အပြင် ဗိရာဋမင်း၏ ကျန်ရှိသေးသော တပ်ဖွဲ့ကိုလည်း ပြင်းထန်စွာ ချီတက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

Verse 67

द्रुपदस्य च पुत्राणां पौत्राणां सुहदामपि । चकार कदनं घोरें दृष्टवा दृष्टवा महाबल:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအင်အားကြီးသူသည် သူတို့ကို ထပ်ခါထပ်ခါ မြင်လျှင် မြင်သမျှ ကြောက်မက်ဖွယ် သတ်ဖြတ်မှုကို ပြုလုပ်하였다။ ဒြုပဒ၏ သားများ၊ မြေးများနှင့် သူတို့၏ မိတ်ဆွေများကိုပင် အလွန်ဆိုးရွားစွာ သုတ်သင်ခဲ့သည်။

Verse 68

उस महाबली वीरने द्रुपदके पुत्रों, पौत्रों और सुहृदोंको ढूँढ़-दूँढ़कर उनका घोर संहार मचा दिया ।। अन्यानन्यांश्व॒ पुरुषानभिसृत्याभिसृत्य च । न्यकृन्तदसिना द्रौणिरसिमार्गविशारद:,तलवारके पैंतरोंमें कुशल द्रोणपुत्रने दूसरे-दूसरे पुरुषोंक भी निकट जाकर तलवारसे ही उनके टुकड़े-टुकड़े कर डाले

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းသည် ဒြုပဒ၏ သားများ၊ မြေးများနှင့် မိတ်ဆွေများကို တစ်ယောက်ချင်းစီ ရှာဖွေကာ ကြောက်မက်ဖွယ် သတ်ဖြတ်မှုကို ဖြစ်စေ하였다။ ထို့ပြင် အခြားလူများထံကိုလည်း ထပ်ခါထပ်ခါ နီးကပ်သွား၍ ဓားကစားနည်းတွင် ကျွမ်းကျင်သော ဒြောဏ၏သားသည် မိမိဓားဖြင့် သူတို့ကို ခုတ်လှဲသုတ်သင်ခဲ့သည်။

Verse 69

कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम्‌ | रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां कुटुम्बिनीम्‌,उस समय पाण्डवपक्षके योद्धाओंने मूर्तिमती कालरात्रिको देखा, जिसके शरीरका रंग काला था, मुख और नेत्र लाल थे। वह लाल फूलोंकी माला पहने और लाल चन्दन लगाये हुए थी। उसने लाल रंगकी ही साड़ी पहन रखी थी। वह अपने ढंगकी अकेली थी और हाथमें पाश लिये हुए थी। उसकी सखियोंका समुदाय भी उसके साथ था। वह गीत गाती हुई खड़ी थी और भयंकर पाशोंद्वारा मनुष्यों, घोड़ों एवं हाथियोंको बाँधकर लिये जाती थी

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့သည် ကာလရာတြီကို ကိုယ်ထင်ရှားစွာ မြင်ကြသည်။ အရောင်မှာ အနက်ရောင်ဖြစ်သော်လည်း ပါးစပ်နှင့် မျက်လုံးတို့သည် သွေးနီရောင်ဖြစ်၏။ အနီရောင်ပန်းမော်လီနှင့် အနီရောင်လိမ်းဆေးတို့ဖြင့် အလှဆင်ကာ အနီရောင်အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ထား၏။ သူမသည် ထူးဆန်းစွာ တစ်ဦးတည်း ရပ်နေပြီး လက်ထဲတွင် ကြိုးကွင်းကို ကိုင်ထားကာ မိမိ၏ အဖွဲ့အပေါင်းတို့နှင့်အတူ ရှိနေ하였다။

Verse 70

ददृशु: कालरात्रिं ते गायमानामवस्थिताम्‌ । नराश्वकुण्जरान्‌ पाशैर्बद्धवा घोरै: प्रतस्थुषीम्‌,उस समय पाण्डवपक्षके योद्धाओंने मूर्तिमती कालरात्रिको देखा, जिसके शरीरका रंग काला था, मुख और नेत्र लाल थे। वह लाल फूलोंकी माला पहने और लाल चन्दन लगाये हुए थी। उसने लाल रंगकी ही साड़ी पहन रखी थी। वह अपने ढंगकी अकेली थी और हाथमें पाश लिये हुए थी। उसकी सखियोंका समुदाय भी उसके साथ था। वह गीत गाती हुई खड़ी थी और भयंकर पाशोंद्वारा मनुष्यों, घोड़ों एवं हाथियोंको बाँधकर लिये जाती थी

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့သည် ကာလရာတြီကို ကိုယ်ထင်ရှားစွာ မြင်ကြသည်။ သူမသည် ထိုနေရာတွင် သီချင်းဆိုကာ ရပ်နေ၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် ကြိုးကွင်းများဖြင့် လူ၊ မြင်းနှင့် ဆင်တို့ကို ချည်နှောင်ပြီး သူတို့ကို ခေါ်ဆောင်သွားနေသည်—ညအတွင်း သတ်ဖြတ်မှု၏ အမင်္ဂလာသင်္ကေတတစ်ရပ် ဖြစ်၏။

Verse 71

वहन्तीं विविधान्‌ प्रेतान्‌ पाशबद्धान्‌ विमूर्धजान्‌ | तथैव च सदा राजन्‌ न्यस्तशस्त्रान्‌ महारथान्‌,माननीय नरेश! मुख्य-मुख्य योद्धा अन्य रात्रियोंमें भी सपनेमें उस कालरात्रिको देखते थे। राजन! वह सदा नाना प्रकारके केशरहित प्रेतोंको अपने पाशोंमें बाँधकर लिये जाती दिखायी देती थी, इसी प्रकार हथियार डालकर सोये हुए महारथियोंको भी लिये जाती हुई स्वप्नमें दृष्टिगोचर होती थी। वे योद्धा सबका संहार करते हुए द्रोणकुमारको भी सदा सपनोंमें देखा करते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ အိပ်မက်ထဲတွင် သူမသည် ခေါင်းရိတ်ထားသော ပရိတ်များကို မိမိ၏ ကြိုးကွင်းများဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ချည်နှောင်ကာ အမျိုးမျိုးသော ပရိတ်တို့ကို ဆွဲခေါ်သွားနေသည်ဟု မြင်ရ၏။ ထို့အတူပင် အရှင်မင်းကြီး၊ လက်နက်များကို ချထားသော မဟာရထီတို့ကိုလည်း အမြဲတမ်း ဆွဲခေါ်သွားနေသည်ဟု မြင်ရ၏»။

Verse 72

स्वप्ले सुप्तान्नयन्तीं तां रात्रिष्वन्यासु मारिष | ददृशुर्यो धमुख्यास्ते घ्नन्तं द्रौणिं च सर्वदा,माननीय नरेश! मुख्य-मुख्य योद्धा अन्य रात्रियोंमें भी सपनेमें उस कालरात्रिको देखते थे। राजन! वह सदा नाना प्रकारके केशरहित प्रेतोंको अपने पाशोंमें बाँधकर लिये जाती दिखायी देती थी, इसी प्रकार हथियार डालकर सोये हुए महारथियोंको भी लिये जाती हुई स्वप्नमें दृष्टिगोचर होती थी। वे योद्धा सबका संहार करते हुए द्रोणकुमारको भी सदा सपनोंमें देखा करते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရိုအသေခံရသူရေ၊ အခြားညများတွင်ပင် အထင်ကရ စစ်သူရဲကောင်းတို့သည် အိပ်မက်ထဲ၌ ‘မရဏည’ သည် အိပ်ပျော်နေသူတို့ကို ဆွဲခေါ်သွားနေသည်ကို မကြာခဏ မြင်ကြ၏။ ထိုမြင်ကွင်းများတွင် သူမသည် ခေါင်းရိတ်ထားသော ပရိတ်အမျိုးမျိုးကို မိမိ၏ ကြိုးကွင်းများဖြင့် ချည်နှောင်ကာ ဆွဲယူသွားသကဲ့သို့၊ လက်နက်ချထားပြီး အိပ်ပျော်သွားသော မဟာရထီတို့ကိုလည်း ယူဆောင်သွားနေသည်ဟု မြင်ရ၏။ ထို့ပြင် သူတို့သည် အိပ်မက်ထဲ၌ ထပ်ခါထပ်ခါ ဒရောဏ၏သား ဒရောဏိ (အရှွတ္ထာမာ) ကိုလည်း အားလုံးကို သတ်ဖြတ်ကာ ကမ္ဘာလောကကို ပျက်စီးစေသော သတ်သူအဖြစ် မြင်ကြရ၏—စစ်တွင် သတိနှင့် ထိန်းချုပ်မှု ပျက်ကွက်သည့်အခါ ဓမ္မပျက်စီးသွားမည့် အမင်္ဂလာကြိုတင်သတိပေးချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်၏»။

Verse 73

यतः प्रभृति संग्राम: कुरुपाण्डवसेनयो: । ततः प्रभृति तां कन्यामपश्यन्‌ द्रौणिमेव च

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကူရုနှင့် ပाण्डဝ စစ်တပ်တို့အကြား စစ်ပွဲ စတင်ကတည်းက ထိုမိန်းကလေးကို မမြင်ရတော့သကဲ့သို့၊ ဒရောဏ၏သား (အရှွတ္ထာမာ) ကိုလည်း မမြင်ရတော့ပေ»။

Verse 74

तांस्तु दैवहतान्‌ पूर्व पश्चाद्‌ द्रौणिव्यपातयत्‌ । त्रासयन्‌ सर्वभूतानि विनदन्‌ भैरवान्‌ रवान्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုသူတို့သည် ကံကြမ္မာကြောင့် အရင်ကတည်းက ထိခိုက်ကျဆုံးပြီးသားဖြစ်သော်လည်း၊ နောက်တဖန် ဒရောဏိကလည်း ထပ်မံ လဲကျစေ၏။ သူသည် အရှေ့အနောက် လှည့်လည်ကာ သတ္တဝါအားလုံးကို ကြောက်လန့်စေပြီး ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံများဖြင့် ဟိန်းဟောက်လေ၏»။

Verse 75

जबसे कौरव-पाण्डव सेनाओंका संग्राम आरम्भ हुआ था, तभीसे वे योद्धा कन्यारूपिणी कालरात्रिको और कालरूपधारी अभश्व॒त्थामाको भी देखा करते थे। पहलेसे ही दैवके मारे हुए उन वीरोंका द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने पीछे वध किया था। वह अभश्वत्थामा भयानक स्वरसे गर्जना करके समस्त प्राणियोंको भयभीत कर रहा था ।। तदनुस्मृत्य ते वीरा दर्शन पूर्वकालिकम्‌ । इदं तदित्यमन्यन्त दैवेनोपनिपीडिता:,वे दैवपीडित वीरगण पूर्वकालके देखे हुए सपनेको याद करके ऐसा मानने लगे कि “यह वही स्वप्न इस रूपमें सत्य हो रहा है!

ကံကြမ္မာကြောင့် ဖိနှိပ်ခံနေရသော ထိုသူရဲကောင်းတို့သည် ယခင်က မြင်ခဲ့သော နိမိတ်ကို သတိရကာ «ဤသည်ပင် အဲဒီအိပ်မက်က ယခု ဤပုံစံဖြင့် အမှန်တကယ် ဖြစ်လာခြင်းပေတည်း» ဟု ထင်မြင်ကြ၏။

Verse 76

ततस्तेन निनादेन प्रत्यबुद्धयन्त धन्विन: । शिबिरे पाण्डवेयानां शतशो5थ सहस्रश:

Sañjaya said: Then, startled awake by that uproar, the bowmen in the Pāṇḍava camp roused themselves—by hundreds and indeed by thousands. In the chaos of night, the first ethical demand of a warrior is vigilance: the sudden awakening signals both the vulnerability of those at rest and the grim momentum of violence that spares neither sleep nor sanctuary.

Verse 77

तदनन्तर अश्व॒त्थामाके उस सिंहनादसे पाण्डवोंके शिविरमें सैकड़ों और हजारों धनुर्धर वीर जाग उठे ।। सो<च्छिनत्‌ कस्यचित्‌ पादौ जघनं चैव कस्यचित्‌ । कांश्चिद्‌ बिभेद पाश्वेषु कालसृष्ट इवान्तक:,उस समय कालप्रेरित यमराजके समान उसने किसीके पैर काट लिये, किसीकी कमर टूक-टूक कर दी और किन्हींकी पसलियोंमें तलवार भोंककर उन्हें चीर डाला

Sañjaya said: Thereafter, Aśvatthāmā—like Death itself unleashed by Time—mutilated the sleeping warriors in the Pāṇḍava camp: he severed the feet of some, smashed the hips of others, and split yet others by thrusting his blade into their ribs. The scene underscores the moral collapse of nocturnal slaughter, where valor gives way to ruthless extermination and the war’s end is stained by adharma-driven violence.

Verse 78

अत्युग्रप्रतिपिशैश्व नदद्धिश्व भूशोत्कटै: । गजाश्रमथितैश्रान्यैर्मही कीणाभवत्‌ प्रभो,वे सब-के-सब भयानक रूपसे कुचल दिये गये थे, अतः उन्मत्त-से होकर जोर-जोरसे चीखते और चिल्लाते थे। इसी प्रकार छूटे हुए घोड़ों और हाथियोंने भी अन्य बहुत-से योद्धाओंको कुचल दिया था। प्रभो! उन सबकी लाशोंसे धरती पट गयी थी

Sañjaya said: “O lord, the earth became strewn everywhere with bodies—men crushed into dreadful shapes, roaring and crying out in delirious agony. Likewise, riderless horses and elephants trampled many other warriors. The ground was carpeted with the corpses of them all.”

Verse 79

क्रोशतां किमिदं को5यं क: शब्द: कि नु कि कृतम्‌ । एवं तेषां तथा द्रौणिरन्तक: समपद्यत,घायल वीर चिल्ला-चिल्लाकर कहते थे कि “यह क्या है? यह कौन है? यह कैसा कोलाहल हो रहा है? यह क्या कर डाला?' इस प्रकार चीखते हुए उन सब योद्धाओंके लिये द्रोणकुमार अश्वत्थामा काल बन गया था

Sañjaya said: “As they cried out—‘What is this? Who is this? What is that sound? What indeed has been done?’—in that very manner, for all those warriors, Droṇa’s son (Aśvatthāman) became Death itself. The verse underscores the terror and moral collapse of the night massacre: bewildered victims, unable to identify the assailant or the deed, face a violence that has slipped beyond the codes of open battle.

Verse 80

अपेतशस्त्रसन्नाहान्‌ सन्नद्धान्‌ पाण्डुसूंजयान्‌ । प्राहिणोन्मृत्युलोकाय द्रौणि: प्रहरतां वर:,पाण्डवों और सूंजयोंमेंसे जिन्होंने अस्त्र-शस्त्र और कवच उतार दिये थे तथा जिन लोगोंने पुन: कवच बाँध लिये थे, उन सबको प्रहार करनेवाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ द्रोणपुत्रने मृत्युके लोकमें भेज दिया

Sañjaya said: Drauṇi—foremost among those who strike—sent to the realm of Death the Pāṇḍavas and the Sṛñjayas alike: those who had laid aside their weapons and armor, and those who had again strapped on their mail. The verse underscores the night’s ruthless slaughter, where the usual restraints of righteous combat are eclipsed by vengeance and indiscriminate killing.

Verse 81

जो लोग नींदके कारण अंधे और अचेत-से हो रहे थे, वे उसके शब्दसे चौंककर उछल पड़े; किंतु पुन: भयसे व्याकुल हो जहाँ-तहाँ छिप गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အိပ်ငိုက်မှုကြောင့် မျက်စိမှောင်၍ သတိလည်း မပြည့်စုံသလို ဖြစ်နေသော ထိုလူတို့သည် ထိုအသံကြောင့် လန့်နိုးကာ ခုန်ထလာကြ၏။ သို့ရာတွင် ကြောက်ရွံ့မှုက ပြန်လည်ဖိစီးလာသဖြင့် တစ်ယောက်တစ်နေရာ ပြေးကွဲကာ ရနိုင်သမျှ နေရာတိုင်းတွင် ပုန်းကွယ်သွားကြ၏။

Verse 82

ऊरुस्तम्भगृहीताश्व कश्मलाभिहतौजस: । विनदन्तो भुशं त्रस्ता: समासीदन्‌ परस्परम्‌,उनकी जाँघें अकड़ गयी थीं। मोहवश उनका बल और उत्साह मारा गया था। वे भयभीत हो जोर-जोरसे चीखते हुए एक-दूसरेसे लिपट जाते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့၏ ပေါင်များသည် ကြွက်တက်သကဲ့သို့ တင်းကျပ်သွားပြီး မြင်းများလည်း တားဆီးခံထားသကဲ့သို့ မလှုပ်နိုင်ကြ။ မောဟကြောင့် သူတို့၏ အင်အားနှင့် စိတ်ဓာတ်တို့ ပျက်စီးသွား၏။ ကြောက်ရွံ့လွန်ကဲ၍ အော်ဟစ်ကြကာ ထိတ်လန့်မှုအတွင်း တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် နီးကပ်ကာ ဖက်တွယ်နေကြ၏။

Verse 83

तथा भवदश्यां कार्य स्यादिति मे निश्चिता मति: । “मैं तो इस शिविरके भीतर घुस जाऊँगा और वहाँ कालके समान विचरूँगा। आपलोग ऐसा करें जिससे कोई भी मनुष्य आप दोनोंके हाथसे जीवित न बच सके, यही मेरा दृढ़ विचार है”,ततो रथं पुनद्रौणिरास्थितो भीमनि:स्वनम्‌ | धनुष्पाणि: शरैरन्यान्‌ प्रैषयद्‌ वै यमक्षयम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤအမှုကို ဤသို့ပင် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ငါ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ခိုင်မာပြတ်သား၏» ဟုဆို၏။ ထို့နောက် ဒ్రోဏ၏သားသည် ကြောက်မက်ဖွယ် မြည်ဟည်းသံထွက်သော ရထားပေါ်သို့ ထပ်မံတက်စီးကာ လက်တွင် လေးကိုင်၍ မြားများဖြင့် အခြားသူရဲကောင်းတို့ကို ယမ၏ နေရာ (သေမင်း၏ အိမ်) သို့ ပို့ဆောင်လေ၏။

Verse 84

इसके बाद द्रोणकुमार अश्वत्थामा पुनः: भयानक शब्द करनेवाले अपने रथपर सवार हुआ और हाथमें धनुष ले बाणोंद्वारा दूसरे योद्धाओंको यमलोक भेजने लगा ।। पुनरुत्पततश्चापि दूरादपि नरोत्तमान्‌ | शूरान्‌ सम्पततश्वान्यान्‌ कालरात््यै न्‍न्यवेदयत्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာသည် ကြောက်မက်ဖွယ် မြည်ဟည်းသံထွက်သော ရထားပေါ်သို့ ထပ်မံတက်စီးကာ လက်တွင် လေးကိုင်၍ မြားများဖြင့် အခြားသူရဲကောင်းတို့ကို ယမလောကသို့ ပို့ဆောင်လေ၏။ ထို့ပြင် သူသည် ထပ်မံ ခုန်ထကာ အဝေးမှပင် ထိုးနှက်၍ အခြားဘက်ဘက်မှ ပြေးဝင်လာသော လူကောင်းလူမြတ်—သူရဲကောင်းများကို—ကာလရာထရီ (သေမင်း) ၏ လက်ထဲသို့ အပ်နှံလေ၏။

Verse 85

अश्वत्थामा पुन: उछलने और अपने ऊपर आक्रमण करनेवाले दूसरे-दूसरे नरश्रेष्ठ शूरवीरोंको दूरसे भी मारकर कालरात्रिके हवाले कर देता था ।। तथैव स्यन्दनाग्रेण प्रमथन्‌ स विधावति । शरवर्षैश्ष॒ विविधैरवर्षच्छात्रवांस्तत:,वह अपने रथके अग्रभागसे शत्रुओंको कुचलता हुआ सब ओर दौड़ लगाता और नाना प्रकारके बाणोंकी वर्षासे शत्रुसैनिकोंको घायल करता था

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှွတ္ထာမာသည် ထပ်ခါထပ်ခါ ခုန်ထကာ မိမိကို တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်လာသော လူမြတ်သူရဲကောင်းတို့ကို အဝေးမှပင် သတ်ဖြတ်၍ ကာလရာထရီ (သေမင်း၏ ည) ထံ အပ်နှံလေ၏။ ထိုနည်းတူပင် သူသည် ရထား၏ ရှေ့ဖျားဖြင့် ရန်သူတို့ကို ကြိတ်ချေကာ အရပ်ရပ်သို့ အလျင်အမြန် ပြေးလွှားပြီး မျိုးစုံသော မြားမိုးဖြင့် ရန်သူစစ်သည်တို့ကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေ၍ လဲကျစေလေ၏။

Verse 86

पुनश्न सुविचित्रेण शतचन्द्रेण चर्मणा । तेन चाकाशवर्णेन तथाचरत सो5डसिना,फिर वह सौ चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त विचित्र ढाल और आकाशके रंगवाली चमचमाती तलवार लेकर सब ओर विचरने लगा

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် သူသည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာကာ လမိုဃ်းအမှတ်တံဆိပ် တစ်ရာပါသော အလှဆင်ချပ်ကာနှင့် ကောင်းကင်ရောင်တောက်ပသော ဓားကို ကိုင်ဆောင်ထား၏။

Verse 87

तथा च शिबिरं तेषां द्रौणिराहवदुर्मद: । व्यक्षो भयत राजेन्द्र महाह्नदमिव द्विप:,राजेन्द्र! रणदुर्मद द्रोणकुमारने उन शत्रुओंके शिविरको उसी प्रकार मथ डाला, जैसे कोई गजराज किसी विशाल सरोवरको विक्षुब्ध कर डालता है

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ဒ್ರೋဏ၏သား အရှွတ္ထာမန်သည် စစ်ဒေါသကြောင့် မူးမော်လျက် ရန်သူတို့၏ စခန်းကို ကြမ်းတမ်းစွာ လှုပ်ရှားပျက်စီးစေ၏။ အလွန်ကြီးမားသော ဆင်တစ်ကောင်က ရေကန်ကြီးတစ်ကန်ကို လှုပ်ခတ်ကာ ရေကိုကွဲပြားစေသကဲ့သို့ပင်။

Verse 88

उत्पेतुस्तेन शब्देन योधा राजन्‌ विचेतस: । निद्रार्ताश्ष भयात॑'॒क्ष व्यधावन्त ततस्तत:,राजन्‌! उस मार-काटके कोलाहलसे निद्रामें अचेत पड़े हुए योद्धा चौंककर उछल पड़ते और भयसे व्याकुल हो इधर-उधर भागने लगते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထိုအော်ဟစ်သံကြောင့် အိပ်ပျော်၍ သတိလွတ်နေသော စစ်သည်တို့သည် လန့်နိုးကာ ရှုပ်ထွေးစွာ ထခုန်ထလာကြ၏။ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ အရပ်ရပ်သို့ ပြေးလွှားကြ၏။

Verse 89

विस्वरं चुक्रुशुश्वान्ये बह्दबद्धं तथा वदन्‌ | न च स्म प्रत्यपद्यन्त शस्त्राणि वसनानि च,कितने ही योद्धा गला फाड़-फाड़कर चिल्लाते और बहुत-सी ऊटपटाँग बातें बकने लगते थे। वे अपने अस्त्र-शस्त्र तथा वस्त्रोंको भी नहीं ढूँढ़ पाते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အချို့ကလည်း ရှုပ်ထွေးသော အော်ဟစ်သံဖြင့် ငိုကြွေးကာ မညီမညာ ရောယှက်နေသော စကားများကို ပြောဆိုကြ၏။ ထိုအလန့်တကြားနှင့် မသိမသာဖြစ်မှုကြောင့် သူတို့သည် မိမိတို့၏ လက်နက်များနှင့် အဝတ်အစားများကိုတောင် ပြန်မတွေ့နိုင်ကြ။

Verse 90

विमुक्तकेशाश्षाप्यन्ये नाभ्यजानन्‌ परस्परम्‌ । उत्पतन्तो5पतन_ श्रान्ता: केचित्‌ तत्रा भ्रमंस्‍तदा,दूसरे बहुत-से योद्धा बाल बिखेरे हुए भागते थे। उस दशामें वे एक-दूसरेको पहचान नहीं पाते थे। कोई उछलते हुए भागते और थककर गिर जाते थे तथा कोई उसी स्थानपर चक्कर काटते रहते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အချို့ကလည်း ကြောက်လန့်၍ ဆံပင်များ ဖြန့်ကျက်လျက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မသိမမြင်နိုင်ကြ။ အချို့က ထွက်ပြေးရန် ခုန်လွှားသော်လည်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ လဲကျကြ၏။ အချို့ကတော့ ထိုနေရာတင်ပင် မသိမသာ လှည့်လည်ကာ ရှုပ်ထွေးနေကြ၏။

Verse 91

पुरीषमसृजन्‌ केचित्‌ केचिन्मूत्रं प्रसुख्ुवुः । बन्धनानि च राजेन्द्र संच्छिद्य तुरगा द्विपा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အချို့က ကြောက်လန့်၍ မစင်စွန့်ကြပြီး၊ အချို့က ဆီးထွက်သွားကြ၏။ အို မင်းကြီး၊ မြင်းနှင့် ဆင်တို့သည် ချည်နှောင်ထားသော ကြိုးများကို ဖြတ်တောက်ကာ လွတ်ထွက်ပြေးသွားကြ၏—ညအချိန် ဝင်ရောက်သတ်ဖြတ်မှု၏ အကြမ်းဖက်မှုက ထိန်းချုပ်မှုအားလုံးကို ကျော်လွန်သွားသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အလန့်တကြားနှင့် အရှုပ်အထွေး၏ ပုံရိပ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 92

तत्र केचिन्नरा भीता व्यलीयन्त महीतले,तथैव तान्‌ निपतितानपिंषन्‌ गजवाजिन: । कितने ही योद्धा भयभीत हो पृथ्वीपर छिपे पड़े थे। उन्हें उसी अवस्थामें भागते हुए घोड़ों और हाथियोंने अपने पैरोंसे कुचल दिया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ လူအချို့သည် ကြောက်လန့်၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းကာ ပုန်းကွယ်နေကြ၏။ ထိုသို့ လဲကျနေသူတို့ကိုပင် အရှိန်မရပ်နိုင်သော ဆင်နှင့် မြင်းတို့၏ ခြေထောက်များက နင်းချေဖျက်ဆီးသွားကြ၏။

Verse 93

।। तस्मिंस्तथा वर्तमाने रक्षांसि पुरुषर्षभ

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ ဖြစ်ပျက်နေစဉ်၊ အို လူသူရဲကောင်းတို့၏ နွားထီးတော်၊ ရက္ခသ (ညအချိန် လှည့်လည်သည့် သတ္တဝါများ) တို့သည် လှုပ်ရှားလာကြ၏—ည၏ အကြမ်းဖက်မှုအတွင်း မကောင်းသတိပေးသံတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 94

हृष्टानि व्यनदन्नुच्चैर्मुदा भरतसत्तम । पुरुषप्रवर! भरतश्रेष्ठ! इस प्रकार जब वह मार-काट मची हुई थी, उस समय हर्षमें भरे हुए राक्षस बड़े जोर-जोरसे गर्जना करते थे ।। ९३ $ ।। स शब्द: पूरितो राजन्‌ भूतसंघैर्मुदायुतै:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ထိုသတ်ဖြတ်မှုအလယ်၌ ပျော်ရွှင်လှသော သတ္တဝါတို့သည် ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် အမြင့်သံကြီးကြီး ဟိန်းဟောက်ကြ၏။ အို မင်းကြီး၊ ဝမ်းမြောက်မှုနှင့် ပြည့်နှက်သော ဘူတအစုအဝေးတို့၏ အော်ဟစ်သံကြောင့် ဒေသတစ်ဝန်းလုံး သံလွှမ်းမိုးသွား၏။

Verse 95

तेषामार्तरवं श्रुत्वा वित्रस्ता गजवाजिन:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့၏ နာကျင်အော်ဟစ်သံကို ကြားသဖြင့် ဆင်နှင့် မြင်းတို့သည် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားကြ၏။

Verse 96

अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्र विहाय भयमात्मन: । ऐसा कहकर द्रोणकुमार पाण्डवोंके विशाल शिविरमें बिना दरवाजेके ही कूदकर घुस गया। उसने अपने जीवनका भय छोड़ दिया था,मुक्ता: पर्यपतन्‌ राजन्‌ मृद्नन्त: शिबिरे जनम्‌ | राजन! मारे जानेवाले योद्धाओंका आर्तनाद सुनकर हाथी और घोड़े भयसे थर्रा उठे और बन्धनमुक्त हो शिविरमें रहनेवाले लोगोंको रौंदते हुए चारों ओर दौड़ लगाने लगे ।। ९५ “| तैस्तत्र परिधावद्धिश्चवरणोदीरितं रज:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ တံခါးမရှိသောနေရာမှ ခုန်ဝင်ကာ ဒ്രೋဏ၏သားသည် ပाण्डဝတို့၏ ကျယ်ဝန်းသောစခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး မိမိအသက်အန္တရာယ်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းကြီးအို၊ သတ်ဖြတ်ခံနေရသော စစ်သူရဲတို့၏ အော်ဟစ်သံကြောင့် ကြောက်လန့်သွားသော ဆင်နှင့် မြင်းတို့သည် ချည်နှောင်ထားသည့် ကြိုးများကို ဖြုတ်ကာ လွတ်မြောက်ပြီး စခန်းအတွင်းရှိ လူတို့ကို နင်းချေကာ အရပ်ရပ်သို့ ရူးသွပ်စွာ ပြေးလွှားကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏အကြမ်းဖက်မှုသည် တိုက်ခိုက်သူများကိုသာ မကန့်သတ်ဘဲ ပန်နစ်နှင့် မရွေးမချယ် ထိခိုက်မှုကို အကာအကွယ်မဲ့သူများထံသို့ပါ ဖြန့်ကျက်စေကြောင်း ဖော်ပြသည်။

Verse 97

तस्मिंस्तमसि संजाते प्रमूढा: सर्वतो जना:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထိုအမှောင်အတိမ်အနက် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ နေရာအနှံ့ရှိ လူတို့သည် အားလုံး စိတ်ရှုပ်ထွေးကာ မျက်စိနားနှင့် အကဲဖြတ်နိုင်စွမ်းတို့ကို ရုတ်တရက် အမှောင်က ဖုံးလွှမ်းသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်—ညအကြမ်းဖက်မှု၏နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် သီလဓမ္မအလွဲအချော် ပျံ့နှံ့သွားပုံကို ထင်ဟပ်စေသော ပုံရိပ်တစ်ခုပင်။

Verse 98

गजा गजानतिक्रम्य निर्मनुष्या हया हयान्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဆင်တို့သည် ဆင်တစ်ကောင်ကို တစ်ကောင်ကျော်ကာ တိုးတက်သွားကြပြီး မြင်းတို့သည်လည်း မြင်းတစ်ကောင်ကို တစ်ကောင်ကျော်ကာ ပြေးလွှားသွားကြသဖြင့်—ထိုမြင်ကွင်းသည် လူမရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်လာကာ ညအတွင်း သတ်ဖြတ်မှု၏ အပြေးအလွှားနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုကြားတွင် လူ့ရှိနေမှုက ပျောက်ကွယ်သွားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။

Verse 99

ते भग्ना: प्रपतन्ति सम निध्नन्तश्न॒ परस्परम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ပျက်စီးကာ ထွက်ပြေးသွားကြသော သူတို့သည် ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း မျက်နှာချင်းဆိုင် လဲကျလျက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ထိခိုက်ကျဆုံးစေကြသည်—ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် မသိမသာရှုပ်ထွေးမှုက မိတ်ဖက်များကိုပင် အပြန်အလှန် ဖျက်ဆီးသူများအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသော စစ်၏ သီလကျဆုံးမှုကို ထင်ဟပ်စေသော ပုံရိပ်တစ်ခုပင်။

Verse 100

विचेतस: सनिद्राश्न तमसा चावृता नरा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ လူတို့သည် စိတ်မတည်မငြိမ် ဖြစ်ကာ မူးမောအိပ်ငိုက်လျက် အမှောင်က ဖုံးလွှမ်းထားသဖြင့်—ထိုအခိုက်အတန့်တွင် သေချာစွာ မစဉ်းစားနိုင်၊ သတိရှိရှိလည်း မတုံ့ပြန်နိုင်ကြ။

Verse 101

जग्मुः स्वानेव तत्राथ कालेनैव प्रचोदिता: । कितने ही मनुष्य निद्रामें अचेत पड़े थे और घोर अन्धकारसे घिर गये थे। वे सहसा उठकर कालसे प्रेरित हो आत्मीय जनोंका ही वध करने लगे || १०० $ ।। त्यक्त्वा द्वाराणि च द्वा:स्थास्तथा गुल्मानि गौल्मिका:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ တံခါးများနှင့် တံခါးစောင့်များကို စွန့်ပစ်ကာ၊ စစ်တပ်စခန်းများနှင့် ထိုစခန်းစောင့်များကိုပါ ထားခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်သူတို့သည် ရှေ့သို့ တိုးဝင်လာကြ၏—ညအချိန် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှု၏ ရှုပ်ထွေးပျက်စီးမှုကဲ့သို့၊ သာမန်ကာကွယ်ရေးများ ပျက်ကွက်သွားပြီး အကြမ်းဖက်မှုသည် ခွဲခြားမသိဘဲ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ဤကဗျာပိုဒ်သည် ညအချိန် သတ်ဖြတ်မှု၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်—ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ကံကြမ္မာက လူကို မောင်းနှင်သည့်အခါ၊ အန္တရာယ်ကို တားဆီးရန် ထားရှိသည့် နယ်နိမိတ်များပင် စွန့်ပစ်ခံရသည်။

Verse 102

विप्रणष्टाश्ष॒ तेडन्योन्यं नाजानन्त तथा विभो

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ “ထိုသူတို့သည် အလွန်အမင်း ရှုပ်ထွေးပျက်စီးသွား၍၊ အို မဟာဘုရား၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မမှတ်မိတော့ကြ။”

Verse 103

पलायतां दिशस्तेषां स्वानप्युत्सृज्य बान्धवान्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူတို့သည် အရပ်ရပ်သို့ ထွက်ပြေးကြရာတွင် ကိုယ့်လူကိုယ်မျိုး၊ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့ကိုပါ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြ၏—စစ်၏ ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း ကြောက်လန့်မှုက သစ္စာနှင့် တာဝန်ကို ကျော်လွန်သွားသည်။

Verse 104

गोत्रनामभिरन्योन्यमाक्रन्दन्त ततो जना: । हाहाकारं च कुर्वाणा: पृथिव्यां शेरते परे

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် လူတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကို မျိုးရိုးအမည်၊ အိမ်ထောင်အမည်တို့ဖြင့် ခေါ်အော်ကြ၏။ “အို အမလေး! အို အမလေး!” ဟူသော ကြောက်မက်ဖွယ် ငိုကြွေးသံကို ထုတ်ကာ၊ အခြားသူတို့သည် မြေပြင်ပေါ်တွင် ပြန့်ကျဲလဲလျောင်းနေကြ၏—ည၏ သတ်ဖြတ်မှုနောက်ကွယ်တွင် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့ကြောင့် လုံးဝလွှမ်းမိုးခံရသည်။

Verse 105

अपने सगे सम्बन्धियोंको भी छोड़कर सम्पूर्ण दिशाओंमें भागते हुए योद्धाओंके नाम और गोत्रको पुकार-पुकारकर लोग परस्पर बुला रहे थे। कितने ही मनुष्य हाहाकार करते हुए धरतीपर पड़ गये थे ।। तान्‌ बुद्धवा रणमत्तो5सौ द्रोणपुत्रो व्यपोथयत्‌ | तत्रापरे वध्यमाना मुहुर्मुहुरचेतस:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ကိုယ့်သွေးသားဆွေမျိုးကိုပါ စွန့်ပစ်ကာ အရပ်ရပ်သို့ ထွက်ပြေးနေသော စစ်သည်တို့၏ အမည်နှင့် မျိုးရိုးအမည်ကို အော်ခေါ်၍ လူတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ခေါ်ကြ၏။ အချို့သောသူတို့သည် “ဟာဟာ” ဟု အော်ဟစ်ငိုကြွေးရင်း မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားကြ၏။ ထိုအခြေအနေကို သိမြင်သော်၊ ဒရောဏ၏သား—စစ်ပွဲ၏ ရူးသွပ်မှုကြောင့် မူးမောနေသူ—သူတို့ကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်လေ၏။ ထိုနေရာ၌ အခြားသူတို့လည်း သတ်ဖြတ်ခံရကာ၊ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုကြောင့် မကြာခဏ သတိလစ်သွားကြ၏။

Verse 106

तांस्तु निष्पतितांस्त्रस्तानू शिबिराज्जीवितैषिण:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သို့ရာတွင် ထိုသူတို့သည် စခန်းမှ ကြောက်လန့်၍ အလျင်အမြန် ထွက်ပြေးလာကြကာ ကိုယ်တုန်လှုပ်၍ အသက်ကယ်လိုစိတ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ကြောက်ရွံ့စွာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ရန် ကြိုးစားကြ၏။

Verse 107

विस्नस्तयन्त्रकवचान्‌ मुक्तकेशान्‌ कृताञज्जलीन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– “(သူတို့ကို) လက်နက်နှင့် ကာကွယ်ရေးအဝတ်အစားတို့ ပျော့လျော့ရှုပ်ထွေးနေပြီး ဆံပင်ဖြည်လျက်၊ လက်နှစ်ဖက်ကို ဆုတောင်းသကဲ့သို့ ပေါင်းစည်းထားကြသည်” ဟူ၍ မြင်ရသည်—အရှုံးအနိမ့်နှင့် အကူအညီမဲ့မှု၏ ပုံရိပ်တည်း။

Verse 108

वेपमानान्‌ क्षितौ भीतान्‌ नैव कांश्रचिदमुज्चताम्‌ । नामुच्यत तयो: वक्षिन्निष्क्रान्त: शिबिराद्‌ बहि:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– “သူတို့သည် မြေပြင်ပေါ်တွင် တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့နေသော်လည်း တစ်ယောက်မျှ လွတ်ခွင့်မပေးခဲ့ကြ။ ထိုနှစ်ဦးထံမှလည်း မည်သူမျှ မလွတ်မြောက်နိုင်ခဲ့။ စခန်းမှ အပြင်ဘက်သို့ ထွက်လာပြီးနောက်လည်း အသက်ရှင်ကျန်သူမထားဘဲ သတ်ဖြတ်မှုကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ကြ၏။”

Verse 109

उनके यन्त्र और कवच गिर गये थे। वे बाल खोले, हाथ जोड़े, भयभीत हो थरथर काँपते हुए पृथ्वीपर खड़े थे, किंतु उन दोनोंने उनमेंसे किसीको भी जीवित नहीं छोड़ा। शिविरसे निकला हुआ कोई भी क्षत्रिय उन दोनोंके हाथसे जीवित नहीं छूट सका ।। कृपश्चैव महाराज हार्दिक्यश्चैव दुर्मति: । भूयश्वैव चिकीर्षन्तौ द्रोणपुत्रस्य तौ प्रियम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာရာဇာ၊ ကೃပနှင့် နှလုံးခက်သော ဟာရ္ဒိက്യ (ကೃတဝರ್ಮာ) တို့သည် စိတ်ကောက်ကွေ့၍ ထပ်မံ၍ ဒ್ರೋဏ၏သား အရှွတ္ထာမာန်ကို နှစ်သက်စေမည့်အရာကို ပြုရန် ဆုံးဖြတ်ကြ၏။ ထိုညအလှည့်ကျ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုတွင် လက်နက်မဲ့၊ ကာကွယ်ရေးမဲ့၊ ဆံပင်ဖြည်လျက်၊ လက်ပေါင်းစည်း၍ တောင်းပန်နေကာ ကြောက်ရွံ့၍ တုန်လှုပ်နေသော စစ်သူရဲတို့ကို မချမ်းသာမနားဘဲ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ စခန်းမှ ထွက်လာသော က္ଷတ္ရိယတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ထိုနှစ်ဦး၏ လက်မှ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ခြင်း မရှိခဲ့။

Verse 110

त्रिषु देशेषु ददतु: शिविरस्थ हुताशनम्‌ । महाराज! कृपाचार्य तथा दुर्बुद्धि कृतवर्मा दोनों ही द्रोणपुत्र अश्वत्थामाका अधिक-से- अधिक प्रिय करना चाहते थे; अतः उन्होंने उस शिविरमें तीन ओरसे आग लगा दी ।। १०९ न ! ततः प्रकाशे शिबिरे खड़्गेन पितृनन्दन:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာရာဇာ၊ ဒ್ರೋဏ၏သား အရှွတ္ထာမာန်ကို အလွန်ဆုံး နှစ်သက်စေလိုသဖြင့် ဆရာ ကೃပနှင့် အကြံမကောင်းသော ကೃတဝರ್ಮာ တို့သည် စခန်းကို သုံးဘက်မှ မီးရှို့ကြ၏။ ထို့နောက် မီးလောင်တောက်ပနေသော စခန်းအတွင်း၌ ဖခင်ကို ပျော်ရွှင်စေသော သားသည် ဓားကို ကိုင်လျက် ရှေ့သို့ တိုးဝင်သွား၏ (နောက်ကဗျာသို့ ဆက်လက်)။

Verse 111

कांश्रिदापततो वीरानपरांश्ैव धावत:

Sañjaya said: Some warriors were seen rushing forward to attack, while others were fleeing in panic—revealing how, in the chaos of night-war, courage and fear arise side by side and moral order collapses into confusion.

Verse 112

कांश्चिद्‌ योधान्‌ स खड्गेन मध्ये संछिद्य वीर्यवान्‌

Sañjaya said: The mighty warrior, cutting down some of the fighters with his sword in the midst of the fray, continued his ruthless work—an image of night-battle violence where valor is severed from restraint and the ethical order of war is eclipsed by slaughter.

Verse 113

प्रसुप्ताश्नैव विश्वस्ता: स्वसैन्यपरिवारिता: । वहाँ वे पांचाल वीर रणभूमिमें महान्‌ पराक्रम करके बहुत थक गये थे और अपने सैनिकोंसे घिरे हुए निश्चिन्त सो रहे थे,निनदद्धिर्भशायस्तैर्नराश्वद्विरदोत्तमै:

Sañjaya said: The Pāñcāla warriors, having grown weary after displaying great valor on the battlefield, lay asleep in trust and unguarded confidence, surrounded by their own troops. Around them the finest of men, horses, and elephants lay down, their presence filling the camp with the low, rumbling sounds of rest—an ominous calm in the midst of war, where vigilance is itself a form of dharma.

Verse 114

पतितैरभवत्‌ कीर्णा मेदिनी भरतर्षभ । भरतश्रेष्ठ! अत्यन्त घायल हो पृथ्वीपर गिरकर चिल्लाते हुए मनुष्यों, घोड़ों और बड़े- बड़े हाथियोंसे वहाँकी भूमि ढँक गयी थी ।। ११३ $ ।। मानुषाणां सहस्नरेषु हतेषु पतितेषु च

Sañjaya said: When thousands of men had been slain and had fallen, the earth was strewn with bodies—an image of war’s moral collapse, where the cost of adharma is measured not in victory but in the suffering and ruin spread across the battlefield.

Verse 115

सायुधान्‌ साज्रदान्‌ बाहून्‌ विचकर्त शिरांसि च

Sañjaya said: He hewed off arms that still held weapons, and he also severed heads—an image of ruthless slaughter that underscores how, in the darkness of the Sauptika episode, warfare slips into indiscriminate violence and the collapse of restraint.

Verse 116

पृष्ठच्छिन्नान्‌ पार्श्वच्छिन्नान्‌ शिरश्छिन्नांस्तथा परान्‌

Sañjaya said: “Some were cut down from behind, some were struck down at the side, and others had their heads severed as well.” The line underscores the ruthless, indiscriminate slaughter characteristic of the night-raid, highlighting the collapse of warrior-ethics and restraint in battle.

Verse 117

मध्यदेशे नरानन्यांश्रिच्छेदान्यांक्ष कर्णत:

Sañjaya said: In the central region, he caused the beheading of some men, and of others he cut off their ears—depicting the ruthless, indiscriminate violence that overtakes warriors when dharma collapses amid night-time slaughter.

Verse 118

एवं विचरतस्तस्य निधघ्नतः सुबहून्‌ नरान्‌

Sañjaya said: As he moved about in this manner, striking down, he slew very many men—an image of unchecked violence unfolding amid the night’s chaos, where the collapse of restraint and dharma turns the battlefield into a scene of mass slaughter.

Verse 119

किज्वित्प्राणैश्न पुरुषै्हतै श्चान्यी: सहस्रश:

Sanjaya said: Some were still clinging to life-breath, while others—thousands besides—had already been slain. The scene underscores the moral collapse of the night-raid: in war’s frenzy, the boundary between combat and helplessness is erased, and the cost is counted in lives extinguished and lives barely remaining.

Verse 120

यक्षरक्ष:समाकीर्णे रथाश्वद्धिपदारुणे

Sañjaya said: The scene was crowded with yakṣas and rākṣasas, and made dreadful by the trampling of chariots, horses, and elephants—an ominous vision of the battlefield’s moral collapse into nightmarish violence.

Verse 121

क्रुद्धेन द्रोणपुत्रेण संछन्ना: प्रापतन्‌ भुवि । यक्षों तथा राक्षसोंसे भरे हुए एवं रथों, घोड़ों और हाथियोंसे भयंकर दिखायी देनेवाले रणक्षेत्रमें कुपित हुए द्रोणपुत्रके हाथोंसे कटकर कितने ही क्षत्रिय पृथ्वीपर पड़े थे || १२० $ई || भ्रातृनन्ये पितृनन्ये पुत्रानन्ये विचुक्रुशु:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒြောဏ၏သား၏ ဒေါသကြောင့် အုပ်မိုးခံရသကဲ့သို့ လူအများသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားကြ၏။ အချို့က ညီအစ်ကိုတို့ကို ခေါ်အော်ကြပြီး၊ အချို့က ဖခင်တို့ကို၊ အချို့က သားတို့ကို ခေါ်အော်ကြ၏—သွေးသားဆက်နွယ်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသံများသည် သတ်ဖြတ်မှုအလယ်၌ ထွက်ပေါ်လာ၏။

Verse 122

केचिदूचुर्न तत्‌ क्लुद्धैर्धार्तराष्ट्र: कृतं रणे । यत्‌ कृतं नः प्रसुप्तानां रक्षोभि: क्रूरकर्मभि:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အချို့က “အဲဒီအမှုကို စစ်မြေပြင်ပေါ်မှာ ဒြဋ္ဌရာෂ္ဋ္ရ၏ သားများက ဒေါသထန်ထန်ဖြင့် တရားမျှတစွာ မလုပ်ခဲ့ကြ။ ငါတို့ အိပ်နေစဉ် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသည် ရက်စက်သော လုပ်ရပ်ရှိသည့် ရာක්ෂသတို့၏ အလုပ်ပင်” ဟု ဆိုကြ၏။

Verse 123

कुछ लोग भाइयोंको, कुछ पिताओंको और दूसरे लोग पुत्रोंको पुकार रहे थे। कुछ लोग कहने लगे--“भाइयो! रोषमें भरे हुए धृतराष्ट्रके पुत्रोंने भी रणभूमिमें हमारी वैसी दुर्गति नहीं की थी, जो आज इन क्रूरकर्मा राक्षसोंने हम सोये हुए लोगोंकी कर डाली है ।। असांनिध्याद्धि पार्थानामिदं न: कदनं कृतम्‌ न चासुरैर्न गन्धर्वर्न यक्षैर्न च राक्षसै:,“आज कुन्तीके पुत्र हमारे पास नहीं हैं, इसीलिये हमलोगोंका यह संहार किया गया है। कुन्तीपुत्र अर्जुनको तो असुर, गन्धर्व, यक्ष तथा राक्षस कोई भी नहीं जीत सकते; क्योंकि साक्षात्‌ श्रीकृष्ण उनके रक्षक हैं। वे ब्राह्मणभक्त, सत्यवादी, जितेन्द्रिय तथा सम्पूर्ण भूतोंपर दया करनेवाले हैं

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အချို့က ညီအစ်ကိုတို့ကို၊ အချို့က ဖခင်တို့ကို၊ အချို့က သားတို့ကို ခေါ်အော်ကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြ၏။ အချို့ကလည်း “ညီအစ်ကိုတို့ရေ! ဒြဋ္ဌရာෂ္ဋ္ရ၏ သားများသည် ဒေါသထန်ထန်ဖြစ်နေသော်လည်း စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် ယနေ့ ငါတို့ အိပ်နေစဉ် ဤရက်စက်သော ရာක්ෂသတို့ ပြုသကဲ့သို့ ငါတို့ကို ဤမျှ ပျက်စီးအောင် မလုပ်ခဲ့ကြ။ အမှန်တကယ် ဤသတ်ဖြတ်မှုသည် ပೃഥာ၏ သားများ (ပाण्डဝ) ငါတို့နှင့်အတူ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကုန္တီ၏သား အာర్జုနကို အသူရ၊ ဂန္ဓర్వ၊ ယက္ခ၊ ရာක්ෂသ မည်သူမျှ မအနိုင်ယူနိုင်၊ အကြောင်းမှာ ကృష్ణကိုယ်တိုင် သူ၏ ကာကွယ်ရှင်ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ သူသည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ရိုသေသူ၊ အမှန်စကားပြောသူ၊ ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်နိုင်သူ၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကရုဏာရှိသူ ဖြစ်သည်” ဟု အော်ဟစ်ကြ၏။

Verse 124

शक्यो विजेतुं कौन्तेयो गोप्ता यस्य जनार्दन: । ब्रह्मण्य: सत्यवाग दान्त: सर्वभूतानुकम्पक:,“आज कुन्तीके पुत्र हमारे पास नहीं हैं, इसीलिये हमलोगोंका यह संहार किया गया है। कुन्तीपुत्र अर्जुनको तो असुर, गन्धर्व, यक्ष तथा राक्षस कोई भी नहीं जीत सकते; क्योंकि साक्षात्‌ श्रीकृष्ण उनके रक्षक हैं। वे ब्राह्मणभक्त, सत्यवादी, जितेन्द्रिय तथा सम्पूर्ण भूतोंपर दया करनेवाले हैं

သဉ္ဇယက ပြောသည်– “ကုန္တီ၏သား (အာర్జုန) ကို အနိုင်ယူ၍ မရနိုင်၊ အကြောင်းမှာ ဇနာရ္ဒန (ကృష్ణ) ကိုယ်တိုင် သူ၏ ကာကွယ်ရှင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ရိုသေသူ၊ အမှန်စကားပြောသူ၊ ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်နိုင်သူ၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကရုဏာရှိသူ ဖြစ်သည်။”

Verse 125

न च सुप्तं प्रमत्तं वा न्यस्तशस्त्रं कृताउ्जलिम्‌ | धावन्तं मुक्तकेशं वा हन्ति पार्थो धनंजय:,“कुन्तीनन्दन अर्जुन सोये हुए, असावधान, शस्त्रहीन, हाथ जोड़े हुए, भागते हुए अथवा बाल खोलकर दीनता दिखाते हुए मनुष्यको कभी नहीं मारते हैं

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အာర్జုန (ပာရ္ထ၊ ဓနဉ္ဇယ၊ ကုန္တီ၏သား) သည် အိပ်နေသူ၊ သတိလက်လွတ်သူ၊ လက်နက်ချထားသူ၊ လက်အုပ်ချီ၍ တောင်းပန်နေသူ၊ ထွက်ပြေးနေသူ၊ သို့မဟုတ် ဆံပင်ဖြန့်ချ၍ အားနည်းမှုကို ပြသနေသူကို မထိုးမသတ်တတ်။

Verse 126

तदिदं नः कृतं घोर रक्षोभि: क्रूरकर्मभि: । इति लालप्यमाना: सम शेरते बहवो जना:,“आज क्र्रकर्मा राक्षसोंद्वारा हमारी यह भयंकर दुर्दशा की गयी है।” इस प्रकार विलाप करते हुए बहुत-से मनुष्य रणभूमिमें सो रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးဒုက္ခကို ကြမ်းတမ်းသော လုပ်ရပ်ရှိသည့် ရက္ခသများက ငါတို့အပေါ် သက်ရောက်စေခဲ့သည်» ဟု။ ထိုသို့ ငိုကြွေးညည်းတွားလျက် လူအများသည် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြန့်ကျဲအိပ်ပျော်နေကြ၏။

Verse 127

स्तनतां च मनुष्याणामपरेषां च कूजताम्‌ । ततो मुहूर्तात्‌ प्राशाम्यत्‌ स शब्दस्तुमुलो महान्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– လူအချို့၏ ညည်းညူသံများနှင့် အခြားသူတို့၏ အော်ဟစ်သံများ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ခဏအကြာတွင် ထိုကြီးမားသော ဆူညံသံသည် တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်သက်သွား၏။

Verse 128

तदनन्तर दो ही घड़ीमें कराहते और विलाप करते हुए मनुष्योंका वह भयंकर कोलाहल शान्त हो गया ।। शोणितव्यतिषिक्तायां वसुधायां च भूमिप । तद्रजस्तुमुलं घोर क्षणेनान्तरधीयत,राजन! खूनसे भीगी हुई पृथ्वीपर गिरकर वह भयानक धूल क्षणभरमें अदृश्य हो गयी

ထို့နောက် ဂဠဍီ နှစ်ခါမျှအတွင်း ညည်းညူငိုကြွေးနေသော လူတို့၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ဆူညံသံသည် ငြိမ်သက်သွား၏။ အရှင်မင်းကြီး၊ သွေးဖြင့် စိုစွတ်၍ လိမ်းကျံနေသော မြေပြင်ပေါ်၌ ထကြွလာသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဖုန်မှုန့်လှိုင်းသည် ခဏချင်းပင် ပျောက်ကွယ်သွားလေ၏။

Verse 129

स चेष्टमानानुद्धिग्नान्‌ निरुत्साहानू सहस्रश: । न्यपातयन्नरान्‌ क्रुद्ध: पशून्‌ पशुपतिर्यथा,जैसे प्रलयके समय क्रोधमें भरे हुए पशुपति रुद्र समस्त पशुओं (प्राणियों)-का संहार कर डालते हैं, उसी प्रकार कुपित हुए अभश्वत्थामाने ऐसे सहस्रों मनुष्योंको भी मार डाला, जो किसी प्रकार प्राण बचानेके प्रयत्नमें लगे हुए थे, एकदम घबराये हुए थे और सारा उत्साह खो बैठे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒေါသထန်လျက် သူသည် အသက်ကယ်ရန် ကြိုးစားနေကြသော၊ ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်၍ သတ္တိအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသော လူတို့ကို ထောင်ချီဖြင့် လှဲချသတ်ဖြတ်လေ၏။ ထိုသည်မှာ ကမ္ဘာပျက်ကာလ၌ ဒေါသဖြင့် ပြည့်နေသော ပသုပတိ (ရုဒ္ဒရ) သည် သက်ရှိအားလုံးကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ပင်။

Verse 130

अन्योन्यं सम्परिष्वज्य शयानान्‌ द्रवतो5परान्‌ | संलीनान्‌ युद्धयमानांश्व सर्वान्‌ द्रौणिरपोथयत्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အချို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဖက်တွယ်ကာ လဲလျောင်းနေကြ၏။ အချို့သည် ကြောက်လန့်ကာ ထွက်ပြေးကြ၏။ အချို့သည် ပုန်းအောင်းနေကြသော်လည်းကောင်း၊ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးစားနေကြသော်လည်းကောင်း—ဒြောဏ၏သား ဒြောဏိ (အရှွတ္ထာမန်) သည် ထိုသူတို့အားလုံးကို ချေမှုန်းသတ်ဖြတ်လေ၏။

Verse 131

कुछ लोग एक-दूसरेसे लिपटकर सो रहे थे, दूसरे भाग रहे थे, तीसरे छिप गये थे और चौथी श्रेणीके लोग जूझ रहे थे, उन सबको द्रोणकुमारने वहाँ मार गिराया ।। दहामाना हुताशेन वध्यमानाश्च तेन ते परस्परं तदा योधा अनयन्‌ यमसादनम्‌

Sañjaya narrates that, amid the night massacre, the warriors—some burning in the blaze, others being cut down by Droṇa’s son—were driven to Yama’s abode. In the chaos, men clung to one another in sleep, fled in panic, hid in fear, or fought back; yet all were struck down. The verse underscores the ethical collapse of warfare when violence turns indiscriminate, consuming the helpless along with the resisting.

Verse 132

एक ओर लोग आगसे जल रहे थे और दूसरी ओर अश्वत्थामाके हाथसे मारे जाते थे, ऐसी दशामें वे सब योद्धा स्वयं ही एक-दूसरेकी यमलोक भेजने लगे ।। तस्या रजन्यास्त्वर्धेन पाण्डवानां महद्‌ बलम्‌ | गमयामास राजेन्द्र द्रेणियमनिवेशनम्‌,राजेन्द्र! उस रातका आधा भाग बीतते-बीतते द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने पाण्डवोंकी उस विशाल सेनाको यमराजके घर भेज दिया

Sañjaya said: O king, before half of that night had passed, Droṇa’s son Aśvatthāman sent the great host of the Pāṇḍavas to the abode of Yama. In that terror, some were consumed by fire while others were cut down by Aśvatthāman’s hand, and the warriors—confused and desperate—ended up striking one another, hastening each other to death. The passage underscores the moral collapse that accompanies nocturnal slaughter: fear, darkness, and rage dissolve discernment, turning a battlefield into a scene of indiscriminate destruction.

Verse 133

निशाचराणां सत्त्वानां रात्रि: सा हर्षवर्धिनी । आसीजक्नरगजाश्चानां रौद्री क्षयकरी भूशम्‌,वह भयानक रात्रि निशाचर प्राणियोंका हर्ष बढ़ानेवाली थी और मनुष्यों, घोड़ों तथा हाथियोंके लिये अत्यन्त विनाशकारिणी सिद्ध हुई

Sañjaya said: That night, which delighted the nocturnal beings, became a night of terror—fierce and utterly destructive—for men, horses, and elephants. In the moral shadow of war, the same darkness that empowers one kind of life becomes the instrument of ruin for another.

Verse 134

तत्रादृश्यन्त रक्षांसि पिशाचाश्न पृथग्विधा: । खादन्तो नरमांसानि पिबन्त: शोणितानि च,वहाँ नाना प्रकारकी आकृतिवाले बहुत-से राक्षस और पिशाच मनुष्योंके मांस खाते और खून पीते दिखायी देते थे

Sañjaya said: There, many kinds of Rākṣasas and Piśācas were seen—devouring human flesh and drinking blood. The scene underscores the moral collapse that follows night-time slaughter: when dharma is abandoned, the battlefield becomes a haunt for inhuman forces and a spectacle of unchecked cruelty.

Verse 135

कराला: पिड़लाश्चैव शैलदन्ता रजस्वला: । जटिला दीर्घशड्खाश्न॒ पजचपादा महोदरा:,वे बड़े ही विकराल और पिंगलवर्णके थे। उनके दाँत पहाड़ों-जैसे जान पड़ते थे। वे सारे अंगोंमें धूल लपेटे और सिरपर जटा रखाये हुए थे। उनके माथेकी हड्डी बहुत बड़ी थी। उनके पाँच-पाँच पैर और बड़े-बड़े पेट थे

Sañjaya said: “They appeared exceedingly hideous and tawny in hue; their teeth looked like mountain-peaks. Smeared all over with dust and wearing matted locks, they bore long, prominent frontal bones; with five feet each and enormous bellies, they presented a terrifying, otherworldly sight.”

Verse 136

पश्चादड्गुलयो रूक्षा विरूपा भैरवस्वना: । घण्टाजालावसक्ताश्ष नीलकण्ठा विभीषणा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ကြမ်းတမ်းသော လက်ချောင်းများရှိ၍ ပုံပျက်ပန်းပျက်၊ ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံဆိုးများ ထွက်ပေါ်စေသော အမနုဿသတ္တဝါများ ပေါ်လာကြ၏။ ခေါင်းလောင်းအစုအဝေးများကို ချိတ်ဆွဲထားသကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ထားပြီး လည်ချောင်းမှာ အပြာရောင်အမှတ်ရှိကာ မြင်ရုံနှင့်ပင် ကြောက်လန့်ဖွယ် ဖြစ်၏။

Verse 137

सपुत्रदारा: सक्रूरा: सुदुर्दर्शा: सुनिर्घणा: । विविधानि च रूपाणि तत्रादृश्यन्त रक्षसाम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ ရက္ခသများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံကို မြင်ရ၏။ အချို့မှာ သားသမီးနှင့် ဇနီးမယားတို့ပါ အတူရှိကြပြီး၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ကာ မြင်ရခက်လောက်အောင် ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်၍ သနားကြင်နာမှုကင်းမဲ့ကြ၏။

Verse 138

उनकी अंगुलियाँ पीछेकी ओर थीं। वे रूखे, कुरूप और भयंकर गर्जना करनेवाले थे। बहुतोंने घंटोंकी मालाएँ पहन रखी थीं। उनके गलेमें नील चिह्न था। वे बड़े भयानक दिखायी देते थे। उनके स्त्री और पुत्र भी साथ ही थे। वे अत्यन्त क्रूर और निर्दय थे। उनकी ओर देखना भी बहुत कठिन था। वहाँ उन राक्षसोंके भाँति-भाँतिके रूप दृष्टिगोचर हो रहे थे।। पीत्वा च शोणितं हृष्टा: प्रानृत्यन्‌ गणशो<5परे । इदं परमिदं मेध्यमिदं स्वाद्धिति चाब्रुवन्‌,कोई रक्त पीकर हर्षसे खिल उठे थे। दूसरे अलग-अलग झुंड बनाकर नाच रहे थे। वे आपसमें कहते थे--“यह उत्तम है, यह पवित्र है और यह बहुत स्वादिष्ट है”

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့၏ လက်ချောင်းများသည် နောက်ဘက်သို့ ကွေ့နေကြ၏။ ကြမ်းတမ်း၍ ရုပ်ဆိုးကာ ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းဟောက်သံများ ထွက်ပေါ်စေကြသည်။ အများအပြားမှာ ခေါင်းလောင်းပန်းကုံးများကို ဆင်ယင်ထားကြပြီး လည်ချောင်းတွင် အပြာရောင်အမှတ်ရှိကာ အလွန်ကြောက်လန့်ဖွယ် မြင်ရ၏။ သူတို့၏ ဇနီးနှင့် သားသမီးတို့လည်း အတူရှိကြသည်။ အလွန်ရက်စက်၍ သနားကြင်နာမှုကင်းမဲ့သဖြင့် ကြည့်ရုံပင် ခက်ခဲ၏။ ထိုနေရာ၌ ရက္ခသတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံ ပေါ်ထွက်နေ၏။ သွေးကို သောက်ပြီး ဝမ်းမြောက်သွားသူများလည်း ရှိကြပြီး၊ အခြားသူများကတော့ အုပ်စုအုပ်စု ခွဲကာ ကခုန်နေကြ၏။ သူတို့က အချင်းချင်း “ဒါက အကောင်းဆုံးပဲ၊ ဒါက သန့်ရှင်းတယ်၊ ဒါက အရသာရှိတယ်” ဟု ဆိုကြ၏။

Verse 139

मेदोमज्जास्थिरक्तानां वसानां च भशाशिता: । परमांसानि खादन्त: क्रव्यादा मांसजीविन:,मेदा, मज्जा, हड्डी, रक्त और चर्बीका विशेष आहार करनेवाले मांसजीवी राक्षस एवं हिंसक जन्तु दूसरोंके मांस खा रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အသားစားသော ဘီလူးများနှင့် ရက်စက်သော တိရစ္ဆာန်များသည် အဆီ၊ အရိုးမြစ်၊ အရိုး၊ သွေးနှင့် အဆီပြန်တို့ကို အစာအဖြစ် စားသောက်သူများဖြစ်၍ လူ့အသား၏ အကောင်းဆုံး အပိုင်းများကို ကိုက်ဖြတ်စားသောက်နေကြ၏။

Verse 140

वसाश्रैवापरे पीत्वा पर्यधावन्‌ विकुक्षिका: । नानावक्त्रास्तथा रौद्रा: क्रव्यादा: पिशिताशना:,दूसरे कुक्षिरहित राक्षस चर्बियोंका पान करके चारों ओर दौड़ लगा रहे थे। कच्चा मांस खानेवाले उन भयंकर राक्षसोंके अनेक मुख थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အခြားသူများကတော့ ပုံပျက်ပန်းပျက်၊ ဝမ်းဗိုက်ကြီးသော ဘီလူးများဖြစ်၍ အဆီပြန်ကို သောက်ပြီးနောက် အရပ်ရပ်သို့ ပြေးလွှားကြ၏။ မျက်နှာများစွာရှိကာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်ပြီး အသားစိမ်းကို စားသောက်ကြ၏။

Verse 141

अयुतानि च तत्रासन्‌ प्रयुतान्यर्बुदानि च । रक्षसां घोररूपाणां महतां क्रूरकर्मणाम्‌,वहाँ उस महान्‌ जनसंहारमें तृप्त और आनन्दित हुए क्रूर कर्म करनेवाले घोर रूपधारी महाकाय राक्षसोंके कई दल थे। किसी दलमें दस हजार, किसीमें एक लाख और किसीमें एक अर्बुद (दस लाख) राक्षस थे। नरेश्वर! वहाँ और भी बहुत-से मांसभक्षी प्राणी एकत्र हो गये थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုနေရာ၌ မဟာသတ်ဖြတ်မှုကြီးအတွင်းတွင် ရုပ်သဏ္ဌာန်ကြောက်မက်ဖွယ် မဟာကာယ၊ အကျင့်ကြမ်းတမ်းသော ရာက္ခသများ၏ အုပ်စုများ ရှိနေ하였다။ အချို့မှာ သောင်းချီ၊ အချို့မှာ သိန်းချီ၊ အချို့မှာ «အရ္ဗုဒ» အရွယ်အစားအထိ များပြား하였다။ သွေးနှင့်အသားအပေါ်တွင် အားရဝမ်းမြောက်ကာ စုဝေးလာကြပြီး၊ ထိုဖျက်ဆီးမှုမြင်ကွင်းသို့ ဆွဲဆောင်ခံရသော အသားစားသတ္တဝါများစွာလည်း အတူတကွ ရောက်လာ하였다။

Verse 142

मुदितानां वितृप्तानां तस्मिन्‌ महति वैशसे । समेतानि बहून्यासन्‌ भूतानि च जनाधिप,वहाँ उस महान्‌ जनसंहारमें तृप्त और आनन्दित हुए क्रूर कर्म करनेवाले घोर रूपधारी महाकाय राक्षसोंके कई दल थे। किसी दलमें दस हजार, किसीमें एक लाख और किसीमें एक अर्बुद (दस लाख) राक्षस थे। नरेश्वर! वहाँ और भी बहुत-से मांसभक्षी प्राणी एकत्र हो गये थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို လူတို့၏အရှင်၊ ထိုမဟာသတ်ဖြတ်မှုကြီးအတွင်း၌ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော သတ္တဝါအုပ်စုများစွာ စုဝေးလာကြသည်။ သူတို့သည် ဝမ်းမြောက်လှုပ်ရှား၍ အားရပြည့်ဝကာ၊ သွေးမြေ့သောပွဲတော်တစ်ရပ်သို့ လာသကဲ့သို့ ထိုအကြမ်းဖက်မှုသို့ ဆွဲဆောင်ခံရကြ၏။ ဤအပိုဒ်သည် စစ်၏အကျင့်ဆိုးကို ထင်ရှားစေသည်—လူသေဆုံးခြင်းဖြင့် အကြမ်းဖက်မှု မပြီးဆုံးဘဲ၊ ဒုက္ခကို နှစ်သက်သော မုဆိုးဆန်သည့် အင်အားများကို ဆွဲခေါ်လာသည့် အစာအိမ်တောင်းဆိုမှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။

Verse 143

प्रत्यूषकाले शिबिरात्‌ प्रतिगन्तुमियेष सः । नृशोणितावसिक्तस्य द्रौणेरासीदसित्सरु:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—မိုးလင်းချိန်၌ သူသည် စခန်းမှ ပြန်ထွက်လို၏။ သို့သော် ဒ్రோဏ၏သား၏ ဓားသည် မှောင်မိုက်နေပြီး—လူသွေးဖြင့် လိမ်းကျန်နေသော ဓားသွားက—ညအတွင်း အကြမ်းဖက်မှု၏ ဆိုးရွားသောအကျိုးဆက်နှင့် ထိုသတ်ဖြတ်မှုကပ်လျက်နေသော အပြစ်အနာတရကို ပြသနေ하였다။

Verse 144

दुर्गमां पदवीं गत्वा विरराज जनक्षये

လမ်းကြမ်း၍ ဖြတ်ကျော်ရန်ခက်ခဲသော လမ်းကြောင်းတစ်ခုသို့ ရောက်သော်၊ လူတို့၏ ပျက်စီးသတ်ဖြတ်မှုအလယ်၌ သူသည် ထင်ရှားတောက်ပနေ하였다—စစ်ဘေးအပျက်အစီးကြားတွင် အသက်များ ပျောက်ကွယ်သွားရာကို မြင်သာစေသကဲ့သို့။

Verse 145

यथाप्रतिज्ञं तत्‌ कर्म कृत्वा द्रौणायनि: प्रभो

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို အရှင်၊ မိမိကတိအတိုင်း တိတိကျကျ ထိုအမှုကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဒ్రೋဏ၏သားသည် မိမိ၏ ကြမ်းတမ်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေ하였다။ ဤသည်မှာ စစ်တွင်းဒေါသနှင့် ချည်နှောင်ထားသော ကတိကဝတ်တစ်ရပ်သည် လူကို ပြန်မလှည့်နိုင်သော အမှားကြီးသို့ မောင်းနှင်နိုင်ကြောင်းကို ပြသသည်။

Verse 146

प्राबोधयत पादेन शयनस्थं महीपते । भूपाल! अअभश्वत्थामाने निश्चिन्त एवं निर्भय होकर शय्यापर सोये हुए महामनस्वी धृष्टद्युम्मको पैरसे ठोकर मारकर जगाया,यथैव संसुप्तजने शिबिरे प्राविशन्निशि

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ အရှွတ္ထာမာသည် စိတ်ပူပန်မှုကင်း၍ ကြောက်ရွံ့မှုမရှိဘဲ အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်နေသော စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သည့် ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နကို ခြေဖြင့် ထိုးနှိုးခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူပင် လူအများ အိပ်ပျော်နေစဉ် ညအခါ စခန်းအတွင်းကို လှည့်လည်ဝင်ရောက်ကာ မိမိ၏ ကြမ်းတမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

Verse 147

निष्क्रम्य शिबिरात्‌ तस्मात्‌ ताभ्यां संगम्य वीर्यवान्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုစခန်းမှ ထွက်ခွာပြီးနောက် အားမာန်ပြည့်ဝသော သူရဲကောင်းသည် ထိုနှစ်ဦးနှင့် တွေ့ဆုံ하였다။

Verse 148

तावथाचख्यतुस्तस्मै प्रियं प्रियकरी तदा

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ထိုအချိန်တွင် သူတို့သည် သူ့ကို စိတ်နှစ်သက်စေမည့် သတင်းစကားများကို တင်ပြကြ၏—သူ့စိတ်ကြိုက် ဖြစ်အောင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

Verse 149

प्रीत्या चोच्चैरुदक्रोशंस्तथैवास्फोटयंस्तलान्‌,फिर तो वे तीनों प्रसन्नताके मारे उच्चस्वरसे गर्जने और ताल ठोकने लगे। इस प्रकार वह रात्रि उस जन-संहारकी वेलामें असावधान होकर सोये हुए सोमकोंके लिये अत्यन्त भयंकर सिद्ध हुई

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဝမ်းမြောက်လွန်ကဲ၍ သူတို့သည် အသံမြင့်စွာ အော်ဟစ်ကြပြီး လက်ခုပ်တီးကြ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုညသည်—သတ်ဖြတ်မှု၏ အချိန်တော်တော်တည်း—အိပ်ပျော်၍ မသတိမပြုသော သောမကတို့အတွက် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာ하였다။

Verse 150

एवंविधा हि सा रात्रि: सोमकानां जनक्षये । प्रसुप्तानां प्रमत्तानामासीत्‌ सुभूशदारुणा,फिर तो वे तीनों प्रसन्नताके मारे उच्चस्वरसे गर्जने और ताल ठोकने लगे। इस प्रकार वह रात्रि उस जन-संहारकी वेलामें असावधान होकर सोये हुए सोमकोंके लिये अत्यन्त भयंकर सिद्ध हुई

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုညသည် အမှန်တကယ် ထိုသို့သောည ဖြစ်၏။ သောမကတို့၏ လူသေဆုံးမှုကြီးမားရာတွင် အိပ်ပျော်၍ ပေါ့လျော့နေသူတို့အတွက် အလွန်အမင်း ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာ하였다။

Verse 151

असंशयं हि कालस्य पर्यायो दुरतिक्रम: । तादृशा निहता यत्र कृत्वास्माकं जनक्षयम्‌,राजन! इसमें संशय नहीं कि कालकी गतिका उल्लंघन करना अत्यन्त कठिन है। जहाँ हमारे पक्षके लोगोंका संहार करके विजयको प्राप्त हुए वैसे-वैसे वीर मार डाले गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ «ကာလ၏ လှည့်ပတ်သွားလာမှုကို ကျော်လွန်ရန် အလွန်ခက်ခဲသည်မှာ သံသယမရှိ။ အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာတည်းမှာပင် ငါတို့ဘက်သားတို့ကို သတ်ဖြတ်ကာ အောင်ပွဲရယူခဲ့သော ထိုတန်ခိုးကြီး စစ်သူရဲကောင်းများကိုယ်တိုင် ပြန်လည် ထိုးနှက်ခံကာ ကျဆုံးသွားကြသည်။»

Verse 152

धृतराष्ट उवाच प्रागेव सुमहत्‌ कर्म द्रौणिरेतन्महारथ: । नाकरोदीदृशं कस्मान्मत्पुत्रविजये धृत:,राजा धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! अश्वत्थामा तो मेरे पुत्रको विजय दिलानेका दृढ़ निश्चय कर चुका था। फिर उस महारथी वीरने पहले ही ऐसा महान्‌ पराक्रम क्‍यों नहीं किया?

ဓృతရာෂ္ဌရက မေးသည်။ «သဉ္ဇယ၊ ဒ್ರೋဏ၏သား အရှွတ္ထာမာ မဟာရထီသည် ငါ့သားတို့ အောင်ပွဲရစေရန် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ထားပြီးသားမဟုတ်လော။ ထိုမဟာရထီသူရဲကောင်းသည် အဘယ်ကြောင့် အစကတည်းက ဤမျှကြီးမားသော စွမ်းရည်ကို မပြသခဲ့သနည်း?»

Verse 153

अथ कम्माद्धते क्षुद्रे कर्मेंदे कृतवानसौ । द्रोणपुत्रो महात्मा स तन्मे शंसितुमहसि,जब दुर्योधन मार डाला गया, तब उस महामनस्वी द्रोणपुत्रने ऐसा नीच कर्म क्‍यों किया? यह सब मुझे बताओ

ဓृतရာෂ္ဌရက ပြောသည်။ «ဒုర్యೋಧန ကျဆုံးပြီးနောက်၊ မြင့်မြတ်သောစိတ်ရှိသည့် ဒ್ರೋဏ၏သားသည် အဘယ်ကြောင့် နိမ့်ကျသောစိတ်ကူးကြောင့် ထိုကဲ့သို့ အောက်တန်းကျသော အမှုကို ကျူးလွန်ခဲ့သနည်း။ ငါ့အား အပြည့်အစုံ ပြောပြလော့။»

Verse 154

संजय उवाच तेषां नूनं भयान्नासौ कृतवान्‌ कुरुनन्दन । असांनिध्याद्धि पार्थानां केशवस्य च धीमत:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ «ကူရုတို့၏ အားရစရာအိုမင်းသား၊ သူသည် သူတို့ကို ကြောက်၍ မလုပ်ခဲ့သည်။ ပाण्डဝတို့ မရှိကြသကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာရှိ ကေသဝလည်း မရှိခဲ့သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။»

Verse 155

को हि तेषां समक्ष तान्‌ हन्यादपि मरुत्पति:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ «သူတို့၏ မျက်မှောက်တွင်ပင် သူတို့ကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်နိုင်သူ မည်သူရှိမည်နည်း—မရုတ်ပတိ (အိန္ဒြာ) ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေကာမူ?»

Verse 156

अभ्यजानादमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम्‌ | अमेय आत्मबलसे सम्पन्न रणदुर्मद धृष्टद्युम्न उसके पैर लगते ही जाग उठा और जागते ही उसने महारथी द्रोणपुत्रको पहचान लिया,एतदीदृशकं वृत्तं राजन्‌ सुप्तजने विभो । उन पाण्डव आदिके समक्ष कौन उन्हें मार सकता था? साक्षात्‌ देवराज इन्द्र भी उस दशामें उनका कुछ नहीं बिगाड़ सकते थे। प्रभो! नरेश्वर! उस रात्रिमें सब लोगोंके सो जानेपर यह इस प्रकारकी घटना घटित हुई ।। ततो जनक्षयं कृत्वा पाण्डवानां महात्ययम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ မတိုင်းတာနိုင်သော စိတ်ဓာတ်ရှိသူ ဓೃဋ္ဌဒျုမ್ನသည် သူ၏ခြေကို ထိမိသည့်အခါ ချက်ချင်းနိုးထလာပြီး နိုးလာသည်နှင့် တိုက်ရထားသူရဲကောင်းကြီး ဒ್ರೋဏ၏သား (အရှ္ဝတ္ထာမာ) ကို ချက်ချင်းသိမြင်လိုက်သည်။ စစ်ပွဲ၌ ရက်စက်ကြမ်းတမ်း၍ စစ်မောဟကြီးကာ ကိုယ်တိုင်၏ အင်အားမတိုင်းတာနိုင်သကဲ့သို့ ပြည့်စုံသူဖြစ်၏။ အို မင်းကြီး၊ အို အာဏာကြီးရှင်—လူအများ အိပ်ပျော်နေစဉ် ဤသို့သော အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် တကယ်တမ်း နတ်ဘုရင် အိန္ဒြာတော်တိုင်ပင် သူတို့ကို မတားဆီးနိုင်ခဲ့လေ။ ထို့ကြောင့် အို အရှင်နရေရှင်—ယင်းညတွင် လူအားလုံး အိပ်ပျော်သွားပြီးနောက် ဤကြောက်မက်ဖွယ် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် လူသတ်ပွဲကြီးကို ပြုလုပ်ကာ ပाण्डဝတို့အတွက် မဟာကပ်ဘေးကို ဖြစ်စေ하였다။

Verse 157

दिष्टया दिष्टयैव चान्योन्यं समेत्योचुर्महारथा: । उस समय पाण्डवोंके लिये महान्‌ विनाशकारी जनसंहार करके वे तीनों महारथी जब परस्पर मिले, तब आपसमें कहने लगे--'“बड़े सौभाग्यसे यह कार्य सिद्ध हुआ है ।। पर्यष्वजत्‌ ततो द्रौणिस्ताभ्यां सम्प्रतिनन्दित:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ “ကံကောင်းပေစွ! ကံကောင်းပေစွ!” ဟု မဟာရထသူရဲကောင်းတို့သည် အချင်းချင်း တွေ့ဆုံသည့်အခါ အော်ဟစ်ကြ၏။ ထိုအချိန်၌ ပाण्डဝတို့အပေါ် မဟာပျက်စီးစေသော လူသတ်ပွဲကြီးကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် မဟာရထသုံးဦးသည် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ကာ “ကံကောင်းကြီးစွာဖြင့် ဤအမှု ပြီးမြောက်လေပြီ” ဟု အချင်းချင်း ပြောကြသည်။ ထို့နောက် ဒြောဏိ (အရှ္ဝတ္ထာမာ) သည် အခြားနှစ်ဦး၏ နွေးထွေးသော ချီးကျူးဂုဏ်ပြုမှုကို ခံယူကာ သူတို့ကို ဖက်လှုပ်ခဲ့သည်။

Verse 158

इदं हर्षात्‌ तु सुमहदाददे वाक्यमुत्तमम्‌ । तदनन्तर उन दोनोंका अभिनन्दन स्वीकार करके द्रोणपुत्रने उन्हें हृदयसे लगाया और बड़े हर्षसे यह महत्त्वपूर्ण उत्तम वचन मुँहसे निकाला-- ।। १५७ $ ।। पज्चाला निहताः: सर्वे द्रौपदेयाश्व॒ सर्वशः

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူတို့နှစ်ဦး၏ ချီးကျူးအပ်နှံမှုကို လက်ခံပြီးနောက် ဒြောဏ၏သားသည် သူတို့ကို နှလုံးသားဖြင့် ဖက်လှုပ်ကာ အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ ဤအရေးကြီးသော စကားကို ဆိုလေသည်—“ပാഉဉ္စාලတို့အားလုံးကို သတ်ပြီးပြီ၊ ဒြೌပဒီ၏ သားတို့လည်း အားလုံး—တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မကျန်” ဟု။

Verse 159

सोमका मत्स्यशेषाश्न सर्वे विनिहता मया । 'सारे पांचाल, द्रौपदीके सभी पुत्र, सोमकवंशी क्षत्रिय तथा मत्स्य देशके अवशिष्ट सैनिक ये सभी मेरे हाथसे मारे गये || १५८ ई ।। इदानीं कृतकृत्या: सम याम तत्रैव मा चिरम्‌ | यदि जीवति नो राजा तस्मै शंसमहे वयम्‌,“इस समय हम कृतकृत्य हो गये। अब हमें शीघ्र वहीं चलना चाहिये। यदि हमारे राजा दुर्योधन जीवित हों तो हम उन्हें भी यह समाचार कह सुनावें"

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ “ဆိုမကတို့နှင့် မတ်စျဒေသမှ ကျန်ရစ်သော စစ်သည်တို့—အားလုံးကို ငါသတ်ပြီးပြီ။ ယခု ငါတို့ အလုပ်ပြီးမြောက်ပြီ; မနှောင့်နှေးဘဲ ချက်ချင်း အဲဒီနေရာသို့ ပြန်သွားကြစို့။ ငါတို့ဘုရင် ဒုရ്യောဓန အသက်ရှင်နေသေးလျှင် ဤသတင်းကို သူ့ထံ တင်ပြကြမည်” ဟု။

Verse 163

केशेष्वालभ्य पाणि भ्यां निष्पिपेष महीतले । अब वह शगय्यासे उठनेकी चेष्टा करने लगा। इतनेहीमें महाबली अभ्वत्थामाने दोनों हाथसे उसके बाल पकड़कर पृथ्वीपर पटक दिया और वहाँ अच्छी तरह रगड़ा

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အရှ္ဝတ္ထာမာသည် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် သူ၏ဆံပင်ကို ဆွဲကိုင်ကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ဖိကြိတ်လေသည်။

Verse 176

निद्रया चैव पाउचाल्यो नाशकच्चेष्टितुं तदा । भारत! धृष्टद्युम्न भय और निद्रासे दबा हुआ था। उस अवस्थामें जब अश्वत्थामाने उसे जोरसे पटककर रगड़ना आरम्भ किया, तब उससे कोई भी चेष्टा करते न बना

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အိပ်ငိုက်ခြင်းက ဖုံးလွှမ်းထားသဖြင့် ပာဉ္စာလ မင်းသားသည် ထိုအခိုက်အတန့်တွင် မည်သို့မျှ မလုပ်နိုင်ခဲ့။ အို ဘာရတ၊ ဓೃṣṭဒျုမ္နသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် အိပ်ငိုက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖိနှိပ်ခံနေရသဖြင့် အရှွတ္ထာမာက ဖမ်းဆွဲ၍ အင်အားကြီးစွာ ပစ်ချကာ နင်းနှိပ်ကြိတ်ခွဲစဉ် မည်သို့မျှ တုံ့ပြန်အားထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့။

Verse 186

नदन्तं विस्फुरन्तं च पशुमारममारयत्‌ । राजन! उसने पैरसे उसकी छाती और गला दोनोंको दबा दिया और उसे पशुकी तरह मारना आरम्भ किया। वह बेचारा चीखता और छटपटाता रह गया

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဟိန်းဟောက်၍ တုန်ခါကွေးကောက်နေသော်လည်း သူ့ကို တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ သတ်ပစ်လိုက်သည်။ အို မင်းကြီး၊ ရင်ဘတ်နှင့် လည်ချောင်းပေါ်ကို ခြေဖြင့် ဖိနှိပ်ကာ တိရစ္ဆာန်သတ်သကဲ့သို့ သတ်ရန် စတင်ခဲ့သည်။ အကံဆိုးသူသည် အော်ဟစ်၍ နာကျင်စွာ လူးလှိမ့်တုန်ခါနေရုံသာ ဖြစ်သည်။

Verse 223

तस्माच्छस्त्रेण निधन न त्वमर्हसि दुर्मते । उसकी उस अस्पष्ट वाणीको सुनकर द्रोणपुत्रने कहा--'रे कुलकलंक! अपने आचार्यकी हत्या करनेवाले लोगोंके लिये पुण्यलोक नहीं है; अतः दुर्मते! तू शस्त्रके द्वारा मारे जानेके योग्य नहीं है”

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့ကြောင့် မကောင်းစိတ်ရှိသူ၊ သင်သည် လက်နက်ဖြင့် သေခြင်းကို မထိုက်တန်။ မရှင်းလင်းသော စကားကို ကြားပြီးနောက် ဒ್ರೋဏ၏သားက ပြောသည်—“အို မျိုးရိုးအရှက်တင်သူ၊ မိမိ၏ အာචာရျကို သတ်သောသူတို့အတွက် ကုသိုလ်လောက မရှိ။ ထို့ကြောင့် မကောင်းစိတ်ရှိသူ၊ သင်သည် လက်နက်ဖြင့် သတ်ခံရရန် မထိုက်တန်” ဟု။

Verse 246

अबुध्यन्त महाराज स्त्रियो ये चास्य रक्षिण: । महाराज! उस समय मारे जाते हुए वीर धृष्टद्युम्नके आर्तनादसे उस शिविरकी स्त्रियाँ तथा सारे रक्षक जाग उठे

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာမင်းကြီး၊ ထိုအချိန်တွင် သတ်ဖြတ်ခံနေရသော သူရဲကောင်း ဓೃṣṭဒျုမ္န၏ အော်ဟစ်သံကြောင့် စခန်းရှိ မိန်းမများနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ အားလုံး နိုးထလာကြသည်။

Verse 256

भूतमेवाध्यवस्यन्तो न सम प्रव्याहरन्‌ भयात्‌ । उन्होंने उस अलौकिक पराक्रमी पुरुषको धृष्टद्युम्नपर प्रहार करते देख उसे कोई भूत ही समझा; इसीलिये भयके मारे वे कुछ बोल न सके

သဉ္ဇယက ပြောသည်—သူ့ကို သရဲသဘောတရားတစ်ခုသာဟု ယူဆသဖြင့် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် စကားတစ်ခွန်းတည်းကိုပင် သေချာစွာ မပြောနိုင်ကြ။ ထိုလောကလွန် အင်အားကြီးသော ယောကျာ်းက ဓೃṣṭဒျုမ္နကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်နေသည်ကို မြင်ပြီးနောက် သူတို့သည် သူ့ကို သရဲတစ်ကောင်ဟု ထင်ကာ ကြောက်လန့်၍ နှုတ်ဆိတ်သွားကြသည်။

Verse 273

रथेन शिबिरं प्रायाज्जिघांसुर्द्धिषतो बली | राजन! इस उपायसे धृष्टद्युम्मको यमलोक भेजकर तेजस्वी अश्वत्थामा उसके खेमेसे बाहर निकला और सुन्दर दिखायी देनेवाले अपने रथके पास आकर उसपर सवार हो गया। इसके बाद वह बलवान वीर अन्य शत्रुओंको मार डालनेकी इच्छा रखकर अपनी गर्जनासे सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करता हुआ रथके द्वारा प्रत्येक शिविरपर आक्रमण करने लगा

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ဤအကြံအစည်ဖြင့် ဒೃಷ್ಟဒျုမ္နကို ယမလောကသို့ ပို့ဆောင်ပြီးနောက် တောက်ပသော အရှွတ္ထာမာသည် ထိုတဲမှ ထွက်လာကာ မိမိ၏ လှပသော ရထားအနီးသို့ သွား၍ ရထားပေါ်တက်စီး하였다။ ထို့နောက် ကျန်ရှိသေးသော ရန်သူတို့ကို သတ်လိုသည့် စိတ်ဓာတ်မလျော့သေးသော အင်အားကြီးသူရဲကောင်းသည် မိမိ၏ ဟိန်းဟောက်သံဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာကို တုန်လှုပ်စေကာ ရထားဖြင့် စခန်းတစ်ခုချင်းစီကို အလှည့်ကျ တိုက်ခိုက်လေ၏။

Verse 283

सहितै रक्षिश्रि: सर्वे: प्राणेदुर्योषितस्तदा । महारथी द्रोणपुत्रके वहाँसे हट जानेपर एकत्र हुए सम्पूर्ण रक्षकोंसहित धृष्टद्युम्नकी रानियाँ फ़ूट-फ़ूटकर रोने लगीं

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ မိန်းမတို့သည် ကာကွယ်သူအားလုံးနှင့်အတူ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းကြောင့် မထိန်းနိုင်အောင် ဖြစ်ကြသည်။ မဟာရထားစစ်သည် ဒ్రోဏ၏သားသည် ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ၊ ဒೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ မိဖုရားများသည် ကာကွယ်သူအစုအဝေးအပြည့်နှင့် စုဝေးကာ မျက်ရည်ပေါက်ပေါက်ကျ၍ အော်ဟစ်ငိုကြွေးလေ၏။

Verse 296

व्याक्रोशन्‌ क्षत्रिया: सर्वे धृष्टद्युम्नस्य भारत । भरतनन्दन! अपने राजाको मारा गया देख धूृष्टद्युम्नकी सेनाके सारे क्षत्रिय अत्यन्त शोकमें मग्न हो आर्तस्वरसे विलाप करने लगे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတ၊ ဒೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ စစ်တပ်ထဲရှိ က္ෂတ္တရိယအားလုံးသည် မိမိတို့၏ ဘုရင် သတ်ခံရသည်ကို မြင်လျှင် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးကြ၏။ အို ဘာရတမျိုး၏ ဂုဏ်ရည်၊ သူတို့သည် အော်ဟစ်ကာ နာကျင်သောအသံဖြင့် ငိုကြွေးလေ၏။

Verse 306

क्षिप्रं च समनहान्त किमेतदिति चाब्रुवन्‌ । स्त्रियोंके रोनेकी आवाज सुनकर आस-पासके सारे क्षत्रियशिरोमणि वीर तुरंत कवच बाँधकर तैयार हो गये और बोले--'अरे! यह क्या हुआ?”

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မိန်းမတို့၏ ငိုကြွေးသံကို ကြားသဖြင့် အနီးအနားရှိ က္ෂတ္တရိယသူရဲကောင်းအထွတ်အထိပ်တို့သည် ချက်ချင်း ကာဝတ်ကို ချည်နှောင်ဝတ်ဆင်ကာ အဆင်သင့်ဖြစ်ကြပြီး “ဟေ့—ဘာဖြစ်တာလဲ၊ ဒါဘာလဲ” ဟု ထိတ်လန့်စွာ မေးကြ၏။

Verse 323

हत्वा पाज्चालराजानं रथमारुह्म तिष्ठति । राजन! वे सारी स्त्रियाँ अश्वत्थामाको देखकर बहुत डर गयी थीं; अतः दीन कण्ठसे बोलीं--'अरे! जल्दी दौड़ो! जल्दी दौड़ो! हमारी समझमें नहीं आता कि यह कोई राक्षस है या मनुष्य। देखो, यह पांचालराजकी हत्या करके रथपर चढ़कर खड़ा है”

သဉ္ဇယက ပြောသည်– “ပဉ္စာလဘုရင်ကို သတ်ပြီးနောက် သူသည် ရထားပေါ်တက်ကာ ထိုနေရာတွင် ရပ်နေသည်။” အရှင်မင်းကြီး၊ အရှွတ္ထာမာကို မြင်သောအခါ မိန်းမတို့အားလုံးသည် အလွန်ကြောက်ရွံ့သွားကြ၍ သနားဖွယ် အသံပျော့ပျော့ဖြင့် “ပြေးကြ—မြန်မြန်ပြေးကြ! ဒါဟာ ရက္ခသလား လူလား မခွဲနိုင်ဘူး။ ကြည့်ပါ—ပဉ္စာလဘုရင်ကို သတ်ပြီး ရထားပေါ်မှာ ရပ်နေတယ်” ဟု အော်ကြ၏။

Verse 336

स तानापततः: सर्वान्‌ रुद्रास्त्रेण व्यपोथयत्‌ । तब जन श्रेष्ठ योद्धाओंने सहसा पहुँचकर अभश्वत्थामाको चारों ओरसे घेर लिया; परंतु अश्व॒त्थामाने पास आते ही उन सबको रुद्रास्त्रसे मार गिराया

သဉ္ဇယက ပြောသည်—သူ့ထံသို့ စစ်သူရဲတို့ အားလုံး တပြိုင်နက်တည်း တိုးဝင်လာကြသော် အရှွတ္ထာမာသည် ရုဒြာအာஸ္တရ (Rudrāstra) ဖြင့် ထိုးနှက်ကာ သူတို့ကို အကုန်လုံး လဲကျစေ하였다။ ညအချိန် စစ်ပွဲ၏ ကြမ်းတမ်းမှုသည် ဤနေရာတွင် ပိုမိုမြင့်တက်လာသည်—နီးကပ်စွာ ဝိုင်းရံခံရသော်လည်း သည်းခံမှုမရှိဘဲ တန်ခိုးတော်လက်နက်ဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ လူ့တိုက်ခိုက်မှုကို မဟာဘေးအန္တရာယ်နှင့် ဓမ္မအရ အလွန်ခက်ခဲသော သတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။

Verse 346

अपश्यच्छयने सुप्तमुत्तमौजसमन्तिके । इस प्रकार धृष्टद्युम्म और उसके सेवकोंका वध करके अभश्व॒त्थामाने निकटके ही खेमेमें पलंगपर सोये हुए उत्तमौजाको देखा

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဓೃಷ್ಟದ್ಯုမ္နနှင့် သူ၏ အစေခံတို့ကို သတ်ပြီးနောက် အရှွတ္ထာမာသည် အနီးရှိ တဲတစ်လုံးအတွင်း အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ပျော်နေသော ဥတ္တမောဇာကို မြင်하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ညအချိန် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှု၏ ဓမ္မပျက်စီးမှုကို ထင်ရှားစေသည်—သူရဲကောင်းသည် မျက်နှာချင်းဆိုင် စစ်တလင်းတွင် မတွေ့ရဘဲ အိပ်ပျော်နေသည့် အကာအကွယ်မဲ့ အနေအထားတွင် တွေ့ရသဖြင့် အောင်ပွဲသည် ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော ဒွဲလ်မဟုတ်ဘဲ သတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။

Verse 363

गदामुद्यम्य वेगेन हृदि द्रौणिमताडयत्‌ । उत्तमौजाको राक्षसद्वारा मारा गया समझकर युधामन्यु भी वहाँ आ पहुँचा। उसने बड़े वेगसे गदा उठाकर अश्वत्थामाकी छातीमें प्रहार किया

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဥတ္တမောဇာကို တံခါးဝရှိ ရက္ခသာက သတ်လိုက်သည်ဟု ယုံကြည်ကာ ယုဓာမန်ယူလည်း ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။ သူသည် အရှိန်ကြီးစွာဖြင့် ဂဒါကို မြှောက်ကာ ဒ್ರೋဏ၏သား (အရှွတ္ထာမာ) ၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးနှက်하였다။ ဤအပိုင်းသည် ညစစ်၏ အလွန်အမင်း ရှုပ်ထွေးမှုကို ဖော်ပြသည်—ဝမ်းနည်းမှုနှင့် အထင်မှားမှုတို့က စဉ်းစားချင့်ချိန်သော ဓမ္မတရားမဟုတ်ဘဲ ချက်ချင်း ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုကို မောင်းနှင်စေသည်။

Verse 373

विस्फुरन्तं च पशुवत्‌ तथैवैनममारयत्‌ | अश्वत्थामाने झपटकर उसे पकड़ लिया और पृथ्वीपर दे मारा। वह उसके चंगुलसे छूटनेके लिये बहुतेरा हाथ-पैर मारता रहा; किंतु अश्वत्थामाने उसे भी पशुकी तरह गला घोंटकर मार डाला

သဉ္ဇယက ပြောသည်—“သူသည် တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ လှုပ်ရှားကာ ရုန်းကန်နေသော်လည်း အရှွတ္ထာမာက ထိုသူကို သတ်လိုက်သည်။ ရုတ်တရက် ခုန်ဝင်ကာ ဖမ်းဆီးပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချလိုက်သည်။ ထိုသူသည် လွတ်မြောက်ရန် လက်ခြေများဖြင့် အပြင်းအထန် ရုန်းကန်သော်လည်း အရှွတ္ထာမာက တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ လည်ပင်းညှစ်ကာ သတ်ပစ်하였다။” ဤကဗျာပိုဒ်သည် ညအချိန် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်သူရဲတို့ကို ဖျက်ဆီးသည့် ကြမ်းတမ်းမှုနှင့် လူသားဆန်မှု ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကို ထင်ရှားစေသည်—ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မသည် ဒေါသနှင့် လက်စားချေမှုအောက်တွင် မျက်နှာဖုံးခံရသည်။

Verse 493

शिलीमुखै: शिखण्डी च द्रोणपुत्रं समार्दयन्‌ । उन्होंने निर्भय-से होकर अश्वत्थामापर बाण-समूहोंकी वर्षा आरम्भ कर दी। तदनन्तर वह कोलाहल सुनकर वीर प्रभद्रकगण जाग उठे। शिखण्डी भी उनके साथ हो लिया। उन सबने द्रोणपुत्रको पीड़ा देना आरम्भ किया

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ရှီခဏ္ဍီသည် ချွန်ထက်သော မြှားများဖြင့် ဒ್ರೋဏ၏သား (အရှွတ္ထာမာ) ကို ထိုးနှက်ကာ အပြင်းအထန် ဖိအားပေး하였다။ မကြောက်မရွံ့ဘဲ မြှားတန်းများကို မိုးရွာသကဲ့သို့ ဆက်တိုက် ပစ်လွှတ်하였다။ ထိုအော်ဟစ်သံကို ကြားသဖြင့် ရဲရင့်သော ပရဘဒ္ရက စစ်သူရဲအုပ်စုတို့ နိုးထလာကာ လှုပ်ရှားကြပြီး၊ ရှီခဏ္ဍီလည်း သူတို့နှင့် ပူးပေါင်း하였다။ ထို့နောက် ညအမှောင်ထဲရှိ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုတွင် သူတို့အားလုံးက ဒ್ರೋဏ၏သားကို နာကျင်စေဖို့ စတင်ကြသည်—စစ်ပွဲသည် ထိန်းချုပ်မှုကင်းမဲ့သွားသောအခါ ရဲရင့်သူများတောင် တုံ့ပြန်မှု၏ တိုးပွားလာသော လက်စားချေမှုထဲသို့ ဆွဲငင်ခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

Verse 506

ननाद बलवन्नादं जिघांसुस्तान्‌ महारथान्‌ । उन महारथियोंको बाणोंकी वर्षा करते देख अअश्वत्थामा उन्हें मार डालनेकी इच्छासे जोर-जोरसे गर्जना करने लगा

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာရထသူရဲကောင်းတို့ကို သတ်လိုသောစိတ်ဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသော အရှွတ္ထာမာသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဟိန်းသံကြီးကို ထုတ်လွှတ်하였다။ စစ်မြေပြင်၌ သူတို့က မြားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်နေသည်ကို မြင်လျှင်၊ သူသည် အော်ဟစ်ဟိန်းဟိန်းကြီးကြီးဖြင့် ဟိန်းထွက်လာ၏—ထိုအသံသည် လက်စားချေလိုစိတ်နှင့် စစ်၏ ရက်စက်သော အရှိန်အဟုန်ကြောင့် မောင်းနှင်ခံနေရသော စိတ်ကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မသည် ဖျက်ဆီးလိုစိတ်အောက်တွင် မှောင်မိုက်သွားသည်။

Verse 831

ततस्तच्छब्दवित्रस्ता उत्पतन्तो भयातुरा: । निद्रान्धा नष्ट्सज्ञाक्ष तत्र तत्र निलिल्यिरे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအသံကြောင့် ကြောက်လန့်သွားသူတို့သည် ထိတ်လန့်ကာ ခုန်ထလာကြ၏။ အိပ်မက်မောကြောင့် မျက်စိမမြင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး အာရုံနှင့် အမြင်လည်း ရှုပ်ထွေးသွားကာ တစ်နေရာတစ်နေရာသို့ ပြေးလွှားကွဲပြား၍ ပုန်းအောင်းနေကြ၏။

Verse 916

सम॑ पर्यपतंश्वान्ये कुर्वन्तो महदाकुलम्‌ । कितने ही मलत्याग करने लगे। कितनोंके पेशाब झड़ने लगे। राजेन्द्र! दूसरे बहुत-से घोड़े और हाथी बन्धन तोड़कर एक साथ ही सब ओर दौड़ने और लोगोंको अत्यन्त व्याकुल करने लगे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အခြားသူတို့သည် ထိတ်လန့်ကာ အရပ်ရပ်သို့ ပြေးလွှား၍ အလွန်ကြီးမားသော ရှုပ်ထွေးမှုကို ဖြစ်စေကြ၏။ တိရစ္ဆာန်များစွာသည် ကိုယ်ကိုမထိန်းနိုင်တော့ဘဲ—အချို့သည် အညစ်အကြေးကို စွန့်ထုတ်ကြပြီး အချို့သည် ဆီးယိုကျကြ၏။ အို မင်းမြတ်ရေ၊ မြင်းနှင့် ဆင်များစွာသည် ချည်နှောင်ထားသည့် ကြိုးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ချိုးဖောက်ကာ အရပ်ရပ်သို့ တပြေးညီ ပြေးထွက်သွား၍ လူတို့ကို အလွန်အမင်း စိတ်ပူပန်ဒုက္ခရောက်စေကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်တွင် အဓမ္မက မောင်းနှင်သော အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုသည် တိုက်ခိုက်သူများကိုသာ မဟုတ်ဘဲ အပြစ်မဲ့သူများနှင့် သဘာဝအလျောက် အစီအစဉ်ကိုပါ လှုပ်ခတ်စေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 943

अपूरयद्‌ दिश: सर्वा दिवं चातिमहान्‌ स्वनः । राजन्‌! आनन्दमग्न हुए भूतसमुदायोंके द्वारा किया हुआ वह महान्‌ कोलाहल सम्पूर्ण दिशाओं तथा आकाशमें गूँज उठा

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းမြတ်ရေ၊ အလွန်ကြီးမားသော အသံသည် အရပ်ရပ်အားလုံးနှင့် ကောင်းကင်တိုင်အောင် ပြည့်နှက်သွား၏။ ပျော်ရွှင်မှုကြောင့် မူးယစ်နေသော သတ္တဝါအစုအဝေးများက ထုတ်လွှတ်သည့် ထိုကြီးမားသော ဆူညံသံသည် နေရာအနှံ့ ပဲ့တင်ထပ်ကာ အရပ်လေးမျက်နှာနှင့် မိုးကောင်းကင်ကိုတောင် တုန်လှုပ်စေ၏။»

Verse 963

अकरोच्छिबिरे तेषां रजन्यां द्विगुणं तम:ः । उन दौड़ते हुए घोड़ों और हाथियोंने अपने पैरोंसे जो धूल उड़ायी थी, उसने पाण्डवोंके शिविरमें रात्रिके अन्धकारको दुगुना कर दिया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့၏ စခန်းတွင် ညအချိန်၌ အမှောင်သည် နှစ်ဆပို၍ ထူထပ်လာ၏—ပြေးလွှားနေသော မြင်းနှင့် ဆင်တို့၏ ခြေထောက်အောက်မှ ထွက်လာသော ဖုန်မှုန့်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ အကြမ်းဖက်မှုသည် ကိုယ်ခန္ဓာကိုသာ မထိခိုက်ဘဲ အမြင်အာရုံကိုပါ မှောင်မိုက်စေ၍ ညအချိန် တိုက်ခိုက်မှု၏ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမှောင်ကို ပိုမိုတိုးမြှင့်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 973

नाजानन्‌ पितर:ः पुत्रान्‌ भ्रातृन्‌ भ्रातर एव च । वह घोर अन्धकार फैल जानेपर वहाँ सब लोगोंपर मोह छा गया। उस समय पिता पुत्रोंकी और भाई भाइयोंको नहीं पहचान पाते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုကြောက်မက်ဖွယ် အမှောင်ထုအတွင်း၌ မောဟသည် လူအပေါင်းတို့အပေါ်သို့ ပျံ့နှံ့လွှမ်းမိုးသွား၏။ အဖေတို့သည် မိမိတို့၏ သားများကို မသိမမြင်နိုင်ကြ၊ ညီအစ်ကိုတို့သည် မိမိတို့၏ ညီအစ်ကိုကိုပင် မမှတ်မိနိုင်ကြ—ည၏ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုကြားတွင် စိတ်များ အလုံးစုံ လွှမ်းမိုးခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Verse 983

अताडयंस्तथाभज्जंस्तथामृदनंश्च॒ भारत । भारत! हाथी हाथियोंपर और बिना सवारके घोड़े घोड़ोंपर आक्रमण करके एक- दूसरेपर चोट करने लगे। उन्होंने अंग-भंग करके एक-दूसरेको रौंद डाला

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတ၊ သူတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ထိုးနှက်ကာ ချိုးဖျက်ကာ နင်းချေကြ၏။ ဆင်တို့သည် ဆင်တို့ပေါ်သို့ တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်ကြပြီး၊ စီးသူမရှိသော မြင်းတို့သည် မြင်းတို့ပေါ်သို့ ပြေးဝင်ကာ အပြန်အလှန် ထိခိုက်ဒဏ်ရာပေးကြ၏။ ကိုယ်အင်္ဂါများ ကျိုးပဲ့သွားပြီးနောက် ခြေထောက်အောက်တွင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ကြိတ်ချေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏—လမ်းညွှန်မဲ့သည့် တိရစ္ဆာန်များပင် ဖျက်ဆီးခြင်း၏ ကိရိယာလည်း ဖြစ်၊ အနာဂတ်လည်း ဖြစ်သည့် စစ်၏ ရှုပ်ထွေးမှုကို ပြသသော မြင်ကွင်းတစ်ရပ်ပင်။

Verse 993

न्यपातयंस्तथा चान्यान्‌ पातयित्वा तदापिषन्‌ | परस्पर आघात करते हुए वे हाथी, घोड़े स्वयं भी घायल होकर गिर जाते थे तथा दूसरोंको भी गिरा देते और गिराकर उनका कचूमर निकाल देते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၏ ထိပ်တိုက်အုံကြွမှုအတွင်း၌ သူတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မျက်နှာချင်းဆိုင် ထိုးနှက်ကြ၏။ ဒဏ်ရာရပြီးသား ဆင်နှင့် မြင်းတို့သည် လဲကျကြပြီး၊ လဲကျသည့်အခါ အခြားသူတို့ကိုပါ လဲကျစေကာ၊ လဲကျပြီးနောက်တွင်လည်း ကြိတ်ချေဖျက်ဆီးကြ၏—အကြမ်းဖက်မှုသည် များပြားတိုးပွားသွားပြီး လဲကျသူတို့သည် အနားယူခွင့်တောင် မရသည့် စစ်၏ မျက်ကန်းလှုပ်ရှားမှုကို ပြသသော ပုံရိပ်တစ်ရပ်ပင်။

Verse 1013

प्राद्रवन्त यथाशक्ति कांदिशीका विचेतस: । द्वारपाल दरवाजोंको और तम्बूकी रक्षा करनेवाले सैनिक तम्बुओंको छोड़कर यथाशक्ति भागने लगे। वे सब-के-सब अपनी सुध-बुध खो बैठे थे और यह भी नहीं जानते थे कि “उन्हें किस दिशामें भागकर जाना है”

သဉ္ဇယက ပြောသည်– စိတ်လှုပ်ရှား၍ မသိမသာဖြစ်နေသော လူတို့သည် မိမိတို့တတ်နိုင်သမျှ အားဖြင့် ပြေးလွှားကြ၏။ တံခါးစောင့်များနှင့် ဝင်ပေါက်များ၊ တဲများကို ကာကွယ်ရန် ခန့်ထားသော စစ်သည်တို့သည် မိမိတို့၏ တာဝန်ကို စွန့်ပစ်ကာ ထွက်ပြေးကြ၏။ အားလုံးသည် သတိပျောက်ကာ “ဘယ်ဘက်သို့ ပြေးရမည်နည်း” ဟူ၍ပင် မသိကြ—ကြောက်ရွံ့မှုအောက်တွင် တာဝန်ပင် ပြိုကွဲသွားသော ထိတ်လန့်မှု၏ ပုံရိပ်တစ်ရပ်ပင်။

Verse 1023

क्रोशन्तस्तात पुत्रेति दैवोपहतचेतस: । प्रभो! वे भागे हुए सैनिक एक-दूसरेको पहचान नहीं पाते थे। दैववश उनकी बुद्धि मारी गयी थी। वे “हा तात! हा पुत्र!” कहकर अपने स्वजनोंको पुकार रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကံကြမ္မာ၏ ထိုးနှက်မှုကြောင့် သူတို့၏ စိတ်ဓာတ်သည် ကျဆုံးသွားကာ “အဖေ့ရေ! သားရေ!” ဟု အော်ဟစ်ကြ၏။ ထွက်ပြေးခြင်းနှင့် သတ်ဖြတ်ခြင်း၏ ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း၌ သူတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မမှတ်မိနိုင်ကြ၊ သဘောတရားရှင်းလင်းမှု ပျောက်ဆုံးကာ မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးသားချင်းကို အကူအညီမဲ့စွာ ခေါ်တောင်းကြ၏—မရွေးမချယ် အကြမ်းဖက်မှုကြားတွင် လူသားချင်းဆက်နွယ်မှုသည် အော်ဟစ်သံအဖြစ်သာ ကျန်ရစ်သည့် စစ်၏ သီလပျက်စီးမှုကို ပြသသော ပုံရိပ်တစ်ရပ်ပင်။

Verse 1053

शिबिरान्‌ निष्पतन्ति सम क्षत्रिया भयपीडिता: । युद्धके लिये उन्मत्त हुआ द्रोणपुत्र अश्वत्थामा उन सबको पहचान-पहचानकर मार गिराता था। बारंबार उसकी मार खाते हुए दूसरे बहुत-से क्षत्रिय भयसे पीड़ित और अचेत हो शिविरसे बाहर निकलने लगे

Sañjaya said: Terrified kṣatriyas began rushing out of the camp. Drona’s son Aśvatthāmā, driven into a frenzy for battle, recognized them one by one and struck them down. Again and again, battered by his blows, many other warriors—overwhelmed by fear and losing consciousness—staggered out from the encampment.

Verse 1106

अश्वत्थामा महाराज व्यचरत्‌ कृतहस्तवत्‌ | महाराज! उससे सारे शिविरमें उजाला हो गया और उस उजालेमें पिताको आनन्दित करनेवाला अभश्व॒त्थामा हाथमें खड़ग लिये एक सिद्धहस्त योद्धाकी भाँति बेखटके विचरने लगा

Sañjaya said: “O King, Aśvatthāmā moved about like a warrior of proven skill. As he ranged through the entire camp, it became lit up; and in that light, Aśvatthāmā—delighting his father—wandered fearlessly, sword in hand, like one whose hand is perfected in battle.”

Verse 1116

व्ययोजयत खडगेन प्राणैर्द्धिजवरोत्तम: । उस समय कुछ वीर क्षत्रिय आक्रमण कर रहे थे और दूसरे पीठ दिखाकर भागे जा रहे थे। ब्राह्मणशिरोमणि अभ्वत्थामाने उन दोनों ही प्रकारके योद्धाओंको तलवारसे मारकर प्राणहीन कर दिया

Sañjaya said: The foremost of the twice-born—Aśvatthāman—severed them from life with his sword. In that moment, some valiant kṣatriyas were pressing the attack while others, turning their backs, fled; he struck down both kinds alike, leaving them lifeless—an image of night-war where the usual restraints of righteous combat collapse.

Verse 1123

अपातयद्‌ द्रोणपुत्र: संरब्धस्तिलकाण्डवत्‌ | क्रोधसे भरे हुए शक्तिशाली द्रोणपुत्रने कुछ योद्धाओंको तिलके डंठलोंकी भाँति बीचसे ही तलवारसे काट गिराया

Sañjaya said: Enraged and driven by wrath, Droṇa’s son struck down several warriors, cutting them through the middle with his sword, as one severs the stalks of sesame plants. The verse underscores how anger in war turns combat into indiscriminate slaughter, eclipsing restraint and ethical discernment.

Verse 1143

उदतिष्ठन्‌ कबन्धानि बहुन्युत्थाय चापतन्‌ । सहसौरों मनुष्य मारे जाकर पृथ्वीपर पड़े थे। उनमेंसे बहुतेरे कबन्ध (धड़) उठकर खड़े हो जाते और पुनः गिर पड़ते थे

Sañjaya said: Many headless trunks rose up again, and having stood, fell down once more. The battlefield, strewn with the slain, displayed a terrifying aftermath of violence—an image that underscores how war reduces living beings to broken bodies and leaves only horror in its wake.

Verse 1156

हस्तिहस्तोपमानूरून्‌ हस्तान्‌ पादांश्व भारत | भारत! उसने आयुधों और भुजबंदोंसहित बहुत-सी भुजाओं तथा मस्तकोंको काट डाला। हाथीकी सूँड़के समान दिखायी देनेवाली जाँघों, हाथों और पैरोंके भी टुकड़े-टुकड़े कर डाले

Sañjaya said: O Bhārata, he hewed down many arms and heads, along with their weapons and armlets. Thighs that looked like an elephant’s trunk, and hands and feet as well, he cut into pieces. The scene underscores the unchecked ferocity of night-war, where the warrior’s prowess turns into indiscriminate slaughter, pressing the ethical tension between victory and the collapse of restraint.

Verse 1163

स महात्माकरोद्‌ द्रौणि: कांश्चिच्चापि पराड्मुखान्‌ | महामनस्वी द्रोणकुमारने किन्हींकी पीठ काट डाली, किन्हींकी पसलियाँ उड़ा दीं, किन्हींके सिर उतार लिये तथा कितनोंकों उसने मार भगाया

Sañjaya said: That high-souled Aśvatthāman (Drona’s son) dealt with some who had turned their backs—cutting down the fleeing and the helpless. In the frenzy of night-slaughter he struck from behind, severing bodies and heads, driving men into rout; a grim image of war’s collapse of restraint and the ethical darkness that follows when combat turns into massacre.

Verse 1173

अंसदेशे निहत्यान्यान्‌ काये प्रावेशयच्छिर: । बहुत-से मनुष्योंको अश्वत्थामाने कटिभागसे ही काट डाला और कितनोंको कर्णहीन कर दिया। दूसरे-दूसरे योद्धाओंके कंधेपर चोट करके उनके सिरको धड़में घुसेड़ दिया

Sañjaya said: Having struck down others by blows upon the shoulder-region, he forced their severed heads back into their bodies. In that night of ruthless slaughter, Aśvatthāmā cut many men down at the waist and mutilated others, leaving them earless—an act marked not by righteous combat but by cruel, indiscriminate violence.

Verse 1183

तमसा रजनी घोरा बभौ दारुणदर्शना । इस प्रकार अनेकों मनुष्योंका संहार करता हुआ वह शिविरमें विचरण करने लगा। उस समय दारुण दिखायी देनेवाली वह रात्रि अन्धकारके कारण और भी घोर तथा भयानक प्रतीत होती थी

Sañjaya said: The night grew dreadful, made grim to behold by its thick darkness. Thus, while slaughtering many men, he moved about within the camp. At that time the night, already terrible in appearance, seemed even more fierce and terrifying because of the enveloping gloom.

Verse 1196

बहुना च गजाश्वेन भूरभूद्‌ भीमदर्शना । मरे और अधमरे सहस्रों मनुष्यों और बहुसंख्यक हाथी-घोड़ोंसे पटी हुई भूमि बड़ी डरावनी दिखायी देती थी

Sañjaya said: The ground had become terrifying to behold, strewn everywhere with countless elephants and horses, and with thousands of men—some dead, others not yet fully dead—so that the battlefield itself appeared dreadful and morally chilling in the wake of the night’s slaughter.

Verse 1443

युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावक: । जैसे प्रलयकालमें आग सम्पूर्ण प्राणियोंको भस्म करके प्रकाशित होती है, उसी प्रकार वह नरसंहार हो जानेपर अपने दुर्गम लक्ष्यतक पहुँचकर अश्वत्थामा अधिक शोभा पाने लगा

Sañjaya said: “At the end of an age, Fire seems to blaze forth after reducing all beings to ash. In the same way, once the slaughter was done, Aśvatthāmā—having reached his hard-to-attain objective—appeared all the more resplendent.” The simile underscores a grim moral contrast: outward ‘splendor’ born from annihilation, where success in war is depicted with the terrifying radiance of cosmic destruction rather than with dharmic glory.

Verse 1456

दुर्गमां पदवीं गच्छन्‌ पितुरासीद्‌ गतज्वर: । नरेश्वर! अपने पिताके दुर्गगन पथपर चलता हुआ द्रोणकुमार अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार सारा कार्य पूर्ण करके शोक और चिन्तासे रहित हो गया

Sañjaya said: As he proceeded along the difficult path to his father, Droṇa’s son became free from feverish agitation. O king, having carried out his vow and completed the deed, he was left without grief and anxiety—his mind steadied by the grim fulfillment of his resolve.

Verse 1463

तथैव हत्वा निःशब्दे निश्चक्राम नरर्षभ: । जिस प्रकार रातके समय सबके सो जानेपर शान्त शिविरमें उसने प्रवेश किया था, उसी प्रकार वह नरश्रेष्ठ वीर सबको मारकर कोलाहलशून्य हुए शिविरसे बाहर निकला

Sañjaya said: Having slain them, the bull among men withdrew in the same manner as he had entered—slipping out of the camp now rendered utterly silent, emptied of all clamor. The verse underscores the grim asymmetry of a night massacre: stealth replaces open combat, and the quiet that follows is not peace but the moral weight of slaughter.

Verse 1473

आचर्ख्यौ कर्म तत्‌ सर्व हृष्ट: संहर्षयन्‌ विभो । प्रभो! उस शिविरसे निकलकर शक्तिशाली अअभश्वत्थामा उन दोनोंसे मिला और स्वयं हर्षमग्न हो उन दोनोंका हर्ष बढ़ाते हुए उसने अपना किया हुआ सारा कर्म उनसे कह सुनाया

Sanjaya said: Rejoicing, he recounted the whole of what he had done, stirring up their excitement, O mighty one. Having come out of the camp, the powerful Ashvatthama met those two; himself elated, he heightened their joy and told them in full the deed he had carried out. The verse underscores how triumphal narration can inflame further violence and moral blindness in the aftermath of a grievous act.

Verse 1486

पज्चालान्‌ सृञ्जयांश्वैव विनिकृत्तानू सहस्रश: । अश्वत्थामाका प्रिय करनेवाले उन दोनों वीरोंने भी उस समय उससे यह प्रिय समाचार निवेदन किया कि हम दोनोंने भी सहस्रों पांचालों और सूंजयोंके टुकड़े-टुकड़े कर डाले हैं

Sañjaya said: “(They reported that) thousands of Pāñcālas and Sṛñjayas had been cut down and mutilated into pieces.” In the grim aftermath of the night-raid, this ‘pleasing news’ is framed as a report of success, revealing the moral inversion that war can produce—where slaughter is celebrated as achievement rather than weighed against dharma and human cost.