Shloka 373
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
विस्फुरन्तं च पशुवत् तथैवैनममारयत् | अश्वत्थामाने झपटकर उसे पकड़ लिया और पृथ्वीपर दे मारा। वह उसके चंगुलसे छूटनेके लिये बहुतेरा हाथ-पैर मारता रहा; किंतु अश्वत्थामाने उसे भी पशुकी तरह गला घोंटकर मार डाला
visphurantaṃ ca paśuvat tathaivainam amārayat |
သဉ္ဇယက ပြောသည်—“သူသည် တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ လှုပ်ရှားကာ ရုန်းကန်နေသော်လည်း အရှွတ္ထာမာက ထိုသူကို သတ်လိုက်သည်။ ရုတ်တရက် ခုန်ဝင်ကာ ဖမ်းဆီးပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချလိုက်သည်။ ထိုသူသည် လွတ်မြောက်ရန် လက်ခြေများဖြင့် အပြင်းအထန် ရုန်းကန်သော်လည်း အရှွတ္ထာမာက တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ လည်ပင်းညှစ်ကာ သတ်ပစ်하였다။” ဤကဗျာပိုဒ်သည် ညအချိန် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်သူရဲတို့ကို ဖျက်ဆီးသည့် ကြမ်းတမ်းမှုနှင့် လူသားဆန်မှု ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကို ထင်ရှားစေသည်—ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မသည် ဒေါသနှင့် လက်စားချေမှုအောက်တွင် မျက်နှာဖုံးခံရသည်။
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how unchecked fury and vengeance in war can erase human restraint, reducing both victim and killer to a state described as ‘paśuvat’ (beast-like). It implicitly contrasts such conduct with dharmic warfare, where limits and compassion restrain violence.
During the Sauptika episode, Aśvatthāmā seizes a struggling opponent, throws him to the ground, and kills him by throttling, while Sañjaya reports the scene to Dhṛtarāṣṭra as part of the night-time slaughter.