Sukta 92
Sukta 9.92
Rebha Kāśyapa (traditional for RV 9.92; verify in Anukramaṇī/critical edition)
Soma Pavamāna
Jagatī (probable; confirm metrically)
हे लघु पावमान सूक्त सोमाचे स्तवन करते: तो पिळला जाऊन लोकरच्या गाळणीतून धावतो, विजय व बक्षिसाकडे रथासारखा वेगाने झेपावतो. शुद्धीकरण हे विश्वव्यापी सहकार्य म्हणून येथे रंगवले आहे—देव आणि “सात नद्या” सोमाला धुऊन-शुद्ध करून सामर्थ्य देतात, ज्यामुळे तो स्वीकारार्ह हविर्भूत होतो आणि उपासकांना बळ (इंद्रिय) व पोषण प्रदान करतो.
Mantras
Mantra 1
परि सुवानो हरिरंशुः पवित्रे रथो न सर्जि सनये हियानः । आपच्छ्लोकमिन्द्रियं पूयमानः प्रति देवाँ अजुषत प्रयोभिः ॥
पिळून काढला जात असता तो हरितवर्ण किरण पवित्रावर रथासारखा वेगाने धावतो—जिंकण्यासाठी उतावीळ. शुद्ध होत तो इन्द्रिय (इन्द्र-शक्ती)च्या श्लोक/स्तुतीपर्यंत पोहोचतो; आणि देव त्याला प्रत्युत्तर म्हणून आपल्या पोषणांनी व अग्र-दानांनी स्वीकारतात.
Mantra 2
अच्छा नृचक्षा असरत्पवित्रे नाम दधानः कविरस्य योनौ । सीदन्होतेव सदने चमूषूपेमग्मन्नृषयः सप्त विप्राः ॥
स्पष्ट नृचक्षा (मानवी-दृष्टी) घेऊन तो पवित्राकडे प्रवाहित होतो, कवी (द्रष्टा)च्या योनीत आपले नाव धारण करून. तो होतासारखा सदनात—चमूषु (पात्रे/कटोरे)मध्ये—आसीन होतो; आणि त्याच्या जवळ सात ऋषी, सात विप्र—प्रेरित वाणीचे—येऊन जमतात.
Mantra 3
प्र सुमेधा गातुविद्विश्वदेवः सोमः पुनानः सद एति नित्यम् । भुवद्विश्वेषु काव्येषु रन्तानु जनान्यतते पञ्च धीरः ॥
सुमेधा, मार्गविद्, विश्वदेव-संबंधी सोम—पवमान—पुढे सरकतो; शुद्ध होत तो नित्य यज्ञ-सदसात येतो. सर्व काव्य-प्रेरित कर्मांत रस-भोगता होऊन तो धीर (स्थिरबुद्धी) जनांमध्ये पंचधा (पाच प्रकारे) स्वतःचा विस्तार करतो.
Mantra 4
तव त्ये सोम पवमान निण्ये विश्वे देवास्त्रय एकादशासः । दश स्वधाभिरधि सानो अव्ये मृजन्ति त्वा नद्यः सप्त यह्वीः ॥
हे पवमान सोमा! तुझ्या निहित (गूढ) अंतरी सर्व देव कार्यरत आहेत—त्रय आणि एकादश; आणि दहाही आपल्या-आपल्या स्वधा-शक्तींनी युक्त. ऊनी (अव्य) शिखरावर ते तुला परिशुद्ध करतात; सात महान् (यह्वी) नद्या तुला धुऊन तेजात नेतात.
Mantra 5
तन्नु सत्यं पवमानस्यास्तु यत्र विश्वे कारवः संनसन्त । ज्योतिर्यदह्ने अकृणोदु लोकं प्रावन्मनुं दस्यवे करभीकम् ॥
पवमान सोमाचे हेच सत्य असो—जिथे सर्व कारव (कर्मकर्ता/कवी) एकत्र जमतात. जेव्हा त्याने दिवसासाठी ज्योतीला एक लोक (जगत) केले, तेव्हा त्याने मनूचे रक्षण केले आणि दस्युला करभीक (बंधन/निग्रह) यात ढकलले.
Mantra 6
परि सद्मेव पशुमान्ति होता राजा न सत्यः समितीरियानः । सोमः पुनानः कलशाँ अयासीत्सीदन्मृगो न महिषो वनेषु ॥
तो पशुधनसमृद्ध सद्मांमध्ये होतृप्रमाणे परिभ्रमण करतो; सभांकडे अग्रसर होणाऱ्या राजाप्रमाणे सत्यस्वरूप आहे. शुद्ध होत असलेला सोम कलशांजवळ येऊन पोहोचला; तो वनांत महिषाप्रमाणे, मृगाप्रमाणे स्थिर बसतो—स्वत:च्या तेजात स्वाधीन, स्वत:च्या बळात स्थित.
Frequently Asked Questions
It praises Soma juice while it is being strained and purified. The hymn says Soma becomes powerful and is welcomed by the gods, bringing strength and nourishment back to the worshipper.
The “seven mighty rivers” symbolize the cleansing, life-giving currents that wash Soma into brightness. They connect the ritual act of straining Soma with a wider cosmic purification.
It is recited during Soma rites when the pressed Soma flows through the filter and is collected into vessels. The verses support the act of purification and the offering of Soma to the gods, especially for vigor and success.
Ask anything about Sukta 92 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.