
Sukta 9.92
Rebha Kāśyapa (traditional for RV 9.92; verify in Anukramaṇī/critical edition)
Soma Pavamāna
Jagatī (probable; confirm metrically)
આ ટૂંકું પાવમાન સૂક્ત સોમની સ્તુતિ કરે છે: તે પીડાઈને ઊનની ગાળણીમાંથી વહેતો, વિજય અને પુરસ્કાર તરફ રથની જેમ વેગે ધસી જાય છે. અહીં શુદ્ધિકરણને બ્રહ્માંડિય સહકાર તરીકે ચિતરાયું છે—દેવો અને “સાત નદીઓ” સોમને ધોઈ-શુદ્ધ કરી શક્તિ આપે છે, જેથી તે સ્વીકાર્ય હવિરૂપ બને અને ઉપાસકોને બળ (ઇન્દ્રિય) તથા પોષણ આપે.
Mantra 1
परि सुवानो हरिरंशुः पवित्रे रथो न सर्जि सनये हियानः । आपच्छ्लोकमिन्द्रियं पूयमानः प्रति देवाँ अजुषत प्रयोभिः ॥
દબાઈને વહેતો, પરિભ્રમણ કરતો, હરિત-તામ્ર કિરણવાળો અંશુ પવિત્ર પર ચઢી રથની જેમ ધસી જાય છે—વિજય માટે ઉત્સુક. શુદ્ધ થતો તે ઇન્દ્રિય બળના સ્તોત્ર-શ્લોક સુધી પહોંચે છે; અને દેવો તેને પ્રતિઉત્તરરૂપે પોષણ અને અગ્રગામી દાનો વડે સ્વીકારે છે.
Mantra 2
अच्छा नृचक्षा असरत्पवित्रे नाम दधानः कविरस्य योनौ । सीदन्होतेव सदने चमूषूपेमग्मन्नृषयः सप्त विप्राः ॥
સ્પષ્ટ નૃ-ચક્ષુ દૃષ્ટિ સાથે તે પવિત્ર તરફ વહે છે, કવિના યોનિ—ગર્ભ—માં પોતાનું નામ ધારણ કરીને. તે હોતા જેવો સદનમાં, ચમૂષુ—પાત્રોમાં—બેસે છે; અને તેની પાસે નજીક આવે છે સાત ઋષિઓ—સાત વિપ્રો, પ્રકાશિત વિચારના સ્વરો.
Mantra 3
प्र सुमेधा गातुविद्विश्वदेवः सोमः पुनानः सद एति नित्यम् । भुवद्विश्वेषु काव्येषु रन्तानु जनान्यतते पञ्च धीरः ॥
સુ-મેધાવાન, માર્ગવિદ, સર્વદેવસમ્બદ્ધ સોમ આગળ વધે છે; પવમાન બની તે સદા સભામાં આવે છે. સર્વ કાવ્યકર્મોમાં રસાસ્વાદક બની, ધીર સ્થિર પુરુષ પાંચવિધ રીતે જનસમુદાયોમાં પોતાને વિસ્તારે છે.
Mantra 4
तव त्ये सोम पवमान निण्ये विश्वे देवास्त्रय एकादशासः । दश स्वधाभिरधि सानो अव्ये मृजन्ति त्वा नद्यः सप्त यह्वीः ॥
હે પવમાન સોમ, તારા ગુપ્ત નિણ્યમાં સર્વ દેવો કાર્યરત છે—ત્રય અને એકાદશ; અને દશ સ્વધાઓ સાથે. ઊનની સાન પર તેઓ તને શુદ્ધ કરે છે; સાત મહાન યહ્વી નદીઓ તને ધોઈ ઉજાસમાં લાવે છે.
Mantra 5
तन्नु सत्यं पवमानस्यास्तु यत्र विश्वे कारवः संनसन्त । ज्योतिर्यदह्ने अकृणोदु लोकं प्रावन्मनुं दस्यवे करभीकम् ॥
પવમાન સોમનું આ જ સત્ય થાઓ—જ્યાં સર્વ કારવઃ એકત્ર થાય છે. જ્યારે તેણે પ્રકાશને દિવસ માટે લોક બનાવ્યો, ત્યારે તેણે મનુનું રક્ષણ કર્યું અને દસ્યુને બંધનમાં ધકેલ્યો.
Mantra 6
परि सद्मेव पशुमान्ति होता राजा न सत्यः समितीरियानः । सोमः पुनानः कलशाँ अयासीत्सीदन्मृगो न महिषो वनेषु ॥
પશુસમૃદ્ધ ગૃહોમાં હોતૃ જેમ તે પરિભ્રમે છે; સભાઓ તરફ આગળ વધતા રાજા સમો સત્યવાન છે. પુનાન સોમ કલશો સુધી આવી પહોંચ્યો; વનોમાં મહિષ સમો, મૃગ સમો તે બેસી રહે છે—પોતાના બળમાં સ્વામી, પોતાના તેજમાં સ્થિર.
It praises Soma juice while it is being strained and purified. The hymn says Soma becomes powerful and is welcomed by the gods, bringing strength and nourishment back to the worshipper.
The “seven mighty rivers” symbolize the cleansing, life-giving currents that wash Soma into brightness. They connect the ritual act of straining Soma with a wider cosmic purification.
It is recited during Soma rites when the pressed Soma flows through the filter and is collected into vessels. The verses support the act of purification and the offering of Soma to the gods, especially for vigor and success.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.