Sukta 102
Sukta 9.102
Traditional Soma Pavamāna seer-line (exact attribution varies by hymn index; commonly Bhṛgu/Angiras-related for Book 9 sequences)
Soma Pavamāna
Jagatī (probable for opening of RV 9.102)
हे सोम पावमान सूक्त शुद्ध झालेल्या सोमाचे स्तवन वाढणाऱ्या, तेजस्वी शक्ती म्हणून करते; तो ‘ऋत’ची “प्रकाशमान विचारधारा” प्रेरित करतो आणि यज्ञाला पुढे नेतो. सोम प्रिय व सर्वव्यापी असा वर्णिला आहे; तो देवांना एका नियमाखाली (व्रत) एकत्र सुसंवादी करतो आणि “स्वर्गाची गोठी/गोशाळा” उघडून यज्ञात व जगात प्रकाश व व्यवस्था मुक्त करतो.
Mantras
Mantra 1
क्राणा शिशुर्महीनां हिन्वन्नृतस्य दीधितिम् । विश्वा परि प्रिया भुवदध द्विता ॥
वाढत वाढत, महानांचा शिशु ऋताची दीप्त विचारशक्ती (दीधिति) प्रेरित करतो. सर्वत्र परिपूर्ण होऊन तो प्रिय होतो; आणि पुन्हा पुन्हा (द्विता) अस्तित्वात ऋताचा आनंद स्थापन करतो.
Mantra 2
उप त्रितस्य पाष्योरभक्त यद्गुहा पदम् । यज्ञस्य सप्त धामभिरध प्रियम् ॥
त्रिताच्या दोन्ही पार्श्वांजवळ त्याने आपले स्थान घेतले—जिथे गुहेत लपलेले गूढ पद आहे. मग यज्ञाच्या सात धामां/शक्तींनी तो कर्माच्या अंतःस्थानी प्रिय (आनंद) होतो.
Mantra 3
त्रीणि त्रितस्य धारया पृष्ठेष्वेरया रयिम् । मिमीते अस्य योजना वि सुक्रतुः ॥
आपल्या धाराने तो त्रिताच्या उंच पृष्ठांवर—त्रिविध रीतीने—रयि (समृद्धी) प्रवाहित/प्रेरित करतो. सुक्रतु (दीप्त संकल्पवान) त्याच्या योजने—संयोग व विस्तार—यांना विधिपूर्वक मोजून ठरवितो.
Mantra 4
जज्ञानं सप्त मातरो वेधामशासत श्रिये । अयं ध्रुवो रयीणां चिकेत यत् ॥
तो जन्मला तेव्हा सात मातांनी वेधा (ज्ञाता) याला श्री (तेज/समृद्धी) साठी कर्मात नियुक्त केले. हा तोच, जो त्या सत्याची जाणीव झाल्यावर रयीं (धनां)चा ध्रुव आधार होऊन स्थिर होतो.
Mantra 5
अस्य व्रते सजोषसो विश्वे देवासो अद्रुहः । स्पार्हा भवन्ति रन्तयो जुषन्त यत् ॥
त्याच्या व्रतात (नियत कर्म-धर्मात) सर्व देव एकमत होतात, अद्रुह—वैररहित, अहिंसक. स्पृहणीय आनंद-रस परिपूर्ण होतात; आणि जेव्हा ऋत (योग्य विश्व-व्यवस्था) स्थिर होते, तेव्हा ते त्याला मान्यता देतात.
Mantra 6
यमी गर्भमृतावृधो दृशे चारुमजीजनन् । कविं मंहिष्ठमध्वरे पुरुस्पृहम् ॥
ऋत-वर्धक (सत्याचे पोषक) जनांनी त्याला गर्भयुक्त शक्तिरूपाने जन्म दिला—दर्शनास रम्य. तो कवी आहे; अध्वर (यज्ञ) मध्ये सर्वाधिक दानशूर; आणि अनेकांना अभिलषित.
Mantra 7
समीचीने अभि त्मना यह्वी ऋतस्य मातरा । तन्वाना यज्ञमानुषग्यदञ्जते ॥
ऋताच्या दोन महती माता, एकमेकींसमोर, आपल्या स्वबळानेच चालतात. मानवी क्रमात यज्ञाचा विस्तार करीत, त्या त्याला त्या (दैवी कर्मा) साठी अभिषिक्त/सज्ज करतात.
Mantra 8
क्रत्वा शुक्रेभिरक्षभिॠणोरप व्रजं दिवः । हिन्वन्नृतस्य दीधितिं प्राध्वरे ॥
क्रतु (संकल्प-शक्ती) ने, उज्ज्वल ‘अक्ष’ (नेत्रे/किरणे) घेऊन तो दिव्य व्रज (गो-आवास/कुंपण) उघडतो. ऋत (सत्य-नियम) याची दीधिति (प्रकाशमय प्रेरणा) पुढे हाकत, अध्वर (यज्ञ) मध्ये तिला प्रवर्तित करतो.
Frequently Asked Questions
The deity is Soma Pavamāna—Soma as he is being purified and flowing through the filter during the soma ritual.
It means Soma energizes truth-aligned inspiration (ṛta) so that clear insight and right order become active in the mind and in the sacrifice.
It is a symbolic image for a heavenly enclosure holding light, abundance, or divine powers; Soma ‘opens’ it by his luminous force, releasing that wealth into the rite and the world.
Ask anything about Sukta 102 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.