Sukta 89
Sukta 8.89
Gautama (Gautama family context continues into 8.89 in many traditions; exact assignment should be confirmed in Anukramaṇī)
Indra with Maruts (Indra-Maruṭ association; primary addressed: Indra; Maruts as invoked singers/allies)
Trishtubh (probable; verify in critical edition)
या लघु सूक्तात मरुतांना ‘बृहत्’ (विशाल) स्तुती गाण्यास बोलावले आहे; ती वृत्रहंता इंद्राला जागवून त्याच्याकडून प्रकाश, जल आणि विस्तीर्ण तेजस्वी लोक ‘स्वः’ मुक्त करून घेते. सर्व मंत्रांत इंद्राला धैर्याने पुढे सरकून अडथळा घालणाऱ्या शक्तीचा भेद करावा आणि सूर्य, जल व ऋत/सत्याला बळ देणाऱ्या ऊर्जांना एकत्र प्रवाहित करून विश्वव्यवस्था गतिमान करावी, असे उद्युक्त केले आहे. हेतू यज्ञीयही आहे (विजय व पर्जन्यासाठी इंद्राला स्फूर्ती देणे) आणि अंतर्मुखही (जडत्व फोडून स्पष्टता आणणारी दैवी शक्ती जागृत करणे).
Mantras
Mantra 1
बृहदिन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् । येन ज्योतिरजनयन्नृतावृधो देवं देवाय जागृवि ॥
हे मरुतांनो, इंद्रासाठी—त्या महान्, सर्वश्रेष्ठ वृत्रहंतासाठी—विशाल स्तुती गा. ऋत वाढविणाऱ्यांनो, ज्याच्या द्वारे तुम्ही ज्योती उत्पन्न केली—आमच्यातील देवत्वासाठी देवाला जागृत करा.
Mantra 2
अपाधमदभिशस्तीरशस्तिहाथेन्द्रो द्युम्न्याभवत् । देवास्त इन्द्र सख्याय येमिरे बृहद्भानो मरुद्गण ॥
त्याने शत्रुत्वपूर्ण आघात उडवून लावले—अकथित तमाचा संहारक; तेव्हा इंद्र द्युम्नाने परिपूर्ण झाला. हे इंद्रा, देव तुझ्या सख्यतेसाठी एकवटले—हे व्यापक-दीप्तिमाना, मरुद्गणासह.
Mantra 3
प्र व इन्द्राय बृहते मरुतो ब्रह्मार्चत । वृत्रं हनति वृत्रहा शतक्रतुर्वज्रेण शतपर्वणा ॥
हे मरुतांनो, त्या विशाल इंद्रासाठी तुमचे ब्रह्म (पवित्र वचन) पुढे करून अर्चना करा. वृत्रहा, शतक्रतु, शतपर्व वज्राने वृत्राचा संहार करतो—शत शक्तींच्या संकल्पाने.
Mantra 4
अभि प्र भर धृषता धृषन्मनः श्रवश्चित्ते असद्बृहत् । अर्षन्त्वापो जवसा वि मातरो हनो वृत्रं जया स्वः ॥
हे धृषन्मन (धैर्यवान मनाचा)! धृष्टतेने पुढे नेऊन धारण कर; तुझा श्रवस् (यश) विशाल होवो. आपः (जलधारा) वेगाने धावोत; मातरः (नद्या) विभक्त होऊन पसरोत—वृत्राचा वध कर, स्वः (दीप्तिमय लोक) जिंक.
Mantra 5
यज्जायथा अपूर्व्य मघवन्वृत्रहत्याय । तत्पृथिवीमप्रथयस्तदस्तभ्ना उत द्याम् ॥
हे मघवन्! वृत्र-हत्येसाठी तू अपूर्व रीतीने जन्मला तेव्हा तू पृथ्वीला विस्तारून पसरविलेस, आणि वरच्या द्याम् (आकाश)लाही स्थिर करून आधार दिलास.
Mantra 6
तत्ते यज्ञो अजायत तदर्क उत हस्कृतिः । तद्विश्वमभिभूरसि यज्जातं यच्च जन्त्वम् ॥
तेव्हा तुझा यज्ञ जन्मला; तेव्हा तुझा अर्क (स्तुतीगीत) आणि हस्कृति (घडविण्याची शक्ती/कौशल्य)ही. त्याच्यामुळे तू सर्वांचा अभिभवकर्ता होतोस—जे जन्मले आहे त्याचाही, आणि जे अजून जन्त्वम् (जन्माकडे गतिमान) आहे त्याचाही.
Mantra 7
आमासु पक्वमैरय आ सूर्यं रोहयो दिवि । घर्मं न सामन्तपता सुवृक्तिभिर्जुष्टं गिर्वणसे बृहत् ॥
कच्च्या अवस्थांतून तू पिकलेली शक्ती उचलून आणतोस; दिवी सूर्याला आरोहण करतोस. सामरूप झालेल्या तप्त घर्मासारखा, तू विशाल ऋत प्रज्वलित करतोस—आमच्या सुवृक्तींनी प्रिय, गिर्वणस्-स्वामीसाठी।
Frequently Asked Questions
Indra is the primary deity. The Maruts are closely involved as his allied storm-host and as the singers who help awaken and energize him.
It urges Indra to advance boldly, strike down Vṛtra (the power of obstruction), release the waters, bring forth light, and win svaḥ—the wide luminous realm.
Beyond a cosmic battle, it can be read as breaking inner blockage—fear, inertia, or confusion—so that clarity (light) and life-force (waters) can flow freely under the guidance of ṛta (right order).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.