Sukta 70
Sukta 8.70
Indra
हे सूक्त इंद्राची लोकांचा अधिपती आणि अजिंक्य वीर म्हणून—जो प्रत्येक युद्ध जिंकतो व वृत्राचा संहार करतो—अशी जोमदार स्तुती व आवाहन करते. विजय, बळ आणि उदार दान यांसाठी, जवळ-लांब ठिकाणी—“गर्भात” आणि “विस्तारात” सर्वत्र—आवाहनास तत्पर, सदैव उपलब्ध अशा शक्तीप्रमाणे त्याला हाक मारली आहे. शेवटचा मंत्र कर्णगृह्या अशी यजमान-परंपरेतील स्मरणरचना जपतो; इंद्राच्या दातृत्वाला ठोस भेटवस्तू आणि यज्ञसमृद्धी यांच्याशी जोडतो.
Mantras
Mantra 1
यो राजा चर्षणीनां याता रथेभिरध्रिगुः । विश्वासां तरुता पृतनानां ज्येष्ठो यो वृत्रहा गृणे ॥
जो जनांचा राजा आहे, जो रथांसह येतो, आपल्या गतीत अढळ; जो सर्व युद्धांचा तरणहार, पराक्रमात ज्येष्ठ—तोच वृत्रहा (आवरण-हंता) इंद्र; त्याचेच मी स्तवन करतो.
Mantra 2
इन्द्रं तं शुम्भ पुरुहन्मन्नवसे यस्य द्विता विधर्तरि । हस्ताय वज्रः प्रति धायि दर्शतो महो दिवे न सूर्यः ॥
त्या इंद्राला शोभित करा, हे बहु-हंता, आमच्या रक्षणासाठी—ज्याच्या धारण करणाऱ्या दोन्ही हातांत वज्र स्थापित आहे. तो दर्शनीय, महान—द्युलोकातील सूर्याप्रमाणे; तेजस्वी महिमेची प्रकट शक्ती.
Mantra 3
नकिष्टं कर्मणा नशद्यश्चकार सदावृधम् । इन्द्रं न यज्ञैर्विश्वगूर्तमृभ्वसमधृष्टं धृष्ण्वोजसम् ॥
फक्त कर्मांनी कोणीही त्याला गाठू शकत नाही—त्यालाच, ज्याने (सर्वांना) सदा-वर्धमान केले. इंद्र यज्ञांनी सौद्याप्रमाणे मिळत नाही; तो सर्वत्र-स्तुत, ऋभ्व-सम (कुशल कर्ता), अजेय, धृष्ट-ओजस्वी आहे.
Mantra 4
अषाळ्हमुग्रं पृतनासु सासहिं यस्मिन्महीरुरुज्रयः । सं धेनवो जायमाने अनोनवुर्द्यावः क्षामो अनोनवुः ॥
अजिंक्य, उग्र, रणांत जय मिळविणारा—ज्यामध्ये महती व विस्तीर्ण शक्ती एकत्र येऊन प्रवाहित होतात. तो जन्माला येताच धेनू (पोषक धारांचा प्रवाह) एकरूप होऊन उसळतात; द्यावा-क्षामा (आकाश व पृथ्वी)ही निनादत पुढे ढकलतात.
Mantra 5
यद्द्याव इन्द्र ते शतं शतं भूमीरुत स्युः । न त्वा वज्रिन्त्सहस्रं सूर्या अनु न जातमष्ट रोदसी ॥
हे इन्द्रा, तुझ्यासाठी शत-शत द्यावा (आकाशे) आणि शत-शत भूमीही असल्या—तरीही, हे वज्रिन्, सहस्र सूर्यही तुला गाठू शकत नाहीत; जन्म व विस्तारात अष्ट रोदसी (आठ लोक/विश्व-प्रदेश)ही नाहीत.
Mantra 6
आ पप्राथ महिना वृष्ण्या वृषन्विश्वा शविष्ठ शवसा । अस्माँ अव मघवन्गोमति व्रजे वज्रिञ्चित्राभिरूतिभिः ॥
हे वृषन्, तू आपल्या महिमा व वृष्ण्य (वीर्य) यांनी—हे सर्वशविष्ठ, आपल्या शवसा (बल) यांनी—सर्वत्र विस्तार पावला आहेस. हे मघवन्, गोमति व्रजेत (गायींनी भरलेल्या गोठा/कुंपणात) आमचे रक्षण कर; हे वज्रिन्, आपल्या चित्र-विध सहाय्यांनी.
Mantra 7
न सीमदेव आपदिषं दीर्घायो मर्त्यः । एतग्वा चिद्य एतशा युयोजते हरी इन्द्रो युयोजते ॥
जो देवाभिमुख नाही असा कोणताही मर्त्य दीर्घायुष्याकडे नेणारी प्रेरणा (आपदिष्) प्राप्त करत नाही. पण जो वेगवान आहे तोही दोन हरी (तांबूस) अश्वांना जू (योक्‍त) लावू शकतो; प्रवासासाठी त्यांना जू लावणारा इंद्रच आहे.
Mantra 8
तं वो महो महाय्यमिन्द्रं दानाय सक्षणिम् । यो गाधेषु य आरणेषु हव्यो वाजेष्वस्ति हव्यः ॥
महान, महानतेस योग्य अशा त्या इंद्राला आम्ही दानासाठी—कार्यसिद्धीसमर्थ म्हणून—आवाहन करतो. जो गाधांमध्ये (ओलांडता येणाऱ्या खोलांत) आणि दूर प्रदेशांत हवनीय आहे, तोच बलसमृद्धींमध्ये (वाजेषु)ही स्वतः हव्य/आवाहन आहे.
Mantra 9
उदू षु णो वसो महे मृशस्व शूर राधसे । उदू षु मह्यै मघवन्मघत्तय उदिन्द्र श्रवसे महे ॥
उठा—आमच्यासाठी, हे वसु (समृद्ध दाता), महान सिद्धीसाठी; हे शूरा, आमच्या राधस् (समृद्धी)ला स्पर्श करून वाढव. उठा—अधिक महत्तेसाठी, हे मघवन्, अधिक दानासाठी; उठा, हे इंद्रा, आत्म्याच्या महान श्रवस् (यश)ासाठी.
Mantra 10
त्वं न इन्द्र ऋतयुस्त्वानिदो नि तृम्पसि । मध्ये वसिष्व तुविनृम्णोर्वोर्नि दासं शिश्नथो हथैः ॥
हे इंद्रा, तू ऋतयु—ऋताचा प्रवर्तक; तू आपल्या सामर्थ्याचे निंदकांना नि:शब्द करतोस. हे तुविनृम्ण (विस्तीर्ण-पराक्रमवान), मध्यभागी वास कर; दोन विस्तीर्ण विस्तारांच्या मध्ये तू आपल्या प्रहारांनी तमसाच्या दासाला चिरडून टाकतोस.
Mantra 11
अन्यव्रतममानुषमयज्वानमदेवयुम् । अव स्वः सखा दुधुवीत पर्वतः सुघ्नाय दस्युं पर्वतः ॥
जो अन्यव्रत, अमानुष स्वभावाचा, अयज्वा (यज्ञ न करणारा), अदेवयु (देवांना न इच्छिणारा) आहे—त्याला आपला सखा खाली पाडो. सु॒घ्न (दृढ-वधकारी) पर्वत त्याला झटकून टाको—दस्युच्या वधासाठी; पर्वत त्याला झटकून टाको.
Mantra 12
त्वं न इन्द्रासां हस्ते शविष्ठ दावने । धानानां न सं गृभायास्मयुर्द्विः सं गृभायास्मयुः ॥
हे इंद्रा, अतिशय शक्तिमान, आमच्या दानासाठी तू आपल्या हातात (धन) धारण कर. जसे धान्य मुठीत एकवटते, तसे आम्हाला—तुला इच्छिणाऱ्यांना—एकत्र गोळा कर; पुन्हा आम्हाला—तुला इच्छिणाऱ्यांना—एकत्र गोळा कर.
Mantra 13
सखायः क्रतुमिच्छत कथा राधाम शरस्य । उपस्तुतिं भोजः सूरिर्यो अह्रयः ॥
हे सख्यांनो, क्रतु—अंतःप्रेरित संकल्प—तो शोधा; शरस्याची सिद्धी आपण कशी मिळवू? निकट-स्तुती (उपस्तुति) आणा—भोज, सूर्यसम तेजस्वी दाता, जो कधीही शिथिल होत नाही.
Mantra 14
भूरिभिः समह ऋषिभिर्बर्हिष्मद्भिः स्तविष्यसे । यदित्थमेकमेकमिच्छर वत्सान्पराददः ॥
अनेक, एकत्र जमलेल्या ऋषींनी, बर्हिष्-धारकांनी, तुझी स्तुती केली जाईल. जेव्हा तू अशा रीतीने त्यांना एकेक करून इच्छिलेस, हे शर, तेव्हा तू वासरांना उचलून नेलेस.
Mantra 15
कर्णगृह्या मघवा शौरदेव्यो वत्सं नस्त्रिभ्य आनयत् । अजां सूरिर्न धातवे ॥
कर्णगृह्या—मघवा, शौरदेव्य—याने त्रिविध (त्रिभ्यः) ठिकाणाहून आपले वासरू आणले; आणि स्थापनेसाठी आपल्या हेतु एक अज (बकरा)ही—सूरीसारखा दाता जणू—अर्पण केला.
Frequently Asked Questions
It praises Indra as the supreme power who wins battles, breaks obstruction (Vṛtra), and grants strength, protection, and gifts to those who invoke him.
It means Indra is not limited by place or situation—he can be called in difficult, uncertain, or distant circumstances, and he brings vāja (effective power) there too.
Karṇagṛhyā appears as a patron-like figure remembered for bringing tangible gifts (like a calf and a goat). The mention links Indra’s blessing with real prosperity and successful establishment.
Ask anything about Sukta 70 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
