
Sukta 7.23
Vasiṣṭha
Indra
Triṣṭubh (probable)
या सहा ऋचांच्या त्रिष्टुभ् सूक्तात वसिष्ठ (वसिष्ठ कुलाच्या वतीनेही) इंद्राला विजयदायी युद्धप्रार्थना अर्पण करतो—ऐकावे, त्वरेने यावे, आणि बल, कीर्ती व संरक्षण द्यावे अशी विनंती करतो. योग्य प्रेरणेने केलेली स्तुती ही ऋत (विश्वसत्य/व्यवस्था) यांच्याशी जोडली आहे; धि (प्रकाशित विचार) घेऊन जवळ येणाऱ्यांना वाज (विजयशक्ती, समृद्धी) वाटणारी व्यापक शक्ती म्हणून इंद्राचे चित्रण केले आहे. शेवटी संक्षिप्त आशीर्वाद: इंद्राने वीरसमृद्ध व गोसमृद्ध अशी संपन्नता स्थापन करावी, आणि दिव्य रक्षकांनी उपासकांना दीर्घकाळ कल्याणात राखावे.
Mantra 1
उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येन्द्रं समर्ये महया वसिष्ठ । आ यो विश्वानि शवसा ततानोपश्रोता म ईवतो वचांसि ॥
हे वसिष्ठा! ‘श्रवस्य’—यश-श्रवणाची प्राप्ती—यासाठी मंत्र उंचाव; समरात इंद्राचा महिमा वाढव. जो आपल्या बळाने सर्व काही विस्तारून ठेवतो—तो माझ्या उत्कट वचनांचा श्रोता होऊन येवो.
Mantra 2
अयामि घोष इन्द्र देवजामिरिरज्यन्त यच्छुरुधो विवाचि । नहि स्वमायुश्चिकिते जनेषु तानीदंहांस्यति पर्ष्यस्मान् ॥
हे इंद्रा, देवजामि—देवांचा स्वजन! शत्रूचे निरोध वेगवेगळे बोलून गोंधळ माजवितात तेव्हा मी हा घोष पाठवितो. कारण मनुष्यात कोणीही आपला आयुष्यकाल नीट ओळखत नाही; म्हणून या संकुचने व दोष यांपलीकडे आम्हांला पार ने.
Mantra 3
युजे रथं गवेषणं हरिभ्यामुप ब्रह्माणि जुजुषाणमस्थुः । वि बाधिष्ट स्य रोदसी महित्वेन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघन्वान् ॥
किरणांचा शोध घेणारा रथ जूतीसाठी दोन हरित (ताम्रवर्ण) अश्वांनी सज्ज झाला; स्तोत्रे (ब्रह्माणि) त्याच्या जवळ येऊन, त्याचे स्वागत करीत उभी राहिली. आपल्या महिम्याने त्याने दोन्ही लोक (रोदसी) विभक्त केले; अप्रतिम इंद्र, अडथळे/वृत्रांचा संहार करून, मार्ग मोकळा करतो.
Mantra 4
आपश्चित्पिप्युः स्तर्यो न गावो नक्षन्नृतं जरितारस्त इन्द्र । याहि वायुर्न नियुतो नो अच्छा त्वं हि धीभिर्दयसे वि वाजान् ॥
पाणीही रंभणाऱ्या गायींसारखे फुगून—ऋत (सत्य-नियम) पर्यंत पोहोचले; तसेच, हे इंद्रा, तुझे स्तुतिकर्तेही ऋतात पोहोचले. वायूसारखा, तुझ्या नियुत् (जोडलेल्या शक्ती) सहित आमच्याकडे ये; कारण दीप्त धींनी तू वाज (बल-समृद्धी) वाटून देतोस.
Mantra 5
ते त्वा मदा इन्द्र मादयन्तु शुष्मिणं तुविराधसं जरित्रे । एको देवत्रा दयसे हि मर्तानस्मिञ्छूर सवने मादयस्व ॥
हे इंद्रा, हे मद (आनंद-उन्माद) तुला हर्षित करो—शक्तिमान, बहुदानशील—गायकासाठी. देवमार्गात तूच एक, मर्त्यांवर कृपा करतोस; हे शूरा, या सवनात (सोम-पीडनात) आनंद मान आणि वृद्धी पाव.
Mantra 6
एवेदिन्द्रं वृषणं वज्रबाहुं वसिष्ठासो अभ्यर्चन्त्यर्कैः । स नः स्तुतो वीरवद्धातु गोमद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
अशा प्रकारे वसिष्ठजन स्तोत्र-ऋचांनी इंद्र—वृषभ, वज्रबाहू—याची अभ्यर्चना करतात. तो, स्तुत झाल्यावर, आम्हांस गोमद् संपत्ती व वीरवद् संपत्ती प्रदान करो; आणि हे दिव्य रक्षकहो, तुम्ही सदैव स्वस्ति-कल्याणांनी आमचे रक्षण करा.
It asks Indra to hear the poets’ prayers, come swiftly in times of contest, and grant vāja (winning strength), fame, wealth (especially cattle), heroic support, and lasting well-being (svasti).
The image shows praise and devotion becoming full and effective—like waters swelling—until they ‘reach ṛta,’ meaning they align with the right order that makes Indra’s gifts and victories possible.
It can be recited as an Indra-stuti before difficult work or competition, with a small fire or lamp and a ghee offering (or even simple water libation), focusing on courage, clarity (dhī), and protection.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.