
Sukta 7.22
Vasiṣṭha (Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi)
Indra
Triṣṭubh
हे सूक्त वसिष्ठाचे इंद्रासाठीचे सोम-आमंत्रण आहे. पिळलेला सोमरस पिण्यास उद्युक्त केला आहे—जेणेकरून इंद्राची शक्ती व व्यापक आनंद जागृत होऊन विजय व संरक्षण प्राप्त होईल. कवी इंद्राच्या वेगवान, प्रभुत्वशाली अधिपत्याचे स्तवन करतो, त्याच्या नामाचे अखंड स्मरण असल्याचे प्रतिपादन करतो, आणि प्राचीन तसेच वर्तमान ऋषींना इंद्राने दिलेल्या उपकारक मैत्रीप्रमाणेच तीच कृपामय मैत्री आम्हालाही लाभो अशी याचना करतो. शेवटी दीर्घकाल कल्याण (स्वस्ति) यासाठी रक्षणाची इच्छा व्यक्त करून, उपासकाचे रक्षण करणाऱ्या सहचारी दैवी शक्तींनाही ही विनंती विस्तारतो.
Mantra 1
पिबा सोममिन्द्र मन्दतु त्वा यं ते सुषाव हर्यश्वाद्रिः । सोतुर्बाहुभ्यां सुयतो नार्वा ॥
हे इंद्रा! सोम प्या; तो तुला आनंदित व विस्तारित करो—हे हर्यश्वा, अद्रि (सोम-दगड) यांनी तो तुझ्यासाठी पिळून काढला आहे. तो जणू सुयोजित अश्व, सोतृ (पिळणाऱ्याच्या) भुजांनी पुढे हाकला जातो.
Mantra 2
यस्ते मदो युज्यश्चारुरस्ति येन वृत्राणि हर्यश्व हंसि । स त्वामिन्द्र प्रभूवसो ममत्तु ॥
हे हर्यश्वा! तुझा जो मद (उल्लास-रस) सुयोजित व रम्य आहे, ज्याने तू वृत्रांना (आवरण करणाऱ्यांना) संहारतोस—तोच, हे प्रभूवसो इंद्रा, तुला मत्त व परिपूर्ण करो.
Mantra 3
बोधा सु मे मघवन्वाचमेमां यां ते वसिष्ठो अर्चति प्रशस्तिम् । इमा ब्रह्म सधमादे जुषस्व ॥
हे मघवन् (उदार दाता), माझ्या या वाणीला जागृत होऊन जाण—हीच ती प्रशस्ती, जी वसिष्ठ तुझ्यासाठी उच्च स्तुतीने गातो. सोम-यज्ञाच्या या सधमाद (सामूहिक आनंद) मध्ये हे ब्रह्म-मंत्र स्वीकार.
Mantra 4
श्रुधी हवं विपिपानस्याद्रेर्बोधा विप्रस्यार्चतो मनीषाम् । कृष्वा दुवांस्यन्तमा सचेमा ॥
भरपूर पान केलेल्या अद्रि (सोम-पाषाण) याचा हाक ऐक; आणि अर्चना करणाऱ्या विप्राची मनीषा (प्रेरित बुद्धी) जाणून जागृत हो. आमची दुवांसि (अर्पणे/स्तुती) आम्हाला अंतर्मतम (अंतस्तम) पर्यंत नेवोत, जेणेकरून तेथे आम्ही तुझ्यासह सखे होऊ.
Mantra 5
न ते गिरो अपि मृष्ये तुरस्य न सुष्टुतिमसुर्यस्य विद्वान् । सदा ते नाम स्वयशो विवक्मि ॥
हे तुर (शीघ्रगामी), तुझ्या गिरः (वाणी/वचन) यांविषयी मी ईर्ष्या करत नाही; तुझ्या असुर्य (प्रभुत्व) याची सु-स्तुतीही नाही—कारण मी ते जाणतो. सदैव मी तुझे नाम उच्चारतो—स्वयशस् (स्वतःच यशस्वी/प्रख्यात) महिमेसह.
Mantra 6
भूरि हि ते सवना मानुषेषु भूरि मनीषी हवते त्वामित् । मारे अस्मन्मघवञ्ज्योक्कः ॥
मनुष्यांमध्ये तुझे सोम-सवन खूप आहेत; अनेक विवेकी मन तुलाच एकट्यालाच हाक मारतात. हे मघवन् (दानवीर), दीर्घकाळ टिकणारी हानी आमच्यापासून दूर ठेव.
Mantra 7
तुभ्येदिमा सवना शूर विश्वा तुभ्यं ब्रह्माणि वर्धना कृणोमि । त्वं नृभिर्हव्यो विश्वधासि ॥
हे शूर (वीरा), ही सर्व सवने खरेच तुझ्यासाठीच आहेत; तुझ्यासाठीच मी बलवर्धक ब्रह्म-वचने घडवितो. तू नरशक्तींनी आवाह्य आहेस, आणि सर्वथा (विश्वधा) उपस्थित राहून फल देणारा आहेस.
Mantra 8
नू चिन्नु ते मन्यमानस्य दस्मोदश्नुवन्ति महिमानमुग्र । न वीर्यमिन्द्र ते न राधः ॥
आताही, हे उग्र व अद्भुत (दस्म) महाबला, तू आपल्या संकल्पात स्वयंज्ञ असताना तुझ्या महिमेला कोणीही पोहोचू शकत नाही. हे इंद्रा, तुझे वीर्य कोणीही प्राप्त करत नाही; तुझे दान-वैभव (राधस्)ही कोणीही मिळवत नाही.
Mantra 9
ये च पूर्व ऋषयो ये च नूत्ना इन्द्र ब्रह्माणि जनयन्त विप्राः । अस्मे ते सन्तु सख्या शिवानि यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे इंद्रा! जे पूर्वीचे ऋषी आणि जे आजचे नूतन विप्र—मंत्र (ब्रह्माणि) उत्पन्न करणारे—त्यांच्याप्रमाणे तुझी शुभ, कल्याणकारी सख्ये आमच्याशी असोत. आणि तुम्ही (देवशक्ती) स्वस्तींनी—कल्याण-विस्तारांनी—आम्हांला सदैव रक्षावे.
It invites Indra to drink the freshly pressed Soma, praises his swift and sovereign power, and asks for his friendly protection and lasting well-being for the worshippers.
In Vedic ritual, Soma is the energizing offering that delights Indra and is believed to awaken his strength so he can grant victory, protection, and prosperity.
It connects the present chant to an unbroken tradition of mantra-makers, asking Indra to give the same auspicious friendship to today’s worshippers as he gave to earlier ṛṣis, and to guard them with svasti (well-being).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.