Rig Veda Sukta 23
Mandala 7Sukta 236 Mantras

Sukta 23

Sukta 7.23

Rishi

Vasiṣṭha

Devata

Indra

Chandas

Triṣṭubh (probable)

આ છ ઋચાવાળું ત્રિષ્ટુભ સૂક્તમાં વસિષ્ઠ (વસિષ્ઠ કુળ તરફથી પણ) ઇન્દ્રને વિજયદાયક યુદ્ધપ્રાર્થનાઓ અર્પે છે—સાંભળવા, ઝડપથી આવવા, અને બળ, યશ તથા રક્ષણ આપવા વિનંતી કરે છે. સૂક્ત યોગ્ય પ્રેરણાથી કરેલી સ્તુતિને ઋત (વિશ્વસત્ય/વ્યવસ્થા) સાથે જોડે છે; ધી (પ્રકાશિત વિચાર) સાથે નજીક આવનારને વાજ (વિજયબળ, સમૃદ્ધિ) વહેંચનાર વિસ્તૃત શક્તિ તરીકે ઇન્દ્રનું ચિત્રણ કરે છે. અંતે સંક્ષિપ્ત આશીર્વાદ: ઇન્દ્ર વીર-સમૃદ્ધ અને ગો-સમૃદ્ધ સમૃદ્ધિ સ્થાપે, અને દિવ્ય રક્ષકો ઉપાસકોને દીર્ઘકાલીન કલ્યાણમાં જાળવે.

Mantras

Mantra 1

उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येन्द्रं समर्ये महया वसिष्ठ । आ यो विश्वानि शवसा ततानोपश्रोता म ईवतो वचांसि ॥

શ્રવસ્—યશ-શ્રવણની જીત માટે—બ્રહ્માણિ (મંત્રો) ઉન્નત કરો; હે વસિષ્ઠ! સમરમાં ઇન્દ્રને મહિમાવંત કરો. જે પોતાના શવસાથી સર્વને વિસ્તારી દીધું છે, તે મારા ઉત્સુક વચનોનો ઉપશ્રોતા—શ્રોતા—થઈને આવો.

Mantra 2

अयामि घोष इन्द्र देवजामिरिरज्यन्त यच्छुरुधो विवाचि । नहि स्वमायुश्चिकिते जनेषु तानीदंहांस्यति पर्ष्यस्मान् ॥

હે ઇન્દ્ર, દેવજામિ—દેવોના સગા! જ્યારે શત્રુબંધનો વિવાચિ—અલગ અલગ બોલીને—ગૂંચવણ ઊભી કરે છે, ત્યારે હું આ ઘોષ મોકલું છું. કારણ કે મનુષ્યોમાં કોઈ પોતાનું આયુષ્ય સાચે ઓળખતો નથી; તેથી આ સંકોચો અને અંહસ્—દોષ-ભ્રમ—થી અમને પાર ઉતાર.

Mantra 3

युजे रथं गवेषणं हरिभ्यामुप ब्रह्माणि जुजुषाणमस्थुः । वि बाधिष्ट स्य रोदसी महित्वेन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघन्वान् ॥

યુગ માટે કિરણો (ગવેષણ) શોધતું રથ હરિ-અશ્વોની જોડ સાથે તૈયાર થયું; બ્રહ્માણિ (સ્તુતિ-મંત્રો) તેને આવકારતા નજીક ઊભાં રહ્યાં. પોતાની મહિમાથી તેણે બે રોદસી (આકાશ અને પૃથ્વી)ને વિખેરી દીધાં; અપ્રતિ (અસમાન) ઇન્દ્રે પ્રતિરોધો (વૃત્રાણિ)નો સંહાર કરીને માર્ગ મુક્ત કર્યો.

Mantra 4

आपश्चित्पिप्युः स्तर्यो न गावो नक्षन्नृतं जरितारस्त इन्द्र । याहि वायुर्न नियुतो नो अच्छा त्वं हि धीभिर्दयसे वि वाजान् ॥

જળો પણ ગાયો જેમ ગર્જના કરતાં ફૂલી ઊઠ્યાં, ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) સુધી પહોંચ્યાં; તેમ જ, હે ઇન્દ્ર, તારા સ્તુતિકારો ઋતને પ્રાપ્ત થયા. નિયુત (યુગ્મ શક્તિઓ) સાથે વાયુ જેમ આવે તેમ અમારી પાસે આવ; કારણ કે તું ધીભિઃ (પ્રકાશિત બુદ્ધિ-વિચારોથી) વાજાન્ (બળની સમૃદ્ધિઓ) વિતરે છે.

Mantra 5

ते त्वा मदा इन्द्र मादयन्तु शुष्मिणं तुविराधसं जरित्रे । एको देवत्रा दयसे हि मर्तानस्मिञ्छूर सवने मादयस्व ॥

હે ઇન્દ્ર, આ મદો (આનંદ-ઉલ્લાસ) તને મત્ત કરે—શુષ્ણિણં (બળવાન), તુવિરાધસં (વિશાળ દાનવાળો)—ગાયક જરિત્રે માટે. દેવત્રા (દૈવી માર્ગે) તું એકલો જ મર્ત્યો પર કૃપા વરસાવે છે; હે શૂર, આ સવને (સોમ-પિષણમાં) આનંદિત થા અને વધતો જા.

Mantra 6

एवेदिन्द्रं वृषणं वज्रबाहुं वसिष्ठासो अभ्यर्चन्त्यर्कैः । स नः स्तुतो वीरवद्धातु गोमद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

આ રીતે વસિષ્ઠો અર્કો (સ્તુતિગીતો) વડે ઇન્દ્રને—વૃષણ (વૃષભ), વજ્રબાહુ (વજ્રધારી ભુજાવાળો)—અભિઅર્ચે છે. તે સ્તુત થયેલો અમને વીર્યવંત અને ગોમંત (ગૌધનયુક્ત) સમૃદ્ધિ સ્થાપે; અને હે દિવ્ય રક્ષકો, તમે અમને સદા સ્વસ્તિભિઃ (કલ્યાણમય અવસ્થાઓથી) રક્ષો.

Frequently Asked Questions

It asks Indra to hear the poets’ prayers, come swiftly in times of contest, and grant vāja (winning strength), fame, wealth (especially cattle), heroic support, and lasting well-being (svasti).

The image shows praise and devotion becoming full and effective—like waters swelling—until they ‘reach ṛta,’ meaning they align with the right order that makes Indra’s gifts and victories possible.

It can be recited as an Indra-stuti before difficult work or competition, with a small fire or lamp and a ghee offering (or even simple water libation), focusing on courage, clarity (dhī), and protection.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App