
Sukta 3.41
Viśvāmitra Gāthina
Indra
Gayatri (probable for RV 3.41.1; verify per critical edition)
ऋग्वेद ३.४१ हे एक आह्वान-स्तोत्र (आह्वान) आहे; यात इंद्राला विनंती केली आहे की तो यजमानांकडे आपला आनंद/अनुराग वळवो आणि आपल्या दोन बे (bay) अश्वांसह त्वरेने येऊन सोमपान करो. यात त्याची “बलाचा स्वामी” म्हणून स्तुती केली आहे—जो स्वभावतः हवि-आहुतीकडे आणि नीट सजवलेल्या आसन (बर्हिस्) कडे आकृष्ट होतो; तसेच उपासकाचे विचार इंद्राभोवती असेच गोळा होतात, जसे वासराभोवती माता जमतात. या सूक्ताचा उद्देश इंद्राची उपस्थिती, सोमामुळे त्याचा उत्साह, आणि त्यातून बल, संरक्षण व विजय यांचे दान प्राप्त करणे हा आहे.
Mantra 1
आ तू न इन्द्र मद्र्यग्घुवानः सोमपीतये । हरिभ्यां याह्यद्रिवः ॥
आता आमच्याकडे ये, हे इंद्रा—आमच्या हाकेला अनुसरून तुझा मद/आनंद इकडे वळवून, सोमपानासाठी. हे अद्रिवः, तुझ्या दोन हरि (दीप्त अश्वां)सह ये.
Mantra 2
सत्तो होता न ऋत्वियस्तिस्तिरे बर्हिरानुषक् । अयुज्रन्प्रातरद्रयः ॥
आमचा ऋत्विज होता आसनस्थ आहे—ऋतुनुसार; पवित्र बर्हि क्रमाने पसरविले आहे. प्रातःकाळी अद्रि (सोम-दळणाचे दगड) जुते गेले.
Mantra 3
इमा ब्रह्म ब्रह्मवाहः क्रियन्त आ बर्हिः सीद । वीहि शूर पुरोळाशम् ॥
हे ब्रह्मवाह (मंत्रवाहक), ही ब्रह्म/मंत्र-रचना घडविली जात आहे; ये, विस्तीर्ण पवित्र बर्हि (यज्ञासन)ावर बस. हे शूर, ये—पुरोळाश (यज्ञ-नैवेद्य) स्वीकार.
Mantra 4
रारन्धि सवनेषु ण एषु स्तोमेषु वृत्रहन् । उक्थेष्विन्द्र गिर्वणः ॥
हे वृत्रहन्, या सवनांत, या स्तोमांत आम्हांला तुझा आनंद व परिपूर्णता दे. हे गिर्वण इंद्रा, उक्थांत—उच्चारित स्तुत्यांत—ही प्रकट होऊन प्रभावी हो.
Mantra 5
मतयः सोमपामुरुं रिहन्ति शवसस्पतिम् । इन्द्रं वत्सं न मातरः ॥
विस्तीर्ण व शोधक मती सोमपान करणारा, बलाचा स्वामी इंद्र याला मातांनी वासराला बिलगावे तसे बिलगतात—आमच्यात पोसली जाऊन वाढू शकणाऱ्या त्या शक्तीभोवती त्या एकवटतात.
Mantra 6
स मन्दस्वा ह्यन्धसो राधसे तन्वा महे । न स्तोतारं निदे करः ॥
हे इंद्रा, या अन्धस् (सोमरस) मध्ये आनंदित हो; आमच्यासाठी महान् राधस् (दान/समृद्धी) आणि तन्वा (देह/अंतःसत्ता) मध्ये महती पूर्ती व्हावी म्हणून. स्तोताला निंदेचा विषय करू नको.
Mantra 7
वयमिन्द्र त्वायवो हविष्मन्तो जरामहे । उत त्वमस्मयुर्वसो ॥
हे इंद्रा, आम्ही—तुझी अभिलाषा धरणारे, हविष्-समृद्ध—आवाहनाने तुला जागवितो; आणि तूही, हे वसो (समृद्धिदाता), आमचा अभिलाषी आहेस.
Mantra 8
मारे अस्मद्वि मुमुचो हरिप्रियार्वाङ्याहि । इन्द्र स्वधावो मत्स्वेह ॥
हे हरि-प्रिया, आमच्यापासून दूर होऊन स्वतःला सोडवू नको; आमच्याकडे मुख करून इथे ये. हे इंद्रा, स्वधावन्, इथेच मत्स्व—इथे आनंद कर.
Mantra 9
अर्वाञ्चं त्वा सुखे रथे वहतामिन्द्र केशिना । घृतस्नू बर्हिरासदे ॥
हे केशिन इंद्रा! सुखगामी रथावर तेजस्वी (देव) तुला इथे घेऊन येवोत. घृतासारख्या दीप्तीने स्रवणाऱ्या बर्हिसावर येऊन तू आसन ग्रहण कर.
It is an invitation to Indra to come quickly to the sacrifice, drink Soma, take his seat on the prepared barhis, and then empower the worshippers with strength and victory.
The Haris are Indra’s swift divine horses; mentioning them emphasizes his rapid arrival and readiness to respond when he is called to the Soma offering.
It means the worshipper’s prayers and inspired intentions naturally gather around Indra’s power, seeking nourishment and growth—just as mothers gather protectively around a young calf.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.