Sukta 28

Mantra 1

विश्वो ह्यन्यो अरिराजगाम ममेदह श्वशुरो ना जगाम । जक्षीयाद्धाना उत सोमं पपीयात्स्वाशितः पुनरस्तं जगायात् ॥

इतर सर्व—तो प्रतिस्पर्धी—आला आहे; पण माझा स्वतःचा जुन्या परंपरेतील आप्तजन आला नाही. तो धान्य खाऊ दे आणि सोम पिऊ दे; नीट तृप्त झाल्यावर पुन्हा आपल्या अस्त-गृहाकडे (घरी) परत जाऊ दे.

Mantra 2

स रोरुवद्वृषभस्तिग्मशृङ्गो वर्ष्मन्तस्थौ वरिमन्ना पृथिव्याः । विश्वेष्वेनं वृजनेषु पामि यो मे कुक्षी सुतसोमः पृणाति ॥

गर्जणारा, तीक्ष्ण शिंगांचा वृषभ पृथ्वीच्या विशाल विस्तारात ठाम उभा राहिला आहे. सर्व कुळांमध्ये मी त्याचाच रक्षणकर्ता आहे, जो पिळलेल्या सोमाने माझे उदर भरतो.

Mantra 3

अद्रिणा ते मन्दिन इन्द्र तूयान्त्सुन्वन्ति सोमान्पिबसि त्वमेषाम् । पचन्ति ते वृषभाँ अत्सि तेषां पृक्षेण यन्मघवन्हूयमानः ॥

हे इंद्रा, अद्रि (सोम पिळण्याचा दगड) घेऊन आनंद देणारे वेगाने तुझ्यासाठी सोम पिळतात; तू त्याचाच पान करतोस. ते तुझ्यासाठी बलवान अन्न शिजवतात; हे मघवन्, पृक्ष (अर्पण-मिश्रण) सहित आवाहन झाल्यावर तू ते भक्षण करतोस.

Mantra 4

इदं सु मे जरितरा चिकिद्धि प्रतीपं शापं नद्यो वहन्ति । लोपाशः सिंहं प्रत्यञ्चमत्साः क्रोष्टा वराहं निरतक्त कक्षात् ॥

हे जरितरा (स्तुतिकर्त्यांनो), माझ्याकडून हे नीट जाणून घ्या: नद्या शापाला शाप देणाऱ्याच्याच दिशेने उलटे वाहून नेतात. लोपाश (कोल्हे) सिंहाला मागे ढकलतात; क्रोष्टा (लकडबग्घा) वराहाला (रानडुक्कर) कक्षात् (झुडपांच्या/दाट काटेरी वनराईतून) ओढून बाहेर काढतो—ऋत (सत्य-व्यवस्था) विरुद्ध क्रम उलटविला गेला की असे उलटफेर घडतात.

Mantra 5

कथा त एतदहमा चिकेतं गृत्सस्य पाकस्तवसो मनीषाम् । त्वं नो विद्वाँ ऋतुथा वि वोचो यमर्धं ते मघवन्क्षेम्या धूः ॥

मी हे कसे जाणू—मी तर केवळ शिकणारा—तुझी ती प्रबळ मनीषा (अंतर्दृष्टी/योजना)? हे विद्वान, तू ऋतु-था (योग्य काळात व योग्य क्रमाने) आम्हाला सांग: हे मघवन् (दानवीर), मार्गावर आमच्या क्षेम्य (सुरक्षित) निवासासाठी तू कोणता अंश ठरविला आहेस?

Mantra 6

एवा हि मां तवसं वर्धयन्ति दिवश्चिन्मे बृहत उत्तरा धूः । पुरू सहस्रा नि शिशामि साकमशत्रंम हि मा जनिता जजान ॥

अशा रीतीने ते मला बळात वाढवितात; स्वर्गापलीकडेही माझी अधिक महान उंची स्थापन झाली आहे. मी अनेक सहस्रांना एकत्र जोखतो/संगठित करतो; कारण माझ्या जनित्यानं (उत्पन्न करणाऱ्यानं) मला अशत्रंय (शत्रुरहित) जन्म दिला आहे—मला अप्रतिहत सामर्थ्य केले आहे.

Mantra 7

एवा हि मां तवसं जज्ञुरुग्रं कर्मन्कर्मन्वृषणमिन्द्र देवाः । वधीं वृत्रं वज्रेण मन्दसानोऽप व्रजं महिना दाशुषे वम् ॥

अशाच रीतीने देवांनी मला—बलवान, उग्र—उत्पन्न केले आहे; हे इंद्रा, मी प्रत्येक कर्मात शक्तीचा वृषभ आहे. उन्मत्त परमानंदात मी वज्राने वृत्राचा वध केला; माझ्या महिमेने दात्यासाठी गोधनाचा वाडा/व्रज (व्रज) उघडला.

Mantra 8

देवास आयन्परशूँरबिभ्रन्वना वृश्चन्तो अभि विड्भिरायन् । नि सुद्र्वं दधतो वक्षणासु यत्रा कृपीटमनु तद्दहन्ति ॥

देव परशू धारण करून आले; वनं छाटीत ते जनसमूहांसह पुढे गेले. आधारांमध्ये उत्तम लाकूड रोवतात—जिथे, त्याच्या मागोमाग, ते ‘कृपीट’ (रांगणारा कीटक) जाळून टाकतात; अशा रीतीने आतून कुरतडणारे दुषण शक्ती दूर करतात.

Mantra 9

शशः क्षुरं प्रत्यञ्चं जगाराद्रिं लोगेन व्यभेदमारात् । बृहन्तं चिदृहते रन्धयानि वयद्वत्सो वृषभं शूशुवानः ॥

सशाने मागे वळलेला क्षुर गिळला; मातीच्या ढेकळाने त्याने दूरूनच शिळा फोडली. गिर्यारोहकासाठी मी विशालालाही नमवीन—जसा वत्स वृषभाच्या आधाराने पुष्ट होतो; तसा लहानसाही, योग्य शिक्षणाने, कठीणाला वश करू शकतो.

Mantra 10

सुपर्ण इत्था नखमा सिषायावरुद्धः परिपदं न सिंहः । निरुद्धश्चिन्महिषस्तर्ष्यावान्गोधा तस्मा अयथं कर्षदेतत् ॥

जसा सुपर्ण (उच्च-पंखांचा) आपला नख धारदार करतो, तसा—दाबून धरला गेल्यास—तो आपल्या मार्गाभोवतीच फिरत राहतो, जणू बांधलेला सिंह. आणि तृष्णेने भरलेल्या तीव्र शक्तीचा महिष (प्रबळ वृषभ)ही, निरुद्ध झाल्यावर, सुटून बाहेर पडू शकत नाही; म्हणून ‘गोधा’ ही गती तिच्या यथापथापासून ओढून वाकडी करते—ही चुकीने हाकलेल्या चालीची खूण आहे.

Mantra 11

तेभ्यो गोधा अयथं कर्षदेतद्ये ब्रह्मणः प्रतिपीयन्त्यन्नैः । सिम उक्ष्णोऽवसृष्टाँ अदन्ति स्वयं बलानि तन्वः शृणानाः ॥

अशांसाठीच ‘गोधा’ ही चाल अयथापथ ओढून नेतो—जे अन्न-आहुतींनी ब्रह्मणः (ब्रह्म-शक्ती)ला ‘प्रतिपीयन्ति’—जणू ती उलटी पितात. ते जणू वृषभाने सोडलेला पान-रस खातात; आणि स्वतःच आपल्या तनूचे बळ मोडतात, देहधारीची शक्ती चुरडत-चुरडत.

Mantra 12

एते शमीभिः सुशमी अभूवन्ये हिन्विरे तन्वः सोम उक्थैः । नृवद्वदन्नुप नो माहि वाजान्दिवि श्रवो दधिषे नाम वीरः ॥

हे शमी-कर्मांनी सुशमी झाले—जे उक्थांनी (उच्चारित स्तुतींनी) सोमासाठी आपल्या तनूला पुढे हाकतात. नरवत् वचन बोलत आमच्याजवळ ये; आमच्यासाठी वाज (बल-समृद्धी) वाढव. दिव्यात तू श्रवः (यश) आणि वीराचे नाव स्थापन करतोस—स्थायी प्रतिष्ठा.