Sukta 28

Mantra 1

विश्वो ह्यन्यो अरिराजगाम ममेदह श्वशुरो ना जगाम । जक्षीयाद्धाना उत सोमं पपीयात्स्वाशितः पुनरस्तं जगायात् ॥

બીજા બધા—પ્રતિસ્પર્ધી—આવી ગયા છે; પરંતુ મારા પોતાના જૂના ક્રમના સ્વજન તો આવ્યા નથી. તે ધાણા (અન્નકણ) ખાય અને સોમ પીએ; સ્વયં તૃપ્ત થઈને ફરી પોતાના અસ્ત-સ્થાન, પોતાના ઘેર પાછો જાય.

Mantra 2

स रोरुवद्वृषभस्तिग्मशृङ्गो वर्ष्मन्तस्थौ वरिमन्ना पृथिव्याः । विश्वेष्वेनं वृजनेषु पामि यो मे कुक्षी सुतसोमः पृणाति ॥

ગરજતો, તીક્ષ્ણ શૃંગવાળો વૃષભ પૃથ્વીના વિશાળ વિસ્તારમાં ઊભો રહ્યો છે. સર્વ વંશો-જનસમૂહોમાં હું તેને જ રક્ષું છું, જે દબાવેલા સોમથી મારી કૂક્ષિ (ઉદર) ભરે છે.

Mantra 3

अद्रिणा ते मन्दिन इन्द्र तूयान्त्सुन्वन्ति सोमान्पिबसि त्वमेषाम् । पचन्ति ते वृषभाँ अत्सि तेषां पृक्षेण यन्मघवन्हूयमानः ॥

અદ્રિ (દબાણ-પથ્થર) વડે, હર્ષદાયક સોમદબાવનારાઓ, હે ઇન્દ્ર, તારા માટે ત્વરાથી સોમ દબાવે છે; તું તેમનો સોમ પીએ છે. તેઓ તારા માટે બળવાન આહાર પકાવે છે; હે મઘવન, પૃક્ષ (અર્પણ-મિશ્રણ) સાથે તને આહ્વાન કરવામાં આવે ત્યારે તું તેમાંથી ગ્રહણ કરે છે.

Mantra 4

इदं सु मे जरितरा चिकिद्धि प्रतीपं शापं नद्यो वहन्ति । लोपाशः सिंहं प्रत्यञ्चमत्साः क्रोष्टा वराहं निरतक्त कक्षात् ॥

હે જરિતરાઓ (સ્તુતિકારો), મારી પાસેથી આ સમજો: નદીઓ શાપને શાપક પર જ પાછો વહેંચે છે. લોપાશ (શિયાળિયા) સિંહને પાછો હાંકે છે; ક્રોષ્ટા (હાયના) વરાહને ઝાડઝાંખર (કક્ષ)માંથી ખેંચી બહાર કાઢે છે—એવી રીતે, જ્યારે ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) વિરુદ્ધ ક્રમ વળે, ત્યારે ઉલટફેર થાય છે.

Mantra 5

कथा त एतदहमा चिकेतं गृत्सस्य पाकस्तवसो मनीषाम् । त्वं नो विद्वाँ ऋतुथा वि वोचो यमर्धं ते मघवन्क्षेम्या धूः ॥

હું તો શિષ્યમાત્ર—આને કેવી રીતે સમજી શકું, હે ગૃત્સના પાક (પરિપક્વ) અને બળવાન, તમારી મનિષા (મહાન ઇચ્છા/વિચાર)ને? તમે જ વિદ્વાન છો; ઋતુથા—યોગ્ય ઋતુ અને ક્રમ પ્રમાણે—અમને કહો: હે મઘવન (દાનવીર), માર્ગમાં અમારા ક્ષેમ (સુરક્ષિત નિવાસ) માટે તમે કયો અર્ધ (ભાગ) નિર્ધારિત કર્યો છે?

Mantra 6

एवा हि मां तवसं वर्धयन्ति दिवश्चिन्मे बृहत उत्तरा धूः । पुरू सहस्रा नि शिशामि साकमशत्रंम हि मा जनिता जजान ॥

એ રીતે તેઓ મને બળમાં વધારતા જાય છે; દ્યૌ (આકાશ)થી પણ પરે મારી વધુ મહાન ઊંચાઈઓ સ્થાપિત છે. અનેક સહસ્રોને હું એકસાથે જોડું/સજ્જ કરું છું; કારણ કે મારા જનિતા (જન્મદાતા)એ મને અશત્ર (શત્રુ વિનાનો) જન્માવ્યો છે—મને અપ્રતિહત બળ બનાવ્યો છે.

Mantra 7

एवा हि मां तवसं जज्ञुरुग्रं कर्मन्कर्मन्वृषणमिन्द्र देवाः । वधीं वृत्रं वज्रेण मन्दसानोऽप व्रजं महिना दाशुषे वम् ॥

એવાં જ દેવોએ મને તવસ્વી, ઉગ્ર અને બળવાન રૂપે જનમાવ્યો છે—હે ઇન્દ્ર, દરેક કર્મમાં શક્તિનો વૃષભ. મદમત્ત આનંદમાં મેં વજ્રથી વૃત્રનો વધ કર્યો; અને મારી મહિમાથી દાનશીલ માટે વ્રજ (ગૌઓનું બંધાણ/વાડો) ખોલી દીધો.

Mantra 8

देवास आयन्परशूँरबिभ्रन्वना वृश्चन्तो अभि विड्भिरायन् । नि सुद्र्वं दधतो वक्षणासु यत्रा कृपीटमनु तद्दहन्ति ॥

દેવો પરશુ (કુહાડી) ધારણ કરીને આવ્યા; વનો કાપતા તેઓ વિડો/કુળો સાથે આગળ વધ્યા. વક્ષણાઓ (આધારો/ટેકા)માં તેમણે સુદ્ર્વ (સારા લાકડાં) ગોઠવ્યાં; જ્યાં—તેના અનુસરણમાં—કૃપીટ (સરિસૃપ/કીડો)ને દહે છે. આમ શક્તિઓ અંદરથી કોતરતું દંશન દૂર કરે છે.

Mantra 9

शशः क्षुरं प्रत्यञ्चं जगाराद्रिं लोगेन व्यभेदमारात् । बृहन्तं चिदृहते रन्धयानि वयद्वत्सो वृषभं शूशुवानः ॥

શશ (સસલું)એ પ્રત્યંચ (પાછું વળેલું) ક્ષુર (ઉસ્તરો) ગળી લીધો; લોગ (ઢેલો/માટીનો ગાંઠો)થી તેણે દૂરથી અદ્રિ (પથ્થર/પર્વત) ફાડી નાખ્યો. ચઢનાર માટે હું વિશાળને પણ વશ કરાવી દઉં—વૃષભ પર પોષાઈ બળવાન થતો વત્સ જેમ; એમ યોગ્ય શિસ્તે ઘડાયેલો નાનો પણ કઠિનને જીતી શકે છે.

Mantra 10

सुपर्ण इत्था नखमा सिषायावरुद्धः परिपदं न सिंहः । निरुद्धश्चिन्महिषस्तर्ष्यावान्गोधा तस्मा अयथं कर्षदेतत् ॥

સુપર્ણ (ઉચ્ચપંખી શક્તિ) જ્યારે પોતાના નખને તીક્ષ્ણ કરે છે, ત્યારે પણ જો દબાવી રાખવામાં આવે તો બંધ સિંહની જેમ પોતાના જ પથ પર ચક્કર મારે છે. તરસભરી પ્રચંડ શક્તિ ધરાવતો મહિષ (બળદ) પણ અવરોધિત થાય તો છૂટકો પામી શકતો નથી; તેથી ‘ગોધા’ આ ગતિને યોગ્ય માર્ગથી વાંકી ખેંચી દે છે—આ ખોટી રીતે ચલાવેલી ચાલનું ચિહ્ન છે.

Mantra 11

तेभ्यो गोधा अयथं कर्षदेतद्ये ब्रह्मणः प्रतिपीयन्त्यन्नैः । सिम उक्ष्णोऽवसृष्टाँ अदन्ति स्वयं बलानि तन्वः शृणानाः ॥

એવાં લોકો માટે ‘ગોધા’ આ ગતિને અયોગ્ય રીતે વાંકી ખેંચે છે—જે બ્રહ્મણઃ (પવિત્ર બ્રહ્મશક્તિ)ને અન્ન-અર્પણોથી ‘પ્રતિપેયન્તિ’ (પાછું પી જાય છે/ઉલટાવી લે છે). તેઓ જાણે બળદના છૂટા પડેલા દૂધ/રસને ખાઈ જાય છે; અને પોતે જ પોતાના દેહના બળોને તોડી નાખે છે, દેહધારી સત્તાની શક્તિને ચુરચુર કરે છે.

Mantra 12

एते शमीभिः सुशमी अभूवन्ये हिन्विरे तन्वः सोम उक्थैः । नृवद्वदन्नुप नो माहि वाजान्दिवि श्रवो दधिषे नाम वीरः ॥

આ લોકો શમી (શાંતિ-સ્થાપક) કર્મોથી સુશમી—સુસંયમિત અને સુસંગત—બન્યા; કારણ કે તેઓ ઉકથ (ઉચ્ચારિત સ્તુતિ) દ્વારા સોમ માટે પોતાની તનુ (દેહધારી સત્તા)ને આગળ ધપાવે છે. પુરુષવત્ વાણી બોલતા, અમારી પાસે આવો; અમારા માટે વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ)ના પ્રચુર ભંડારો વધારો. દિવિ (સ્વર્ગમાં) તમે શ્રવઃ (યશ) અને વીરનું નામ સ્થાપો—અવિનાશી પ્રતિષ્ઠા.