Sukta 91

Mantra 1

त्वं सोम प्र चिकितो मनीषा त्वं रजिष्ठमनु नेषि पन्थाम् । तव प्रणीती पितरो न इन्दो देवेषु रत्नमभजन्त धीराः ॥

हे सोम! प्रकाशमय मनीषेने तू जागरूक, जाणणारा आहेस; तू आम्हाला राजस, श्रेष्ठतम मार्गाने नेतोस. हे इंदू! तुझ्या प्रणीतीने आमचे पितर—धीर, स्थिर ऋषी—देवांमध्ये दिव्य आनंदाचे रत्न प्राप्त करून गेले.

Mantra 2

त्वं सोम क्रतुभिः सुक्रतुर्भूस्त्वं दक्षैः सुदक्षो विश्ववेदाः । त्वं वृषा वृषत्वेभिर्महित्वा द्युम्नेभिर्द्युम्न्यभवो नृचक्षाः ॥

हे सोम! क्रतूंनी तू सुक्रतु—पूर्ण समर्थ—आहेस; दक्षतांनी तू सुदक्ष—विश्ववेदाः, सर्वज्ञ—आहेस. तू आपल्या वृषत्वांनी वृषा आहेस; आणि आपल्या महत्त्वाने व द्युम्नांनी—दीप्तिमय सिद्धींनी—तू नृचक्षा, मनुष्यांचा द्रष्टा, होतोस.

Mantra 3

राज्ञो नु ते वरुणस्य व्रतानि बृहद्गभीरं तव सोम धाम । शुचिष्ट्वमसि प्रियो न मित्रो दक्षाय्यो अर्यमेवासि सोम ॥

हे सोम! तुझे व्रत राजा वरुणाच्या व्रतांसारखे आहेत; तुझे धाम विशाल व गभीर आहे. तू शुचि—पवित्र—आहेस; मित्रासारखा प्रिय आहेस; आणि अर्यमनासारखा दक्षा—ऋताच्या विवेक-कार्याकरिता—योग्य आहेस. हे सोम! तूच ऋताची ती आर्य, उदात्त क्रमशक्ती आहेस.

Mantra 4

या ते धामानि दिवि या पृथिव्यां या पर्वतेष्वोषधीष्वप्सु । तेभिर्नो विश्वैः सुमना अहेळन्राजन्त्सोम प्रति हव्या गृभाय ॥

हे सोम-राजन्! तुझे जे धाम (निवास) दिवी आहेत, जे पृथ्वीवर आहेत, जे पर्वतांमध्ये, ओषधींमध्ये आणि अप्सु (जलांत) आहेत—त्या सर्वांच्या बळावर आमच्याकडे सर्वतोमुखी सुमना (प्रसन्नचित्त) होऊन, अहेळन् (क्रोधरहित) होऊन ये; आणि आमची हव्ये (आहुती) ग्रहण कर।

Mantra 5

त्वं सोमासि सत्पतिस्त्वं राजोत वृत्रहा । त्वं भद्रो असि क्रतुः ॥

हे सोम! तू सत्पति (सत्याचा स्वामी) आहेस; तू राजा आहेस, आणि तूच वृत्रहा (आवरण-हन्ता) आहेस। तू भद्र क्रतु (कल्याणकारी संकल्प-शक्ती) आहेस।

Mantra 6

त्वं च सोम नो वशो जीवातुं न मरामहे । प्रियस्तोत्रो वनस्पतिः ॥

आणि हे सोम! तू आमचा वश (मार्गदर्शक अधिपत्य) आहेस; जीवातुं (जीवन-शक्ती) मिळावी म्हणून आम्ही मृत्यूत पडू नये। हे वनस्पति (वर्धमान जीवनाचा स्वामी), प्रियस्तोत्र (स्तोत्रप्रिय), आम्हाला आधार दे।

Mantra 7

त्वं सोम महे भगं त्वं यून ऋतायते । दक्षं दधासि जीवसे ॥

हे सोम! तू महान् भाग्याचा वाटा (महा-भग) देतोस; ऋताचा अनुसरण करणाऱ्या तरुण साधकाला जीवनासाठी दक्षता (दक्षं) आणि सम्यक् विवेक प्रदान करतोस.

Mantra 8

त्वं नः सोम विश्वतो रक्षा राजन्नघायतः । न रिष्येत्त्वावतः सखा ॥

हे सोम, राजन्! अनिष्ट इच्छिणाऱ्यांपासून आम्हांला सर्व बाजूंनी रक्षण कर. तुझ्या आधाराने असलेला सखा कधीही हानी पावत नाही.

Mantra 9

सोम यास्ते मयोभुव ऊतयः सन्ति दाशुषे । ताभिर्नोऽविता भव ॥

हे सोम! दाशुषे (दाता) साठी तुझ्या ज्या मयोभुव (आनंददायक) ऊतयः (सहायता) आहेत, त्यांच्याच द्वारा आमचा अविता (रक्षक) हो.

Mantra 10

इमं यज्ञमिदं वचो जुजुषाण उपागहि । सोम त्वं नो वृधे भव ॥

हा यज्ञ, हे वचन स्वीकारून समीप ये. हे सोम, आमच्यासाठी वाढ व उन्नतीचा हेतु हो.

Mantra 11

सोम गीर्भिष्ट्वा वयं वर्धयामो वचोविदः । सुमृळीको न आ विश ॥

हे सोम, प्रेरित स्तुतिवाणींनी आम्ही—वचोविद—तुला वाढवितो. सुमृळीक, सौम्य करुणा व आरोग्य-प्रसादाने युक्त होऊन आमच्यात प्रवेश कर.

Mantra 12

गयस्फानो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः । सुमित्रः सोम नो भव ॥

हे सोम, आमच्यात जीवन-पूर्णता विस्तार; अमीव व अव्यवस्थेच्या शक्तींचा संहार कर; आमच्यासाठी वसुचे सत्य-निधान प्रकट कर आणि पुष्टी वाढव. आमच्यासाठी सुमित्र हो.

Mantra 13

सोम रारन्धि नो हृदि गावो न यवसेष्वा । मर्य इव स्व ओक्ये ॥

हे सोम! गायी जशा आपल्या चराईच्या कुरणांत स्थिरावतात, तसा आमच्या हृदयात तू रमून बस; आणि बलवान तरुण जसा आपल्या घरात—स्वधामात—तसा आमच्या अंतरी आपले स्थान ग्रहण कर.

Mantra 14

यः सोम सख्ये तव रारणद्देव मर्त्यः । तं दक्षः सचते कविः ॥

हे सोम! जो मर्त्य तुझ्या सख्यात आनंद मानतो, त्याला दक्ष (विवेक-शक्ती) आणि कवि (द्रष्टा-प्रज्ञा) साथ देतात—त्याला धारण करून स्थिर करतात.

Mantra 15

उरुष्या णो अभिशस्तेः सोम नि पाह्यंहसः । सखा सुशेव एधि नः ॥

हे सोम! अभिशस्ति (आक्रमक शाप) पासून आम्हांला उरुष्या—विस्तार देऊन—रक्षा कर; आणि अंहस् (पाप/संकट) पासून आम्हांला खालीपासूनही वाचव, सुरक्षित ठेव. आमचा सुशेव सखा हो, आणि आमच्या अंतरी वाढ प्रज्वलित कर.

Mantra 16

आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य संगथे ॥

हे सोम, तू वाढ; तुझे वृष्ण्य—वीर्य-शक्ती—सर्व दिशांतून तुझ्याकडे एकवटून येवो. आमच्यात वाज—बल-समृद्धी व विजय-पूर्णता—यांचा संगम-स्थान तू हो.

Mantra 17

आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिरंशुभिः । भवा नः सुश्रवस्तमः सखा वृधे ॥

हे मदिन्तम सोम, तू तुझ्या सर्व अंशु—किरणांसह—वाढ. आमच्या वृद्धीसाठी तू सुश्रवस्तम—प्रेरित कीर्तीने अत्यंत समृद्ध—सखा हो, जो सत्य-श्रवण विपुल करतो.

Mantra 18

सं ते पयांसि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिषाहः । आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्व ॥

तुझे पोषक रस (पयांसि) आणि वाज—समृद्ध बळ—एकत्र येवोत; हे अभिमातिषाह, तुझ्या वृष्ण्य—वीर्य-शक्ती—एकवटोत. अमृतत्वाकडे वाढत असताना, हे सोम, आमच्यात चेतनेच्या दिव्य आकाशात उत्तम श्रवांसि—प्रेरित श्रवण/कीर्ती—स्थापित कर.

Mantra 19

या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् । गयस्फानः प्रतरणः सुवीरोऽवीरहा प्र चरा सोम दुर्यान् ॥

हे सोम! ज्या-ज्या धामांमध्ये (आवासांत) आणि प्रभुत्व-स्थितींमध्ये तुला हविषाने यजतात, ती सर्व धामे आमच्या यज्ञाला सर्व बाजूंनी वेढून त्यास समर्थ व विजयी करो. हे गयास्फान (जीवन-वर्धक), प्रतराण (दूरवर तारून नेणारा उद्धारक), सुवीर (खरे वीरत्व देणारा), अवीरहा (अवीरांचा संहारक)—आमच्या अंतः-गृहांत (दुर्यान्) तू पुढे जाऊन विचर.

Mantra 20

सोमो धेनुं सोमो अर्वन्तमाशुं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति । सादन्यं विदथ्यं सभेयं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥

सोम पोषण देणारी धेनू देतो, सोम अतिशीघ्र अश्व देतो, सोम कर्मास योग्य असा वीर देतो. जो त्याला अर्पण करतो, त्याला तो सदन्य (आसन-शक्ती), विदथ्य (यज्ञ-सभेत योग्य वाणी/भाग), सभेय (सभेत मान), आणि पितृश्रवण (पितृपरंपरेची सत्य-श्रुती) प्रदान करतो.

Mantra 21

अषाळ्हं युत्सु पृतनासु पप्रिं स्वर्षामप्सां वृजनस्य गोपाम् । भरेषुजां सुक्षितिं सुश्रवसं जयन्तं त्वामनु मदेम सोम ॥

हे सोम! तू युद्धांत अजेय, रणांना परिपूर्ण करणारा; स्वर्लोकांचा विजेता; अप्सु (जल-तत्त्व) आणि व्रजन (जनसमूह) यांचा गोपा (रक्षक) आहेस. भार-समरांत विजय देणारा, सुक्षिती (सुदृढ निवास) व सुश्रवस (उत्तम प्रेरित कीर्ती/श्रवण) देणारा—जिंकणाऱ्या तुला अनुसरून आम्ही आनंद मानू, हे सोम.

Mantra 22

त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः । त्वमा ततन्थोर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ ॥

हे सोम! या सर्व ओषधी तूच उत्पन्न केल्यास; अपः—जलधारा—तूच जनिल्यास; गाः—प्रकाशकिरण—तूच मुक्त केल्यास. तूच अन्तरिक्ष विस्तीर्ण केलेस, आणि आपल्या ज्योतीने तू तम दूर घालविलेस.

Mantra 23

देवेन नो मनसा देव सोम रायो भागं सहसावन्नभि युध्य । मा त्वा तनदीशिषे वीर्यस्योभयेभ्यः प्र चिकित्सा गविष्टौ ॥

हे देव सोम! देव-मनाने, हे सहसावन्, आमच्यासाठी रयः—समृद्धी—याचा भाग मिळविण्यासाठी युद्ध कर. तुझ्या वीर्याच्या अधिपत्यात शैथिल्य तुला स्पर्श करू नये; गविष्टि—किरण/गो-अन्वेषण—मध्ये दोन्ही बाजूंनी सावध राहा.