Sukta 91
Sukta 1.91
Soma (Indu)
अयं सूक्तः सोमम् (इन्दुम्) स्तौति—स प्रकाशमानो नेता यः साधकान् “राजपथे” नयति, यथा पुरा पितरः; स च देवेषु निधिं जयति इति दिव्यं बलम्। पुनःपुनः सोमं प्रार्थयते—प्राणबलं विस्तारेतु, व्याधिं वैषम्यं च अपाकरोतु, धनं पूर्णतां च वर्धयतु, उपासकस्य यथाभागं तेजस्विषु लाभेषु युध्यताम्।
Mantras
Mantra 1
त्वं सोम प्र चिकितो मनीषा त्वं रजिष्ठमनु नेषि पन्थाम् । तव प्रणीती पितरो न इन्दो देवेषु रत्नमभजन्त धीराः ॥
त्वं सोम प्रचिकितो मनीषया; त्वं रजिष्ठम् अनु नयसि पन्थाम्। तव प्रणीती, हे इन्दो, अस्माकं पितरः धीराः, देवेṣu रत्नं (देवानन्दस्य) अभजन्त।
Mantra 2
त्वं सोम क्रतुभिः सुक्रतुर्भूस्त्वं दक्षैः सुदक्षो विश्ववेदाः । त्वं वृषा वृषत्वेभिर्महित्वा द्युम्नेभिर्द्युम्न्यभवो नृचक्षाः ॥
त्वं सोम क्रतुभिः सुक्रतुर् भूः; त्वं दक्षैः सुदक्षो विश्ववेदाः। त्वं वृषा वृषत्वेभिः; महित्वा द्युम्नेभिश्च नृचक्षाः अभवः।
Mantra 3
राज्ञो नु ते वरुणस्य व्रतानि बृहद्गभीरं तव सोम धाम । शुचिष्ट्वमसि प्रियो न मित्रो दक्षाय्यो अर्यमेवासि सोम ॥
राज्ञो वरुणस्य यानि व्रतानि, तानि ते; बृहद् गभीरं तव, हे सोम, धाम। शुचिष्ट्वम् असि, मित्र इव प्रियः; अर्यमा इव दाक्षाय्यः—ऋतस्य व्यवस्थितेः आर्यशक्तिरसि, हे सोम।
Mantra 4
या ते धामानि दिवि या पृथिव्यां या पर्वतेष्वोषधीष्वप्सु । तेभिर्नो विश्वैः सुमना अहेळन्राजन्त्सोम प्रति हव्या गृभाय ॥
हे सोम राजन्—या ते धामानि दिवि, या पृथिव्यां, या पर्वतेषु, ओषधीषु, अप्सु च सन्ति; तैः सर्वैः त्वं नः विश्वैः सुमना अहेळन् आगच्छ, अस्माकं हव्याः प्रति गृहाण।
Mantra 5
त्वं सोमासि सत्पतिस्त्वं राजोत वृत्रहा । त्वं भद्रो असि क्रतुः ॥
त्वं सोम सत्पतिः; त्वं राजा, त्वमेव वृत्रहा। त्वं भद्रः क्रतुः।
Mantra 6
त्वं च सोम नो वशो जीवातुं न मरामहे । प्रियस्तोत्रो वनस्पतिः ॥
त्वं च सोम नः वशः; जीवातुं न मरामहे। प्रियस्तोत्रो वनस्पतिः, अस्मान् धारय।
Mantra 7
त्वं सोम महे भगं त्वं यून ऋतायते । दक्षं दधासि जीवसे ॥
त्वं सोम महे भगं ददासि; त्वं ऋतायते यूनः जीवसे दक्षं विवेकबलं च दधासि।
Mantra 8
त्वं नः सोम विश्वतो रक्षा राजन्नघायतः । न रिष्येत्त्वावतः सखा ॥
त्वं नः सोम विश्वतो राजन्नघायतः रक्षा; त्वावतः सखा न कदाचन रिष्यति।
Mantra 9
सोम यास्ते मयोभुव ऊतयः सन्ति दाशुषे । ताभिर्नोऽविता भव ॥
सोम, यास्ते दाशुषे मयोभुव ऊतयः सन्ति, ताभिर्नोऽविता भव।
Mantra 10
इमं यज्ञमिदं वचो जुजुषाण उपागहि । सोम त्वं नो वृधे भव ॥
इमं यज्ञमिदं वचो जुजुषाण उपागहि। सोम त्वं नो वृधे भव।
Mantra 11
सोम गीर्भिष्ट्वा वयं वर्धयामो वचोविदः । सुमृळीको न आ विश ॥
सोम गीर्भिष्ट्वा वयं वर्धयामो वचोविदः। सुमृळीको न आ विश।
Mantra 12
गयस्फानो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः । सुमित्रः सोम नो भव ॥
गयस्फानो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः। सुमित्रः सोम नो भव।
Mantra 13
सोम रारन्धि नो हृदि गावो न यवसेष्वा । मर्य इव स्व ओक्ये ॥
हे सोम, अस्माकं हृदि रारन्धि—यथा गावो यवसेषु विश्रान्तिं लभन्ते। मर्य इव स्व ओक्ये, तथा अस्मासु स्वं स्थानं निधेहि।
Mantra 14
यः सोम सख्ये तव रारणद्देव मर्त्यः । तं दक्षः सचते कविः ॥
हे सोम, यः मर्त्यः तव सख्ये राराणत्, तं दक्षः कविः सचते—अनुगच्छति च धारयति च।
Mantra 15
उरुष्या णो अभिशस्तेः सोम नि पाह्यंहसः । सखा सुशेव एधि नः ॥
हे सोम, अभिशस्तेः नः उरुष्य—विस्तार्य रक्ष। अंहसः नः नि पाहि—अधः पतनात् पापात् च रक्ष। नः सुशेवः सखा एधि।
Mantra 16
आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य संगथे ॥
हे सोम, आप्यायस्व; ते वृष्ण्यं विश्वतः समेतु। अस्मासु वाजस्य संगथे भव।
Mantra 17
आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिरंशुभिः । भवा नः सुश्रवस्तमः सखा वृधे ॥
हे मदिन्तम सोम, विश्वैः अंशुभिः आप्यायस्व। नः वृधे सुश्रवस्तमः सखा भव।
Mantra 18
सं ते पयांसि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिषाहः । आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्व ॥
ते पयांसि वाजाः च सं समु यन्तु; वृष्ण्यानि सं यन्तु, हे अभिमातिषाह। आप्यायमानः अमृताय, हे सोम, अस्मासु दिवि उत्तमानि श्रवांसि धेहि।
Mantra 19
या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् । गयस्फानः प्रतरणः सुवीरोऽवीरहा प्र चरा सोम दुर्यान् ॥
यानि ते धामानि हविषा यजन्ति तानि ते विश्वानि परिभूरस्तु यज्ञम्। गयास्फानः प्रतरणः सुवीरोऽवीरहा प्र चर सोम दुर्यान्॥
Mantra 20
सोमो धेनुं सोमो अर्वन्तमाशुं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति । सादन्यं विदथ्यं सभेयं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥
सोमो धेनुं सोमो अर्वन्तमाशुं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति। सादन्यं विदथ्यं सभेयं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै॥
Mantra 21
अषाळ्हं युत्सु पृतनासु पप्रिं स्वर्षामप्सां वृजनस्य गोपाम् । भरेषुजां सुक्षितिं सुश्रवसं जयन्तं त्वामनु मदेम सोम ॥
अषाळ्हं युत्सु पृतनासु पप्रिं स्वर्षामप्सां वृजनस्य गोपाम्। भरेषुजां सुक्षितिं सुश्रवसं जयन्तं त्वामनु मदेम सोम॥
Mantra 22
त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः । त्वमा ततन्थोर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ ॥
त्वमेव सोमेमाः सर्वा ओषधीर्जजनिथ; त्वमेवापोऽजनयः; त्वमेव गाः—रश्मीन्—विमोचयः। त्वमेवान्तरिक्षं विततन्थ, त्वज्ज्योतिषा च तमो व्यपनुदः।
Mantra 23
देवेन नो मनसा देव सोम रायो भागं सहसावन्नभि युध्य । मा त्वा तनदीशिषे वीर्यस्योभयेभ्यः प्र चिकित्सा गविष्टौ ॥
देवेन मनसा, देव सोम, अस्माकं राया॑ः भागं प्रति सहसावन् अभि युध्य। मा त्वा वीर्यस्य ईशिषे तनदीः स्पृशतु; उभयेभ्यः गविष्टौ—गो (रश्मि)–अन्वेषणे—प्रचिकित्सा।
Frequently Asked Questions
Both. Soma is the pressed sacrificial juice, and also a divine power praised as radiant, mind-awakening, healing, and capable of winning wealth and victory for the worshipper.
To guide the seeker on the right path, widen the fullness of life, remove illness and disorder, increase nourishment and riches, and fight for the devotee’s rightful share of abundance.
In Vedic poetry, “cows (go)” often symbolize rays of light, knowledge, and luminous possessions. The hymn urges vigilant striving to gain these bright attainments—outer prosperity and inner illumination together.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.