Sukta 91

Mantra 1

त्वं सोम प्र चिकितो मनीषा त्वं रजिष्ठमनु नेषि पन्थाम् । तव प्रणीती पितरो न इन्दो देवेषु रत्नमभजन्त धीराः ॥

હે સોમ, તું પ્રકાશિત મનિષાથી જાગૃત અને જાણકાર છે; તું અમને સર્વોત્તમ રાજમાર્ગે દોરી જાય છે. હે ઇન્દુ, તારી પ્રેરણા અને માર્ગદર્શનથી અમારા પિતૃઓ—ધૈર્યવાન ઋષિઓ—દેવોમાં દિવ્ય આનંદનું રત્ન (ખજાનો) પ્રાપ્ત કરી ગયા.

Mantra 2

त्वं सोम क्रतुभिः सुक्रतुर्भूस्त्वं दक्षैः सुदक्षो विश्ववेदाः । त्वं वृषा वृषत्वेभिर्महित्वा द्युम्नेभिर्द्युम्न्यभवो नृचक्षाः ॥

હે સોમ, તું ક્રતુઓથી સુક્રતુ—ઇચ્છાશક્તિમાં સર્વથા સમર્થ—છે; તું દક્ષોથી સુદક્ષ—સુચિત વિવેકમાં પૂર્ણ કુશળ—અને વિશ્વવેદા, સર્વનું જાણનાર છે. તું વૃષા છે, વૃષત્વોથી; અને તારા મહિત્વ તથા દ્યુમ્નો—પ્રકાશમય સિદ્ધિઓ—થી તું નૃચક્ષાઃ, મનુષ્યોનો દ્રષ્ટા બને છે.

Mantra 3

राज्ञो नु ते वरुणस्य व्रतानि बृहद्गभीरं तव सोम धाम । शुचिष्ट्वमसि प्रियो न मित्रो दक्षाय्यो अर्यमेवासि सोम ॥

રાજા વરુણના જેવાં જ તારા વ્રતો (નિયમો) છે; હે સોમ, તારો ધામ વિશાળ અને ગહન છે. તું અતિ શુચિ છે; મિત્ર સમો પ્રિય છે; અને અર્યમન સમો દક્ષ માટે યોગ્ય—ઋતના સુવ્યવસ્થિત ધર્મની ઉદાર શક્તિ—હે સોમ, તું એ જ છે.

Mantra 4

या ते धामानि दिवि या पृथिव्यां या पर्वतेष्वोषधीष्वप्सु । तेभिर्नो विश्वैः सुमना अहेळन्राजन्त्सोम प्रति हव्या गृभाय ॥

હે સોમ, રાજન્! તારા જે ધામો દિવિમાં છે, જે પૃથ્વીમાં છે, જે પર્વતોમાં, ઔષધિઓમાં અને અપ્સુ (જળોમાં) છે—તે સર્વ ધામોના બળે, અહેળન્ (ક્રોધ વિના), સુમના (પ્રસન્ન-મન, શુભભાવ) બની અમારી પાસે આવ; અને અમારી હવ્યો (આહુતિઓ) ગ્રહણ કર.

Mantra 5

त्वं सोमासि सत्पतिस्त्वं राजोत वृत्रहा । त्वं भद्रो असि क्रतुः ॥

હે સોમ! તું સત્પતિ (સત્યનો સ્વામી) છે; તું રાજા છે, અને તું વૃત્રહા (આવરણ કરનારનો સંહારક) પણ છે. તું ભદ્ર ક્રતુ (શુભ સંકલ્પ-શક્તિ, કાર્યકારી વિવેક) છે.

Mantra 6

त्वं च सोम नो वशो जीवातुं न मरामहे । प्रियस्तोत्रो वनस्पतिः ॥

અને હે સોમ! તું અમારો વશો (માર્ગદર્શક અધિપત્ય) છે; જીવાતું (જીવવાની શક્તિ) માટે અમે મરણમાં ન પડીએ. હે વનસ્પતિ (વર્ધમાન જીવનના સ્વામી), પ્રિયસ્તોત્ર (સ્તુતિને પ્રિય માનનાર)! અમને ધારણ કર, સંભાળ.

Mantra 7

त्वं सोम महे भगं त्वं यून ऋतायते । दक्षं दधासि जीवसे ॥

હે સોમ! તું મહાન ભાગ્ય-હિસ્સો આપે છે; તું ઋતને અનુસરતા યુવાન સાધકને જીવન માટે દક્ષતા અને સમ્યક વિવેક પ્રદાન કરે છે.

Mantra 8

त्वं नः सोम विश्वतो रक्षा राजन्नघायतः । न रिष्येत्त्वावतः सखा ॥

હે સોમ, રાજન! દુષ્ટ ઇચ્છનાર શક્તિઓથી અમને સર્વ દિશાઓથી રક્ષા કર; તારા આશ્રયવાળો સખા હાનિ પામતો નથી.

Mantra 9

सोम यास्ते मयोभुव ऊतयः सन्ति दाशुषे । ताभिर्नोऽविता भव ॥

હે સોમ! દાશુસ—દાનકર્તા માટે આનંદ લાવતી તારી જે સહાયક શક્તિઓ છે, તે દ્વારા અમારો અવિતા—રક્ષક બન.

Mantra 10

इमं यज्ञमिदं वचो जुजुषाण उपागहि । सोम त्वं नो वृधे भव ॥

આ યજ્ઞને, આ વચનને સ્વીકારીને નજીક આવો. હે સોમ, અમારા માટે વૃદ્ધિ અને ઊર્ધ્વ-ઉન્નતિરૂપ થાઓ.

Mantra 11

सोम गीर्भिष्ट्वा वयं वर्धयामो वचोविदः । सुमृळीको न आ विश ॥

હે સોમ, ગીર્ભિઃ—અમારા પ્રેરિત સ્તુતિ-વચનો દ્વારા—અમે તને વધારીએ છીએ, અમે વચોવિદઃ, વચનના જાણકાર. સુમૃળીક બનીને, સુખદ કોમળતા અને ઉપચારક કૃપાથી, અમારા અંદર પ્રવેશ કર.

Mantra 12

गयस्फानो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः । सुमित्रः सोम नो भव ॥

હે સોમ, ગયસ્ફાન—અમામાં જીવનની પૂર્ણતા વિસ્તારો; અમીવા-હા—રોગ અને અવ્યવસ્થાના બળોને નાશ કરો; વસુવિત્—અમારા માટે સત્ય ધન શોધી આપો; પુષ્ટિવર્ધન—અમારી પુષ્ટિ વધાર. હે સોમ, અમારા માટે સુમિત્ર, સારો મિત્ર થાઓ.

Mantra 13

सोम रारन्धि नो हृदि गावो न यवसेष्वा । मर्य इव स्व ओक्ये ॥

હે સોમ, અમારા હૃદયમાં સ્થિર થા—જેમ ગાયો ચરાગાહમાં (યવસમાં) વસે; બળવાન યુવાન જેમ પોતાના જ ગૃહમાં, તેમ તું અમારા અંદર પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કર.

Mantra 14

यः सोम सख्ये तव रारणद्देव मर्त्यः । तं दक्षः सचते कविः ॥

હે સોમ, જે મર્ત્ય તારા સખ્યમાં આનંદ પામે છે, તેને દક્ષ (વિચારશક્તિ) અને કવિ (દ્રષ્ટા-જ્ઞાન) સાથ આપે છે અને સંભાળે છે.

Mantra 15

उरुष्या णो अभिशस्तेः सोम नि पाह्यंहसः । सखा सुशेव एधि नः ॥

હે સોમ, અમને વિસ્તૃત કર અને અભિશસ્તિ (આક્રમક શાપ)થી રક્ષા કર; અમને અંહસ (પાપ) અને સંકોચક દુઃખથી નીચે ઉતારીને બચાવ. અમારો સુશેવ સખા થા, અને અમારા અંદર વૃદ્ધિ પામ.

Mantra 16

आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य संगथे ॥

હે સોમ, તું વધે; તારી વીર્યશક્તિ સર્વ દિશાઓથી તારી પાસે એકત્ર થાઓ. અમારા અંદર વાજ—બળની પૂર્ણતા અને વિજયી સમૃદ્ધિ—નું સંગમસ્થાન બન.

Mantra 17

आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिरंशुभिः । भवा नः सुश्रवस्तमः सखा वृधे ॥

હે સોમ, અતિ આનંદમય, તું સર્વ કિરણો સાથે વધે. અમારી વૃદ્ધિ માટે તું સુશ્રવસ—પ્રેરિત કીર્તિથી સમૃદ્ધ—સખા બન; સત્યના શ્રવણને પ્રચુર કરનાર.

Mantra 18

सं ते पयांसि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिषाहः । आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्व ॥

તારા પોષક રસો અને વાજ—પૂર્ણતાના બળો—એકત્ર થાઓ; હે અભિમાતિષાહ, તારી વીર્યશક્તિઓ સંયુક્ત થાઓ. હે સોમ, અમૃતત્વ તરફ વધતો તું, ચિત્તના દિવ્ય આકાશમાં અમારા અંદર શ્રવસ—પ્રેરિત શ્રવણો—ના સર્વોત્તમોને સ્થાપિત કર.

Mantra 19

या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् । गयस्फानः प्रतरणः सुवीरोऽवीरहा प्र चरा सोम दुर्यान् ॥

હે સોમ, તારા જે જે ધામો અને પ્રભુત્વનાં સ્થાનોને લોકો હવિષા વડે પૂજે છે, તે સર્વે અમારા યજ્ઞને સર્વત્રથી આવરીને તેને વશમાં રાખે. હે સોમ, આયુષ્યનો વિસ્તારો કરનાર (ગયસ્ફાન), દૂર સુધી પાર ઉતારનાર (પ્રતરણ), સત્યવીર્ય આપનાર (સુવીર), અવીરોનો સંહારક (અવીરહા), અમારા આંતરિક નિવાસોમાં (દુર્યાન) આગળ વધીને વિચર.

Mantra 20

सोमो धेनुं सोमो अर्वन्तमाशुं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति । सादन्यं विदथ्यं सभेयं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥

સોમ પોષક ધેનુ આપે છે; સોમ ઝડપી અશ્વ આપે છે; સોમ કર્મયોગ્ય વીર આપે છે. જે તેને અર્પણ કરે છે, તેને સોમ સદનમાં બેસવાની શક્તિ, વિદથમાં—સાધકોની સભામાં—યોગ્ય વાણી, અને પિતૃઓથી પ્રાપ્ત સત્યશ્રવણ (પિતૃશ્રવણ) આપે છે.

Mantra 21

अषाळ्हं युत्सु पृतनासु पप्रिं स्वर्षामप्सां वृजनस्य गोपाम् । भरेषुजां सुक्षितिं सुश्रवसं जयन्तं त्वामनु मदेम सोम ॥

યુદ્ધોમાં અપરાજિત, પૃતનાઓમાં સંઘર્ષોને ભરનાર, સ્વર્લોકોના વિજેતા, અપ્સાં—જળોના—અને જનસમૂહના રક્ષક; ભારવહનમાં વિજય લાવનાર, સુક્ષિતિ—સુવાસ—અને સુશ્રવસ—સુપ્રેરિત શ્રવણ—આપનાર; હે સોમ, તું જે જયી છે, તારા અનુસરણમાં અમે આનંદિત થાઈએ.

Mantra 22

त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः । त्वमा ततन्थोर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ ॥

હે સોમ, તું જ આ સર્વ ઔષધિઓને પ્રગટ કરનાર છે; તું જ અપઃ—જળોને જનમ આપનાર છે; તું જ ગાઓ—પ્રકાશ-કિરણોને મુક્ત કરનાર છે. તું જ અંતરિક્ષને વિસ્તૃત કર્યુ છે, અને પોતાના જ્યોતિથી તું તમસ્—અંધકારને દૂર હંકારી દીધો છે.

Mantra 23

देवेन नो मनसा देव सोम रायो भागं सहसावन्नभि युध्य । मा त्वा तनदीशिषे वीर्यस्योभयेभ्यः प्र चिकित्सा गविष्टौ ॥

હે દેવ સોમ, દેવમનસાથી અમારા માટે રાયઃ—સમૃદ્ધિના ભાગ માટે સહસાવન્, અભિ યુધ્ય—યુદ્ધ કર. તારા વીર્યના અધિપત્યમાં તને કદી શૈથિલ્ય સ્પર્શ ન કરે; ગવિષ્ટૌ—ગો (પ્રકાશ-કિરણ)ની શોધમાં બંને તરફથી પ્રચિકિત્સા—સજાગ રહેજે.