Sukta 65
Sukta 1.65
Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.65)
Agni (probable; RV 1.65 is an Agni hymn in the standard Anukramaṇī tradition)
Gāyatrī/Anuṣṭubh uncertain from single pāda excerpt; full hymn needed for secure meter
ऋग्वेद 1.65 मध्ये अग्नीची स्तुती लपलेली पण शोधता येणारी ज्वाला म्हणून केली आहे—गुहेत शिकार शोधावी तसे त्याचा माग काढला जातो—ज्याला प्रार्थनेने जूतीला लावले जाते आणि जो हविर्भाग देवांकडे वाहून नेतो. हे सूक्त त्याच्या अटळ उधाणाचा उत्सव करते (सोडलेल्या अश्वासारखा किंवा पूर आलेल्या नदीसारखा) आणि त्याला दूरवर प्रकाशणारा ज्ञाता, “ऋतापासून जन्मलेला,” असे दर्शवते—जो उपासनेला अस्पष्टता/अंधारातून उचलून तेजस्वी ऋत-व्यवस्थेकडे मार्गदर्शन करतो.
Mantras
Mantra 1
पश्वा न तायुं गुहा चतन्तं नमो युजानं नमो वहन्तम् ॥
गुहेत लपलेल्या शिकाराचा माग काढणाऱ्या पशूसारखा तो शोधत चालतो; जो शक्तींना युजतो/जोडतो आणि जो (हव्य/अर्पण, आकांक्षा) वहन करतो—त्याच्यासाठी आम्ही नमस्कार वहन करतो.
Mantra 2
सजोषा धीराः पदैरनु ग्मन्नुप त्वा सीदन्विश्वे यजत्राः ॥
एकमताने धीर ऋषी पावलांच्या खुणांनुसार चालत जवळ येतात; सर्व यजत्र (यज्ञयोग्य) जन तुझ्याजवळ येऊन बसतात—चेतन-इच्छेच्या ज्वालेभोवती एकवटून.
Mantra 3
ऋतस्य देवा अनु व्रता गुर्भुवत्परिष्टिर्द्यौर्न भूम ॥
देव ऋत (Ṛta) यांच्या व्रत/नियमांनुसार चालतात; त्यांची परिष्टि (परिव्याप्त व्यवस्था) द्यौ आणि भूमीप्रमाणे—आपल्या भव (होत जाणे) या लोकाला धारण करणारी निश्चित सीमा होते.
Mantra 4
वर्धन्तीमापः पन्वा सुशिश्विमृतस्य योना गर्भे सुजातम् ॥
फुगत वाढणाऱ्या आपः (जलधारा) त्याला वाढवितात—त्या सुवर्धमानाला, जो ऋतस्य योनि असलेल्या गर्भात सुजात आहे. सत्य-ऋताच्या गूढ पाळण्यातून ती देवशक्ती उगवते आणि पोसली जाते.
Mantra 5
पुष्टिर्न रण्वा क्षितिर्न पृथ्वी गिरिर्न भुज्म क्षोदो न शम्भु ॥
तो रंवा (आनंददायी) पुष्टीसारखा आहे; पृथ्वीसारख्या विस्तीर्ण आधारासारखा आहे; पर्वताच्या भारासारखा, आणि कल्याण आणणाऱ्या वेगवान प्रवाहासारखा आहे—अशी ती देवशक्ती, धारक व शुभकारी, स्थिर उभी आहे.
Mantra 6
अत्यो नाज्मन्त्सर्गप्रतक्तः सिन्धुर्न क्षोदः क ईं वराते ॥
धावत्या अश्वासारखा, जो मार्गावर सोडला गेला आहे—आणि पुरात उसळणाऱ्या सिन्धु (नदी)च्या वेगासारखा—तो (दैवी अग्नी) झेपावत पुढे धावतो तेव्हा, त्याला कोण रोखू शकेल?
Mantra 7
जामिः सिन्धूनां भ्रातेव स्वस्रामिभ्यान्न राजा वनान्यत्ति ॥
नद्यांचा आप्त, बहिणीशी भावासारखा, तो बलवानांमध्ये संचार करतो; राजासारखा तो वनांना आपल्या अधिकारात घेतो—अग्नी, तो स्वामी, जो कर्मासाठी पृथ्वीच्या वाढी-उपजेला, वनस्पतींना, आपलेसे करतो।
Mantra 8
यद्वातजूतो वना व्यस्थादग्निर्ह दाति रोमा पृथिव्याः ॥
वाऱ्याने प्रेरित होऊन तो वनांत पसरतो तेव्हा अग्नी खरोखरच पृथ्वीचे रोम उभे करतो—धरणीच्या पृष्ठस्वभावात प्रतिसाद देणारी थरथर जागवतो।
Mantra 9
श्वसित्यप्सु हंसो न सीदन्क्रत्वा चेतिष्ठो विशामुषर्भुत् ॥
तो जलांत श्वास घेतो, जणू तेथे बसलेला हंस; आपल्या क्रतु (विवेकयुक्त संकल्प) बळावर तो सर्वांत अधिक जागृत—जनांसाठी तो उषा-प्रदाता होतो।
Mantra 10
सोमो न वेधा ऋतप्रजातः पशुर्न शिश्वा विभुर्दूरेभाः ॥
सोमाप्रमाणे—वेधा (ज्ञाता-घडविणारा), ऋतापासून जन्मलेला; लहान पशूसारखा—विभु (विस्तीर्ण-स्वरूप), दूरदूरून तेजस्वी. हा अग्नी—ऋताची दूरगामी शक्ती.
Frequently Asked Questions
The hymn primarily praises Agni, the sacred fire, as the priest and messenger who carries offerings and prayers from humans to the gods.
It points to Agni’s secret presence—fire latent in wood and also the inner flame of insight—something that must be sought, awakened, and honored through right effort and ritual.
Kindle and honor the divine flame so it can gather your energies, carry your intention upward, and align your actions with ṛta (truth-order), moving forward without obstruction.
Ask anything about Sukta 65 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.