Sukta 65
Sukta 1.65
Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.65)
Agni (probable; RV 1.65 is an Agni hymn in the standard Anukramaṇī tradition)
Gāyatrī/Anuṣṭubh uncertain from single pāda excerpt; full hymn needed for secure meter
ઋગ્વેદ 1.65માં અગ્નિનું સ્તવન થાય છે—છુપાયેલો છતાં શોધી શકાય એવો જ્વાલા, જેને ગુફામાં શિકારની જેમ પીછો કરીને શોધવામાં આવે છે; પ્રાર્થના દ્વારા તેને જોડવામાં આવે છે અને તે દેવતાઓ સુધી અર્પણો વહન કરે છે. સ્તુતિમાં તેની અપ્રતિરોધ્ય ઉછાળો (છૂટેલા અશ્વ કે પૂર જેવી નદી સમાન) ઉજવાય છે અને તેને દૂર સુધી તેજ પાથરતો જ્ઞાતા, “ઋતમાંથી જન્મેલો,” તરીકે ચિતરવામાં આવે છે—જે ઉપાસનાને અંધકાર/અસ્પષ્ટતામાંથી તેજસ્વી ઋતક્રમ તરફ દોરી જાય છે.
Mantras
Mantra 1
पश्वा न तायुं गुहा चतन्तं नमो युजानं नमो वहन्तम् ॥
પશુ જેમ ગુહામાં છુપાયેલા શિકારને શોધતો પગલાં ભરે તેમ તે શોધતો આગળ વધે છે; જે શક્તિઓને જોડે (યુજાન) અને જે અર્પણ/આકાંક્ષાને વહન કરે (વહંત), તેને અમે નમસ્કાર અર્પીએ છીએ.
Mantra 2
सजोषा धीराः पदैरनु ग्मन्नुप त्वा सीदन्विश्वे यजत्राः ॥
એકમન થઈ ધીર ઋષિઓ પગલાં પગલે અનુસરે છે અને તારી પાસે આવી બેસે છે; સર્વ યજ્ઞયોગ્ય (યજત્ર) તારી નજીક બેસે છે—ચેતન ઇચ્છાની જ્વાળાની આસપાસ એકત્રિત થઈ.
Mantra 3
ऋतस्य देवा अनु व्रता गुर्भुवत्परिष्टिर्द्यौर्न भूम ॥
ઋતના વ્રતો અનુસાર દેવો ચાલે છે; તેમની પરિષ્ઠિ—આવરણરૂપ વ્યવસ્થા—દ્યુ અને ભૂમિ સમી બની, આપણા ભવના વિશ્વને ધારણ કરતી નિશ્ચિત સીમા થાય છે.
Mantra 4
वर्धन्तीमापः पन्वा सुशिश्विमृतस्य योना गर्भे सुजातम् ॥
વર્ધતી આપઃ પન્વા—ઋતના યોનિરૂપ ગર્ભમાં સુજાત, સુશિશ્વિ (સુવિકસિત) તેને વધારતી-પોષતી રહે છે. સત્ય-ઋતના ગુપ્ત પાલણામાંથી દેવશક્તિ ઉદ્ભવે છે અને પોષણ પામે છે.
Mantra 5
पुष्टिर्न रण्वा क्षितिर्न पृथ्वी गिरिर्न भुज्म क्षोदो न शम्भु ॥
પુષ્ટિ જેવી રણ્વા (આનંદદાયી) છે; પૃથ્વી સમી વિશાળ ક્ષિતિ સમી આધારરૂપ છે; ગિરિ સમો ભુજ્મ (ઘન-ભાર) છે; અને સિંધુના ક્ષોદ સમો કલ્યાણકર પ્રવાહ છે—એવી દેવશક્તિ સ્થિર રહી ધારણ કરે છે અને શુભ કરે છે.
Mantra 6
अत्यो नाज्मन्त्सर्गप्रतक्तः सिन्धुर्न क्षोदः क ईं वराते ॥
સર્ગમાં છોડાયેલા અશ્વ સમો અતિ (વેગવાન) દોડે છે; સિંધુના પૂર સમા ક્ષોદ (ઉછાળો) સમો—જ્યારે દેવ અગ્નિ ધસી નીકળે, ત્યારે તેને કોણ અટકાવી શકે?
Mantra 7
जामिः सिन्धूनां भ्रातेव स्वस्रामिभ्यान्न राजा वनान्यत्ति ॥
નદીઓનો જામી (સગો), બહેન પ્રત્યે ભાઈ સમો, તે મહાબળવાનાઓમાં વિહરે છે; રાજા સમો વનોને પોતાના અધિકારમાં લે છે—અગ્નિ, સ્વામી, જે પૃથ્વીના અંકુરો-વૃદ્ધિઓને યજ્ઞકાર્ય માટે પોતાનો હક માને છે।
Mantra 8
यद्वातजूतो वना व्यस्थादग्निर्ह दाति रोमा पृथिव्याः ॥
જ્યારે પવનથી પ્રેરિત થઈ તે વનોમાં વ્યાપે છે, ત્યારે અગ્નિ ખરેખર પૃથ્વીના રોમ (વાળ) ઊભા કરે છે—તે ધરતીના પૃષ્ઠ-સ્વભાવને જાગૃત કંપનમાં ઉઠાવે છે।
Mantra 9
श्वसित्यप्सु हंसो न सीदन्क्रत्वा चेतिष्ठो विशामुषर्भुत् ॥
તે જળોમાં શ્વાસ લે છે, ત્યાં બેસતા હંસ સમો; પોતાના ક્રતુ (વિચારશીલ સંકલ્પ) વડે તે સર્વથી વધુ જાગૃત છે—તે પ્રજાઓ માટે ઉષા-પ્રેરક બને છે।
Mantra 10
सोमो न वेधा ऋतप्रजातः पशुर्न शिश्वा विभुर्दूरेभाः ॥
સોમ સમાન—વેદા, જાણનાર અને રચનાર; ઋતથી જન્મેલો. વાછરડા સમાન યુવાન પશુ; વિભુ, વ્યાપક સ્વરૂપવાળો—દૂર દૂરથી તેજે પ્રભાસે; ઋતની દુરગામી શક્તિ અગ્નિ.
Frequently Asked Questions
The hymn primarily praises Agni, the sacred fire, as the priest and messenger who carries offerings and prayers from humans to the gods.
It points to Agni’s secret presence—fire latent in wood and also the inner flame of insight—something that must be sought, awakened, and honored through right effort and ritual.
Kindle and honor the divine flame so it can gather your energies, carry your intention upward, and align your actions with ṛta (truth-order), moving forward without obstruction.
Ask anything about Sukta 65 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
