Anuvaka 8
मुख्य विषय: समृद्धी, एकमत आणि संरक्षणात्मक हाकलणी यांद्वारे गृहस्थ जीवनाचे स्थैर्य. उप-विषय: पौष्टिक पोषण व वाढ (ऊर्ज, रस, रयी); साम्मनस्य (एकमन) व सामाजिक ऐक्य; सपत्न-क्षयण (प्रतिस्पर्धी/वैराचा नाश); संशयास्पद अन्न/स्वीकारामुळे झालेल्या अशुद्धीसाठी प्रायश्चित्ताने पुनःपवित्रीकरण; वाजीकरण (पुरुष सामर्थ्य व यशस्वी संयोग); अग्नी अंतर्गत जीवनाग्नी म्हणून स्थैर्य व दृष्टी पुनर्स्थापित करणे; मौल्यवान संपत्ती भटकू नये म्हणून तिला बांधून/स्थिर करणे.
Suktas in Anuvaka 8
Sukta 71
हे तीन ऋचांचे प्रायश्चित्त सूक्त होतृ व वैश्वानर अशा अग्नीला आवाहन करून, संशयास्पद परिस्थितीत खाल्लेले किंवा स्वीकारलेले अन्न व संपत्ती यांचे याज्ञिक रीतीने “पुनर्वर्गीकरण” व्हावे आणि ते जणू योग्य प्रकारे अर्पण केलेले (सুহुत) ठरावे, अशी प्रार्थना करते. प्रतिग्रह (स्वीकार) यामुळे, हुत/अहुत यांमुळे, तसेच अनृत (असत्य) यामुळे निर्माण होणारी नैतिक व विधीगत अशुद्धी येथे संबोधली जाते आणि त्या ग्रहणाचे रूपांतर शुभ, मधुर, हितकर पोषणात केले जाते. या सूक्ताची शक्ती अग्नीच्या शुद्धीकरण करणाऱ्या यज्ञाधिकारात आहे: अग्नीच्या क्षेत्राला स्पर्श करणारे द्रव्य विधीने शुद्ध व अंतःकरणाने सुरक्षित केले जाऊ शकते.
Sukta 72
हे लघु वाजीकऱण सूक्त पुरुष-वीर्यशक्तीला जागृत करून वाढविण्यासाठीचे सामर्थ्य-मंत्र आहे. दृढ स्तंभन व यशस्वी संभोग व्हावा अशी याची कामना आहे. यात अर्क (अर्क-वनस्पती आणि/किंवा तिच्यात संचारलेली ‘सौर’ तेजशक्ती) तसेच वात (प्राणवायू) यांना फुगविणारी व बळ देणारी प्रेरक शक्ती म्हणून समर्थ केले आहे; जी जननेंद्रियाला ‘अवयव अवयवाशी’ जुळवून देऊन सामान्य मापापेक्षा अधिक करीत असल्याचे वर्णन आहे.
Sukta 73
हे लहान पौष्टिक सूक्त सा़ंमनस्य—एकमत व समान संकल्प—यासाठीचे मंत्र-आकर्षण आहे, ज्यामुळे नातेवाईक व सहकारी एकाच मनाने एका नेता/गृहप्रमुखाभोवती एकत्र येतील. यात वरुण, सोम, अग्नी, बृहस्पती आणि वसु अशा स्थैर्य देणाऱ्या शक्तींना आवाहन करून समूहाचे भाग्य “एकत्र ओढून बांधून” ठेवण्याची विनंती केली आहे. पुढे हविस व तुपाने भिन्न दिशांना जाणाऱ्या अंतःप्रेरणा विधिपूर्वक “शिवून” एकसंध केल्या जातात. शेवटी पूषनाच्या योग्य मार्गदर्शनाखाली आणि वास्तोष्पतीच्या घर टिकवणाऱ्या आवाहनाखाली समूहाला ठेवून विखुरणे रोखले जाते.
Sukta 74
AV 6.74 हा संक्षिप्त सामंजस्य-मंत्र आहे. तो देह, मन, हृदय आणि सामायिक आचार यांना विधीपूर्वक “एकत्र विणून” वादग्रस्त समूहाला पुन्हा परस्पर ओळख व सहकारी शिस्तीत परत आणतो. तो संज्ञाना (सामायिक समजुतीची शक्ती)चे आवाहन करतो आणि भगा (योग्य हिस्सा/सौभाग्याचा वाटा) व अन्न (भोजन) यांच्या आधाराने अपराधभाव/राग मृदू करून, पवित्र वाणी व सामुदायिक एकात्मतेद्वारे एकमत पुन्हा प्रस्थापित करतो.
Sukta 75
AV 6.75 हा एक संक्षिप्त सपत्न-क्षयण मंत्र आहे; तो शत्रुत्वपूर्ण प्रतिस्पर्ध्याला आपल्या निवासस्थानातून हाकलून देतो आणि त्याचे पुनरागमन होऊ नये अशी मोहर लावतो. शत्रूंचा निर्णायक संहारक म्हणून इंद्राचे आवाहन करून, शत्रूला घराच्या सीमारेषेपलीकडे (ओकस्) ढकलून, समाजापासून दूर असलेल्या अत्यंत दूर प्रदेशांत—आणि तेजस्वी विश्वगोलकांपलीकडेही—पाठवतो.
Sukta 76
हा संक्षिप्त अथर्वणिक मंत्र हृदयातून उर्ध्वगामी होणाऱ्या, जीवनदायी अंतःस्थ अग्नीला प्रज्वलित करतो; तो प्राणधर्माची सुव्यवस्था पुनःस्थापित करून दृष्टी व स्थैर्य परत देतो. समिधीचे योग्य ज्ञान आणि अग्नीचे “नाव” हे रक्षक सामर्थ्य म्हणून धारण केल्याने, हा स्तोत्र भटक्या आक्रमकांना दूर लोटतो आणि विशेषतः राजकीय/क्षत्रिय संरक्षणाच्या चौकटीत मृत्यूचा दावा दूर करतो.
Sukta 77
हा तीन मंत्रांचा सूक्त चंचल होण्याची शक्यता असलेल्या गोष्टींना—विशेषतः घोड्यांसारख्या मौल्यवान संपत्तीला—“ठाम उभे” ठेवणारा स्थैर्यदायी व संरक्षणात्मक मंत्रप्रयोग आहे. आकाश, पृथ्वी आणि पर्वत यांच्या विश्वस्थैर्याचा आदर्श घेऊन घरातील व्यवस्था व शिस्त दृढ करतो. पुढे तो एका गोप/रक्षितृ शक्तीचे आवाहन करतो आणि शेवटी अग्नी जातवेदसाला बोलावून, धोकादायक शक्तींना परतवतो, स्तरित संरक्षण देतो, आणि गृहकल्याण व योग्य मार्ग पुन्हा प्रस्थापित करतो.
Sukta 78
हे लघु पौष्टिक सूक्त विवाहित दांपत्याला नव्याने परिपूर्णता (प्यायति), पोषणदायी जीवनरस/दुग्धसार (रस/पयस्), संपत्ती (रयि) आणि स्थिर अधिष्ठान/राज्यस्थिती (राष्ट्र) यांचे आशीर्वाद देते. येथे समृद्धी ही केवळ मालकी नसून, न क्षीण होणारी (अनुपक्षित) वाढ, फलनिष्पत्तीप्रमाणे सत्त्व, आणि दीर्घायुष्य यांसह टिकणारी गृहस्थ-समृद्धी अशी सततची अवस्था मानली आहे—दांपत्यबंधाचा दैवी घडवणारा त्वरष्टृ याचे आवाहन करून हा वरदानसंस्कार दृढ केला आहे.
Sukta 79
अथर्ववेद 6.79 हे नभसस्पती—‘मेघाधिपती’—याला उद्देशून केलेले संक्षिप्त गृहसमृद्धीचे मंत्रसूक्त आहे. पावसातून उत्पन्न होणाऱ्या पोषणावर नियंत्रण ठेवणारी दैवी शक्ती म्हणून त्याची कल्पना करून, घरात ūrj (जीवनपोषक अन्न-ऊर्जा) दृढपणे स्थिर व्हावी, अभाव/कंगाली (asamāti) दूर राहावी, आणि ‘हजारपटीने फुलणाऱ्या’ भरभराटीत स्थिर वाटा मिळावा अशी प्रार्थना केली आहे. पर्जन्यरूप विश्वकोशातील समृद्धीला घरगुती कल्याणाशी जोडून, ती परिपूर्णता गृहमध्ये संरक्षित व टिकाऊ अवस्थेत आणून बसवणे हे या सूक्ताचे सामर्थ्य आहे.
Sukta 80
हे संक्षिप्त अपोत्‍रोपायिक (अपाय-निवारक) सूक्त, स्वर्गीय ‘महिमा’ म्हणून कल्पिलेल्या आणि शुन/दिव्य श्वन्‌शी संबद्ध अशा सर्वव्यापी दैवी शक्तीचे प्रायश्चित्त/प्रसादन करून—ती व्यक्ती व निवासस्थान यांचे अनिष्टापासून रक्षण करो अशी विनंती करते. जल, अंतरिक्ष, स्वर्ग, समुद्र आणि पृथ्वी या सर्व ठिकाणी त्या शक्तीचे “स्थापन” केल्याने संरक्षण सर्वसमावेशक होते आणि साध्या आहुतीद्वारे ते विधिपूर्वक उपलब्ध होते.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
