Anuvaka 8
મુખ્ય વિષય: સમૃદ્ધિ, એકમત અને રક્ષણાત્મક હાંકલણ દ્વારા ગૃહસ્થ જીવનનું સ્થિરકરણ. ઉપ-વિષયો: પૌષ્ટિક પોષણ અને વૃદ્ધિ (ઊર્જ, રસ, રયિ); સાṃમનસ્ય (એકમન) અને સામાજિક એકતા; સપત્ન-ક્ષયણ (પ્રતિસ્પર્ધી/વૈરનું નિવારણ); શંકાસ્પદ ભોજન/સ્વીકારથી થયેલી અશુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત દ્વારા પુનઃપવિત્રીકરણ; વાજીકરણ (પુરુષ શક્તિ અને સફળ સંયોગ); અગ્નિ આંતરિક જીવનાગ્નિ તરીકે સ્થિરતા અને દૃષ્ટિ પુનઃસ્થાપિત કરવો; મૂલ્યવાન સંપત્તિ ભટકી ન જાય તે માટે તેને બાંધી/સ્થિર કરવી.
Suktas in Anuvaka 8
Sukta 71
આ ત્રણ ઋચાઓનું પ્રાયશ્ચિત્ત સૂક્ત હોતૃ તથા વૈશ્વાનર રૂપે અગ્નિને પ્રાર્થના કરે છે કે શંકાસ્પદ પરિસ્થિતિમાં ખાધેલું અથવા સ્વીકારેલું અન્ન અને સંપત્તિ યાજ્ઞિક રીતે “પુનર્વર્ગીકૃત” થઈ જાય અને તે જાણે યોગ્ય રીતે અર્પિત (સુહુત) થયાં હોય તેમ બની જાય. તેમાં પ્રતિગ્રહ (સ્વીકાર)થી, હુત/અહુતથી, તથા અનૃત (અસત્ય)થી ઊભી થતી નૈતિક અને વિધિજન્ય અશુદ્ધિનો ઉલ્લેખ કરીને, તે ગ્રહણને શુભ, મધુર, પૌષ્ટિક અને કલ્યાણકારી આહારરૂપે રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ સૂક્તની શક્તિ અગ્નિના શુદ્ધિકારક યજ્ઞાધિકારમાં છે: અગ્નિના ક્ષેત્રને સ્પર્શ કરેલું દ્રવ્ય વિધિથી શુદ્ધ અને આંતરિક રીતે સુરક્ષિત બની શકે છે.
Sukta 72
આ સંક્ષિપ્ત વાજીકરણ સૂક્ત પુરુષની વીર્યશક્તિને ઉત્તેજિત કરી વધારવા માટેનું શક્તિ-મંત્ર છે. દૃઢ ઉત્થાન અને સફળ સંયોગ સુનિશ્ચિત થાય એવી તેની ભાવના છે. તેમાં અર્ક (અર્ક-વનસ્પતિ અને/અથવા તેમાં સંચિત ‘સૌર’ તેજશક્તિ) સાથે વાત (પ્રાણવાયુ)ને ફુલાવનાર અને બળ આપનાર પ્રેરક શક્તિ તરીકે સશક્ત કરવામાં આવે છે, જે જનનેન્દ્રિયને ‘અંગ અંગ સાથે’ જોડે અને સામાન્ય માપથી વધુ કરે એમ વર્ણવાય છે.
Sukta 73
આ ટૂંકું પૌષ્ટિક સૂક્ત સાṃમનસ્ય—એકમતતા અને સહસંકલ્પ—માટેનું મંત્ર-ચર્મ છે, જેથી સગાં-સંબંધીઓ અને સાથીઓ એક જ મનથી એક નેતા/ગૃહમુખિયા આસપાસ એકત્ર થાય. તેમાં સ્થિરતા આપનારી મહાશક્તિઓ (વરુણ, સોમ, અગ્નિ, બૃહસ્પતિ, વસુઓ)ને આહ્વાન કરીને સમૂહનું સૌભાગ્ય “એકઠું ખેંચી જોડીને” રાખવા કહેવામાં આવે છે. પછી હવિષ અને ઘી દ્વારા વિખૂટા પડતા આંતરિક પ્રેરણાઓને વિધિપૂર્વક “સીવીને” એકસૂત્રમાં બાંધવામાં આવે છે. અંતે પૂષણના યોગ્ય માર્ગદર્શન અને વાસ્તોષ્પતિના ઘર-ધારક આહ્વાન હેઠળ સમૂહને રાખીને વિખેરાવ અટકાવવામાં આવે છે.
Sukta 74
AV 6.74 એક સંક્ષિપ્ત સમન્વય-મંત્ર છે, જે વિધિ દ્વારા શરીરો, મન, હૃદયો અને સામૂહિક આચારોને “એકસાથે ગૂંથી” દે છે, જેથી વિવાદમાં પડેલો સમૂહ ફરી પરસ્પર ઓળખ અને સહકારભર્યા ક્રમમાં પરત આવે. તેમાં સંજ્ઞાન (સાંઝી સમજણની શક્તિ)નું આહ્વાન થાય છે અને ભગ (યોગ્ય હિસ્સો/સૌભાગ્યનો ભાગ) તથા અન્ન (આહાર)ના આધારથી અપમાન/અપરાધભાવને નરમ કરી, પવિત્ર વાણી અને સામુદાયિક એકતાથી એકમત ફરી સ્થાપિત થાય છે.
Sukta 75
AV 6.75 એક સંક્ષિપ્ત સપત્ન-ક્ષયણ મંત્ર છે; તે શત્રુભાવ ધરાવતા પ્રતિસ્પર્ધીને પોતાના નિવાસમાંથી હાંકી કાઢે છે અને તેની ફરી વાપસી ન થાય તેવી મુદ્રા મૂકે છે. શત્રુઓને નિર્ણાયક રીતે ચકનાચૂર કરનાર તરીકે ઇન્દ્રનું આહ્વાન કરીને, શત્રુને ઘર-સીમા (ઓકસ)ની બહાર હાંકી, સમાજથી દૂર આવેલા અત્યંત દૂરસ્થ પ્રદેશોમાં—અને તેજસ્વી બ્રહ્માંડિય ગોળકોની પણ પરે—ધકેલી દે છે.
Sukta 76
આ સંક્ષિપ્ત અથર્વણિક મંત્ર હૃદયમાંથી ઊર્ધ્વગામી થતી, જીવનદાયી આંતરિક અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે છે; તે પ્રાણવ્યવસ્થાનો ક્રમ પુનઃસ્થાપિત કરીને દૃષ્ટિ અને સ્થિરતા પાછી આપે છે. સમિધનું યોગ્ય જ્ઞાન અને અગ્નિના “નામ”ને રક્ષક શક્તિ તરીકે ગ્રહણ કરવાથી, આ સ્તુતિ ભટકતા હુમલાખોરોને દૂર હાંકે છે અને ખાસ કરીને રાજકીય/ક્ષત્રિય રક્ષણના પરિપ્રેક્ષ્યમાં મૃત્યુનો દાવો દૂર કરે છે.
Sukta 77
આ ત્રણ મંત્રોનું સૂક્ત ચંચળ થવાની શક્યતા ધરાવતી વસ્તુઓને—ખાસ કરીને ઘોડાં જેવી મૂલ્યવાન સંપત્તિને—“દૃઢ ઊભી” રાખતું સ્થિરતા અને રક્ષણ આપતું મંત્રકર્મ છે. આકાશ, પૃથ્વી અને પર્વતોની કોસ્મિક અચળતાને આદર્શ બનાવી ઘરનું ક્રમ-વ્યવસ્થિત જીવન દૃઢ કરે છે. ત્યારબાદ તે એક ગોપા/રક્ષિતૃ શક્તિને આહ્વાન કરે છે અને અંતે અગ્નિ જાતવેદસને બોલાવી, ભયજનક શક્તિઓને પરત ફેરવે છે, સ્તરિત રક્ષણ આપે છે, અને ગૃહકલ્યાણ તથા યોગ્ય માર્ગને પુનઃસ્થાપિત કરે છે.
Sukta 78
આ ટૂંકું પૌષ્ટિક સૂક્ત વિવાહિત દંપતીને નવી પરિપૂર્ણતા (પ્યાયતિ), પોષક જીવનરસ/દૂધસાર (રસ/પયસ્), ધન-સંપત્તિ (રયિ) અને સ્થિર પ્રતિષ્ઠા/રાજ્યસ્થિતિ (રાષ્ટ્ર) ના આશીર્વાદ આપે છે. અહીં સમૃદ્ધિને માત્ર માલિકી તરીકે નહીં, પરંતુ અક્ષય (અનુપક્ષિત) વૃદ્ધિ, ફળદ્રુપતા સમાન સત્વ, અને દીર્ઘ આયુષ્ય સાથે ટકતી ગૃહસ્થ સમૃદ્ધિ તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે—દાંપત્યબંધનો દૈવી ઘડનાર ત્વષ્ટૃનું આહ્વાન કરીને આ આશીર્વાદને મોહરવામાં આવે છે.
Sukta 79
અથર્વવેદ 6.79 નભસસ્પતિ—‘મેઘાધિપતિ’—ને સંબોધિત ગૃહસમૃદ્ધિ માટેનું સંક્ષિપ્ત મંત્રસૂક્ત છે. વરસાદથી જન્મતી પોષકતા પર નિયંત્રણ ધરાવતી દૈવી શક્તિ તરીકે તેને કલ્પી, ઘરમાં ūrj (જીવનપોષક આહાર-ઊર્જા) સ્થિરપણે સ્થાપિત થાય, અભાવ/કમી (asamāti) દૂર રહે, અને ‘હજારગણી સમૃદ્ધિ’માં સ્થિર હિસ્સો પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રાર્થના કરે છે. વરસાદ અને સમૃદ્ધિના વૈશ્વિક ભંડારને ગૃહકલ્યાણ સાથે જોડીને, તે પરિપૂર્ણતાને ગૃહમાં રક્ષિત અને દીર્ઘકાળ ટકતી સ્થિતિ તરીકે ખેંચી લાવવું—આ જ આ સૂક્તનું બળ છે.
Sukta 80
આ સંક્ષિપ્ત અપોત્રોપૈક (અપાય-નિવારક) સૂક્ત, સ્વર્ગીય ‘મહિમા’ રૂપે કલ્પિત અને શુન/દિવ્ય શ્વન સાથે સંકળાયેલી સર્વવ્યાપી દૈવી શક્તિને પ્રસન્ન કરી—તે વ્યક્તિ અને નિવાસસ્થાનને હાનિથી રક્ષે એવી પ્રાર્થના કરે છે. જળ, મધ્યાકાશ, સ્વર્ગ, સમુદ્ર અને પૃથ્વી સર્વત્ર આ શક્તિને “સ્થાપિત” કરીને મંત્ર રક્ષણને સર્વવ્યાપક બનાવે છે અને સરળ આહુતિ દ્વારા તેને વિધિરૂપે ઉપલબ્ધ કરે છે.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.