Anuvaka 1
मुख्य विषय: रोहित–सूर्य हा विश्वाचा अधिपती—सौर सृष्टिकथा राजसत्ता, संरक्षण आणि दंडात्मक न्याय यांच्याशी एकरूप झाली आहे. उपविषय: (1) विश्वव्यवस्था प्रस्थापना—द्यावा-पृथ्वी स्थिर करणे व ऋत टिकवणे. (2) राजकीय विचारधारा—विजय, पशुधन-समृद्धी, वैधता आणि सर्वोच्चता. (3) अपोत्प्रायिक सौर तेज—रात्रिजन्य भय/धोके दूर हाकलणे. (4) ब्राह्मण-संरक्षण व पवित्र नियम—विद्वानांना इजा करणाऱ्यांना शिक्षा. (5) एका शक्तीची अनेक देवतांशी (अग्नी, सूर्य, यम इत्यादी) एकात्म/एकदेववादी-सदृश ओळख.
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
AV 13.1 हे भव्य रोहित-सूक्त सृष्टिकथन आणि राजसिद्धान्त यांचे संमीलन करते: तांबड्या सौरशक्ती असलेल्या रोहिताचे स्तवन स्वर्ग व पृथ्वी ज्या अक्षावर स्थिर आहेत त्या धुरीसारखे, तसेच विजय, धन, पशुधन आणि संचित लाभ यांचा स्रोत म्हणून केले आहे. रोहिताच्या अनेक “जन्मां”चे आणि जगाच्या नाभी व स्थैर्यदात्या म्हणून त्याच्या भूमिकेचे वर्णन करून हे सूक्त यजमान/राजाच्या केंद्रस्थानी असण्याला पावित्र्य देते; त्यामुळे सार्वभौमत्व मानवी व्यवस्था नसून ब्रह्मांडीय तथ्य आहे असे भासवते.
Sukta 2
AV 13.2 हे सूर्य-सूक्त आहे. सर्वदर्शी सूर्याच्या तेजाला आरोग्यदायी व रक्षक शक्ती म्हणून आवाहन केले आहे: रात्री लपणारे रोगकारक, चोर आणि शत्रूची अभिचार-विद्या—अंधार सरताच हुसकावून लावली जाते. तसेच सूर्य/आदित्याच्या “महिमे”चे स्तवन करून, दिवस–रात्र या नियमित विश्वचक्रामुळे प्राणशक्ती, सामाजिक प्रतिष्ठा आणि शुभ व्यवस्था स्थिर राहावी अशी प्रार्थना केली आहे.
Sukta 3
अथर्ववेद 13.3 हे दंडात्मक–संरक्षक सूक्त आहे. विद्वान ब्राह्मणाला केलेली इजा ही क्रोधी सृष्टिकर्ता–सूर्यसत्तेविरुद्धचा विश्व-अपराध आहे, असे ते मांडते आणि प्रतिशोध अंमलात आणण्यासाठी रोहिताला पाचारण करते. “त्याला थरथर कापू दे… क्षीण कर… पाश सैल कर” अशा पुनरावृत्त धृवपदांद्वारे, लोकावरण, काळचक्र, सर्वव्यापी पाऊल/पदविस्तार यांसारखे विश्वाधिपत्य हे कायदेशीर–याज्ञिक अंमलबजावणीमध्ये रूपांतरित करून, ब्रह्मशक्तीला इजा करणाऱ्याला बांधते व क्षीण करते.
Sukta 4
AVŚ 13.4 हे विश्वाधिकाराचे स्तोत्ररूप लितनी आहे. यात एकाच सर्वव्यापी शक्तीची ओळख अनेक देवतांशी—अग्नी, सूर्य, यम, महेंद्र (इंद्र) तसेच आर्यमन्, वरुण, रुद्र, महादेव इत्यादी संबद्ध रूपांशी—एकरूप करून केली आहे. किरणे–आकाश या पुनरावृत्त धृवपदातून देवता सर्व बाजूंनी वेढणारी, स्थैर्य देणारी उपस्थिती म्हणून उभी राहते—ती आकाशमंडल व्यापते आणि त्याच विस्ताराने राज्यही सुरक्षित करते: समृद्धी, ऋत/व्यवस्था, आणि शत्रुत्वपूर्ण शक्तींहून संरक्षण. ‘तोच आहे…’ अशी सर्वसमावेशक ओळख आणि किरणांना पट्टे/बंध म्हणून दाखवणारी आवरण-प्रतिमा मिळून राज-विश्वात्मक अपोत्रोपायिक कवच निर्माण करतात.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.