Adhyaya 24

Verse 1

देव्युवाच । कस्मिन्काले जगन्नाथ तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् । कथमाराधनं चक्रे कृतार्थो रोहिणीपतिः

ദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ ജഗന്നാഥാ! അവിടെ ലിംഗം ഏത് കാലത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു? പിന്നെ കൃതാർത്ഥനായ രോഹിണീപതി (ചന്ദ്രൻ) അതിന്റെ ആരാധന എങ്ങനെ ചെയ്തു?

Verse 2

ईश्वर उवाच । त्रेतायुगे च दशमे मनोर्वैवस्वतस्य हि । संजातो रोहिणीनाथो युक्तो दुर्वाससा प्रिये

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പ്രിയേ! ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈവസ്വത മനുവിന്റെ പത്താം (കാലഘട്ടത്തിൽ) രോഹിണീനാഥൻ (ചന്ദ്രൻ) ജനിച്ചു; അവൻ ദുർവാസ മുനിയോടു ചേർന്നവനായിരുന്നു।

Verse 3

तस्मिन्काले तदा तत्र गते वर्षसहस्रके । ततः कृत्वा तपश्चायं प्रत्यक्षीकृतशंकरः

അപ്പോൾ അവിടെ ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ തപസ്സു ചെയ്തു; ആ തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിച്ചു (സാക്ഷാത്കരിച്ചു)।

Verse 4

लिंगं प्रतिष्ठयामास ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । पुनर्वर्षसहस्रं तु पूजयामास शंकरम्

ലോകസ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിലൂടെ അദ്ദേഹം ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും ആയിരം വർഷം ശങ്കരനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना निजकार्यार्थसिद्धये । स्तुतिं चक्रे निशानाथः प्रत्यक्षीकृतशंकरः

അതിനുശേഷം തന്റെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി വിധിപൂർവ്വം പൂജ നടത്തി, ശങ്കരനെ പ്രത്യക്ഷമാക്കിയ നിശാനാഥൻ ചന്ദ്രൻ സ്തുതി ആരംഭിച്ചു।

Verse 6

चंद्र उवाच । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— ശർവ്വനോടു തുല്യനായ ദേവൻ ഇല്ല, ശർവ്വനോടു തുല്യമായ ശരണം ഇല്ല; ശർവ്വനോടു തുല്യനായ ദേവൻ ഇല്ല, ശർവ്വനോടു തുല്യമായ ശരണം ഇല്ല।

Verse 7

यं पठंति सदा सांख्याश्चितयंति च योगिनः । परं प्रधानं पुरुषं तस्मै ज्ञेयात्मने नमः

സാംഖ്യർ സദാ പാരായണം ചെയ്യുന്നതും യോഗികൾ ധ്യാനിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതുമായ ആ പരമപ്രധാന പുരുഷനു, ജ്ഞേയസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനു നമസ്കാരം।

Verse 8

उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः । देवासुरमनुष्याणां तस्मै ज्ञानात्मने नमः

ഉത്ഭവത്തിലും നാശത്തിലും കാരണമെന്നു ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്ന, ദേവ-അസുര-മനുഷ്യരുടെ— ആ ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനു നമസ്കാരം।

Verse 9

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

അവ്യയനും അനാദി-അന്തമില്ലാത്തവനും നിത്യനും ശാശ്വതനും ധ്രുവനും; നിഷ്കല പരബ്രഹ്മമായ ആ യോഗസ്വരൂപനു നമസ്കാരം।

Verse 10

यः पवित्रं पवित्राणामादिदेवो महेश्वरः । पुनाति दर्शनादेव तस्मै तीर्थात्मने नमः

പവിത്രരിലും പരമപവിത്രൻ, ആദിദേവൻ മഹേശ്വരൻ; ദർശനമാത്രത്തിൽ തന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ആ തീർത്ഥസ്വരൂപനു നമസ്കാരം।

Verse 11

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

ആരിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, ആരിൽ തന്നെയാണ് എല്ലാം ലയിക്കുന്നത്, ആരാണ് സമസ്ത ലോകത്തെയും പാലിക്കുന്നത്—ആ സർവാത്മ പ്രഭുവിനു നമസ്കാരം।

Verse 12

अनिष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यं यजंति द्विजातयः । संपूर्णदक्षिणैरेव तस्मै यज्ञात्मने नमः

ദ്വിജാതികൾ അനിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങളാൽ, യഥോചിത ദക്ഷിണകളോടെ, ആരെ യജിക്കുന്നുവോ—ആ യജ്ഞസ്വരൂപ പ്രഭുവിനു നമസ്കാരം।

Verse 13

ईश्वर उवाच । एवं स संस्तुते यावद्दिवारात्रौ निशाकरः । अब्रवीद्भगवान्प्रीतः प्रहसन्निव शंकरः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ നിശാകരനായ ചന്ദ്രൻ പകലും രാത്രിയും സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ; പ്രസന്നനായി, പുഞ്ചിരിയോടെന്നപോലെ, ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു।

Verse 14

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन शीतगो । वरं वरय भद्रं ते भूयो यत्ते मनोगतम्

ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വത്സാ, ഹേ ശീതഗോ (ചന്ദ്രാ), ഈ സ്തോത്രം കൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകുന്നു. നിനക്കു മംഗളം; ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതു വരമായി ചോദിക്കൂ.

Verse 15

चंद्र उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । सांनिध्यं कुरु देवेश लिंगेऽस्मिन्सर्वदा विभो

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, എനിക്ക് വരം നൽകണമെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ എന്നിൽ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഹേ ദേവേശാ, ഹേ വിഭോ, ഈ ലിംഗത്തിൽ സദാ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തണമേ.

Verse 16

ये त्वां पश्यंति चात्रस्थं भक्त्या परमया युताः । तेषां तु परमा सिद्धिस्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ഇവിടെ സ്ഥിതനായ നിങ്ങളെ പരമഭക്തിയോടെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക്, ഹേ സുരേശ്വരാ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ പരമസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 17

शंभुरुवाच । अग्रे तु मम सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे महाप्रभो । विशेषतोऽधुना चंद्र तव भक्त्या निरंतरम्

ശംഭു പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രഭോ, ഈ ലിംഗത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം മുമ്പേ തന്നെ സ്ഥാപിതമായിരുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ചന്ദ്രാ, നിന്റെ നിരന്തര ഭക്തിയാൽ ഇപ്പോൾ അത് ഇവിടെ പ്രത്യേകമായി പ്രകടമാകും.

Verse 18

स्थातव्यमद्यप्रभृति क्षेत्रेऽस्मिन्नुमया सह । यस्मात्त्वया प्रभा लब्धा क्षेत्रेऽस्मिन्मत्प्रसादतः । तस्मात्प्रभासमित्येवं नामास्य प्रभविष्यति

ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ ഉമയോടുകൂടെ ഈ ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ വസിക്കും. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലേ തന്നെ പ്രഭ (ദീപ്തി) ലഭിച്ചതിനാൽ, ഈ സ്ഥലം ‘പ്രഭാസ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 19

यस्मात्प्रतिष्ठितं लिंगं त्वया सोम शुभं मम । सोमनाथेति मे नाम तस्मात्ख्यातिं गमिष्यति

ഹേ സോമാ! നീ എന്റെ ഈ ശുഭലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചതിനാൽ, ‘സോമനാഥൻ’ എന്ന എന്റെ നാമം ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 20

यन्ममाग्रेतनं नामख्यातं ब्रह्मावसानिकम् । सोमनाथेति च पुनस्तदेव प्रचरिष्यति । द्रक्ष्यंति हि नरा ये मामत्रस्थं भक्तितत्पराः

എന്റെ മുൻനാമം ബ്രഹ്മയുഗാന്തം വരെ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു; അതേ നാമം വീണ്ടും ‘സോമനാഥൻ’ എന്നായി പ്രചരിക്കും. ഭക്തിയിൽ തത്പരരായി ഇവിടെ സ്ഥിതനായ എന്നെ കാണുവാൻ വരുന്നവർ എന്നെ ഇവിടെ ദർശിക്കും.

Verse 21

शृणु तेषां फलं वत्स भविष्यति निशाकर । न तेषां जायते व्याधिर्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः । न चेष्टेन वियोगश्च मम चंद्र प्रभावतः

ഹേ വത്സാ, ഹേ നിശാകരാ! അവരുടെ ഫലം കേൾക്കുക—അവർക്ക് രോഗമില്ല, ദാരിദ്ര്യമില്ല, ദുർഗതിയുമില്ല; എന്റെ ചന്ദ്രപ്രഭാവത്താൽ പ്രിയമായതിൽ നിന്ന് വേർപാടും ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 22

यात्रां कुर्वंति ये भक्त्या मम दर्शनकांक्षिणः । पदे पदेश्वमेधस्य तेषां फलमुदाहृतम्

ഭക്തിയോടെ എന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ച് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്ക്, ഓരോ പടിയിലും അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 23

किं कृतैर्बहुभिर्यज्ञैरुपवासैर्निशाकर । सकृत्पश्यंति मां येऽत्र ते सर्वे लेभिरे फलम्

ഹേ നിശാകരാ! അനവധി യജ്ഞങ്ങളും ഉപവാസങ്ങളും ചെയ്താൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഇവിടെ എന്നെ ഒരിക്കൽ പോലും ദർശിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 24

एकमासोपवासं तु कुरुते भक्तितत्परः । यावद्वर्षसहस्रं तु एकः पश्यंति मामिह

ഭക്തിയിൽ തത്പരനായ ഭക്തൻ ഒരു മാസം ഉപവാസം ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും; എന്നാൽ ഇവിടെ എന്നെ ഒരിക്കൽ മാത്രം ദർശിക്കുന്നവന് ആ সাধനയുടെ സഹസ്ര വർഷഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 25

द्वाभ्यामपि फलं तुल्यं नास्ति काचिद्विचारणा

ഇരുവിധത്തിലും ഫലം തുല്യമാണ്; ഇതിൽ സംശയമോ കൂടുതൽ വിചാരണമോ ഇല്ല.

Verse 26

एको भवेद्ब्रह्मचारी यावज्जीवं निशाकर । सकृत्पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ഹേ നിശാകരാ! ഒരാൾ ജീവിതം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മചാരിയായി ജീവിച്ചാലും, മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ഒരിക്കൽ ദർശിച്ചാലും—ഇരുവർക്കും തുല്യഫലമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 27

एको दानानि सर्वाणि प्रयच्छति द्विजातये । एकः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ഒരാൾ ദ്വിജന്മാർക്ക് എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും നൽകുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും തുല്യഫലമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 28

एको व्रतानि सर्वाणि कुरुते मृगलांछन । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ഹേ മൃഗലാഞ്ഛനാ! ഒരാൾ എല്ലാ വ്രത-നിയമങ്ങളും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും തുല്യഫലമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 29

एकस्तीर्थानि कुरुते जपजाप्यानि भूरिशः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ഒരാൾ അനവധി തീർത്ഥയാത്രകൾ നടത്തി ധാരാളം ജപവും പാരായണവും ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 31

एकस्तु भृगुपातेन याति मृत्युं निशाकर । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ഹേ നിശാകര (ചന്ദ്രശേഖരാ)! ഒരാൾ ‘ഭൃഗുപാതം’ മൂലം മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതം പറയുന്നു.

Verse 32

एकः स्नाति सदा माघं प्रयागे नरसत्तमः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരാൾ പ്രയാഗത്തിൽ മാഘമാസം മുഴുവൻ നിത്യസ്നാനം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതം പറയുന്നു.

Verse 33

एकः पिण्डप्रदानं च पितृतीर्थे समाचरेत् । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ഒരാൾ പിതൃതീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡപ്രദാനം നടത്തുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതം പറയുന്നു.

Verse 34

गोसहस्रप्रदो ह्येको ब्राह्मणे वेदपारगे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ഒരാൾ വേദപാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണന് ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതം പറയുന്നു.

Verse 35

पञ्चाग्निं साधयेदेको ग्रीष्मकाले सुदारुणे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

കഠിനമായ ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് ഒരാൾ ഏകാന്തമായി പഞ്ചാഗ്നി തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഇവിടെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു—ഇരുവർക്കും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതി പറയുന്നു।

Verse 36

स्नातः सोमग्रहे चन्द्र सोमवारे च भक्तितः । यो मां पश्यति सर्वेषामेतेषां लभते फलम्

സോമഗ്രഹണസമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത്, തിങ്കളാഴ്ച ഭക്തിയോടെ എന്നെ (സോമനാഥനെ) ദർശിക്കുന്നവൻ—ഈ എല്ലാ വ്രതങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 37

सरस्वती समुद्रश्च सोमः सोमग्रहस्तथा । दर्शनं सोमनाथस्य सकाराः पञ्च दुर्ल्लभाः

സരസ്വതി, സമുദ്രം, സോമൻ (ചന്ദ്രൻ), സോമഗ്രഹണം, സോമനാഥദർശനം—ഈ അഞ്ചു ‘സ-കാരങ്ങൾ’ അത്യന്തം ദുർലഭം।

Verse 38

नैरंतर्येण षण्मासान्विधिना यः प्रपूजयेत् । पुण्यं तदेव सफलं लभते विषुवार्चनात्

വിധിപൂർവം ആറുമാസം നിരന്തരമായി പൂജിക്കുന്നവൻ, വിഷുവദിനാരാധനയാൽ അതേ പുണ്യം പൂർണ്ണഫലസഹിതം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 39

एतदेव तु विज्ञेयं ग्रहणे चोत्तरायणे । संक्रांतिदिनच्छिद्रेषु षडशीतिमुखेषु च

ഇതേ തത്ത്വം ഗ്രഹണസമയത്തും, ഉത്തരായണകാലത്തും, സംക്രാന്തിദിനങ്ങളിലും അവയുടെ സന്ധിക്ഷണങ്ങളിലും, കൂടാതെ ‘ഷഡശീതി-മുഹൂർത്ത’ മുതലായ ശുഭസമയങ്ങളിലും ബാധകമാണെന്ന് അറിയണം।

Verse 40

मासैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं विधिनाऽपूज्य शंकरम् । कार्त्तिक्यां स लभेत्पुण्यं चैत्र्यां तद्द्विगुणं स्मृतम् । पुण्यमेतत्तु फाल्गुन्यामाषाढ्यामेवमेव तु

നാലുമാസം വിധിപൂർവ്വം ശങ്കരനെ പൂജിച്ചതാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം കാർത്തികമാസത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കും; ചൈത്രത്തിൽ അത് ദ്വിഗുണമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. ഫാൽഗുണത്തിലും ആഷാഢത്തിലും ഇതേവിധം പുണ്യഫലം ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 41

एको दद्याद्गवां लक्षं दोग्ध्रीणां वेदपारगे । एको ममार्चयेल्लिंगं तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्

ഒരാൾ വേദപാരഗനായ യോഗ്യപാത്രനു പാലുതരുന്ന പശുക്കളോടുകൂടെ ലക്ഷം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യാം; എന്നാൽ മറ്റൊരാൾ എന്റെ ലിംഗം ആരാധിച്ചാൽ അതിലും അധികം പുണ്യം നേടുന്നു.

Verse 42

मासेमासे च योऽश्नीयाद्यावज्जीवं सुरेश्वरि । यश्चार्च्चयेत्सकृल्लिंगं सममेतन्न संशयः

ഹേ സുരേശ്വരി! ആരെങ്കിലും ജീവിതാന്തം ഓരോ മാസവും വിധിപൂർവ്വം വ്രതം/അന്നദാനം ആചരിക്കുകയോ, മറ്റൊരാൾ ഒരിക്കൽ മാത്രം ലിംഗം ആരാധിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—ഇരുവരുടെയും പുണ്യം സമം; സംശയമില്ല.

Verse 43

तपःशीलगुणोपेते पात्रे वेदस्य पारगे । सुवर्णकोटिं यद्दत्त्वा तत्फलं कुसुमेन तु

തപസ്സ്, ശീലം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നനും വേദപാരഗനുമായ യോഗ്യപാത്രനു ഒരു കോടി സ്വർണം ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ശിവനു ഒരു പുഷ്പം മാത്രം അർപ്പിച്ചാലും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 44

अर्कपुष्पेऽपि चैकस्मिञ्छिवाय विनिवेदिते । दश दत्त्वा सुवर्णानि यत्फलं तदवाप्नुयात्

ശിവനു ഒരു അർക്കപുഷ്പം പോലും സമർപ്പിച്ചാൽ, പത്ത് സ്വർണം ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അതേപോലെ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 45

अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । करवीर सहस्रेभ्यो द्रोणपुष्पं विशिष्यते

ആയിരം അർക്കപുഷ്പങ്ങളെക്കാൾ കരവീരത്തിന്റെ ഒരു പുഷ്പം ശ്രേഷ്ഠം; ആയിരം കരവീരപുഷ്പങ്ങളെക്കാൾ ദ്രോണപുഷ്പം അതിലും വിശിഷ്ടമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 46

द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यो ह्यपामार्गं विशिष्यते । अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते । कुशपुष्प सहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते

ആയിരം ദ്രോണപുഷ്പങ്ങളിൽ അപാമാർഗം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പറയുന്നു; ആയിരം അപാമാർഗപുഷ്പങ്ങളിൽ കുശപുഷ്പം ശ്രേഷ്ഠം; ആയിരം കുശപുഷ്പങ്ങളിൽ ശമീപുഷ്പം അതിലും വിശിഷ്ടം।

Verse 47

शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः

ശമീപുഷ്പവും ബൃഹതീപുഷ്പവും സമമൂല്യമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജാതി, വിജയ, പാടലാ—ഇവ കരവീരത്തോടു തുല്യമെന്നു അറിയണം।

Verse 48

श्वेतमंदार कुसुमं सितंपद्मसमं भवेत् । नागचंपकपुन्नागधत्तूरकुसुमं स्मृतम्

ശ്വേത മന്ദാരപുഷ്പം ശ്വേതപദ്മത്തോടു സമമാണെന്ന് കരുതുന്നു. അതുപോലെ നാഗചമ്പക, പുന്നാഗ, ധത്തൂര പുഷ്പങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ സ്മൃതമാണ്।

Verse 49

केतकीजातिमुक्तं च कन्दयूथीमदन्तिकाः । शिरीषसर्जजंबूककुसुमानि विवर्ज्जयेत्

കേതകീ, ജാതി, മുക്താ; കൂടാതെ കന്ദ, യൂഥീ, മദന്തികാ—ഇവ അർപ്പണയോഗ്യം. എന്നാൽ ശിരീഷ, സർജ, ജംബൂക പുഷ്പങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 50

आकुलीकुसुमं पत्रं करंजेन्द्रसमुद्भवम् । बिभीतकानि पुष्पाणि कुसुमानि विवर्ज्जयेत्

ആകുലീ പുഷ്പം, കരഞ്ജാദി വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഇലകൾ, കൂടാതെ വിഭീതകപുഷ്പങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഈ പൂജയിൽ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 51

कनकानि कदंबानि रात्रौ देयानि शंकरे । देवशेषाणि पुष्पाणि दिवा रात्रौ च मल्लिका

കനകവും കടംബവും ആയ പുഷ്പങ്ങൾ ശങ്കരനു രാത്രിയിൽ അർപ്പിക്കണം. മറ്റുദേവതയ്ക്ക് അർപ്പിച്ച് ശേഷിക്കുന്ന ‘ദേവശേഷ’ പുഷ്പങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം; എന്നാൽ മല്ലിക (മുല്ല) പകലും രാത്രിയും അർപ്പിക്കാം.

Verse 52

प्रहरं तिष्ठते मल्ली करवीरमहर्निशम् । कीटकेशापविद्धानि रात्रौ पर्युषितानि च

മല്ലി (മുല്ല) ഒരു പ്രഹരം വരെ പുതുമ നിലനിർത്തും; കരവീരപുഷ്പം പകലും രാത്രിയും നിലക്കും. കീടങ്ങളോ മുടിയോ മുതലായവകൊണ്ട് മലിനമായി തള്ളപ്പെട്ടതും, രാത്രി കിടന്ന് പഴകിയതുമായ പുഷ്പങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം.

Verse 53

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । तुलसी शतपत्रं च गन्धारी दमनस्तथा

സ്വയം വീണ പുഷ്പങ്ങളും കേടുപറ്റിയ പുഷ്പങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം. പൂജയിൽ തുളസി, ശതപത്രം (ശതദളം/റോസ്), ഗന്ധാരീ, ദമനം എന്നിവ സ്വീകര്യമാണ്.

Verse 54

सर्वासां पत्रजातीनां श्रेष्ठो मरुबकः स्मृतः । एतैः पुष्पविशेषैस्तु पूज्यः सोमेश्वरः सदा

എല്ലാ ഇലവർഗങ്ങളിലും മരുബകം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിശേഷ പുഷ്പങ്ങളാൽ സോമേശ്വരനെ എപ്പോഴും പൂജിക്കണം.

Verse 55

यात्रायाः फलमाप्नोति स्वर्गलोके महीयते । एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत

അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കുകയും സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് അവൻ അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 56

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

യക്ഷ്മയിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ചന്ദ്രൻ തന്റെ സ്വസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി. അദ്ദേഹം വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചു ഒരു പ്രാസാദം നിർമ്മിപ്പിച്ചു—ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തവും, ഗോക്ഷീരത്തെപ്പോലെ ധവളമായി ഉജ്ജ്വലവും.

Verse 57

प्रासादं मेरुनामानं हेमप्राकारतोरणम् । चतुर्दशान्ये परितः प्रासादाः परिकल्पिताः । तेषां नामानि वक्ष्यामि प्रत्येकं तानि मे शृणु

‘മേരു’ എന്ന നാമമുള്ള പ്രാസാദം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; അതിന് സ്വർണ്ണപ്രാകാരങ്ങളും തോരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ ചുറ്റും പതിനാലു മറ്റു പ്രാസാദങ്ങളും ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടു. അവയുടെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ ഓരോന്നായി പറയും—എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 58

केसरी सर्वतोभद्रो नदनो नन्दिशालकः । नन्दीशो मन्दरश्चैव श्रीवृक्षो ह्यमृतोद्भवः

കേസരി, സർവതോഭദ്ര, നദന, നന്ദിശാലക; നന്ദീശനും മന്ദരനും; കൂടാതെ ശ്രീവൃക്ഷവും അമൃതോദ്ഭവവും—ഇവയാണ് (പ്രാസാദങ്ങളുടെ) നാമങ്ങൾ.

Verse 59

हिमवान्हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः । इन्द्रनीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

ഹിമവാൻ, ഹേമകൂട, കൈലാസ, പൃഥിവീജയ; ഇന്ദ്രനീല, മഹാനീല, ഭൂധര, രത്നകൂടക—ഇവയും (പ്രാസാദങ്ങളുടെ) നാമങ്ങളാണ്.

Verse 60

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोज्ज्वलः । ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

വൈഡൂര്യ, പദ്മരാഗ, വജ്രക, മുകുടോജ്ജ്വല; കൂടാതെ ഐരാവത, രാജഹംസ, ഗരുഡ, വൃഷഭ—ഇവയും നാമപ്രസിദ്ധമായ പ്രാസാദങ്ങളാകുന്നു.

Verse 61

मेरुः प्रासादराजा च देवानामालयो हि सः । आदौ पञ्चाण्डको ज्ञेयः केसरीनामतः स्थितः

‘മേരു’ പ്രാസാദങ്ങളുടെ രാജാവാണ്; അതുതന്നെ ദേവന്മാരുടെ ആലയമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആദ്യം ‘കേസരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായ ‘പഞ്ചാണ്ഡക’ പ്രാസാദം അറിയേണ്ടതാണ്.

Verse 62

चतुर्थांशा च तद्वृद्धिर्यावन्मेरुः प्रकीर्तितः

അതിന്റെ വർദ്ധന ക്രമമായി ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ചതുർത്ഥാംശം വീതം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ‘മേരു’വരെ അങ്ങനെ പ്രഖ്യാതമാണ്.

Verse 63

एवं पृथक्कारयित्वा प्रासादांश्च चतुर्दश । ब्रह्मादीनां देवतानां समीपस्थानवासिनाम्

ഇങ്ങനെ പതിനാലു പ്രാസാദങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് നിർമ്മിപ്പിച്ച്, സമീപസ്ഥാനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാദി ദേവതകൾക്കായി അവ ക്രമപ്പെടുത്തി.

Verse 64

दश चान्यान्भूधरादीन्वृषभान्तान्वरानने । आदौ कपर्द्दिनं कृत्वा प्रासादान्पर्यकल्पयत्

കൂടാതെ, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! ഭൂധരത്തിൽ തുടങ്ങി വൃഷഭാന്തം വരെ മറ്റൊരു പത്ത് ശ്രേഷ്ഠ പ്രാസാദങ്ങളും (നിർമ്മിച്ചു). ആദ്യം കപർദ്ദിനിനെ സ്ഥാപിച്ച്, പിന്നെ പ്രാസാദങ്ങളെ യഥാവിധി ക്രമപ്പെടുത്തി.

Verse 65

मेरुः प्रासादराजो वै स तु सोमेश्वरे कृतः । त्रेतायुगे तु दशमे मनोवैर्वस्वतस्य च

ഈ മേരു—സത്യമായും പ്രാസാദങ്ങളുടെ രാജാവ്—സോമേശ്വരത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ത്രേതായുഗത്തിലെ പത്താം മന്വന്തരത്തിൽ, വൈവസ്വതപുത്രനായ മനുവിന്റെ കാലത്ത് ഇത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 66

कारयित्वा मंडपांश्च प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । नदानां तु शतं कृत्वा वापीकूप सहस्रकम्

മണ്ഡപങ്ങൾ പണിയിച്ച് വിധിപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി, ജലപ്രവാഹത്തിനായി നൂറു നദീ-നാളങ്ങൾ ഒരുക്കി, ആയിരം വാപികളും കൂപങ്ങളും കൂടി നിർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 67

गृहाणां तु सहस्राणि दीनानाथाश्रयाणि च । कारयित्वा विधानेन विप्रेभ्यः प्रददौ पृथक्

അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് വീടുകളും, ദീനരും അനാഥരുമായവർക്കുള്ള ആശ്രയസ്ഥാനങ്ങളും പണിയിച്ചു. തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം അവയെ വേർതിരിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനമായി നൽകി.

Verse 68

निवेश्य नगरं सोमः श्रीसोमेश्वरसन्निधौ । स्वकर्मणां प्रचारार्थमथाभ्यर्थयत द्विजान्

ശ്രീ സോമേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ സോമൻ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് തങ്ങളുടെ വൈദികകർമ്മങ്ങൾ പ്രചരിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ദ്വിജന്മാരോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

Verse 69

सोमोऽस्मि भवतां राजा प्रसादात्परमेष्ठिनः । तथापि विनयेनैव भक्त्यां विज्ञापयामि वः

ഞാൻ സോമൻ—പരമേഷ്ഠിയുടെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങളുടെ രാജാവ്. എങ്കിലും വിനയത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഈ അപേക്ഷ അറിയിക്കുന്നു.

Verse 70

धनं हिरण्यरत्नादि धान्यं व्रीहियवादिकम् । गोमहिष्यादिपशवो वस्त्राणि विविधानि च

ഇവിടെ ധനം—സ്വർണ്ണവും രത്നാദികളും—കൂടാതെ ധാന്യം, അരിയും യവവും മുതലായവ; പശു, മഹിഷി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ, പലവിധ വസ്ത്രങ്ങളും ലഭ്യമാണ്।

Verse 71

कदलीनालिकेराणि तांबूलीपूगमालिनः । मनोऽभिरामचरमा आरामाः परितः स्थिताः

ചുറ്റുമെല്ലാം ഉദ്യാനങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു—വാഴയും തെങ്ങും നിറഞ്ഞവ, താംബൂലവും പൂഗവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവ—മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന, രമ്യഫലസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധമായവ।

Verse 72

जंबूद्वीपाधिपाः सर्वे भवतामत्रवासि नाम् । आदेशं च करिष्यंति शिरस्याधाय शोभनम्

ജംബൂദ്വീപിലെ എല്ലാ രാജാധിപന്മാരും ഇവിടെ വസിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ നിർവഹിക്കും; അതിനെ മഹത്തായ ബാധ്യതയായി കരുതി ശിരസ്സിൽ വഹിക്കുന്നതുപോലെ സ്വീകരിക്കും।

Verse 73

द्वीपांतरादागतैश्च कर्पूरागुरुचंदनैः । अन्यैश्च विविधैर्द्रव्यैः संपूर्णा भवतां गृहाः

മറ്റു ദ്വീപുകളിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന കർപ്പൂരം, അഗരു, ചന്ദനം എന്നിവയും മറ്റു പലവിധ ദ്രവ്യങ്ങളും കൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങൾ സമ്പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞിരിക്കും।

Verse 74

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, ഇടപാടുകളിൽ നിപുണരായ വണിക്കർ നൂറുകണക്കിന് പണ്യങ്ങളിൽ വ്യാപാരം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; എങ്കിലും ബ്രാഹ്മണർക്കു മുൻതൂക്കം നൽകി നൽകേണ്ട ഭാഗം (ബ്രഹ്മോത്തര) യഥാവിധി സ്ഥാപിക്കുന്നു।

Verse 75

भवत्सु भृत्यभावेन वर्त्तमाना हितैषिणः । ते चान्ये च तथा पौरा नावसीदंति कर्हिचित्

നിങ്ങളോടു ഭൃത്യഭാവത്തോടെ സേവിച്ചു നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന അവർ—മറ്റുള്ള നഗരവാസികളും—ഒരിക്കലും ദുഃഖത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല।

Verse 76

एवं संपूर्णविभवैर्भवद्भिः श्रेयसे मम । क्रतुक्रिया वितन्यंतां विधिवद्भूरिदक्षिणाः

ഇങ്ങനെ സമ്പൂർണ്ണ വിഭവങ്ങളാൽ സമൃദ്ധരായ നിങ്ങൾ എന്റെ ശ്രേയസ്സിനായി പ്രവർത്തിക്കുവിൻ; വിധിപൂർവ്വം യാഗക്രിയകൾ വിപുലമാകട്ടെ, ധാരാളം ദക്ഷിണാ-ദാനവും നൽകപ്പെടട്ടെ।

Verse 77

ब्रह्मादीनि च सर्वाणि प्रवर्तंतामहर्निशम् । दीनांधकृपणादीनां क्रियतामार्तिनाशनम्

ബ്രഹ്മാദിയായ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും പകലും രാത്രിയും തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കട്ടെ; ദീനർ, അന്ധർ, ദരിദ്രർ മുതലായവരുടെ ആർതി കരുണാപൂർണ്ണ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 78

अभ्यागतानामौचित्यादातिथ्यं च विधीयताम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन समेतानां महात्मनाम्

അഭ്യാഗതരായെത്തുന്നവർക്ക് യോജിച്ച വിധത്തിൽ അതിഥിസത്കാരം വിധിപൂർവ്വം നടത്തപ്പെടട്ടെ—പ്രത്യേകിച്ച് തീർത്ഥയാത്രാസന്ദർഭത്തിൽ ഇവിടെ സമാഗമിച്ച മഹാത്മാക്കൾക്ക്।

Verse 79

ब्रह्मर्षीणामाश्रमेषु दीयतामाश्रयाः सदा । मयात्र स्थापितं लिंगं सर्वकालं दृढव्रताः

ബ്രഹ്മർഷികളുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ആശ്രയവും സഹായവും നൽകപ്പെടട്ടെ. ഞാൻ ഇവിടെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ സകലകാലവും ദൃഢവ്രതരായി നിലകൊള്ളുക।

Verse 80

पवित्रैरुपचारैश्च पूजयंतु द्विजोत्तमाः । अष्टौ प्रमाणपुरुषाः पौराणां कार्यदर्शिनः

ദ്വിജോത്തമന്മാർ പവിത്രമായ ഉപചാരങ്ങളാലും നിവേദ്യങ്ങളാലും ദേവതയെ പൂജിക്കട്ടെ. പുരാണപരമ്പരയിൽ നിപുണരും പൊതുകാര്യങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുമായ എട്ട് പ്രമാണപുരുഷന്മാരെ മാർഗദർശക മാനദണ്ഡമായി നിയമിക്കട്ടെ.

Verse 81

व्यवहारानवेक्षध्वं स्मृत्याचारविशारदाः । व्यवस्थां मत्कृतामेतां भवंतोऽत्र द्विजोत्तमाः

സ്മൃതിയിലും സദാചാരത്തിലും നിപുണരായ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇവിടെ നടക്കുന്ന വ്യവഹാരങ്ങളും തർക്കങ്ങളും നിങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കണം. ഞാൻ സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്രമവ്യവസ്ഥയെ നിങ്ങൾ ശരിയായി നിലനിർത്തണം.

Verse 82

धारयंतु महात्मानो दिग्गजा इव मेदिनीम् । एवं प्रभुत्वमास्थाय स्थानेऽस्मिञ्छिवशालिनि

മഹാത്മാക്കൾ ദിഗ്ഗജങ്ങൾ ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നതുപോലെ ഈ ദേശത്തെ താങ്ങട്ടെ. ശിവശോഭിതമായ ഈ സ്ഥാനത്ത് യഥാർത്ഥ അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു സ്ഥിരതയും നിയമവും കാത്തുസൂക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 83

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

സോമന്റെ വിനീതമായ വചനം കേട്ട ആ ദ്വിജന്മാർ ശ്രുതി, സ്മൃതി, പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധർമ്മങ്ങളെ ആചരിക്കാൻ തുടക്കം കുറിച്ചു.

Verse 84

उवाच कौशिकस्तेषु गोत्राणां प्रथमो द्विजः । साधूपदिष्टमस्माकं द्विजराजेन सर्वथा

അപ്പോൾ ആ ഗോത്രങ്ങളിൽ അഗ്രഗണ്യനായ ദ്വിജൻ കൗശികൻ പറഞ്ഞു— “ദ്വിജരാജൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഉപദേശിച്ച സദ്വചനം സർവ്വഥാ യുക്തമാണ്.”

Verse 85

सर्वमेतत्करिष्यामः किंतु किंचिन्निशामय । नियोगतः पूजयतां शिवनिर्माल्यसेविनाम्

ഞങ്ങൾ ഇതെല്ലാം ചെയ്യും; എന്നാൽ ഒരു കാര്യം കൂടി കേൾക്കുക—നിയോഗപ്രകാരം ശിവന്റെ നിർമാല്യം സേവിക്കുന്നവർക്കു ആദരവും പൂജയും നല്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 86

पातित्यं जायतेऽस्माकं श्रुतिस्मृतिविगर्हितम् । श्रुतिस्मृती हि रुद्रस्य यस्मादाज्ञाद्वयं महत्

ഞങ്ങൾക്ക് പാതിത്യം (പാപപതനം) സംഭവിക്കുന്നു; അത് ശ്രുതി-സ്മൃതികളാൽ നിന്ദിതം. കാരണം ശ്രുതിയും സ്മൃതിയും രുദ്രന്റെ രണ്ട് മഹത്തായ ആജ്ഞകളാണ്।

Verse 87

कस्तदुल्लंघयेन्मूढः प्राणैः कंठग तैरपि

ഏത് മൂഢൻ അതിനെ ലംഘിക്കും—പ്രാണൻ കണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് എത്തിയാലും?

Verse 88

अष्टमूर्तेः पुनर्मूर्त्तावग्नौ देवमुखे मखान् । कुर्वाणाः श्रुतिमार्गेण प्रीणयामोऽखिलं जगत्

അഷ്ടമൂർത്തി പ്രഭുവിന്റെ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമായ രൂപമായ ദേവമുഖ അഗ്നിയിൽ, ശ്രുതിമാർഗ്ഗപ്രകാരം യാഗങ്ങൾ നടത്തി ഞങ്ങൾ സർവ്വജഗത്തെയും പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 89

जगद्भगवतो रूपं व्यक्तमेत त्पुरद्विषः । मिथो विभिन्नमित्येतदभिन्नं पुनरीश्वरात्

ഈ പ്രകടമായ ജഗത്ത് ത്രിപുരദ്വേഷിയായ ഭഗവാന്റെ തന്നെ രൂപമാണ്; പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമായി തോന്നിയാലും ഇത് പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് വേറല്ല।

Verse 90

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

അഗ്നിയിൽ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ച ആഹുതി ആദിത്യനിലേക്കെത്തുന്നു. ആദിത്യനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് അന്നം, അന്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രജകൾ (ജീവികൾ) പുഷ്ടരാകുന്നു.

Verse 91

श्रुतिस्मृतिपुराणादिसदभ्यासप्रसंगिनाम् । तत्तदर्थेषु पुण्यार्थं प्रवृत्ताखिलकर्मणाम्

ശ്രുതി, സ്മൃതി, പുരാണാദികളുടെ സദഭ്യാസത്തിൽ നിരന്തരം ലീനരായി, അവയുടെ അർത്ഥലക്ഷ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പുണ്യാർത്ഥം എല്ലാ കർമങ്ങളിലും പ്രവൃത്തരായിരിക്കുന്നവർക്ക്—

Verse 92

अस्माकमवकाशोऽपि विरलो लिंग पूजने । रुद्रजाप्यैर्महायज्ञैर्यजानाश्चैवमीश्वरम्

ഞങ്ങൾക്കും ലിംഗപൂജയ്ക്കുള്ള അവസരം വിരളമാണ്. രുദ്രജപവും മഹായജ്ഞങ്ങളും മുഖേന ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ ഈശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നത്.

Verse 93

यथाक्षणं यथाकालं लिंगं वेदमुपास्महे । यत्तु तेऽभिमतं सोम श्रीसोमेश्वरपूजनम् । तच्च संपादयिष्यामः सविशेषं महामते

ഓരോ ക്ഷണത്തിലും യുക്തമായ സമയത്തും ഞങ്ങൾ ലിംഗത്തെയും വേദത്തെയും ഉപാസിക്കുന്നു. ഓ സോമാ, നിനക്ക് അഭിമതമായ ശ്രീ സോമേശ്വരപൂജയും, ഓ മഹാമതേ, ഞങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി ഒരുക്കി നിർവഹിക്കും.

Verse 94

येन त्वदीप्सितं सिध्येत्तमुपायं निशामय । गौरीशंकरसंवादं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

നിന്റെ ഇഷ്ടം സിദ്ധിക്കാനുള്ള ഉപായം കേൾക്കുക. ഭഗവാന്റെ സ്വന്തം മുഖത്തിൽ നിന്ന് ഗൗരി–ശങ്കര സംവാദം ശ്രവിച്ച് (ആ മാർഗം അറിയുക).

Verse 95

नारदः प्राह नः पूर्वं कथयामस्तमेव ते । ब्रह्मदेवद्विषः पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः । तपोभिरुग्रैर्विविधैः शंकरं प्रतिपेदिरे

നാരദൻ ഞങ്ങളോട് മുമ്പേ പറഞ്ഞിരുന്നു; അതേ വൃത്താന്തം നിനക്കു പറയുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ദേവന്മാരുടെയും ശത്രുക്കളായ നൂറുകണക്കിന് ദൈത്യ-ദാനവർ വിവിധ ഉഗ്രതപസ്സുകളാൽ ശങ്കരനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 96

तेषामत्युग्रतपसामनन्यासक्तचेतसाम् । प्रसादमीश्वरश्चक्रे कारुण्यामृतसागरः

അവരുടെ അത്യുഗ്രതപസ്സും അനന്യഭക്തിയിൽ ഏകാഗ്രമായ മനസ്സും കണ്ടു, കരുണാമൃതസാഗരനായ ഈശ്വരൻ അവർക്കു പ്രസാദം നൽകി.

Verse 97

स हि त्रिभुवनस्वामी देवदेवो महेश्वरः । अपेक्षते वरं दातुं भक्तिमेवानपायिनीम्

ത്രിഭുവനസ്വാമിയും ദേവദേവനുമായ മഹേശ്വരൻ വരം നൽകുമ്പോൾ, പ്രധാനമായി അചഞ്ചലവും അക്ഷയവുമായ ഭക്തിയെയേ നോക്കുന്നു.

Verse 98

ददौ स भुवनैश्वर्य्यप्रायानभिमतान्वरान् । तेषां भक्त्यैव संतुष्टो देवब्रह्मद्विषामपि

ദേവന്മാരുടെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ശത്രുക്കളായവർക്കും, അവരുടെ ഭക്തിയിൽ മാത്രം സന്തുഷ്ടനായി, അദ്ദേഹം ഇഷ്ടവരങ്ങൾ നൽകി—ലോകൈശ്വര്യത്തോട് സമാനമായവ പോലെ.

Verse 99

ब्रह्मणा विष्णुना चापि यस्यांतो नाधिगम्यते । तस्यातर्क्यप्रभावस्य को नु वेदाशयं प्रभोः

ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും പോലും ആരുടെ അന്ത്യം അറിയാൻ കഴിയാത്തുവോ, ആ അതർക്ക്യപ്രഭാവമുള്ള പ്രഭുവിന്റെ അന്തരാശയം ആരാണ് പൂർണ്ണമായി അറിയുക?

Verse 100

दुर्वृत्तेभ्योऽपि दैत्येभ्यस्तपोभिर्वरदायिनम् । पप्रच्छ स्वच्छ्हृदया पार्वती परमेश्वरम्

ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പാർവതി പരമേശ്വരനോടു ചോദിച്ചു—തപസ്സിലൂടെ വരം നൽകുന്ന നിങ്ങൾ ദുർവൃത്ത ദൈത്യർക്കും എന്തുകൊണ്ട് വരം നൽകുന്നു?

Verse 101

पार्वत्युवाच । भगवन्प्रसादं ते प्राप्य धृष्यंतो भुवनत्रयम् । उपद्रवंतींद्रमुखान्देवान्संक्षोभयंति च

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം ലഭിച്ചാൽ അവർ ധൃഷ്ടരായി ത്രിലോകത്തെ കലക്കി, ഇന്ദ്രമുഖ ദേവന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു.

Verse 102

वरं ददासि किं तेषां तादृशानां दुरात्मनाम् । जगतः स्वस्तये येषां न मनागपि चेष्टितम्

ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി അല്പം പോലും ശ്രമിക്കാത്ത അത്തരം ദുഷ്ടാത്മാക്കൾക്ക് നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് വരം നൽകുന്നു?

Verse 103

त्वया दत्तवरानेतान्दिव्यान्भोगोपभोगिनः । अवधीर्य तवैश्वर्यं कथं विष्णुर्निहंति च

നിങ്ങൾ നൽകിയ ദിവ്യവരങ്ങളാൽ ഭോഗം അനുഭവിക്കുന്ന ഇവർ നിങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യം അവഗണിച്ചാൽ—വിഷ്ണു ഇവരെ എങ്ങനെ സംഹരിക്കും?

Verse 104

हतानां च पुनस्तेषां का गतिः स्याद्वद प्रभो

അവർ വധിക്കപ്പെട്ട ശേഷം അവർക്കു പിന്നെ ഏതു ഗതി ലഭിക്കും? പ്രഭോ, അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 105

ईश्वर उवाच । सात्त्विका राजसाश्चैव तामसाश्चेति वै त्रिधा । भवंति लोकास्तेष्वेते तमःप्राया दुरासदाः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ലോകങ്ങൾ സത്യത്തിൽ മൂന്നു വിധം: സാത്ത്വികം, രാജസം, താമസം. അവയിൽ ഇവർ തമോഗുണപ്രധാനർ; നിയന്ത്രിക്കാൻ ദുഷ്കരം.

Verse 106

सुरैः सह स्पर्धमानास्तपोभिरपि तामसैः । मां भजंते मुहुर्मोहाज्जगदुत्सादनोद्यताः

തമസ്സിൽ നിന്നുള്ള തപസ്സുകളാൽ ദേവന്മാരോടും മത്സരിച്ച്, ലോകനാശത്തിന് ഉദ്യതരായവരും—മോഹവശാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നെയേ ഭജിക്കുന്നു.

Verse 107

वरं ददामि यत्तेषां भक्तिस्तत्र तु कारणम् । अहं हि भक्त्या सुग्राह्यो नात्र कार्या विचारणा

ഞാൻ അവർക്കു വരം നൽകുമ്പോൾ അതിന്റെ കാരണം അവിടെ ഭക്തി മാത്രമാണ്. ഭക്തിയാൽ ഞാൻ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യൻ; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 108

तपोनुरूपानासाद्य वरांस्ते पापकारिणः । विष्णुना यन्निहन्यते तच्च देवि निबोध मे

ആ പാപകർമ്മികൾ തങ്ങളുടെ തപസ്സിന് അനുസരിച്ച വരങ്ങൾ നേടുന്നു; എന്നാൽ വിഷ്ണു ആരെ നിഹനിക്കുന്നു—ഹേ ദേവീ—അത് എന്നിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കുക.

Verse 109

अहं हरिश्च यद्भिन्नौ गुणभागोऽत्र कारणम् । परमार्थादभिन्नौ च रहस्यं परमं ह्यदः

ഹരിയും ഞാനും വ്യത്യസ്തരായി തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, ഇവിടെ ഗുണവിഭാഗമാണ് കാരണം. പരമാർത്ഥത്തിൽ ഞങ്ങൾ അഭിന്നർ—ഇതുതന്നെ പരമ രഹസ്യം.

Verse 111

वहामि शिरसा भक्त्या त्वदीक्षाशंकितोऽपि सन् । अपि विष्णुस्त्रिभुवनं परित्रातुं व्यवस्थया

നിന്റെ ദൃഷ്ടിയെ ഭയപ്പെട്ടിട്ടും ഭക്തിയോടെ നിന്റെ ആജ്ഞയെ ഞാൻ ശിരസ്സിൽ വഹിക്കുന്നു; അങ്ങനെ നിശ്ചിത വ്യവസ്ഥപ്രകാരം വിഷ്ണുവും ത്രിഭുവനത്തെ രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 112

मामुपास्य चिरं लेभे चक्रं दुष्टनिबर्हणम् । त्वां च तस्य महामायामप्रमेयात्मनो हरेः

ദീർഘകാലം എന്നെ ഉപാസിച്ച് അവൻ ദുഷ്ടനാശകമായ ചക്രം നേടി; നീയും അപരിമേയസ്വഭാവനായ ആ ഹരിയുടെ മഹാമായയായി മാറി.

Verse 113

आराधयामि तद्भक्त्या त्रिजगजन्मकारणम् । शिरस्याधाय चान्यां मे शक्तिरूपां तथा हरिः

ആ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ ത്രിജഗത്തിന്റെ ജന്മകാരണമാകുന്ന പരമതത്ത്വത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; ഹരിയും എന്റെ മറ്റൊരു ശക്തിരൂപത്തെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു എന്നെ പൂജിക്കുന്നു.

Verse 114

अजोऽपि जन्मान्यासाद्य लोकरक्षां करोति वै । हंतुं हिरण्यकशिपुं नरसिंहवपुश्च सः

ജന്മരഹിതനായിട്ടും ലോകരക്ഷയ്ക്കായി അവൻ അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിക്കാൻ നരസിംഹവപു ധരിച്ചു.

Verse 115

जगज्जिघांसुः शमितो मया शरभ रूपिणा । मां च बाणपरित्राणे त्रिशूलोद्यमकारिणम्

അവൻ ലോകനാശത്തിന് ഉന്മുഖനായപ്പോൾ ഞാൻ ശരഭരൂപം ധരിച്ചു അവനെ ശമിപ്പിച്ചു; ബാണനെ രക്ഷിക്കാൻ ത്രിശൂലം ഉയർത്തുന്ന രൂപവും ഞാൻ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 116

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

മാനുഷാവതാരത്തിലുമെൻ ഹരി ലീലാപൂർവ്വം എല്ലാ വിരോധവും തടഞ്ഞു എന്റെ പ്രഭാവവും മഹിമയും വർധിപ്പിക്കുന്നു. എന്റെ അന്തരാത്മാവായ ആ സർവ്വവ്യാപി വിഭു എന്നെ നിത്യം ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 117

अथाहं परमात्मानमेनमाद्यंतवर्जितम् । ध्यानयोगैः समाधौ च भावयामि निरंतरम्

അതുകൊണ്ട് ആദിയന്തമില്ലാത്ത ഈ പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനയോഗങ്ങളാൽ, സമാധിയിൽ നിലകൊണ്ട്, ഞാൻ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 119

तदेवं नावयोर्भेदो विद्यते पारमार्थिकः । भेदं च तारतम्यं च मूढा एव वितन्वते

ഇങ്ങനെ പരമാർത്ഥസത്യത്തിൽ നമ്മിൽ യഥാർത്ഥ ഭേദമില്ല; ഭേദവും താരതമ്യവും മൂഢന്മാർ മാത്രമാണ് പടർത്തുന്നത്.

Verse 120

मयि भक्त्यवसाने तु हरेः संदर्शनेन च । क्रोधदर्पाभिभूतत्वान्न मुक्तिं प्राप्नुवंति ते

എന്നോടുള്ള ഭക്തി അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഹരിദർശനം ഉണ്ടായാലും അവർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയില്ല; കാരണം ക്രോധവും ദർപ്പവും അവരെ കീഴടക്കിയിരിക്കുന്നു.

Verse 121

आवयोस्तु प्रभावेन ते पुनर्द्धौतकल्मषाः । ब्रह्मर्षीणां कुले जन्म संप्राप्ता मुक्तिहेतुकम्

എങ്കിലും നമ്മുടെ ഇരുവരുടെയും പ്രഭാവത്താൽ അവർ വീണ്ടും കല്മഷങ്ങൾ കഴുകി ശുദ്ധരായി, ബ്രഹ്മർഷികളുടെ കുലത്തിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു—അത് മോക്ഷഹേതുവാകുന്നു.

Verse 122

ब्रह्मचारिव्रता दूर्ध्वं योगं पाशुपतं श्रिताः । प्राचीनकर्मसंस्कारात्ते पुनर्मामुपासते

ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് അവർ ഉന്നതമായ പാശുപതയോഗം ആശ്രയിക്കുന്നു; പ്രാചീന കർമ്മസംസ്കാരങ്ങളുടെ ബലത്തിൽ അവർ വീണ്ടും എന്നെയേ ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 123

भक्तियोगेन चास्थाय व्रतं पाशुपतादिकम् । श्मशानवासिनो नग्ना अपरे चैकवाससः

ഭക്തിയോഗം ആശ്രയിച്ച് അവർ പാശുപതാദി വ്രതങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു—ചിലർ ശ്മശാനവാസികൾ, ചിലർ നഗ്നർ, മറ്റുചിലർ ഏകവസ്ത്രധാരികൾ।

Verse 124

भिक्षाभुजो भूतिभृतो मल्लिंगान्यर्च्चयंति ते । तथा मदेकाग्रधियो मद्ध्यानैकदृढव्रताः

അവർ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ച് ഭസ്മം ധരിച്ചു, എന്റെ ലിംഗചിഹ്നങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നു; അവരുടെ ചിത്തം എന്നിൽ ഏകാഗ്രമായി, എന്നെയേ ധ്യാനിക്കുന്ന ഏകദൃഢവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമാണ്।

Verse 125

ये त्वामपि नमस्यंति जगतां मम चेश्वरीम् । देहावसानयोगेन मुक्तिं तेषां ददाम्यहम्

നിന്നെയും നമസ്കരിക്കുന്നവർക്ക്—ഹേ ലോകങ്ങളുടെ, എന്റെയും അധീശ്വരീ—ദേഹാന്തസമയത്ത് ആ അന്തിമയോഗത്തിലൂടെ ഞാൻ അവർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നു।

Verse 126

सारूप्यसालोक्यमयीं मय्यावेशितचेतसाम् । सायुज्यमुक्तये नायं योगः पाशुपतो यतः । स्मृत्याचारेण मुनिभिः स सद्भिस्तेन गर्हितः

എന്നിൽ ലീനമായ ചിത്തമുള്ളവർക്ക് ഈ മാർഗം സാരൂപ്യവും സാലോക്യവും മുതലായ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; എന്നാൽ സായുജ്യ-മോക്ഷത്തിനായി പാശുപതയോഗം ഉപായമല്ല. സ്മൃതിവിഹിത ആചാരത്തോട് വിരുദ്ധമായതിനാൽ മുനികളും സദ്ജനങ്ങളും അതിനെ ഗർഹിക്കുന്നു।

Verse 127

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

ദ്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു—തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ഇവിടെ വന്ന, ഭക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണരെ ഞങ്ങൾ വീണ്ടും ആത്മസംയമത്തിലും സദാചാരത്തിലും സ്ഥാപിക്കും।

Verse 128

शुचिभिक्षान्नकौपीनकमण्डल्वादिसत्कृताः । अनन्यकार्य्याः सततमिहागत्य तपस्विनः

ശുദ്ധ ഭിക്ഷയും അന്നവും കൗപീനവും കമണ്ഡലുവും മുതലായവ നൽകി ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ആ തപസ്വികൾ—മറ്റൊരു കാര്യമില്ലാത്തതിനാൽ—എപ്പോഴും ഇവിടെ വന്ന് തപസ്സിൽ ലീനരായി വസിക്കുന്നു।

Verse 129

भवत्प्रदत्तैर्विविधैरुपहारैरतंद्रिताः । तत्त्वतस्तत्त्वसंख्यास्ते शिवधर्मैकतत्पराः

നിങ്ങൾ നൽകിയ വിവിധ ഉപഹാരങ്ങളാൽ അവർ ക്ഷീണമില്ലാതെ പോഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ തത്ത്വജ്ഞർ, ശിവധർമ്മത്തിന്റെ ഏകമാർഗത്തിൽ പൂർണ്ണമായി തത്പരർ।

Verse 130

श्रीसोमेश्वरमभ्यर्च्य तव श्रेयोऽभिवर्द्धकाः । मुक्तिमंते गमिष्यंति देवस्यातिसुदुर्ल्लभाम्

ശ്രീ സോമേശ്വരനെ ആരാധിച്ച്, അതിലൂടെ നിങ്ങളുടെ ശ്രേയസ്സു വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ അവസാനം ദേവൻ നൽകുന്ന അത്യന്തം ദുർലഭമായ മുക്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 131

ततोऽन्येऽथ ततोऽप्यन्ये ततश्चान्ये तपोधना । परीक्षितास्तु तेऽस्माभिर्भवितारो निशापते

പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ, പിന്നെയും അവരുടെ ശേഷം മറ്റുള്ളവർ—തപോധനരായ അനേകർ—വരും; ഹേ നിശാപതേ, അവരും ഞങ്ങളാൽ പരീക്ഷിക്കപ്പെടും।

Verse 132

द्विजा ऊचुः । इत्याह भगवान्देव्या पृष्टः स च त्रिलोचनः । तत्रैव नारदः सर्वं संवादं शिवयेरितम्

ദ്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു—ദേവി ചോദിച്ചതിനാൽ ത്രിനേത്രനായ ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു. അവിടെയേ നാരദൻ ശിവാ (പാർവതി) ഉച്ചരിച്ച സമ്പൂർണ്ണ സംവാദം ശ്രവിച്ചു.

Verse 133

श्रुत्वा नः कथयामास कथां गोष्ठीषु पृच्छताम् । तव चास्माभिरधुना सर्वमेतदुदीरितम्

അത് ശ്രവിച്ച നാരദൻ, ഞങ്ങളുടെ സംഗമങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ ആ കഥ പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഇതെല്ലാം നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 134

एवमुक्तस्तु तैः प्रीतः सोमः स्वभवनं ययौ । तदाज्ञया च तत्सर्वं यथोक्तं तेऽपि कुर्वते

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രീതനായ സോമൻ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവർയും പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 135

देव्युवाच । एवं प्रभावो देवेशः सोमेशः पापनाशनः । केनोपायेन तुष्येत व्रतेन नियमेन वा

ദേവി പറഞ്ഞു—ദേവേശനായ സോമേശ്വരൻ പാപനാശകൻ; ഇത്തരമൊരു മഹിമയുള്ളവൻ. ഏത് ഉപായത്താൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനാകും—ഏത് വ്രതത്തിലൂടെയോ, ഏത് നിയമത്തിലൂടെയോ?

Verse 136

ईश्वर उवाच । कथयामि स्फुटं धर्म्मं मानुषाणां हिताय वै । स येन तुष्यते देवः शृणु त्वं सुरसुन्दरि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മനുഷ്യരുടെ ഹിതത്തിനായി ധർമ്മം ഞാൻ വ്യക്തമായി പറയുന്നു. ഹേ സുരസുന്ദരി, ദേവൻ ഏതിനാൽ തൃപ്തനാകുന്നുവോ അത് ശ്രവിക്കൂ.

Verse 137

नित्योपवासनक्तानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थे दानानि सर्वाणि पात्रे दत्तान्यशेषतः

നിത്യ ഉപവാസവും നക്തവ്രതവും നാനാവിധ വ്രതങ്ങളും; കൂടാതെ തീർത്ഥത്തിൽ യോഗ്യപാത്രർക്കു എല്ലാ ദാനങ്ങളും പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിക്കൽ—ഇവയൊക്കെയും ഭഗവാനെ പ്രസന്നമാക്കുന്ന সাধനങ്ങളാണ്।

Verse 138

तपश्च तप्तं तेनैव स्नातं तेनैव पुष्करे । केदारे तु जलं तेन गत्वा पीतं तु निश्चितम्

അവനാൽ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ തപസ്സ് നിർവഹിക്കപ്പെട്ടത്; അവനാൽ തന്നെയാണ് പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം പൂർത്തിയായത്; കേദാരത്തിൽ ചെന്നു അവൻ അവിടത്തെ പവിത്രജലം നിശ്ചയമായി പാനം ചെയ്തു।

Verse 139

तेन दृष्टं वरारोहे ज्योतिर्लिंगं महाप्रभम् । सोमवारव्रतं दिव्यं येन चीर्णं तु संश्रये

ഹേ വരാരോഹേ! അവനാൽ തന്നെയാണ് മഹാപ്രഭമായ ജ്യോതിര്ലിംഗം ദർശിക്കപ്പെട്ടത്; അവനാൽ തന്നെയാണ് ദിവ്യമായ തിങ്കളാഴ്ച വ്രതം വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കപ്പെട്ടത്—ഇത് ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയുന്നു।

Verse 140

किमन्यैर्बहुभिर्दानैर्दत्तैः पात्रेषु सुन्दरि

ഹേ സുന്ദരി, പിന്നെ മറ്റു പല ദാനങ്ങൾ എന്തിന്—അവ യോഗ്യപാത്രർക്കു തന്നാലും?

Verse 141

पूजितं येन भावेन सोमवारदिनाष्ट कम् । तेन सर्वं कृतं देवि चीर्णं तत्र महाव्रतम्

ദേവി, എട്ട് തിങ്കളാഴ്ചകളുടെ ക്രമത്തിൽ ഭക്തിഭാവത്തോടെ പൂജ ചെയ്യുന്നവൻ—അവൻ എല്ലാം നിർവഹിച്ചവനാകുന്നു; അവിടെയേ മഹാവ്രതം പൂർണ്ണമായി ആചരിച്ചതുപോലെ।

Verse 142

इतिहासमिमं पूर्वं कथयामि तव प्रिये । यथावृत्तं महादेवि सोमवारव्रतं प्रति

പ്രിയേ, മഹാദേവീ! തിങ്കളാഴ്ച വ്രതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം സംഭവിച്ചതുപോലെ യഥാവൃത്തമായി ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 143

ईश्वर उवाच । कैलासस्य महेशानि उत्तरे च व्यवस्थिता । निषधोपरि विस्तीर्णा पुरी नाम स्वयंप्रभा

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹേശാനീ! കൈലാസത്തിന്റെ വടക്കായി നിഷധപർവതത്തിന്മേൽ വ്യാപിച്ച ‘സ്വയംപ്രഭാ’ എന്ന നഗരം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 144

नानारत्नसुशोभाढ्या नानागन्धर्वसंकुला । सर्वावयवसंपूर्णा शक्रस्येवामरावती

അത് നാനാരത്നങ്ങളുടെ ദീപ്തിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, നാനാ ഗന്ധർവ്വസംഘങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, സർവ്വഗുണസമ്പന്നവുമായ—ശക്രന്റെ അമരാവതിയെപ്പോലെ തന്നെയായിരുന്നു।

Verse 145

घनवाहननामा च गन्धर्वस्तत्र तिष्ठति । भुंक्ते तत्र महाभोगान्देवैरपि सुदुर्लभान्

അവിടെ ഘനവാഹനൻ എന്ന ഗന്ധർവ്വൻ വസിച്ചു; അവൻ അവിടെ ദേവന്മാർക്കും ലഭിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ മഹാഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു।

Verse 146

नवयौवनसंयुक्ता भार्या तस्य मनोहरा । प्रौढवाक्या सुशीला च पीनोन्नतपयोधरा

അവന്റെ ഭാര്യ മനോഹരിയായിരുന്നു—നവയൗവനസമ്പന്ന, വാക്കിൽ പ്രൗഢതയുള്ള, സുസ്വഭാവിനി, പീനോന്നതസ്തനയുക്തയായ സുലക്ഷണയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 147

तया सार्द्धं तु सम्भोगान्भुंक्ते गंधर्वनायकः । उत्पन्ना तस्य कालेन पुत्री पुत्राष्टकोपरि

അവളോടുകൂടെ ഗന്ധർവനായകൻ ദാമ്പത്യസുഖം അനുഭവിച്ചു; കാലക്രമത്തിൽ എട്ട് പുത്രന്മാർക്കു ശേഷം അവന്നു ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു।

Verse 148

सर्वावयवसंपन्ना सर्वविज्ञानवेदिनी । गंधर्वसेना विख्याता नाम्ना सा परमेश्वरि

ഹേ പരമേശ്വരി! അവൾ സർവ്വാവയവസമ്പന്നയും സർവ്വവിദ്യാവിജ്ഞാനങ്ങളിൽ നിപുണയുമായിരുന്നു; ‘ഗന്ധർവസേന’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി।

Verse 149

कन्यानां तु सहस्रेषु प्रवरा रूपशालिनी । कौतूहलेन सा पित्रा प्रोक्ता क्रीडस्व भामिनि

ആയിരം കന്യകളിൽ അവൾ ശ്രേഷ്ഠയും രൂപശാലിനിയുമായിരുന്നു. സ്നേഹകൗതുകത്തോടെ പിതാവ് പറഞ്ഞു— “ക്രീഡിക്ക, ഹേ ഭാമിനി!”

Verse 150

उद्याने रमणीयेऽत्र नानाद्रुमलताकुले । वृक्षैरनेकैः संकीर्णे फलपुष्पसमन्विते

ഇവിടെ ഈ മനോഹര ഉദ്യാനത്തിൽ നാനാവിധ വൃക്ഷലതകൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാൽ സാന്ദ്രമായി, ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമാണ്।

Verse 151

एवं सा रमते नित्यं कन्यापरिवृता सदा । एवं दृष्ट्वा क्रीडमाना माता भर्तारमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ അവൾ നിത്യം ആനന്ദിച്ചു, എപ്പോഴും കന്യകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. അവൾ ഇങ്ങനെ ക്രീഡിക്കുന്നതു കണ്ട മാതാവ് ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 152

जीवितं निष्फलं स्वामिन्मम ते सह बांधवैः । यस्येदृशी गृहे कन्या तिष्ठते भर्तृवर्ज्जिता

സ്വാമീ! ഇത്തരത്തിലുള്ള പുത്രി ഭർത്താവില്ലാതെ വീട്ടിൽ കഴിയുന്നിടത്തോളം എന്റെതും നിങ്ങളുടെതും നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളുടേയും ജീവിതം നിഷ്ഫലമാണ്.

Verse 153

इत्युक्तः स तु गंधर्वो भार्यां वचनमब्रवीत् । अन्वेषयामि भर्त्तारं पुत्र्यर्थे तु मनोहरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ഗന്ധർവ്വൻ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു—“മകള്ക്കായി മനോഹരനും യോഗ്യനുമായ വരനെ ഞാൻ അന്വേഷിക്കും.”

Verse 154

इत्युक्त्वाऽह्वाप यामास पुत्रीं तां घनवाहनः । आहूता पितृमातृभ्यां त्वरिताऽगत्य सुन्दरि

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഘനവാഹനൻ തന്റെ പുത്രിയെ വിളിച്ചു. പിതാവും മാതാവും വിളിച്ചതോടെ ആ സുന്ദരി വേഗത്തിൽ എത്തി.

Verse 155

अनुक्रमेण सर्वेषां पतिता पादयोः शुभा । आदेशं देहि मे तात कि नु कार्यं मयाऽधुना

ആ ശുഭയായ കന്യ ക്രമമായി എല്ലാവരുടെയും പാദങ്ങളിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“പിതാവേ, എനിക്ക് ആജ്ഞ തരൂ; ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 156

उक्तं च घनवाहेन हर्षितेन वचस्ततः । हे पुत्रि तव यः कश्चिद्वरः संप्रति रोचते । दिव्यं द्रक्ष्ये त्वत्सदृशं गंधर्वाणां शिरोमणिम्

അപ്പോൾ ഹർഷിതനായ ഘനവാഹനൻ പറഞ്ഞു—“മകളേ! ഇപ്പോൾ നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഏതു വരനായാലും, നിനക്കു തുല്യനായ ദിവ്യൻ—ഗന്ധർവ്വന്മാരിൽ ശിരോമണിയായവൻ—ഞാൻ നിനക്കു കാണിച്ചുതരാം.”

Verse 157

इत्युक्ता क्रोधताम्राक्षी पितरं वाक्यमब्रवीत् । मम रूपस्य कोट्यंशे किं कोप्यस्ति जगत्त्रये । तच्छ्रुत्वा चाद्भुतं वाक्यं पिता माता च मोहितौ

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള കന്യ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു— “ത്രിലോകങ്ങളിൽ എന്റെ രൂപത്തിന്റെ കോടിയിൽ ഒരു അംശമെങ്കിലും ഉള്ളവൻ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ?” ആ അത്ഭുതവാക്ക് കേട്ട് പിതാവും മാതാവും ഇരുവരും വിസ്മയമോഹിതരായി।

Verse 158

सर्वे विषादमापन्ना बांधवाश्च परे जनाः । अशोभनमिदं वाक्यं कन्यया यत्प्रभाषितम् । इत्युक्त्वा तु गताः सर्वे जननीजनबांधवाः

അപ്പോൾ അവളുടെ ബന്ധുക്കളും മറ്റു ജനങ്ങളും എല്ലാവരും വിഷാദത്തിലായി— “കന്യ പറഞ്ഞ ഈ വാക്ക് ശോഭനമല്ല” എന്നു പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മാതൃപക്ഷക്കാരോടുകൂടി ബന്ധുക്കളെല്ലാം അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 159

सा तत्रैव महोद्याने रमते सखिसंयुता । हिंडोलके समारूढा वसंते मासि भामिनि

അവൾ അവിടെയേ മഹോദ്യാനത്തിൽ സഖികളോടൊപ്പം കളികളിൽ രമിച്ചു. വസന്തമാസത്തിൽ ആ സുന്ദരി ഊഞ്ഞാലിൽ കയറി ആനന്ദിച്ചു।

Verse 160

तावद्दिव्यविमानस्थः शिखण्डी गणनायकः । गच्छन्खे ददृशे कन्यां रूपौदार्य्यसमाकुलाम्

അപ്പോഴേ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന ഗണനായകൻ ശിഖണ്ഡി ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, രൂപൗദാര്യവും യൗവനശോഭയും നിറഞ്ഞ ആ കന്യയെ കണ്ടു।

Verse 161

गीतवाद्येन नृत्येन रमतीं दुदुभिस्वनैः । स माध्याह्निकसंध्यायामवतीर्य विमानतः

അവൾ ഗാനം, വാദ്യം, നൃത്തം എന്നിവയിൽ—ദുന്ദുഭിയുടെ നാദത്തിനിടയിൽ—രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ മധ്യാഹ്നിക സന്ധ്യാകാലത്ത് വിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി വന്നു।

Verse 162

क्रीडमानोऽप्सरोभिस्तु तत्रोद्याने स्थितस्ततः । शुश्राव वाक्यं कन्याया गंधर्वदुहितुस्तदा

അപ്പോൾ അവൻ അപ്സരസ്സുകളോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നിരിക്കെ, ഗന്ധർവന്റെ പുത്രിയായ ആ കന്യയുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ചു.

Verse 163

न कोऽपि सदृशो लोके मम रूपेण दृश्यते । देवो वा दानवो वापि कोट्यंशे मम रूपतः

എന്റെ രൂപത്തിന് തുല്യൻ ഈ ലോകത്തിൽ ആരെയും കാണുന്നില്ല. ദേവനായാലും ദാനവനായാലും—എന്റെ രൂപത്തിന്റെ കോടിയിലൊരുഭാഗത്തിനും സമനല്ല.

Verse 164

इति वाक्यं ततः श्रुत्वा गणः क्रोधसमन्वितः । शशाप तां सुचार्वंगीं साहंकारां गणेश्वरः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ആ ഗണൻ ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അഹങ്കാരിണിയായ സുന്ദരാംഗിയായ ആ കന്യയെ, ഓ ഗണേശ്വരാ, അവൻ ശപിച്ചു.

Verse 165

गण उवाच । मां दृष्ट्वा यद्विशालाक्षि रूपसौभाग्यगर्विता । समाक्षिपसि गंधर्वान्देवाद्यांश्चैव गर्विता

ഗണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിശാലനയനേ! രൂപസൗഭാഗ്യത്തിന്റെ ഗർവത്തിൽ മദിച്ചവളേ, എന്നെ കണ്ടിട്ട് അഹങ്കാരത്തോടെ ഗന്ധർവരെയും ദേവാദികളെയും നീ പരിഹസിക്കുന്നു.

Verse 166

तस्मात्ते गर्वसंयुक्ते कुष्ठमंगे भविष्यति । श्रुत्वा शापं ततः कन्या भयभीता तपस्विनी

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഗർവസഹിതേ! നിന്റെ ദേഹത്തിൽ കുഷ്ഠം ഉണ്ടാകും. ആ ശാപം കേട്ടപ്പോൾ ആ കന്യ ഭയഭീതയായി തപസ്വിനിയെപ്പോലെ വിറച്ചു.

Verse 167

साष्टांगं प्रणिपत्याथानुग्रहार्थमयाचत । भगवन्मम दीनायाः शापस्यानुग्रहं प्रभो । प्रयच्छ त्वं महा भाग नैवं कर्त्री पुनः क्वचित्

അവൾ അഷ്ടാംഗ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിച്ചു— “ഭഗവൻ, പ്രഭോ! ഞാൻ ദീനയാകുന്നു; എന്റെ ഈ ശാപകാര്യത്തിൽ കൃപചെയ്ത് അനുഗ്രഹം നല്കണമേ. മഹാഭാഗ! പ്രസാദിക്കണമേ; ഞാൻ ഇനി ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ ചെയ്യുകയില്ല।”

Verse 168

इत्युक्तस्तव कारुण्याच्छिखण्डी गणनायकः । अनुग्रहं ददौ तस्या गंधर्वदुहितुस्तदा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ കാരുണ്യത്തിൽ ദ്രവിച്ച ഗണനായകൻ ശിഖണ്ഡി അപ്പോൾ ആ ഗന്ധർവന്റെ പുത്രിക്കു അനുഗ്രഹം നൽകി।

Verse 169

शिखण्ड्युवाच । जातिरूपेण संयुक्तो विद्याहंकारसंपदा । यो येन गर्वितः प्राणी स तं प्राप्य विनश्यति

ശിഖണ്ഡി പറഞ്ഞു— “ജന്മവും രൂപവും ഉള്ളവനായി, വിദ്യ, അഹങ്കാരം, സമ്പത്ത് എന്നിവകൊണ്ട് സമൃദ്ധനായ ജീവി ഏതിനാൽ ഗർവിക്കുന്നു, അതേ വസ്തു ലഭിച്ചപ്പോൾ തന്നെ അവൻ നശിക്കുന്നു।”

Verse 170

तस्माद्गर्वो नैव कार्यो गर्वस्यैतत्फलं स्मृतम् । शृणुष्वानुग्रहं बाले श्रुत्वा चैवावधारय

“അതുകൊണ്ട് ഗർവം ഒരിക്കലും വളർത്തരുത്—ഇതുതന്നെ ഗർവത്തിന്റെ ഫലമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി, ബാലേ, ഞാൻ നല്കുന്ന അനുഗ്രഹം കേൾക്കുക; കേട്ടു മനസ്സിൽ ഉറപ്പായി ധരിക്ക.”

Verse 171

हिमवद्वनमध्यस्थो गोशृंग ऋषिपुंगवः । करिष्यत्युपकारं स एवमुक्त्वा गतः प्रिये

“ഹിമവത് പർവതത്തിലെ വനത്തിന്റെ നടുവിൽ ഗോഷൃംഗൻ എന്ന ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ വസിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാകും നിനക്ക് ഉപകാരം ചെയ്യുക.” എന്ന് പറഞ്ഞ്, പ്രിയേ, അവൻ പുറപ്പെട്ടു പോയി।

Verse 172

तावत्संध्या समायाता तत्क्षणाद्भुवनांतरे

അന്നേരം തന്നെ സന്ധ്യ എത്തി; അതേ ക്ഷണത്തിൽ കഥാപ്രവാഹം മറ്റൊരു ലോകപ്രസംഗത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.

Verse 173

ततो गंधर्व्वतनया भग्नोत्साहा नतानना । परित्यज्य वनं रम्यमागता पितुरंतिके

പിന്നീട് ഗന്ധർവന്റെ പുത്രി—ഉത്സാഹം തകർന്നു, മുഖം താഴ്ത്തി—ആ മനോഹര വനത്തെ വിട്ട് പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കെത്തി.

Verse 174

कथयामास तत्सर्वं कारणं कुष्ठसंभवम् । तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तौ पितरौ विगतप्रभौ

കുഷ്ഠം ഉദ്ഭവിച്ചതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും അവൾ പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് മാതാപിതാക്കൾ ദുഃഖത്തിൽ ദഗ്ധരായി, മുൻപ്രഭ നഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 175

हिमवंतं गिरिं प्राप्तौ त्वरितौ सुतया सह । गोशृंगस्य ऋषेस्तत्र ददृशाते तथाश्रमम्

അവർ മകളോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ ഹിമവാൻ പർവതത്തിലെത്തി. അവിടെ ഋഷി ഗോഷൃംഗന്റെ ആശ്രമം അവർ ദർശിച്ചു.

Verse 176

तत्र मध्यस्थितं दृष्ट्वा गोशृंगमृषिपुंगवम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

അവിടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ആസീനനായ ഋഷിപുങ്ഗവൻ ഗോഷൃംഗനെ കണ്ടു, അവർ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്, അനേകം സ്തോത്രങ്ങളാൽ പലവിധം സ്തുതിച്ചു.

Verse 177

उपविष्टोग्रतस्तस्य प्रणिपत्य पुनःपुनः । प्रोवाच वचनं तत्र पूर्ववृत्तं यथाऽभवत्

അവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്ന്, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, അവിടെ മുൻവൃത്താന്തം സംഭവിച്ചതുപോലെ യഥാതഥമായി പറഞ്ഞു।

Verse 178

कथिते चैव वृत्तांते पुनः पप्रच्छ कारणम् । पृष्टे तु कारणे तत्र गंधर्वः प्रोक्तवांस्तदा

വൃത്താന്തം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും കാരണം ചോദിച്ചു; അവിടെ കാരണം ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഗന്ധർവൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു।

Verse 179

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—“എന്റെ പുത്രിയുടെ ശരീരം കുഷ്ഠരോഗം മൂലം പീഡിതമാണ്. അത് ശമിക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ മാർഗം ഇവിടെ എനിക്ക് ഉപദേശിക്കണം.”

Verse 180

प्रसादं कुरु विप्रर्षे मम दीनस्य सांप्रतम् । यथा कुष्ठं शमं याति मम पुत्र्यास्तु कारणम्

“ഹേ വിപ്രർഷേ, ഇപ്പോൾ ദീനനായ എനിക്കു പ്രസാദം അരുളേണമേ; എന്റെ പുത്രിയുടെ കുഷ്ഠം ശമിക്കാനുള്ള കാരണം-ഉപായം പറയുക.”

Verse 181

गोशृंग उवाच । भारते तु महातेजास्तिष्ठत्युदधिसन्निधौ । देवः सोमेश्वरोनाम सर्वदेवनमस्कृतः

ഗോശൃംഗൻ പറഞ്ഞു—“ഭാരതത്തിൽ സമുദ്രസന്നിധിയിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള ഒരു ദേവൻ വിരാജിക്കുന്നു; ‘സോമേശ്വരൻ’ എന്ന നാമം, സർവദേവന്മാരും നമസ്കരിക്കുന്നവൻ.”

Verse 182

क्षणं कृत्वा हि संपूज्य एकाहारेण मानवैः । सर्वव्याधिविनाशाय सर्वकार्यार्थसिद्धये

നിയമത്തോടെ കുറച്ചുനേരം വസിച്ച് വിധിപൂർവ്വം അവനെ സമ്യക്പൂജിച്ച്, മനുഷ്യർ ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിച്ചാൽ സർവ്വരോഗനാശവും സർവ്വകാര്യാർത്ഥസിദ്ധിയും ലഭിക്കും।

Verse 183

सोमवारव्रतेनेशं समाराधय शंकरम् । एवं कृते व्याधिनाशस्तव पुत्र्या भविष्यति

സോമവാരവ്രതംകൊണ്ട് ഈശ്വരൻ ശങ്കരനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കൂ. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിന്റെ പുത്രിയുടെ രോഗനാശം തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും.

Verse 184

ईश्वर उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः । तत्र गंतुं मनश्चक्रे सोमेशाराधनं प्रति

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭാവിതാത്മനായ മഹർഷിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ അവിടേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു; സോമേശ്വരാരാധനയിലേക്കു മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചു.