Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

Transliteration

jihvālaulyaprasaṃgena mayā bhuktaṃ sadā'miṣam | tena me karmajaṃ nāma māṃsādākhyaṃ vyavasthitam

Translation

ജിഹ്വയുടെ ലാലസ മൂലം ഞാൻ എപ്പോഴും മാംസം ഭുജിച്ചു; അതിനാൽ എന്റെ കർമ്മജന്യ നാമം ‘മാംസാദ’ എന്നു നിശ്ചയപ്പെട്ടു।

Word by Word

• जिह्वालौल्यप्रसङ्गेन: due to the occasion of tongue-greed
• जिह्वालौल्यप्रसङ्गेन: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + लौल्य (प्रातिपदिक) + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (जिह्वायाः लौल्यस्य प्रसङ्गः); पुंलिङ्ग; एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• भुक्तम्: eaten
• भुक्तम्: Kriyā (Predicate; passive participle)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) + भुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; कर्मणि-प्रयोगे 'अमिषम्' इत्यस्य सह (eaten)

• सदा: always
• सदा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• अमिषम्: meat, flesh-food
• अमिषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, द्वितीया (accusative singular)

• तेन: therefore, by that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• मे: my
• मे: Shashthi-sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, षष्ठी (genitive singular) (enclitic)

• कर्मजम्: born of (my) karma
• कर्मजम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक) + ज (जन्-धातुजन्य)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मणः जातम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; 'नाम' इत्यस्य विशेषणम्

• नाम: name
• नाम: Karma/Predicate nominal
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया

• मांसादाख्यम्: called 'Māṃsa'
• मांसादाख्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मांस (प्रातिपदिक) + आदाख्य (आ-√ख्या धातुजन्य)
• Form: तत्पुरुष-समासः (मांस-आदाख्यम् = मांस इति आदाख्यम्/आख्यातम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; 'नाम' इत्यस्य विशेषणम्

• व्यवस्थितम्: has been fixed/established
• व्यवस्थितम्: Kriyā (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु) + व्यवस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective)

Speaker

Māṃsāda (preta)

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: A confessor points to himself, describing constant meat-eating; the name ‘Māṃsāda’ is visualized as a label or inscription, with a symbolic tongue/flame motif indicating craving.

Characters & Entities

• Māṃsāda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked sense-craving (especially of taste) hardens into habit and yields karmic identity and suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is a personal karmic confession within a tīrthamāhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the implied discipline is restraint of the senses and purity of conduct.