Adhyaya 34

Verse 1

लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ജഗത്പതി മഹാദേവൻ കൈലാസത്തിൽ രാജ്യം നടത്തി; അനേകം ഗണങ്ങളോടുകൂടിയും മഹാവീരഭദ്രനോടുകൂടിയും അദ്ദേഹം വിരാജിച്ചു.

Verse 2

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः

രുദ്രൻ ഋഷികളോടും ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടും കൂടെ വിരാജിച്ചു; അവനുവേണ്ടി ബ്രഹ്മാവ് സ്തുതിയിൽ തൽപരനായി, വിഷ്ണു സേവകനെന്നപോലെ സമീപത്ത് നിലകൊണ്ടു.

Verse 3

इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा

ഇന്ദ്രൻ ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ സേവാധർമ്മത്തിൽ പരായണനായി; അവനുവേണ്ടി ചന്ദ്രൻ രാജച്ഛത്രം ധരിച്ചു, വായു ചാമരം വഹിച്ചു।

Verse 4

सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः

ജാതവേദൻ (അഗ്നി) നിരന്തരം രുചികരമായ അന്നം പാകം ചെയ്ത് സമർപ്പിച്ചു; ഗന്ധർവർ ഗായകരായി, പിനാകധാരി പ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കുന്ന സ്താവകരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 5

विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते

അനേകം വിദ്യാധരരും അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളും അവന്റെ മുൻപിൽ നൃത്തം ചെയ്തു; അവൻ കൈലാസപർവതത്തിൽ വസിച്ചു।

Verse 6

पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च

ഗണേശൻ, സ്കന്ദൻ മുതലായ പുത്രന്മാരോടും ഗിരിജ (പാർവതി)യോടും കൂടി അദ്ദേഹം പ്രതാപമയമായ രാജ്യം നടത്തി; ഭയമില്ലാതെ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 7

येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्

അവനാൽ തന്നെയാണ് ദേവന്മാരുടെ മഹാശത്രുവായ മഹാദൈത്യൻ അന്ധകൻ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തപ്പെട്ടു; ആ ദുഷ്ടനെ ദീർഘകാലം ആകാശത്തിൽ ഉയർത്തി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 8

हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः

അവൻ ഗജാസുരനെ വധിച്ച് അവന്റെ ചർമ്മം ഉരിച്ച് ദീർഘകാലം ധരിക്കാവുന്ന ദിവ്യാവരണം ആക്കി; അതുപോലെ ത്രിപുരദഹനവും നിർവഹിച്ചു. വിഷ്ണു രക്ഷക-പരിചാരകനെന്നപോലെ കൂടെയിരുന്നപ്പോൾ സർവാംഗസുന്ദരൻ ദീപ്തനായി പ്രകാശിച്ചു।

Verse 9

तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्

അവനെ ദർശിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ദിവ്യദർശനസമ്പന്നനായ ഭഗവാൻ നാരദൻ പർവതശ്രേഷ്ഠമായ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പാണ്ഡുരപ്രഭയുള്ള കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 10

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्

പരമസുധയാലും സേവിക്കപ്പെടുന്ന ആ പരമാദ്ഭുത ധാമം കണ്ടു, കർപ്പൂരഗൗരനുമായ മഹാബലവാനായ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ച് നാരദൻ വിസ്മയാവിഷ്ടനായി ഗന്ധമാദനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 11

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्

അത് അനേകം അത്ഭുതങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും ദീപ്തമായ പ്രകാശങ്ങളാൽ ശോഭിതവും, പാടുന്ന വിദ്യാധരിമാരാൽ നിറഞ്ഞ മഹാപ്രഭയുള്ള സ്ഥലവുമായിരുന്നു।

Verse 12

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः

അവിടെ അനേകം കല്പദ്രുമങ്ങൾ ലതകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അതേ ഘനഛായയുള്ള ഉപവനങ്ങളിൽ തന്നെ വരദായിനിയായ വിശിഷ്ട കാമധേനുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 13

पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च

പാരിജാതവനങ്ങളുടെ സുഗന്ധം പടർന്ന് അനേകം വാസസ്ഥലങ്ങൾ സുഗന്ധിതമായിരുന്നു; സരോവരങ്ങളിൽ അനേകം കലഹംസങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിച്ചു.

Verse 14

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

അവിടെ മയിലുകൾ ആനന്ദത്തോടെ വലിയ കേകാരവം മുഴക്കി; പഞ്ചമസ്വരത്തിൽ മധുരമായി പാടുന്ന എല്ലാ പക്ഷികളും ഉല്ലാസത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 15

करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः

ആനകൾ ആനപ്പെൺകൂട്ടങ്ങളോടൊപ്പം ദീപ്തിയും ശോഭയുംകൊണ്ട് ആനന്ദിച്ചു; സിംഹങ്ങൾ ഗർജ്ജിച്ചു കൊണ്ടു വ്യാഘ്രങ്ങളോടും സൗഹൃദത്തോടെ ചേർന്നിരുന്നു.

Verse 16

वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः

വൃഷഭങ്ങൾ—നന്ദി മുഖ്യനായ—നിരന്തരം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; അവിടെ അനേകം ദേവദ്രുമങ്ങളും ചന്ദനത്തോട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 17

नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः

അവിടെ നാഗ, പുന്നാഗ, ബകുല, ചമ്പക, നാഗകേസര വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ വനജാംബു മരങ്ങളും സ്വർണ്ണവർണ്ണ കേതകി ചെടികളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 18

कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा

അവിടെ കഹ്ലാര പദ്മങ്ങളും കരവീര (അരളി) പുഷ്പങ്ങളും അനവധി കുമുദ ജലപുഷ്പങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ മന്ദാര, ബദരി, ക്രമുക (സുപാരി) എന്നും പാടലാ വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 19

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे

അങ്ങനെ അവിടെ മറ്റും അനവധി വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ ശംഭുവിനെ അത്യന്തം തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവ. ഒരു നിമിഷ ദൃഷ്ടിയിലേ തന്നെ അവ നാനാവിധ ദ്രുമലതകളാൽ അലങ്കൃതമായി തോന്നി; അവിടെ അനേകം ഉദ്യാനങ്ങൾ ഇരട്ടിയായതുപോലെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 20

गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते

ആകാശത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഗംഗയുടെ പരമ അത്ഭുതധാര ഉടൻ തന്നെ ആ പർവതത്തിന്റെ സുന്ദരമായ ശിഖരത്തിൽ പതിച്ചു।

Verse 21

कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना

ജഗത്തിനെ ധാരണം ചെയ്ത് പവിത്രമാക്കുന്ന ആ ജലകിണറും അന്നേരം മഹാത്മാവ് നാരദന് രണ്ടായി വിഭജിച്ചതുപോലെ ദൃശ്യമാനമായി।

Verse 22

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! അപ്പോൾ മഹാത്മാവ് നാരദൻ പരമ വിശേഷ ദർശനത്തോടെ നോക്കിയപ്പോൾ, എല്ലാം രണ്ടായി വിഭജിച്ചതുപോലെ ദൃശ്യമായി।

Verse 23

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः

ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ച ഭഗവാൻ ഋഷി നാരദൻ, ശിവദർശനത്തിലേയ്ക്ക് മാത്രം മനസ്സു നിശ്ചയിച്ച് വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 24

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा

വാതിലിൽ നിന്നുകൊണ്ട് നോക്കിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടു—വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച രണ്ടു ദ്വാരപാലകർ അവിടെ ദൃശ്യമായി.

Verse 25

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः

നാരദൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു; തുടർന്ന് ആ രണ്ടുപേരോടു ചോദിച്ചു—“ശിവദർശനലാലസയോടെ ഞാൻ അകത്ത് പ്രവേശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 26

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्

“അതുകൊണ്ട് ശിവദർശനത്തിനായി അനുമതി നൽകണം.” എന്നാൽ അവർ കേൾക്കാതിരുന്നതു കണ്ട നാരദൻ അതിശയിച്ചു.

Verse 27

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः

പിന്നീട് ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കി അദ്ദേഹം മൗനമായി; ആ രണ്ടുപേരും കൃത്രിമരെന്ന് അറിഞ്ഞ മഹാമനസ്സ് അകത്ത് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 28

तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु

അങ്ങനെ തന്നെ ആ മഹാത്മാവ് അതേ സ്വരൂപമുള്ള മറ്റുള്ളവരെയും കണ്ടു; അവർ എല്ലാവരും ഭഗവാൻ ഋഷി നാരദനെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 29

एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्

ഇങ്ങനെ അവൻ അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ കണ്ടു; പിന്നെ ഗിരിജാസഹിതനായ ത്ര്യംബകൻ (ശിവൻ) വ്യക്തമായി ദർശനം നൽകി।

Verse 30

अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्

മഹാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ ആസനത്തിന്റെ അർദ്ധഭാഗത്ത് ഇരിക്കുന്ന സാധ്വി—ഗിരിരാജകുമാരി—യെ അവൻ കണ്ടു; അവളുടെ ശക്തിയാൽ ത്രിലോകവും വ്യാപ്തമാണ്।

Verse 31

गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्

അവൻ ഗൗരിയെ കണ്ടു—ഗൗരവർണ്ണ, ദീപ്തനേത്ര, യൗവനവതി, സുന്ദരാംഗി, ചാരുലോചന—അവളാൽ ശംഭു സാകാരമായി പ്രകാശിച്ചു; മഹാദേവൻ ഉപാസനയ്ക്ക് പരമയോഗ്യനായി।

Verse 32

निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च

അവൻ നിർവികാരനായിട്ടും, അനേകം ഭാവവികാരങ്ങളാൽ വികലനായവനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ശിവന്റെ അർദ്ധാംഗമായി ചേർന്ന ആ ദേവിയെയും അവൻ കണ്ടു।

Verse 33

नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः

ഇങ്ങനെ നാരദൻ ത്രിഭുവനേശ്വരനായ ശംഭുവിനെ ദർശിച്ചു—ശുദ്ധ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തിമാൻ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒരുപോലെ പൂജിച്ച് സേവിക്കുന്നവൻ।

Verse 34

शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः

അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ ശ്രേഷ്ഠ നാഗനായ ശംഖൻ സേവിച്ചു; അതുപോലെ ധൃതരാഷ്ട്രനും—പ്രത്യേകിച്ച് തക്ഷകനും—പദ്മനും മഹാശേഷനും പ്രത്യേകമായി സേവിച്ചു।

Verse 35

अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः

മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ നാഗന്മാരും അവനെ നിരന്തരം സേവിച്ചു; മഹാപ്രഭനായ വാസുകി അവന്റെ കഴുത്തിൽ ചേർന്നു ഹാരമായി ശോഭിച്ചു।

Verse 36

कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी

കംബലയും അശ്വതരനും നിത്യവും അവന്റെ കാതുകളുടെ ആഭരണങ്ങളായി ശോഭിച്ചു; മറ്റു മഹാഫണികളായ നാഗാധിപന്മാർ അവന്റെ ജടാമൂലത്തിൽ വസിച്ചു।

Verse 37

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः

അനേകം ജാതികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും നാനാ വർണ്ണങ്ങളോടെയും ഉള്ള ആ നാഗാധിപന്മാർ—പദ്മൻ, തക്ഷകൻ, കുലികൻ, ശംഖൻ, മഹാപ്രഭ ധൃതരാഷ്ട്രൻ।

Verse 38

पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी

പദ്മ, ദംഭ, സുദംഭ, കരാള, ഭീഷണ—ഇവരും മറ്റും അനേകം ഭയങ്കര വിഷധര നാഗങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 39

अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः

ത്രിലോകത്തും പൂജ്യനായ ഹരന്റെ അങ്ങങ്ങളായി മാറി, ചില ഉത്തമ പന്നഗങ്ങൾ ഒരൊറ്റ ഫണത്താൽ അലങ്കരിച്ച് ദീപ്തിമാന്മാരായി തിളങ്ങി.

Verse 40

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा

ചിലർക്കു രണ്ട് ഫണങ്ങൾ, ചിലർക്കു മൂന്ന്; മഹാപ്രഭയോടെ നാല്, അഞ്ച്, ആറു, ഏഴ് എന്നും അതുപോലെ എട്ട് ഫണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 41

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा

ചിലർക്കു ഒൻപത് ഫണങ്ങൾ, ചിലർക്കു പത്ത്; അതുപോലെ ചിലർക്കു പതിനൊന്ന്; പിന്നെ ചിലർക്കു പന്ത്രണ്ട്, പതിനെട്ട്, പത്തൊമ്പത് എന്നും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 42

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च

ചിലർക്കു നാല്പത് ഫണങ്ങൾ; ചിലർക്കു അമ്പത്, അറുപത്; ചിലർക്കു എഴുപത്, എൺപത്, അതുപോലെ തൊണ്ണൂറും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 43

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च

അതുപോലെ അവിടെ രത്നങ്ങൾ ശതസഹസ്രങ്ങൾ, അയുത-പ്രയുതങ്ങൾ, അർബുദം അർബുദമായി; കൂടാതെ ശംഖ-പരിമിതമെന്നു പറയപ്പെടുന്ന അഗണിതമായും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 44

अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना

ഫണങ്ങൾ അനന്തമായിരുന്ന ആ സർപ്പങ്ങൾ ശിവന്റെ ഭൂഷണങ്ങളായിരുന്നു; അന്നേരം മഹാത്മാവായ നാരദൻ അവരെല്ലാവരെയും ദർശിച്ചു।

Verse 45

विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः

അവർ എല്ലാവരും വിദ്യാവാന്മാർ; ഭോഗികൾ (നാഗങ്ങൾ) ആയിട്ടും അത്യന്തം ശോഭിതർ—ഹാരവും ആഭരണവും ആയി, മണിമയരായി, അളവറ്റ പ്രഭയോടെ ദീപ്തരായി।

Verse 46

अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः

അർദ്ധചന്ദ്രചിഹ്നം ധരിച്ച അതിസുന്ദരമായ ജടാകപർദമുള്ളവനും, ലലാടത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന തൃതീയനേത്രംകൊണ്ട് ദീപ്തനായവനും അവൻ.

Verse 47

पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्

മഹാദേവൻ പഞ്ചവക്ത്രൻ, ദശഭുജങ്ങളാൽ സമന്വിതൻ; അവന്റെ കണ്ഠ-സ്കന്ധങ്ങൾ മരകതശ്യാമമായി അത്യന്തം സുന്ദരമായിരുന്നു।

Verse 48

उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्

അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലം വിശാലമായിരുന്നു; തുടകളും കട്ടിയും പരമബലവാന്മാരായി തിളങ്ങി. രുദ്രന്റെ യുഗ്മപാദങ്ങൾ അതിമഹത്തായ അപാരശോഭയോടെ ദീപ്തമായി.

Verse 49

तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्

അപ്പോൾ ആ അതുല്യമായ ചരണാരവിന്ദദർശനം ലഭിച്ചു—തേജോമയം, സുന്ദരം, സന്ധ്യയുടെ അരുണരാഗംപോലെ പരമമംഗളകരം, താപദുഃഖനിവാരകം. തേജോരാശികളുടെ പ്രവാഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നതു, പരാത്പരം, ലാവണ്യലീലയുടെ ആധാരം—ശംഭുവിന്റെ പാവന പാദങ്ങൾ സർവ്വർക്കും സുഖവർദ്ധനയുടെ പരമകാരണമാകുന്നു; ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 50

तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा

അങ്ങനെ പരാത്പര പരമേശ്വരനെ ദർശിച്ച സതി—ദിവ്യരൂപിണി, സുന്ദരി—സൗഭാഗ്യവും ലാവണ്യവും എന്ന മഹാവിഭൂതിയാൽ വിരാജിച്ച്, അതിമനോഹരയും ശുഭയും ആയി ദീപ്തയായി.

Verse 51

दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിരാജിച്ച ആ ശുദ്ധ ദമ്പതികളെ കണ്ടു (നാരദൻ അറിഞ്ഞു)—അവർ സത്യത്തിൽ അഭിന്നർ; എങ്കിലും രണ്ടായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; നിർഗുണരായിട്ടും ഗുണങ്ങളോടെ പ്രകടമാകുന്നു.

Verse 52

साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ

അവർ ഇരുവരും സാകാരവും നിരാകാരവും; നിരാതങ്കരും സുഖപ്രദരും. ഭഗവത്പ്രിയനായ നാരദൻ ആനന്ദത്തോടെ അവരെ വന്ദിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് അന്ന് ആ ജഗദീശ്വരന്മാരെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 53

नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠദ്വയമേ, നിങ്ങളിരുവരെയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ പരാത്പരന്മാർ, എങ്കിലും കലാമാത്രമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചരാചരസകലത്തിന്റെയും ബീജസ്വരൂപമായ ആ ദിവ്യ ദമ്പതികളെ ഞാൻ ദീപ്തിയായി ദർശിച്ചു.

Verse 54

पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा

നിങ്ങളിരുവരും സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പിതാമാതാക്കളാണ്; ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ഇത് തത്ത്വമായി അറിഞ്ഞു. നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഇതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.

Verse 55

एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ നാരദൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, പാർവതിയോടുകൂടിയ ഭഗവാൻ ശംഭു പ്രസന്നനായി.

Verse 56

महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സുഖത്തോടെ ഇരിക്ക; നിനക്ക് എന്ത് കാര്യം? ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? ശംഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നാരദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 57

दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇന്നുതന്നെ എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്, ഹേ പ്രഭോ. ഹേ ശംഭോ, ഈ ദർശനത്താൽ ഇന്ന് എല്ലാം വ്യക്തമായി; എനിക്ക് സംശയം ഇല്ല.

Verse 58

क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ദിവ്യക്രീഡാർത്ഥം നിങ്ങൾ ഇവിടെ പർവ്വതോത്തമമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും, ഹേ ഭഗവൻ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ സദാ മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതനാകുന്നു।

Verse 59

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह

എങ്കിലും, ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികൾക്ക് നിരന്തരം നിങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 60

गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव

ഗിരിജ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഏതു ക്രീഡയാണ് ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്? എന്റെ മുമ്പിൽ വേഗം പറയുക. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 61

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्

ഹേ മഹാദേവ, ഇവിടെ ദ്യൂതക്രീഡ പല മനോഹര രൂപങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു; രണ്ടുപേരുടെ ദ്യൂതത്തിൽ പരസ്പര വിനോദത്തിൽ നിന്നു തീർച്ചയായും മഹാസുഖം ഉദിക്കുന്നു।

Verse 62

इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് നിർത്തിയ സതി, അത്യന്തം കോപിച്ച് ഋഷിയോട് പറഞ്ഞു—‘സർവ്വത്ര പ്രസിദ്ധമായ ആ ദ്യൂതത്തെ, “ദുഷ്ടോദര” എന്ന ദുർവ്യസനത്തെ, മഹന്മാർക്ക് അയോഗ്യമായതിനെ, നീ ഇത്ര നന്നായി എങ്ങനെ അറിയുന്നു?’

Verse 63

त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी

നീ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ, മുനി—ജ്ഞാനികളുടെ ഉപദേശകൻ—വിവിധ പ്രമാണവചനങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധൻ. ത്രിലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും നിനക്കു തുല്യനായ മഹാമനസ്കൻ മറ്റാരുമില്ല.

Verse 64

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ

ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദർശനനായ നാരദൻ ശിവസന്നിധിയിൽ ഗിരിജയോടു പുഞ്ചിരിയോടെ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 65

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

നാരദൻ പറഞ്ഞു—എനിക്ക് ദ്യൂതക്രീഡ അറിയില്ല; അതിനെ ഞാൻ ആശ്രയിക്കുന്നതുമില്ല. ഞാൻ തപസ്വിയും ശിവന്റെ കിങ്കരനും ആകുന്നു. ഹേ രാജകുമാരീ, യോഗീശ്വരന്മാരിൽ പരമപവിത്രേ, നീ എന്നോടിത് എങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നു?

Verse 66

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗിരിജാ സതി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—“ഓ ബാലകാ, നീ എല്ലാം അറിയുന്നവൻ. ഇന്ന് നോക്കുക; നിന്റെ മുമ്പിൽ തന്നെ ഞാൻ മഹേശനോടൊപ്പം ദ്യൂതക്രീഡ ചെയ്യും.”

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഗിരിരാജകുമാരി—ഭുവനങ്ങളുടെ ഏകസുന്ദരി—പാശങ്ങൾ കൈയിലെടുത്തു, മഹർഷിയെ സാക്ഷിയാക്കി കളി ആരംഭിച്ചു; അവിടെ അവൾ ഭവൻ (ശിവൻ) സഹിതം ഏകീഭവിച്ച് നിലകൊണ്ടു.

Verse 68

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

അന്ന് കളിയിൽ ലീനമായിരുന്ന ആ ദമ്പതികളെ ഋഷി നാരദൻ കണ്ടു. വിസ്മയത്തോടെ ഹൃദയം വിരിഞ്ഞു; അവരുടെ ലീല കാണുമ്പോൾ ആ മഹാത്മാവ് അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു.

Verse 69

सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्

അപ്പോൾ സഖിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ദ്യൂതക്രീഡയിൽ തൽപരയായ സതി, ശിവനോടൊപ്പം ചേർന്ന്, ക്രീഡാഭാവമുള്ള ചതിയാൽ പാശകളി നടത്തിച്ചു.

Verse 70

स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം മഹാ ചതിയാൽ മറഞ്ഞവനായി പണം വെച്ചു. ആ സമയത്ത് ശിവൻ ഭവാനിയെ ജയിച്ചു—ചിരിച്ചുകൊണ്ടെന്നപോലെ.

Verse 71

नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च

ഹേ നാഥാ! ആ സന്ദർഭത്തിൽ ശിവനോടൊപ്പം നാരദൻ അവൾക്ക് (പാർവതിക്ക്) പരിഹാസകാരണമാവുകയായിരുന്നു. ദ്യൂതത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടതും പരിഹാസച്ചിരിയും കേട്ട് അവൻ അറിഞ്ഞു.

Verse 72

नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्

നാരദന്റെ കടുത്ത വാക്കുകളാൽ പാർവതി അത്യന്തം കോപിച്ചു. അവൾ വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു, പണമായി അർദ്ധചന്ദ്രാഭരണവും നൽകി.

Verse 73

तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्

അപ്പോൾ അവൾ ശിരോമണിയും മനോഹരമായി മിന്നുന്ന ആഭരണങ്ങളും പണമായി വെച്ചു; അവളുടെ മുഖം സുഖദമായി ദീപ്തമായി, കോപത്തിലുമെന്തോ സുന്ദരമായിരുന്നു. ഇത് കണ്ട ഹരൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പാശക്രീഡ തുടരാൻ ഇടയാക്കി.

Verse 74

तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा

ഗിരിജ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ തോറ്റതുതന്നെ ഞാൻ നൽകി; അതുതന്നെയാണ് പണം, മറ്റൊന്നുമല്ല.”

Verse 75

क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः

“ഹേ ശംഭോ, നീ ഏതു പണം വെക്കുന്നു? അത് പറയുക.” അപ്പോൾ ത്രിലോചനൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പാർവതിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 76

मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्

“ഭവാനി, നിന്റെ നിമിത്തം തന്നെയാണ് ഞാൻ ഈ പണം വെക്കുന്നത്—ഇവ മഹത്തായ ആഭരണങ്ങൾ: ആ ചന്ദ്രലേഖ, ആ വലിയ ഹാരം, അതുപോലെ കാതിലെ താമര-ആഭരണങ്ങളുടെ ജോടി.”

Verse 77

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च

“ഹേ തന്വി, എന്നെ ജയിച്ച് ഇതുതന്നെ സുഖത്തോടെ സ്വീകരിക്കൂ.” തുടർന്ന് ശങ്കരനോടൊപ്പം പാശക്രീഡ വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു.

Verse 78

एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः

ഇങ്ങനെ ദ്യൂതവിദ്യയിൽ നിപുണരായ ആ ഇരുവരും കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അപ്പോൾ അനേകം ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായ ശങ്കരൻ ഭവാനിയാൽ പരാജിതനായി.

Verse 79

प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर

അതിസുന്ദരിയായ ഗൗരി പുഞ്ചിരിച്ച് ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ശങ്കരാ, നീ തോറ്റ പണം ഇന്നുതന്നെ എനിക്കു തരിക.”

Verse 80

तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्

അപ്പോൾ മഹേശൻ പുഞ്ചിരിച്ച് സത്യവാക്ക് പറഞ്ഞു—“ഹേ തന്വി, യഥാർത്ഥത്തിൽ നീ എന്നെ ജയിച്ചിട്ടില്ല; തത്ത്വമായി ആലോചിക്ക.”

Verse 81

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या

ഞാൻ എല്ലാ വിധത്തിലും ജീവികളാൽ അജേയനാണ്; അതിനാൽ, ഹേ സാധ്വി, അങ്ങനെ പറയരുത്. ഇന്ന് നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ദ്യൂതം കളിക്ക—വീണ്ടും കാണുക, ഞാനും ജയിക്കും.

Verse 82

तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर

അപ്പോൾ അംബിക തന്റെ ഭർത്താവ് മഹേശനോട് പറഞ്ഞു—“ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ ജയിച്ചു; ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വരാനനയായ ദേവി ശംഭുവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് പറഞ്ഞു—“നീ പരാജിതൻ, സംശയമില്ല; ഹേ ശങ്കരാ, നീ അറിയുന്നില്ല.”

Verse 83

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्

ഇങ്ങനെ മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിച്ച് ഗിരിജ ശംഭുവിനെ നോക്കി, നർമവചനങ്ങളാൽ അവനെ കീഴടക്കി പറഞ്ഞു— “സകലമംഗളമംഗലേശാ, സ്മരരിപോ! നീ പണമായി വെച്ചതും നിന്റെ വചനത്താൽ അംഗീകരിച്ചതുമായ അതെനിക്ക് തരിക.”

Verse 84

शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्

ശിവൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ വിശാലാക്ഷി! ഞാൻ നിനക്കാൽ അജേയനാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ അഹങ്കാരത്തോടെ പറഞ്ഞത് സത്യമായി ആലോചിച്ച് പരിശോധിക്കപ്പെടട്ടെ.”

Verse 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു— “പ്രഭോ! മഹാദേവൻ സത്യമായും എല്ലാവർക്കും അജേയനാണ്.”

Verse 86

मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्

“എങ്കിലും ഞാൻ ഒരുത്തിയേ നിന്നെ ജയിച്ചു—കുറ്റമില്ലാത്ത ദ്യൂതക്രീഡയാൽ. ഉദ്ദേശിച്ചതുപോലെ എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്നതും നീ ഒട്ടും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.”

Verse 87

एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः

ഇങ്ങനെ വാദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ പരമേശ്വര ദമ്പതികളെ കണ്ടു, ഋഷിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ പുഞ്ചിരിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 88

नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഓ കർണ്ണാന്തവിശാലനേത്രിയായ ദേവീ, ലോകത്തിനൊറ്റ മംഗളമായ ഈ ഏകവാക്യം ശ്രവിക്കൂ. മഹാഭാഗ്യവാന്മാരിൽ വറെണ്യനായ അവൻ നിനക്കാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കെ, നീ എന്തിന് മിഥ്യ പറയുന്നു?

Verse 89

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते

മഹാദേവൻ സത്യമായും അജിതൻ; ദേവന്മാരുടെ പരമഗുരു. അവൻ അരൂപനും സുരൂപനും; എല്ലാ രൂപങ്ങൾക്കും അതീതനായ രൂപാതീതനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 90

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः

അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെയാണ് പരമജ്യോതി; ദേവന്മാരുടെ മഹിമയും അവന്റെ തേജസ്സുതന്നെ. ശങ്കരൻ ത്രൈലോക്യനാഥൻ, വിശ്വാത്മാവ്—ലോകങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം വരുത്തുന്ന ലോകശങ്കരൻ.

Verse 91

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने

ഓ ദേവീ, ത്രിഭുവനങ്ങളിലും അജേയനായ ഈ ശിവനെ നീ എങ്ങനെ ‘ജയിച്ചു’ എന്നു പറയുന്നു? ഓ വരാനനേ, സ്ത്രീഭാവജന്യമായ അഭിമാനത്താൽ നീ അവനെ യഥാർത്ഥമായി തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

Verse 92

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती

നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പാർവതി അത്യന്തം കോപിച്ചു. അസൂയയിൽ ആകപ്പെട്ട ആ സതി ആക്ഷേപഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 93

पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ, ചാപല്യത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറയരുത്; നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ദേവർഷേ, നിന്റെ വചനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഭീതയാണ്; നിനക്കു മംഗളം—മൗനം ആചരിക്കൂ.

Verse 94

कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते

ഹേ ദേവർഷേ, ശിവനെക്കുറിച്ച് നീ ഇങ്ങനെ ഏറെ എങ്ങനെ പറഞ്ഞു? എന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ‘ഈശ്വരൻ’ ആയത്—ലോകത്തിൽ പ്രഭുവെന്നു പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നവൻ.

Verse 95

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः

എന്റെ കാരണത്താലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് പ്രതിഷ്ഠ ലഭിച്ചത്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 96

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्

ഇങ്ങനെ പലവിധം കേട്ട നാരദൻ മൗനം ആശ്രയിച്ചു. അദ്ദേഹം പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുന്നതു കണ്ട ഭൃംഗി അപ്പോൾ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 97

भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे

ഭൃംഗി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാമിനി, വീണ്ടും ഇങ്ങനെ അധികം പറയരുത്. ഹേ സുമധ്യമേ, എന്റെ സ്വാമി സത്യമായും അജേയനും നിർവികാരനും ആകുന്നു.

Verse 98

स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम

ഹേ വരാനനേ ഭവാനീ! സ്ത്രീഭാവാഭിമാനത്തിൽ ബന്ധിതയായി നീ പരാത്പര ദേവനെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. മുൻപ് കാമത്തെ മുൻനിർത്തി നീ ഉഗ്ര മഹേശനെ സമീപിച്ചിരുന്നു.

Verse 99

यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते

ഹേ സുഭഗേ! നിനക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക—പിനാകധാരി പ്രഭു പുരാതനകാലത്ത് എന്ത് ചെയ്തു? അപ്പോൾ അവൻ കാമനെ അനംഗനാക്കി (ദേഹരഹിതനാക്കി); നിന്റെ പിതാവായ പർവതരാജന്റെ വനവും ദഗ്ധമായി.

Verse 100

वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा

സത്യമായും, നീ ആരാധിച്ചതും ഈ ശിവനെയത്രേ—പരമങ്ങളിൽ പരമൻ, പരമാത്മാവ്.

Verse 101

भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्

‘ഭൃംഗിണീ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൾ അത്യന്തം കോപിച്ച് സംസാരിച്ചു; മഹേശൻ കേൾക്കുമ്പോൾ, അവൾ ഭൃംഗിയോട് അവന്റെ വാക്കുകൾക്കുറിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 102

पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹം ഭൃംഗി! പക്ഷപാതം കൊണ്ടാണ് നീ എന്നെക്കുറിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞത്. ശിവന് പ്രിയനായിട്ടും, ഹേ മന്ദാ! നീ ഭേദബുദ്ധിയിലേയ്ക്ക് തന്നെ ആസക്തൻ.

Verse 103

अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि

ഞാൻ ശിവസ്വരൂപിണിയാണ്, ഹേ മൂഢാ; ശിവൻ നിത്യവും എന്നിൽ വസിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ വാക്കിന്റെ ബലത്തിൽ മാത്രം ശിവനും എനിക്കും ഭേദമെന്ന് നീ എങ്ങനെ പറഞ്ഞു?

Verse 104

श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ

അപ്പോൾ പാർവതിയുടെ മംഗളകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭൃംഗി, ശിവസന്നിധിയിലേ തന്നെ ക്രുദ്ധനായി പാർവതിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 105

पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्

ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിൽ നീ ശിവനിന്ദ കേട്ടിരുന്നു; അസഹ്യമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടനെ നീ ശരീരം ത്യജിച്ചു.

Verse 106

तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च

എന്നിട്ടും, ഹേ സുന്ദരാംഗീ! ഇപ്പോൾ നീ എന്താണ് ചെയ്തത്? ആശങ്കയിൽ ഇതും ശിവനിന്ദ തന്നെയെന്ന് നീ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലേ?

Verse 107

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे

ഹേ വരവർണിനീ! നീ പർവതശ്രേഷ്ഠനിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ഹേ സുമധ്യമേ! കഠിനതപസ്സാൽ നീ എങ്ങനെ ശുദ്ധയായി—ഇത്തരമൊരു വാക്ക് പറയുമ്പോൾ?

Verse 108

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते

ഇപ്പോൾ ഇവിടെ നിനക്കുള്ളിൽ ശിവനോടുള്ള പ്രേമഭക്തി കാണുന്നില്ല. എങ്കിലും, ഹേ സുന്ദരാംഗി, നീ ശിവനു പ്രിയയാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്.

Verse 109

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ശിവനേക്കാൾ പരമമായത് മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠസുന്ദരീ, നീ ശിവനോടു പ്രേമഭക്തി വളർത്തണം.

Verse 110

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया

ഹേ മഹാദേവീ, നീ ഭക്തയാണ്—മഹാഭാഗ്യവതികളിൽ ശ്രേഷ്ഠ. നിന്റെ തപസ്സാൽ സമ്പാദിച്ച ആ ഭക്തിയെ പരിശ്രമത്തോടെ അനുഷ്ഠിച്ച് ആദരിക്കണം.

Verse 111

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह

ശിവൻ വരണീയൻ, സർവേശ്വരൻ; ഇതിന് വിരുദ്ധമായി നീ പ്രവർത്തിക്കരുത്. ഭൃംഗിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗിരിജ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 112

गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्

ഗിരിജ പറഞ്ഞു—ഏ ഭൃംഗി! മൗനത്തെ ആശ്രയിക്ക; സ്ഥിരനാകുക, അല്ലെങ്കിൽ പോകുക. പറയേണ്ടതും പറയരുതാത്തതും നീ അറിയുന്നില്ല; പിശാചുപോലെ എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു?

Verse 113

तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे

ഏതു തപസ്സാൽ ഇവൻ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നതായി—ആരും ഈ ശിവനെ ‘കൊണ്ടുവന്നവൻ’ എന്നു പറയുമോ? ഞാൻ ആരാണ്, അവൻ ആരാണ്, നീ ഭേദബുദ്ധിയോടെ എന്നോടു സംസാരിക്കുന്നു?

Verse 114

कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना

നീ ആരാണ്? ഏതു ശക്തിയാൽ യുക്തനായി ഇങ്ങനെ അധികം സംസാരിക്കുന്നു? ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കും—ഇപ്പോൾ ശിവൻ എന്തു ചെയ്യും?

Verse 115

भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय

ഭൃംഗിയുടെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച് സതി അപ്പോൾ ശാപം നൽകി—“ഹേ മൂഢാ, മാംസരഹിതനാകുക; ഹേ ഭൃംഗി, ശങ്കരപ്രിയ!”

Verse 116

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ശങ്കരപ്രിയയായ ദേവി പാർവതി അപ്പോൾ കോപം നിറഞ്ഞ് ശങ്കരനിലേക്കു തിരിഞ്ഞു.

Verse 117

कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च

സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിയായ ദേവി കൈകൊണ്ട് വാസുകി സർപ്പത്തെ പിടിച്ച് (ശിവന്റെ) കണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചെടുത്തു; അതുപോലെ മറ്റു പലതും കൂടി.

Verse 118

शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्

അവൾ കോപത്തോടെ അതിവേഗം ശംഭുവിന്റെ ആഭരണങ്ങൾ എടുത്തുകളഞ്ഞു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരസ്സിലെ ചന്ദ്രകലയും അതുല്യമായ ഗജചർമവും കൂടി ഹരിച്ചു।

Verse 119

कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै

കമ്പലയും അശ്വതരനും—മഹേശൻ ആഭരണങ്ങളാക്കിയ ആ രണ്ടു നാഗങ്ങളെ—മഹാദേവി പരിഹാസവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഹരിച്ചു।

Verse 120

कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्

പരിഹാസവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൗപീനാവരണവും എടുത്തുകളഞ്ഞു; അപ്പോൾ ഗണങ്ങളും അവളുടെ സഖികളും ലജ്ജയാൽ പീഡിതരായി।

Verse 121

पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः

ലജ്ജയാൽ അവർ മുഖം തിരിച്ച് വിഷണ്ണരായി—ഭൃംഗിയും മറ്റു മഹാതപസ്വികളും; അതുപോലെ ചണ്ഡൻ, മുണ്ഡൻ, മഹാലോമൻ, മഹോദരനും।

Verse 122

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्

ഇവരും മറ്റു പല ഗണങ്ങളും ദുഃഖിതരായി; അവരെ അങ്ങനെ കണ്ട മഹേശനും ലജ്ജിതനായി।

Verse 123

उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः

ക്രുദ്ധനായ ശങ്കരൻ പാർവതിയോടു ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 124

रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ ഋഷിമാരും അത്യന്തം പരിഹസിക്കുന്നു; അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും, ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരും കൂടി।

Verse 125

उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि

എല്ലാവരും പരിഹാസത്തിൽ തൽപരരാണ്. ഹേ ശുഭേ, ഇന്ന് നീ എന്തു ചെയ്തു? ഹേ സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിനി, കുലത്തിൽ ജനിച്ച നീ ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ ചെയ്യും?

Verse 126

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि

ഹേ സുഭ്രൂ, നീ തത്ത്വത്തെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നുവെങ്കിൽ നീ എന്നെ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുക—എനിക്ക് പരമമായ ആച്ഛാദനമായ കൗപീനം നൽകുക. കുറഞ്ഞപക്ഷം ‘കൗപി’ എന്ന നാമമാത്രമെങ്കിലും എനിക്ക് നൽകുക; മറ്റെങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതു നിനക്കു യോജ്യമല്ല.

Verse 127

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना

ആ യോഗിയായ ശംഭു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മനോഹരമുഖിനിയായ പാർവതി സതി ചിരിച്ചു വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 128

किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा

ഹേ ഭാവിതാത്മാ മുനിയേ! നിനക്ക് കൗപീനത്തിന്റെ എന്ത് ആവശ്യം? നീ ദിഗംബരനായി മുമ്പ് ദാരുവനത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു പ്രവർത്തിച്ചത്.

Verse 129

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्

ഭിക്ഷാടനം എന്ന നിമിത്തത്തിൽ ഋഷിമാരുടെ ഭാര്യമാർ ആകർഷിതരായി കലങ്ങിപ്പോയി. അതിനാൽ ഹേ ശംഭോ, നീ പോകുക—അന്ന് അവർ നിനക്കു മഹത്തായ പൂജ നടത്തി.

Verse 130

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्

മുനിമാർ പറഞ്ഞു: കൗപീനം അവിടെയേ വീണത്, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. അതിനാൽ നീ അത് ഉപേക്ഷിക്കണം—അത് ചൂതാട്ടത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട വസ്തുവുപോലെയാണ്.

Verse 131

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

അത് കേട്ട് പരമേശ്വരനായ രുദ്രൻ പാർവതിയോട് കോപിച്ചു; അത്യന്തം രോഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണുകൊണ്ട് അവളെ നോക്കി.

Verse 132

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः

ശങ്കരൻ കോപിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അന്ന് എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും, കൂടാതെ ഗണകുമാരകരും മഹാഭയത്തിൽ ആകുലരായി.

Verse 133

ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति

അവിടെ എല്ലാവരും ആശങ്കയും ഭയവും കൊണ്ട് പരസ്പരം മൃദുവായി പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് സത്യമായി രുദ്രൻ ഗിരിജ (പാർവതി)യോടു ക്രുദ്ധനായിരിക്കുന്നു।”

Verse 134

यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा

“മദനൻ (കാമൻ) ദഗ്ധനായതുപോലെ ഇതും അങ്ങനെ തന്നെയാകും; വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ ആകില്ല।” എന്ന് പറഞ്ഞ് അന്ന് ഗണങ്ങളും ദേവർഷികളും തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 135

विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा

ദേവി സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ ശുഭമുദ്രയോടെ എല്ലാവരെയും നോക്കി; പിന്നെ സതി പുഞ്ചിരിയോടെ ആ നിമിഷം സത്പുരുഷൻ (മഹാദേവൻ)ോടു പറഞ്ഞു।

Verse 136

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः

“ആ പരമ നേത്രം കൊണ്ട് എന്തിന് ഇങ്ങനെ നോക്കുന്നു? ഞാൻ കാലമല്ല, ഞാൻ കാമനല്ല; ഞാൻ ദഭ (ദക്ഷ)ന്റെ യാഗവും അല്ല।”

Verse 137

त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः

“ഹേ ശംഭോ, ഹേ വൃഷഭധ്വജ! ഇത് ത്രിപുരമല്ല, അന്ധകനുമല്ല. ആ നേർക്കാഴ്ച മാത്രം കൊണ്ട് എന്ത് സിദ്ധിക്കും, ഇന്നെന്ത് നിനക്കു സംഭവിക്കും? എന്റെ മുമ്പിൽ നീ വ്യർത്ഥമായി ‘വിരൂപാക്ഷൻ’ (ത്രിനേത്രൻ) ആയിരിക്കുന്നു।”

Verse 138

एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे

ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരി പലവിധ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു. അവ കേട്ട ദേവൻ മനസ്സിൽ പുറപ്പെടുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 139

वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

ഇന്ന് എനിക്ക് പരമാർത്ഥമായി നിർജന ഏകാന്ത വനമേ ശ്രേഷ്ഠം—ഏകാകിയായി, ചിത്തവും ആത്മാവും നിയന്ത്രിച്ച്, എല്ലാ പരിഗ്രഹവും ആസക്തിയും ഉപേക്ഷിക്കും.

Verse 140

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्

അവനേ സുഖി; അവനേ പരമാർത്ഥജ്ഞൻ; അവനേ യഥാർത്ഥ വിദ്യാവാനും പണ്ഡിതനും—കാമവും രാഗവും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ. അവനേ മുക്തൻ; അവനേ സുഖി ആകുന്നു.

Verse 141

एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് പരമകാരുണികനായ ശ്രീശങ്കരൻ അപ്പോൾ ഗിരിജയെ വിട്ടു. പ്രിയാവിയോഗത്തിൽ വ്യാകുലനായി അദ്ദേഹം അത്ഭുത വനത്തിലേക്കും, പരമഹംസ മഹർഷികൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന സിദ്ധാടവിയിലേക്കും പോയി.

Verse 142

निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्

ശങ്കരൻ പുറപ്പെട്ടതു കണ്ടു കൈലാസവാസികളൊക്കെയും പുറത്തേക്കു വന്നു; വീരഭദ്രാദികളായ എല്ലാ ഗണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 143

छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे

ഭൃംഗി രാജച്ഛത്രം എടുത്തുകൊണ്ട് അവന്റെ പിന്നിൽ നടന്നു; ചാമരങ്ങൾ വീശപ്പെടുമ്പോൾ അവ ഗംഗാ-യമുനകളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തോന്നി.

Verse 144

ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः

അപ്പോൾ അവരോടൊപ്പം ചേർന്ന ജ്ഞാനിയായ നന്ദി പിന്നിൽ പിന്തുടർന്നു; വൃഷഭം മുൻപിൽ നിന്ന് പുഷ്പക അലങ്കാരത്തോടെ വിരാജിച്ചു.

Verse 145

शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः

ഈ എല്ലാ മനോഹരമായ അനുചരന്മാരാൽ മഹാദേവൻ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു; എന്നാൽ അന്തഃപുരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ദേവി പാർവതി മനസ്സിൽ വിഷണ്ണയായി ഇരുന്നു.

Verse 146

सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्

അവിടെ അനേകം സഖിമാരും മറ്റു സേവികമാരും ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ ഗിരിജ മനസ്സിൽ പരമേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 147

ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्

പിന്നീട് ശംഭു ദൂരേക്ക് പോയി; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഗണങ്ങളെ വിടവാങ്ങിച്ചു—ഗണേശൻ, കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ), വീരഭദ്രൻ എന്നിവരെയും മറ്റുള്ളവരെയും.

Verse 148

भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः

ഭൃംഗി, നന്ദി, ചണ്ഡൻ, സോമനന്ദി—ഇവരെയും കൈലാസപുരത്തിലെ മറ്റു എല്ലാ നിവാസികളെയും അവിടെ തന്നേ വിടവാങ്ങിച്ചു।

Verse 149

विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः

അവരെ വിടവാങ്ങിച്ച് മഹാതപസ്വിയായ മഹാദേവൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ദൂരെയുള്ള വനാന്തത്തിലേക്ക് പോയി; ഇങ്ങനെ ശിവൻ സിദ്ധവടത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 150

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

അവിടെ ഭൂമിയിൽ അദ്ദേഹത്തിനായി ഒരു ദിവ്യാസനം ഒരുക്കപ്പെട്ടു—കാശ്മീര രത്നങ്ങൾ, രത്നഫലകങ്ങൾ, സിദ്ധരത്നങ്ങൾ, വൈദൂര്യം എന്നിവകൊണ്ട് വർണ്ണവൈവിധ്യമാർന്നതും, ചുണ്ണാമ്പുപൂശൽ (സുധാ) കൊണ്ട് മിനുക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. ആ സിംഹാസനത്തിൽ യോഗപതി മഹേശൻ അധിഷ്ഠിതനായി।

Verse 151

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

പദ്മാസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായ യോഗവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹേശൻ കണ്ണുകൾ അടച്ച്, ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ മാത്രം ധ്യാനിച്ചു।

Verse 152

शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्

സമാധിയിൽ ചന്ദ്രശേഖരനായ മഹാദേവൻ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു. മഹാത്മാവായ ശേഷൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യോഗപട്ടമായി, സർപ്പരാജൻ വാസുകി മഹത്തായ കടിബന്ധമായി (അരക്കെട്ടായി) മാറി।

Verse 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

ആത്മത്വമായി സ്വയം ആത്മാവെന്നു സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവൻ, വേദാന്തത്താൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ, ലോകചേഷ്ടകളാൽ പ്രേരിതനല്ല. അവൻ ഒരുവനായിട്ടും അനേകരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അഗാധൻ, അപ്രമേയൻ, സൂര്യസമ ദീപ്തൻ, സ്വബോധസ്വരൂപൻ. അപ്പോൾ ഭുവനങ്ങളുടെ ഏകഭർത്താവ് പരാത്പര പരമപദം നിരീക്ഷിച്ചു നിലകൊണ്ടു.