Adhyaya 209

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പാർഥാ! അതിന്റെ പിന്നാലെ ഉത്തമമായ പുഷ്കലീ തീർത്ഥമുണ്ട്. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായും അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 2

क्षमानाथं ततो गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

അവിടെ നിന്ന് ത്രൈലോക്യപ്രസിദ്ധമായ ക്ഷമാനാഥ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; ദാനവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും പോലും അതിനെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 3

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

അവിടെ ദേവേശൻ, സാക്ഷാൽ രുദ്രനായ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്നു. മഹത്തായ ഭാരത്തിന്റെ കാരണത്താൽ അദ്ദേഹം ‘ഭാരഭൂതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ‘ഭാരഭൂതി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ, സകലഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നമായ ആ തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്.

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ, ഭാരഭൂതിയുടെ ഉദ്ഭവം ശ്രവിക്ക; പൂർവ്വം ദേവൻ ശംഭു സ്വയം വിശദമായി പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ।

Verse 6

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

കൃതയുഗത്തിൽ ഒരു വിപ്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതൻ. ‘വിഷ്ണുശർമ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിലും നിപുണൻ।

Verse 7

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

ക്ഷമ, ദമം, ദയ, ദാനം, സത്യം, ശൗചം, ധൃതി; കൂടാതെ വിദ്യ, വിജ്ഞാനം, ആസ്തിക്യം—ഇവയൊക്കെയും അവനിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായിരുന്നു।

Verse 8

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस्तु ते

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങളുള്ള വിപ്രർ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ പതിച്ച പിതൃകളെയും പോലും തരിക്കുന്നു।

Verse 9

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

ഹേ നൃപോത്തമാ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ലോലുപരായ വിപ്രർ പാപമോഹിതരായി ‘രൗരവ’ എന്ന ഭയങ്കര നരകത്തിൽ പതിക്കുന്നു।

Verse 10

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

ക്ഷമയും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ളവരായി, ശ്രുതിയാൽ കർണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവരായി, ഇന്ദ്രിയജയികളായി, പ്രാണിഹിംസയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചവരായി, ദാന-പ്രതിഗ്രഹത്തിൽ കൈ ചുരുക്കി നിൽക്കുന്ന അത്തരം ബ്രാഹ്മണർ മറ്റുള്ളവരെ ഭവസാഗരം കടത്താൻ സമർത്ഥരാണ്.

Verse 11

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

ഇങ്ങനെ ഗുണസമൂഹം നിറഞ്ഞ ആ ബ്രാഹ്മണൻ നർമദാതീരത്ത് വസിച്ചു; മറ്റു ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം താമസിച്ച് ‘ശിലോഞ്ച’ വൃത്തിയാൽ ജീവിതം നയിച്ചു.

Verse 12

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

അത്തരം ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അറിഞ്ഞ ദേവദേവൻ മഹേശ്വരൻ സ്വയം ദ്വിജരൂപം ധരിച്ചു അവന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 13

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

അവനെ ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം പദക്രമമായി ഉച്ചരിക്കുന്നതായി കണ്ട ആ വിപ്രൻ അതിഥിയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; വന്നവൻ യഥോചിതമായ ‘സ്വാഗതം’ കൊണ്ട് പൂജിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 14

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

ഒരു നിമിഷത്തിന് ശേഷം വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ ബ്രാഹ്മണൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—“ബടൂ, എന്തിനാണ് വന്നത്? പറയുക; നിനക്കിഷ്ടമായ സേവ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 15

बटुरुवाच । विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

ബടു പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ വിദ്യ തേടി വന്ന വിദ്യാർത്ഥിയായി അറിയുക. നിങ്ങൾ എനിക്ക് വിദ്യ ദാനം ചെയ്താൽ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കും.

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗോത്രോത്തമ ബടുവേ, നീ എല്ലാ വിപ്രന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠൻ. ദാനങ്ങളിൽ പരമദാനം വിദ്യയാണ്; അത്തരം വിദ്യയെ എങ്ങനെ തന്നെയാകും ദാനം ചെയ്യുക?

Verse 17

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

ഗുരുശുശ്രൂഷയാൽ വിദ്യ ലഭിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ സമൃദ്ധമായ ധനത്താൽ; അല്ലെങ്കിൽ വിദ്യയാൽ തന്നേ വിദ്യ നേടാം—ഇഹലോകത്തിൽ അത് ഫലപ്രദമാകുന്നു.

Verse 18

बटुरुवाच । यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

ബടു പറഞ്ഞു—മറ്റു ബാലകർ സ്നാനാദി നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു പകലും രാത്രിയും ശുശ്രൂഷ ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഞാനും മറ്റു ബടുക്കളോടൊപ്പം സംശയമില്ലാതെ സേവ ചെയ്യും.

Verse 19

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

“തഥേ” എന്നു പറഞ്ഞു വിപ്രേന്ദ്രൻ അവനെ ദിനംപ്രതി പാഠം പഠിപ്പിച്ചു. അവൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ വസിച്ച്, ശിലോഞ്ചമായി ശേഖരിച്ച ധാന്യം ഉപഹാരമായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 20

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

അനന്തരം ചില ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ബടുക്കൾ ഈശ്വരനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ബടു, ക്രമമായി വരുന്ന കർത്തവ്യങ്ങളിൽ പാചകം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിക്ക.”

Verse 21

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्राममुपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവേശൻ ഭാരഗ്രാമത്തിൽ എത്തി. സർവ്വ വനംസ്പതികളെ ധ്യാനിച്ച് ഇങ്ങനെ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 22

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

ബ്രാഹ്മണൻ ബടുക്കളോടൊപ്പം മന്ദിരത്തിൽ എത്തുന്നതുവരെ നിങ്ങൾ ദൃശ്യമാകാതെ ഇരിക്കൂ; അതുവരെ നന്നായി പാകംചെയ്ത് സുസംസ്കൃതമായ അന്നം ഒരുക്കൂ.

Verse 23

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

ഇങ്ങനെ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞിട്ട് വിശ്വരൂപനായ മഹേശ്വരൻ ദിവ്യലീലാർത്ഥം അവിടെ വേറെയായി ബടു-വേഷം ധരിച്ചു പോയി.

Verse 24

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक्त्वां च परुषं वाक्यमूचुस्ते गिरिसन्निधौ

അവിടെ വേറെയായി വന്ന ബടു-വേഷധാരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഗിരിയുടെ സന്നിധിയിൽ അവർ കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു— “ധിക് നിനക്ക്!”

Verse 25

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

ഞങ്ങളെല്ലാവരും വിശപ്പുകൊണ്ട് വലയുന്നവരും തൊണ്ട വറ്റിയവരുമാണ്. അങ്ങ് പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം കഴിച്ച് തൃപ്തിയടയാമെന്ന് കരുതിയാണ് ഞങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയത്.

Verse 26

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, അങ്ങയുടെ വരവോടെ ആ ചിന്തകളെല്ലാം വെറുതെയായി. കള്ളവാഗ്ദാനം നൽകി അങ്ങ് ഇന്ന് മോശമായി പ്രവർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 27

बटुरुवाच । सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धेऽग्रे गृहमेष्यथा

ബടു പറഞ്ഞു: "ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരേ, ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് വിഷമമോ ഖേദമോ വേണ്ട. അത് വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാകുമ്പോൾ നിങ്ങൾ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരിക."

Verse 28

बटुरुवाच । दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तदसिद्धमशेषतः

ബടു പറഞ്ഞു: "പകൽ അവസാനിക്കാറായി, നമ്മുടെ ജീവിതവും ഓരോ ദിവസവും അനിശ്ചിതത്വത്തിലാണ്. കാര്യം സാധിക്കുമോ ഇല്ലയോ എന്നത് പൂർണ്ണമായും ഉറപ്പില്ലാത്ത കാര്യമാണ്."

Verse 29

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत्त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास्तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

തയ്യാറാകാത്തതിനെ തയ്യാറാണെന്ന് അങ്ങ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. അവിടെ ചെന്ന് നോക്കുമ്പോൾ അത് കള്ളമാണെന്ന് കണ്ടാൽ, അങ്ങയെ കെട്ടിയിട്ട് ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ എറിയും.

Verse 30

बटुरुवाच । भोभोः शृणुध्व सर्वेऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

ബടു പറഞ്ഞു—“ഭോ ഭോ! ഇവിടെ ഉള്ള നിങ്ങളൊക്കെയും, ഉപാധ്യായന്മാരോടുകൂടെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, കേൾക്കുവിൻ. എന്റെ ഈ ദുര്ധർഷ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കുവിൻ; കേട്ടാൽ വിസ്മയം ഉണ്ടാകും.”

Verse 31

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्यादाश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

“ഗുരുവിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഈ സകല അന്നവും സത്യമായി സിദ്ധമായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും കെട്ടി നർമദാജലത്തിൽ എറിയും.”

Verse 32

अथवान्नं न सिद्धं स्याद्भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्योऽहं नर्मदाह्रदे

“അല്ലെങ്കിൽ അന്നം സിദ്ധമായില്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ദൃഢബന്ധനങ്ങളാൽ എന്നെ മുറുകെ കെട്ടി, ഗുരു നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, നർമദാഹ്രദത്തിൽ എന്നെ എറിയണം.”

Verse 33

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

“തഥേതി” എന്നു സമ്മതിച്ച് അവർ എല്ലാവരും ഗുരുസന്നിധിയിൽ ആ കരാർ ഉറപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് സ്നാനം ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം ജപം അനുഷ്ഠിച്ച്, ‘ഭൂതഗ്രാമം’ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 34

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! വിശാലമായി വിരിച്ചിരുന്ന ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങൾ കണ്ടു അവർ വിസ്മയിച്ചു. തുടർന്ന് ഷഡ്രസസമ്പന്നമായ ഭോജനം കഴിച്ച്, ഓരോരുത്തരും വേറേവേറെ ഹോമത്തിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു.

Verse 35

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदोऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

അപ്പോൾ ഹർഷിതനും പുഷ്ടനുമായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു— “വത്സാ, ഞാൻ വരദാതാവാണ്; നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക।”

Verse 36

साङ्गोपाङ्गास्तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयोऽस्तु वरस्त्वयम्

“ഹേ വിപ്രാ, അങ്ങോപാംഗങ്ങളോടുകൂടിയ വേദങ്ങളും നാനാവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും നിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ പ്രകാശിക്കും— ഇതാണ് എന്റെ വരം।”

Verse 37

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

അവൻ ബടുക്കളോടൊപ്പം നമസ്കരിച്ചു സുഖമായി ക്രീഡിച്ചു; പിന്നെ രണ്ടാം ദിവസം വന്നപ്പോൾ നർമദാജലത്തിൽ…

Verse 38

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, എല്ലാവരും ഉപാധ്യായനോടൊപ്പം കളിക്കാനായി പോയി; പിന്നെ പണം ഓർത്ത്, വിധിപൂർവം വീണ്ടും പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

അപ്പോൾ ദേവൻ കൃതാഞ്ജലിയായി ഉപാധ്യായനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു— “പ്രഭോ, ഇന്ന് പ്രതിജ്ഞാഭ്രഷ്ടരായ ബടുക്കളെ ജലത്തിൽ എറിയും।”

Verse 40

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

ഹേ നൃപാ! ദേവന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച ഉടനെ ആ ബടുക്കൾ അപ്രത്യക്ഷരായി; ഗുരു നോക്കി നിൽക്കേ, ഹേ രാജൻ, അവർ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി।

Verse 41

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

ഹേ നരേശ്വരാ! കാറ്റിന്റെ വേഗത്തോടെ ദേവൻ അവരെ എല്ലായിടത്തുനിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു; പിന്നെ ആ ബടുക്കളെല്ലാവർക്കും ഒരു ഭാരം കെട്ടിവെച്ചു।

Verse 42

शापानुग्रहको देवोऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान्नर्मदाजले

ശാപവും അനുഗ്രഹവും നൽകുന്ന ആ ദേവൻ, വീട്ടിലേക്കു എന്തെങ്കിലും എറിയുന്നതുപോലെ, അവരെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പിന്നെ നർമദാജലത്തിൽ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വിഷാദത്തിലായി।

Verse 43

गुरुणा बटुरुक्तोऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहेऽङ्गनाः

അപ്പോൾ ബടുക്ക് ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഇത് എന്തൊരു ധൈര്യപ്രവർത്തി ചെയ്തു? ഈ ബാലന്മാരുടെ മാതാപിതാക്കളും വീട്ടിലെ സ്ത്രീകളും വീട്ടിലല്ലേ ഉള്ളത്?”

Verse 44

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

“അവർ ബാലന്മാരെക്കുറിച്ച്—‘എവിടെ പോയി?’—എന്ന് ചോദിച്ചാൽ ഞാൻ എന്തു പറയും? ഇങ്ങനെ ആയിരിക്കെ, ഹേ മഹാഭാഗ, ആരെങ്കിലും മരിച്ചാൽ…”

Verse 45

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुमर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

അപ്പോൾ നിന്റെ സ്വന്തം പ്രാണശക്തിയാൽ അവരെ പുനർജീവിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. ആ ബ്രാഹ്മണ ബാലകർ മരിച്ചാൽ, ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമെന്നുറപ്പില്ല—ഞാനും മരിക്കും।

Verse 46

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

ഞാൻ മരിച്ചാൽ നിനക്കു പല ബ്രഹ്മഹത്യാ ദോഷങ്ങളും വരും. ദ്വിജനെ (ബ്രാഹ്മണനെ) ബന്ധിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടും നരകം നിശ്ചയം ലഭിക്കും।

Verse 47

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

മരണത്തിൽ തുടങ്ങി നീ പ്രാപിക്കുന്ന ഗതി എനിക്കറിയില്ല, ഹേ ദ്വിജാധമാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ മന്ദഹാസം ചെയ്തു।

Verse 48

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

ഭാരഭൂതേശ്വര തീർത്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം ജലത്തിൽ നിന്ന് ആ ദ്വിജന്മാരെ ഉയർത്തി. ഭാരം നീക്കി ദേവൻ അവരെ ആച്ഛാദനം ചെയ്ത് സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 49

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस्तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

അവിടെ ‘ഭാരഭൂത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു. ആ ദ്വിജന്മാരെ മരിച്ചവരെപ്പോലെ കണ്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യാ ദോഷം നീങ്ങി।

Verse 50

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

അഞ്ഞൂറ് ബ്രഹ്മഹത്യാ-പാപങ്ങൾ അകന്നുപോയതു കണ്ടു, ആ ബാലകരെ ദർശിച്ച ഗുരു വിസ്മയാവിഷ്ടനായി।

Verse 51

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्यादीश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणाममकरोद्द्विजः

“ഈശ്വരനെ കൂടാതെ മറ്റാരിലും ഇത്തരമൊരു ശക്തിയില്ല; ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയില്ല.” എന്ന് അറിഞ്ഞ്, ദേവദേവേശനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണൻ സശ്രദ്ധം പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 52

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

ഹേ പരമേശ്വരാ! അജ്ഞാനവശാൽ ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം, ചെയ്ത അപ്രീതികരമായതെല്ലാം—ഹേ പ്രഭോ—എല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ।

Verse 53

देव उवाच । भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

ദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങൾ എന്റെ ഗുരു, നിങ്ങൾ എന്റെ ദൈവം, നിങ്ങൾ എന്റെ പിതാമഹൻ. ഹേ വേദഗർഭാ! നമസ്കാരം; നിങ്ങളുടെ അധികാരലംഘനം എന്നൊന്നുമില്ല।

Verse 54

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

ജനകൻ, ഉപനയനം നൽകുന്നവൻ, വിദ്യ പകർന്നുനൽകുന്നവൻ, അന്നദാതാവ്, ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഈ അഞ്ചുപേരും ‘പിതാക്കൾ’ എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 55

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജഗന്നാഥൻ വിഷ്ണുശർമനോട് നമസ്കരിച്ചു; ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു ഭൂധരനായ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 56

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ‘ഭാരഭൂതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി; സർവ്വലോകങ്ങളിലും മഹാപാതകനാശിനിയായി അത് ഖ്യാതി നേടി।

Verse 57

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ പിന്നീടു വീണ്ടും സംഭവിച്ച ഒരു ഇതിഹാസം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു; അത് ദിവ്യം, സർവ്വപാപഹരം—ഏകാഗ്രമായി കേൾക്കുക।

Verse 58

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रोऽतिधार्मिकः

പുരാതനകാലത്ത്, കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ‘സുകേശൻ’ എന്ന മഹാമനസ്സുള്ള ഒരു വൈശ്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തം ധാർമ്മികനായിരുന്നു।

Verse 59

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच्चक्रे दरिद्रिणम्

അവൻ ‘സോമശർമൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു; ഹേ വിശാലനേത്രാ, കാലക്രമത്തിൽ അവൻ മരണമടഞ്ഞു. ദാരിദ്ര്യത്തിലായ ഒരു വണിക്പുത്രനെ അവൻ സുഹൃത്താക്കി.

Verse 60

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

അവൻ ‘സുദേവൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനും എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും നിപുണനും ആയിരുന്നു. ഒരിക്കൽ അവനോടൊപ്പം സമമായി ചേർന്ന് വ്യാപാരസംരംഭം ആലോചിച്ചു.

Verse 61

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

‘സഖേ, സമുദ്രയാനത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു ശുഭമായ തുറമുഖങ്ങളിലേക്കും ഇറങ്ങിടങ്ങളിലേക്കും പോകാം. ധാരാളം ചരക്കെടുത്തു, എന്റെ മൂലധനത്തിൽ ധനം സമ്പാദിക്കാം.’

Verse 62

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत्समभीप्सितम्

‘അപ്പുറത്തീരത്തേക്ക് പോകാം; നേട്ടം നമ്മൾ ഇരുവർക്കും സമം.’ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, നിശ്ചിത പദ്ധതിപോലെ അഭീഷ്ടകാര്യത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

Verse 63

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

യാത്രയ്ക്കാവശ്യമായ എല്ലാം എടുത്ത് അവർ ഇരുവരും ലവണസമുദ്രത്തിലേക്ക് കപ്പലിൽ കയറി. അപ്പുറദേശത്ത് എത്തി, മുന്നിലുള്ള നഗരത്തിൽ ചരക്കുകൾ വിറ്റു.

Verse 64

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात्तावारुरोहतुः

അവർ ധാരാളം സ്വർണ്ണവും പലവിധ രത്നങ്ങളും നേടി. പിന്നെ കപ്പൽ സജ്ജമാക്കി, മടങ്ങിപ്പോകാൻ അവർ ഇരുവരും വീണ്ടും അതിൽ കയറി.

Verse 65

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

നിശീഥത്തിൽ നടുവെള്ളത്തിൽ സ്വർണ്ണം നിറഞ്ഞ വള്ളം കണ്ടു; കൂടാതെ മടിയിൽ തല വെച്ച് കിടന്നിരുന്ന സോമശർമനെയും കണ്ടു।

Verse 66

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

അത്യന്തം വിശ്വാസത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നതു കണ്ട സഹദേവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഇവൻ നിദ്രാവശനായിരിക്കുന്നു; സത്യമായി തന്റെ പ്രാണങ്ങൾ എനിക്കേൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 67

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नमशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

“ഈ മുഴുവൻ ധനവും രത്നങ്ങളും അവന്റെ അധീനത്തിലാണ്. അവിടെ ചെന്നാൽ എനിക്ക് ലാഭത്തിന്റെ പകുതി തരാമോ, അല്ലയോ?”

Verse 68

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, പാപചിന്തകൊണ്ട് മലിനമായ ചിത്തത്തോടെ ആ പാപി സോമശർമയെ ലവണസമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 69

उत्तीर्य तरणात्तस्माद्गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

ആ വള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പോയി ആ ധനം ശേഖരിച്ചു; പിന്നെ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം കാലധർമ്മത്തോട് ചേർന്നു—മരണവിധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 70

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

അവൻ ഭീകരമായ യമപുരിയിലേക്കു പോയി; യമകിങ്കരന്മാർ അവനെ പിടിച്ചു. സൂര്യനും ദഹിപ്പിക്കുന്ന ചൂടാൽ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ആ വഴിയിലൂടെ അവനെ നയിച്ചു.

Verse 71

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

പ്രളയം വരുന്നതുപോലെ, തന്റെ ദേഹം പന്ത്രണ്ടായി പിളർന്നതുപോലെ അവൻ പീഡിതനായി. എല്ലായിടത്തും ക്ഷുരധാര മുള്ളുകളും, ഓരോ തിരിവിലും ഭീകരമായ ക്രൂരനായ്ക്കളും ഉള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ അവൻ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 72

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

അവിടെ ക്ഷുരധാര ദംഷ്ട്രകളുള്ള മഹാസർപ്പങ്ങളും, കടുവകളും, മഹാവൃക്കങ്ങളും ഉണ്ട്. അവിടത്തെ മണൽ കത്തുന്നത്ര ചൂടാണ്; വിശപ്പും ദാഹവും മഹത്തായ അന്ധകാരവും വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 73

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

കുടിവെള്ളത്തെക്കുറിച്ച് പറയാനില്ല; എവിടെയും നിഴലില്ല, എവിടെയും വിശ്രമാശ്രമമില്ല. അവിടെ നൽകുന്ന ആഹാരവും വെള്ളവും എല്ലാം വിഷം തന്നെയാണ്.

Verse 74

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर्दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

നിഴൽ അപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കായി അഗ്നി അത്യന്തം ഉഗ്രമായി ജ്വലിക്കുന്നു. അതിനാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ദഹിക്കപ്പെട്ട് അവർ ആവർത്തിച്ച് വിലപിക്കുന്നു.

Verse 75

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

“അയ്യോ സഹോദരാ! അയ്യോ അമ്മേ! അയ്യോ പുത്രാ!” എന്നു വിലപിച്ചു അവർ വഴിയിൽ മൂർച്ചിതരായി വീഴുന്നു. ഇത്തരമൊരു പാതയിലൂടെ യമന്റെ കിങ്കരന്മാർ അവനെ ഓടിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 76

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

പ്രജാസംയമകനായ ദേവേശൻ യമൻ വസിക്കുന്നിടത്ത്, വാതിൽപ്പുറത്ത് യമന്റെ കിങ്കരന്മാർ അവനെ വിട്ടുവിട്ട് കാര്യം അറിയിക്കുന്നു.

Verse 77

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

ആ മിത്രഘാതിയെ കഴുത്തിലെ പാശംകൊണ്ട് ബന്ധിച്ച് ഇരുത്തി അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, ശ്രദ്ധിക്കണം; ഇനി വരുന്നതു മനസ്സിലാക്കുക.”

Verse 78

यम उवाच । न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास्तेषां किं शासनं भवेत्

യമൻ പറഞ്ഞു—“വിശ്വാസഘാതികളുടെ മുഖം ഞാൻ മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. പാപികളായ മിത്രദ്രോഹികൾക്ക് എന്ത് ശിക്ഷ വേണം?”

Verse 79

ऋषयोऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

“ഇവിടെ വിചാരണയ്ക്കായി നിപുണരായ ഋഷിമാർ നിയുക്തരായി നില്ക്കുന്നു. അവർ എവിടെയെന്ന് പറയുന്നുവോ അവിടേക്ക് ഉടൻ അവനെ എറിയുക—ഇനി ചർച്ച വേണ്ട.”

Verse 80

इत्युक्तास्ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस्तत्र तानूचुस्तं निवेद्य यमाज्ञया

ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ട ആ വേഗഗാമികളായ കിങ്കരന്മാർ അവനെ എടുത്തുകൊണ്ട് അവിടെയുള്ള മുനീശ്വരന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു; യമാജ്ഞപ്രകാരം അവനെ സമർപ്പിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു.

Verse 81

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डोऽस्य भविष्यति

അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജമുനികളേ! ഈ മനുഷ്യൻ ധനലോഭത്താൽ തന്റെ തന്നെ സുഹൃത്തിനെ—വിശ്വസിച്ച് രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നവനെ—കൊന്നു. ഇതിന് ഏതു ദണ്ഡം ലഭിക്കും?”

Verse 82

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

മുനികൾ പറഞ്ഞു—“മിത്രഘാതികളുടെ മുഖം ഞങ്ങൾ മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. ഇവനെ തിരശ്ശീലയുടെ പിന്നിൽ നിർത്തുക; ദൂതന്മാർ ഇവന് നിശ്ചിതമായ ഗതി (ഫലം) കേൾക്കട്ടെ.”

Verse 83

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस्तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

അനന്തരം ഋഷിമാർ പരസ്പരം ശാസ്ത്രങ്ങൾ ആലോചിച്ച് ആ യമദൂതന്മാരെ വിളിച്ചു; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠർ അവരോടു പറഞ്ഞു.

Verse 84

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

“ഞങ്ങൾ ശാസ്ത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ചു—സാംഗവേദങ്ങൾ, സ്മൃതികൾ, പുരാണങ്ങൾ, മീമാംസയും; ഈ വിഷയത്തിൽ കാണേണ്ട വിധി ഞങ്ങൾ ഇവിടെ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 85

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ബ്രാഹ്മണഹന്താവിനും സുരാപാനിക്കും കള്ളനും ഗുരുപത്നീഗാമിക്കും ശാസ്ത്രം പ്രായശ്ചിത്തം വിധിക്കുന്നു; എന്നാൽ കൃതഘ്ന ദ്രോഹിക്കു പ്രായശ്ചിത്തമില്ല।

Verse 86

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

സ്ത്രീഹന്താക്കളും ഗുരുഹന്താക്കളും ബാലബ്രാഹ്മണഘാതകരും—ഇവർക്കും ശാസ്ത്രം പ്രായശ്ചിത്തം വിധിക്കുന്നു; എന്നാൽ കൃതഘ്ന ദ്രോഹിക്കു പ്രായശ്ചിത്തമില്ല।

Verse 87

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

കിണറുകളും പടിക്കിണറുകളും കുളങ്ങളും തകർത്തു നശിപ്പിക്കുന്ന പാപികൾ; കൂടാതെ ഉദ്യാനങ്ങളും വാട്ടികകളും വെട്ടിമാറ്റുന്ന ദുർജനങ്ങൾ।

Verse 88

दावाग्निदाहका ये च सततं येऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

കാട്ടിൽ ദാവാഗ്നി കൊളുത്തി ദഹിപ്പിക്കുന്നവർ, നിരന്തരം ജീവഹിംസ ചെയ്യുന്നവർ, ഏൽപ്പിച്ച ന്യാസധനം അപഹരിക്കുന്നവർ, വിഷപ്രയോഗികൾ, സ്വന്തം സ്വാമിയെ വഞ്ചിക്കുന്നവർ।

Verse 89

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

മാതാപിതാക്കളെയും ഗുരുവിനെയും ഉപേക്ഷിച്ച് അവർക്കുതന്നെ കുറ്റം ചുമത്തുന്നവർ; ഭർത്താവിനെ വഞ്ചിക്കാൻ തുനിഞ്ഞ് ഗർഭനാശം ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ—ഇവരും അപരാധികളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 90

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

വിവേകരഹിതയായ സ്ത്രീ സ്നാനം ചെയ്യാതെ തന്നെ ഭോജനത്തിൽ ആസക്തയാകുന്നതും, വൈഷ്ണവ-വാസരത്തിലും ദിവസത്തിൽ രണ്ടുതവണ ഭക്ഷണത്തിൽ രതരാകുന്നതും—നിന്ദ്യമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 91

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

ആ സ്ത്രീകളുടെ ഗതി കണ്ടും അറിഞ്ഞുമിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ വിശ്വാസഘാതികളായ പുരുഷന്മാരുടെ—വിശ്വാസം ഭംഗപ്പെടുത്തി മിത്രദ്രോഹം ചെയ്യുന്നവരുടെ—ഗതി അറിയപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 92

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

അവരുടെ ഗതി വേദങ്ങളിലും പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ല; പിന്നെ പുരാണങ്ങളിൽ എന്ത് പറയാൻ? ഇങ്ങനെ പാപത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക് രക്ഷാമാർഗം ഇല്ല।

Verse 93

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

മിത്രഹന്താവിനും വിശ്വസിച്ചവനെ വധിക്കുന്നവനും മറ്റൊരു ഗതി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് യമദൂതന്മാർ ഈ വിശ്വാസഘാതിയെ ഇവിടെ നിന്ന് കൊണ്ടുപോയി…

Verse 94

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

അവൻ നൂറുകോടി കല്പങ്ങളിലധികം കാലം, ക്രമമായി വേർതിരിച്ച് വേർതിരിച്ച്, മുപ്പത് കോടി എണ്ണമുള്ള എല്ലാ നരകങ്ങളിലും യാതന അനുഭവിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 95

क्षिप्यतामेष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास्तं निगृह्य च

“ഈ മിത്രഹന്താവിനെ അകത്തേക്ക് എറിയുക—ഒരുവിധ ആലോചനയും വേണ്ട!” എന്നു കേട്ട ദാസന്മാർ അവനെ പിടിച്ചു കെട്ടി തടഞ്ഞു.

Verse 96

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

പിന്നീട് അവനെ എറിയുവാൻ ഭയങ്കര നരകങ്ങൾ ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് അവർ പോയി. അവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ‘രൗരവ’ എന്ന പേരുള്ള അതിഭീകര നരകത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു.

Verse 97

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावोऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

അവിടെ അവർ ആ മഹാപാപിയെ എറിഞ്ഞു; എറിയപ്പെട്ട ഉടൻ മഹത്തായ നിലവിളി ഉയർന്നു. നരകത്തിൽ തടവിലായ ജീവികളിൽ ഈ പാപകർത്താവിനെ മോചിപ്പിക്കരുത്.

Verse 98

अस्य संस्पर्शनादेव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

അവനെ വെറും സ്പർശിച്ചതിനാലേയും പീഡ നൂറിരട്ടിയാകും—വേദന നൽകുന്ന വിറകുകൾ കത്തിക്കൊളുത്തുമ്പോൾ ദഹനം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.

Verse 99

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात्सुजनो याति लाघवम्

അവന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ ഇങ്ങനെ ആകുന്നു—അപ്പോൾ അവൻ വരുത്തിയ മലിനത എത്രയാകും! ദുഷ്ടരുടെ സംഗതിയാൽ സജ്ജനനും താഴ്ന്നുപോകുന്നതുപോലെ.

Verse 100

सन्निधानात्तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरकेऽन्यतः

അവന്റെ സന്നിധിമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മുറിവിൽ ക്ഷാരം ഉടൻ ഒഴിച്ചതുപോലെ വേദന തോന്നുന്നു. അതിനാൽ ഉടൻ പ്രസാദം കാണിക്കൂ—ഇവനെ മറ്റൊരു നരകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ।

Verse 101

एवमुक्तास्ततस्तैस्तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्तेऽपि चुक्रुशुः

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ കിങ്കരന്മാർ അശുചിസ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി. അവിടെയും മുൻപുപോലെ നരകവാസികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരും നിലവിളിച്ചു।

Verse 102

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरकेऽपि स्थितिस्तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

ഇങ്ങനെ ആ എല്ലാ കിങ്കരന്മാരും നരകമണ്ഡലമൊട്ടാകെ സഞ്ചരിച്ചു. ആ പാപിയായ ദുർമതിക്ക് നരകത്തിലുപോലും സ്ഥിരതാമസം ഉണ്ടായില്ല।

Verse 103

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത് അവർ എല്ലാവരും അവനെ പിടിച്ച് യമസന്നിധിയിലേക്കു പോയി, നരകവാസികൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം അറിയിച്ചു—“നരകത്തിലുപോലും സ്ഥിരസ്ഥാനം ഇല്ലാത്തവനോട് എന്ത് ചെയ്യണം? പറയുക।”

Verse 104

यम उवाच । पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

യമൻ പറഞ്ഞു—“ഈ മഹാപാപി തീർച്ചയായും തിര്യക് ജീവികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന യോനിയിലേക്കു പോകട്ടെ. മുനിമാർ നിർദ്ദേശിച്ച കാലം വരെ അവനെ മൃഗയോനിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കട്ടെ।”

Verse 105

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

പ്രജാസംയമകൻ ഇങ്ങനെ വചനം ഉച്ചരിച്ചതോടെ, ആ പാപി വേർവേർ മലക്കൂമ്പാരങ്ങളിൽ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം കൃമിരൂപം പ്രാപിച്ചു।

Verse 106

ततोऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वमागतः

പിന്നീട് അവൻ ഉറുമ്പുകളിൽ നിന്നു ജനിച്ച കടിയുന്ന ഈച്ചകളും കൊതുകുകളും ആയി; പേനും കിടക്കപ്പുഴുവും നിറഞ്ഞവനായി ഒടുവിൽ പക്ഷിയോണി പ്രാപിച്ചു।

Verse 107

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

അതിനുശേഷം അവൻ സ്ഥാവരഭാവം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ അതിനുമപ്പുറം പാഷാണഭാവവും നേടി; തുടർന്ന് സരീസൃപം, അജഗരം, വരാഹം, മൃഗം, ഹസ്തി എന്നീ യോനികളിലും ജനിച്ചു।

Verse 108

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिमाश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

അവൻ ചെന്നായ, നായ, കഴുത, ഒട്ടകം എന്നിവയായും ജനിച്ചു; ഗ്രാമത്തിൽ വളർന്ന പന്നിയുടെ യോനിയിലും പ്രവേശിച്ചു. ഖച്ചരജന്മവും, അതുപോലെ മഹിഷജന്മവും അവൻ പ്രാപിച്ചു।

Verse 109

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्योऽभूद्भारवाहकः

ഇവയും മറ്റും അനേകം യോനികളും അവൻ ക്രമമായി പ്രാപിച്ചു. ആ യോനികളിലൂടെ കടന്ന് ഒടുവിൽ ധുര്യനായി ഭാരവാഹിയായ മൃഗമായി മാറി।

Verse 110

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

അവൻ ധാർമ്മികനും യശസ്സുള്ളവനുമായ രാജാവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ചു. ഒരിക്കൽ നൃപശ്രേഷ്ഠൻ കാർത്തികീ മാസം വന്നതായി കണ്ടു ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 111

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्यादेतन्मे बहुशः श्रुतम्

അവൻ പുരോഹിതനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, അനേകം ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും കൂട്ടി പറഞ്ഞു—“ഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ കാർത്തികീ വ്രതം ചെയ്യരുത്; ഇത് ഞാൻ പലവട്ടം കേട്ടതാണ്.”

Verse 112

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात्स्नानदानादिवर्जितः

“ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! നാം എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുകൂടി എവിടേക്ക് പോകണം—പറയുക. കാരണം ഗൃഹത്തിൽ മാത്രം കാർത്തിക വ്രതം ചെയ്ത്, സ്നാനം ദാനം മുതലായവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ…”

Verse 113

संवत्सरकृतात्पुण्यात्स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

“ശ്രുതി-പരമ്പര പറയുന്നു—അവൻ വർഷം മുഴുവൻ സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും സർവഗുണസമ്പന്നമായ തീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിക്കണം.”

Verse 114

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

“നാം എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് അവിടെ പോകാം—സ്നാനം ചെയ്ത്, ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യാം.” രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദ്വിജോത്തമന്മാർ…

Verse 115

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

അവർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജമാർഗപ്രിയ നൃപാ! റേവാ നദിയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് ശ്രേഷ്ഠസ്ഥലം ഉണ്ട്; ‘ഭാരേശ്വര’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ, മോക്ഷം നല്കുന്ന തീർത്ഥം അതാണ്, ഹേ നൃപോത്തമാ।

Verse 116

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

‘അവിടെ നാം എല്ലാവരും പോകാം—അത് എല്ലാ പാപങ്ങളും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ രാജാവ് ദാനാർത്ഥം ധാരാളം ധനം എടുത്തുകൊണ്ട്…

Verse 117

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

അവൻ വണ്ടി നന്നായി സാമഗ്രികളാൽ നിറച്ച് ഒരുക്കി, അതിൽ കാളകളെ കെട്ടി പുറപ്പെട്ടു. (അവിടെ) ഒരു ഭാരവാഹി മൃഗം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് മിത്രഹത്യ ചെയ്ത പാപഫലമായി ഗോയോനിയിൽ ജനിച്ചു.

Verse 118

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

ഇങ്ങനെ അവൻ നർമദാ തീരത്തിലെ ആ ഉത്തമ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി. ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു, ആ സമയത്ത് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 119

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

നർമദാ തീരത്ത് ചെന്നു ‘രുദ്ര’ നാമം അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, ശുചിസ്ഥലത്തിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണ് ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലി ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 120

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

നിന്നെ വരാഹൻ—ശതബാഹു രുദ്രൻ—ഉദ്ധരിച്ചു. ഞാനും സന്താനത്തോടും ബന്ധങ്ങളോടും കൂടി എന്നെ തന്നെ ഉദ്ധരിക്കും.

Verse 121

स एवं तां मृदं नीत्वा मुक्त्वा तीरे तथोत्तरे । ददर्श भास्करं पश्चान्मन्त्रेणानेन चालभेत्

അവൻ ആ പുണ്യമായ മണ്ണ് എടുത്ത് ഉത്തരതീരത്ത് വെച്ച് വിട്ട ശേഷം ഭാസ്കരനെ ദർശിക്കും; പിന്നെ ഈ മന്ത്രത്തോടെ സ്പർശിച്ച്/അർച്ചിക്കണം.

Verse 122

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

ഹേ വസുന്ധരേ! അശ്വപാദസ്പർശം, രഥപാദസ്പർശം, വിഷ്ണുപാദസ്പർശം എന്നിവാൽ പുണ്യമായവളേ; ഹേ മൃതികേ! കോടി കോടി ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച എന്റെ പാപം ഹരിക്കണമേ.

Verse 123

तत एवं विगाह्यापो मन्त्रमेतमुदीरयेत् । त्वं नर्मदे पुण्यजले तवाम्भः शङ्करोद्भवम्

പിന്നീട് ഇങ്ങനെ ജലത്തിൽ മുങ്ങി ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം—“ഹേ നർമദേ, പുണ്യജലമയീ! നിന്റെ ജലം ശങ്കരനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്.”

Verse 124

स्नानं प्रकुर्वतो मेऽद्य पापं हरतु चार्जितम् । स स्नात्वानेन विधिना संतर्प्य पितृदेवताः

ഇന്ന് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന എനിക്ക് സമ്പാദിച്ച പാപം ഹരിക്കപ്പെടട്ടെ. ഈ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകളെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 125

ययौ देवालयं पश्चादुपहारैः समन्वितः । भक्त्या संचिन्त्य सान्निध्ये शङ्करं लोकशङ्करम्

അനന്തരം ഉപഹാരങ്ങളോടെ സമന്വിതനായി അവൻ ദേവാലയത്തിലേക്കു പോയി. സാന്നിധ്യത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ലോകമംഗലനായ ശങ്കരനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 126

पुराणोक्तविधानेन पूजां समुपचक्रमे । पूजाचतुष्टयं देवि शिवरात्र्यां निगद्यते

പുരാണോക്തവിധിപ്രകാരം അവൻ പൂജ ആരംഭിച്ചു. ദേവീ, ശിവരാത്രിയിൽ ചതുര്വിധ പൂജ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 127

संस्नाप्य प्रथमे यामे पञ्चगव्येन शङ्करम् । घृतेन पूरणं पश्चात्कृतं नृपवरेण तु

രാത്രിയുടെ ആദ്യ യാമത്തിൽ അവൻ പഞ്ചഗവ്യത്തോടെ ശങ്കരനെ സ്നാപനാഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ഘൃതത്തോടെ അഭിഷേകം നിർവഹിച്ചു.

Verse 128

धूपदीपनैवेद्याद्यं संकल्प्य च यथाविधि । अर्घेणानेन देवेशं मन्त्रेणानेन शङ्करम्

വിധിപൂർവം സംकल्पിച്ച് ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം മുതലായവ ഒരുക്കി. തുടർന്ന് ഈ അർഘ്യത്തോടെ ദേവേശനെയും, ഈ മന്ത്രത്തോടെ ശങ്കരനെയും പൂജിച്ചു.

Verse 129

नमस्ते देवदेवेश शम्भो परमकारण । गृहाणार्घमिमं देव संसाराघमपाकुरु

ഹേ ദേവദേവേശ ശംഭോ, പരമകാരണമേ! ദേവാ, ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിച്ച് സംസാരജന്യ പാപം അകറ്റണമേ.

Verse 130

वित्तानुरूपतो दत्तं सुवर्णं मन्त्रकल्पितम् । अग्निर्हि देवाः सर्वे सुवर्णं च हुताशनात्

സ്വസാമർത്ഥ്യത്തിന് അനുസരിച്ച് മന്ത്രസംസ്കാരത്തോടെ ശുദ്ധീകരിച്ച സ്വർണം ദാനം ചെയ്യണം. അഗ്നിയേ സകലദേവതാസ്വരൂപൻ; സ്വർണവും ഹുതാശനനായ അഗ്നിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്.

Verse 131

अतः सुवर्णदानेन प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । तदर्घं सर्वदा दातुः प्रीतो भवतु शङ्करः

അതുകൊണ്ട് സ്വർണ്ണദാനത്താൽ സർവദേവതകളും പ്രസന്നരാകും. ആ അർഘ്യസമർപ്പണത്താൽ ദാതാവിനോട് ശങ്കരൻ എപ്പോഴും പ്രസന്നനായിരിക്കട്ടെ.

Verse 132

अनेन विधिना तेन पूजितः प्रथमे शिवः । यामे द्वितीये तु पुनः पूर्वोक्तविधिना चरेत्

ഈ വിധിപ്രകാരം ആദ്യ യാമത്തിൽ ശിവനെ പൂജിച്ചു. പിന്നെ രണ്ടാം യാമത്തിൽ വീണ്ടും മുൻപ് പറഞ്ഞ രീതിപ്രകാരം തന്നെ ആചരിക്കണം.

Verse 133

स्नापयामास दुग्धेन गव्येन त्रिपुरान्तकम् । तंदुलैः पूरणं पश्चात्कृतं लिङ्गस्य शूलिनः

അവൻ പശുവിൻ പാൽ കൊണ്ട് ത്രിപുരാന്തകനായ ശിവനെ സ്നാപനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ ലിംഗത്തിൽ തണ്ടുലങ്ങൾ (അരി കണങ്ങൾ) കൊണ്ട് പൂരണം/നൈവേദ്യം അർപ്പിച്ചു.

Verse 134

कृत्वा विधानं पूर्वोक्तं दत्तं वस्त्रयुगं सितम् । श्वेतवस्त्रयुगं यस्माच्छङ्करस्यातिवल्लभम्

മുൻപ് പറഞ്ഞ വിധി നിർവഹിച്ചു അവൻ വെളുത്ത വസ്ത്രങ്ങളുടെ ഒരു ജോഡി അർപ്പിച്ചു; കാരണം ശങ്കരന് ശ്വേതവസ്ത്രയുഗം അത്യന്തം പ്രിയമാണ്.

Verse 135

प्रीतो भवति वै शम्भुर्दत्तेन श्वेतवाससा । यामं तृतीयं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः

ശ്വേതവസ്ത്രദാനത്താൽ നിശ്ചയമായും ശംഭു പ്രസന്നനാകുന്നു. മൂന്നാം യാമം എത്തിയതായി കണ്ട രാജശ്രേഷ്ഠൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 136

देवं संस्नाप्य मधुना पूरणं चक्रिवांस्तिलैः । तिलद्रोणप्रदानं च कुर्यान्मन्त्रमुदीरयन्

ദേവനെ മധുവാൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം എള്ളുകൊണ്ട് അർപ്പണപൂജ നടത്തി. മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് എള്ളിന്റെ ഒരു ദ്രോണം അളവ് ദാനവും ചെയ്യണം.

Verse 137

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णाः सर्वपापहरास्तिलाः । तिलद्रोणप्रदानेनु संसारश्छिद्यतां मम

എള്ള്—വെളുത്ത എള്ള്, കറുത്ത എള്ള്—എള്ള് എല്ലാം പാപഹരമാണ്. എള്ളിന്റെ ഒരു ദ്രോണം ദാനത്താൽ എന്റെ സംസാരബന്ധം ഛേദിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 138

अनेन विधिना राजा यामिनीयामपूजनम् । अतिवाह्य विनोदेन ब्रह्मघोषेण जागरम्

ഈ വിധിപ്രകാരം രാജാവ് രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും പൂജ നടത്തി. ഭക്ത്യാനന്ദത്തോടെയും ബ്രഹ്മഘോഷത്തോടെയും ജാഗരണം കഴിച്ചു.

Verse 139

चकार पूजनं शम्भोर्बहुपुण्यप्रसाधकम् । ये जागरे त्रिनेत्रस्य शिवरात्र्यां शिवस्थिताः

അവൻ ശംഭുവിന് വളരെ പുണ്യപ്രദമായ പൂജ നടത്തി. ശിവരാത്രിയിൽ ത്രിനേത്രനായി ജാഗരണം ചെയ്ത് ശിവനിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നവർ,

Verse 140

ते यां गतिं गताः पार्थ न तां गच्छन्ति यज्विनः । पापानि यानि कानि स्युः कोटिजन्मार्जितान्यपि

ഹേ പാർഥാ! ശിവരാത്രി ജാഗരണത്തിൽ നിരതരായവർ പ്രാപിക്കുന്ന പരമഗതിയെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന യജ്വന്മാരും പ്രാപിക്കുകയില്ല. ഏതെല്ലാം പാപങ്ങളായാലും—കോടി ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ചതായാലും—

Verse 141

हरकेशवयोः स्नान्ति जागरे यान्ति संक्षयम् । यावन्तो निमिषा नृणां भवन्ति निशि जाग्रताम्

ജാഗരണത്തിൽ ഹര-കേശവബന്ധപ്പെട്ട പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോകുകയും ക്ഷയിച്ച് നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യർ രാത്രിയിൽ എത്ര എത്ര നിമിഷങ്ങൾ ജാഗരിതരായി ഇരിക്കുമോ—

Verse 142

निमिषे निमिषे राजन्नश्वमेधफलं ध्रुवम् । उपवासपराणां च देवायतनवासिनाम्

ഹേ രാജാവേ! ഉപവാസത്തിൽ നിരതരായി ദേവാലയപരിസരത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് ഓരോ നിമിഷവും നിശ്ചയമായും അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 143

शृण्वतां धर्ममाख्यानं ध्यायतां हरकेशवौ । न तां बहुसुवर्णेन क्रतुना गतिमाप्नुयुः

ഈ ധർമ്മാഖ്യാനം ശ്രവിക്കുകയും ഹരൻ (ശിവൻ)യും കേശവൻ (വിഷ്ണു)യും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ പ്രാപിക്കുന്ന ഗതിയെ, ധാരാളം സ്വർണ്ണത്തോടെ നടത്തിയ ക്രതുക്കളാലും പ്രാപിക്കാനാവില്ല.

Verse 144

शिवरात्रिस्तिथिः पुण्या कार्त्तिकी च विशेषतः । रेवाया उत्तरं कूलं तीरं भारेश्वरेति च

ശിവരാത്രി തിഥി പുണ്യകരമാണ്—വിശേഷിച്ച് കാർത്തിക മാസത്തിൽ. റേവാ (നർമദാ) നദിയുടെ ഉത്തര തീരം ‘ഭാരേശ്വര തീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 145

जागृतश्चातिदुःखेन कथं पापं न हास्यति । इत्थंस जागरं कृत्वा शिवरात्र्यां नरेश्वरः

അത്യന്ത ദുഃഖത്തിലും ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവന്റെ പാപം എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കാതിരിക്കും? ഇങ്ങനെ, ഹേ നരേശ്വരാ, ശിവരാത്രിയിൽ രാത്രിജാഗരണം ചെയ്താൽ പാപക്ഷയം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 146

प्रभाते विमले गत्वा नर्मदातीरमुत्तमम् । स्नापितास्तेन ते सर्वे वाहनानि गजादयः

നിർമ്മലമായ പ്രഭാതത്തിൽ അവൻ നർമദയുടെ ഉത്തമ തീരത്തിലേക്ക് പോയി. അവനാൽ ആ എല്ലാ വാഹനങ്ങളും—ആന മുതലായവ—സ്നാനിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 147

यैस्तु वाहैर्गतस्तीर्थं स्नातोऽहं स्नापयामि तान् । तत्र मध्यस्थितः स्नातस्तिर्यक्त्वान्निर्गतो वणिक्

‘ഏത് വാഹനങ്ങളാൽ ഞാൻ തീർത്ഥത്തിലെത്തി സ്നാനം ചെയ്തുവോ, ആ വാഹനങ്ങളെയേ ഞാൻ സ്നാനിപ്പിക്കുന്നു.’ അവിടെ മദ്ധ്യധാരയിൽ നിന്നു സ്നാനം ചെയ്ത് ആ വണിക് തിര്യക്-യോനിയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പുറത്തുവന്നു.

Verse 148

दानं ददौ तानुद्दिश्य किंचिच्छक्त्यनुरूपतः । तेन वाहकृताद्दोषान्मुक्तो भवति मानवः

അവരെ ഉദ്ദേശിച്ച് അവൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് അല്പം ദാനം നൽകി. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ വാഹന-പ്രയോഗത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 149

अन्यथासौ कृतो लाभः कृतो व्रजति तान् प्रति । संस्नाप्य तं ततो राजा स्वयं स्नात्वा विधानतः

അല്ലെങ്കിൽ ലഭിച്ച ലാഭം നിഷ്ഫലമായി, അവരോടുതന്നെ പ്രതികൂലമായി മാറും. അതുകൊണ്ട് രാജാവ് ആദ്യം അവനെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനിപ്പിച്ച്, പിന്നെ താനും വിധാനപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 150

संतर्प्य पितृदेवांश्च कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । कृत्वा पिण्डान्पितृभ्यश्च वृषमुत्सृज्य लक्षणम्

പിതൃദേവന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നടത്തി; പിതൃകൾക്ക് പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, ലക്ഷണമുള്ള വൃഷഭത്തെ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം വിട്ടയച്ചു.

Verse 151

गत्वा देवालयं पश्चाद्देवं तीर्थोदकेन च । संस्नाप्य पञ्चगव्येन ततः पञ्चामृतेन च

പിന്നീട് ദേവാലയത്തിൽ ചെന്നു തീർത്ഥജലത്തോടെ ദേവനെ സ്നാപനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് പഞ്ചഗവ്യത്താലും, പിന്നെ പഞ്ചാമൃതത്താലും അഭിഷേകം നടത്തി.

Verse 152

सर्वौषधिजलेनैव ततः शुद्धोदकेन च । चन्दनेन सुगन्धेन समालभ्य च शङ्करम्

ആദ്യം സർവ്വൗഷധിജലത്തോടെ (ഭഗവാനെ) സ്നാപനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ശുദ്ധജലത്തോടെ; സുഗന്ധചന്ദനലേപം കൊണ്ട് ശങ്കരനെ അണിയിക്കണം.

Verse 153

कुङ्कुमैश्च सकर्पूरैर्गन्धैश्च विविधैस्तथा । पुष्पौघैश्च सुगन्धाढ्यैश्चतुर्थं लिङ्गपूरणम्

കുങ്കുമം, കർപ്പൂരം, വിവിധ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും, സുഗന്ധസമൃദ്ധമായ പുഷ്പസമൂഹങ്ങളാലും—ഇതാണ് ലിംഗത്തിന്റെ നാലാമത്തെ ‘ലിംഗപൂരണ’ പൂജാ-ശൃംഗാരം എന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു.

Verse 154

कृतं नृपवरेणात्र कुर्वता पूर्वकं विधिम् । गोदानं च कृतं पश्चाद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ഇവിടെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം മുൻകൂർ വിധി ക്രമമായി നിർവഹിച്ചു; തുടർന്ന് വിധിയിൽ നിർദ്ദേശിച്ച കർമപ്രകാരം ഗോദാനവും നടത്തി.

Verse 155

धेनुके रुद्ररूपासि रुद्रेण परिनिर्मिता । अस्मिन्नगाधे संसारे पतन्तं मां समुद्धर

ഹേ ധേനുവേ! നീ രുദ്രസ്വരൂപിണി; രുദ്രനാൽ തന്നെ നിർമ്മിതയായവൾ. ഈ അഗാധമായ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുന്ന എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ॥

Verse 156

धेनुं स्वलंकृतां दद्यादनेन विधिना ततः । क्षमाप्य देवदेवेशं ब्राह्मणान् भोजयेद्बहून्

അതിനുശേഷം ഇതേ വിധിപ്രകാരം നന്നായി അലങ്കരിച്ച ധേനുവിനെ ദാനമായി നൽകണം; ദേവദേവേശ്വരനോട് ക്ഷമ യാചിച്ച് അനേകം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനവും നൽകണം॥

Verse 157

षड्विधैर्भोजनैर्भक्ष्यैर्वासोभिस्तान् समर्चयेत् । दक्षिणाभिर्विचित्राभिः पूजयित्वा क्षमापयेत्

ആറ് വിധ ഭോജനങ്ങളാലും ഭക്ഷ്യങ്ങളാലും വസ്ത്രങ്ങളാലും അവരെ സമാദരിക്കണം; വിവിധ ദക്ഷിണകളാൽ പൂജിച്ച് വീണ്ടും ക്ഷമ യാചിക്കണം॥

Verse 158

स स्वयं बुभुजे पश्चात्परिवारसमन्वितः । तामेव रजनीं तत्र न्यवसज्जगतीपतिः

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ പരിവാരസഹിതം സ്വയം ഭോജനം ചെയ്തു; അതേ രാത്രിയിൽ ജഗതീപതി അവിടെ തന്നേ താമസിച്ചു॥

Verse 159

तस्य तत्रोषितस्यैवं निशीथेऽथ नरेश्वर । आकाशे सोऽति शुश्राव दिव्यवाणीसमीरितम्

ഇങ്ങനെ അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന നരേശ്വരൻ, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ആകാശത്തിൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ട ദിവ്യവാണി വ്യക്തമായി കേട്ടു॥

Verse 160

वागुवाच । राजन्समं ततो लोके फलं भवति साम्प्रतम् । संसारसागरे ह्यत्र पतितानां दुरात्मनाम्

വാണി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ആ കര്‍മ്മത്തില്‍നിന്ന് ഇപ്പോള്‍ ലോകത്തില്‍ സമമായ ഫലം തന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഇവിടെ സംസാരസാഗരത്തില്‍ വീണ ദുഷ്ടാത്മാക്കള്‍ക്കായി.

Verse 161

यदि संनिधिमात्रेण फलं तत्रोच्यते कथम् । यदि शंतनुवंशस्य तत्रोन्मादकरं भवेत्

വെറും സന്നിധി മാത്രത്താൽ അവിടെ ഫലം ഉണ്ടാകുന്നു എന്നു പറയുന്നതെങ്ങനെ? അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ശന്തനുവംശത്തിന് അത് ഉന്മാദകാരണമാകും.

Verse 162

य एष त्वद्गृहे वोढा ह्यतिभारधुरंधरः । अनेन मित्रहननं पापं विश्वासघातनम्

നിന്റെ വീട്ടിലുള്ള ഈ ഭാരവാഹി, അതിഭാരം വഹിക്കാൻ സമർത്ഥൻ; ഇവൻ തന്നെ (പൂർവ്വജന്മത്തിൽ) മിത്രഹത്യയുടെ പാപം ചെയ്തു—വിശ്വാസഘാതമായ ദുഷ്കർമ്മം.

Verse 163

कृतं जन्मसहस्राणामतीते परिजन्मनि । गतेन पाप्मनात्मानं नरकेषु च संस्थितिः

കഴിഞ്ഞ ഒരു പൂർവ്വജന്മത്തിൽ ചെയ്ത ആ പാപം ആയിരം ജന്മങ്ങൾക്ക് കാരണമായി; ആ പാപം മൂലം അവന്റെ ആത്മാവ് നരകലോകങ്ങളിൽ വസിച്ചു.

Verse 164

ततो योनिसहस्रेषु गतिस्तिर्यक्षु चैव हि । गोयोनिं समनुप्राप्तस्त्वद्गृहे स सुदुर्मतिः

പിന്നീട് അവൻ ആയിരം യോനികളിലൂടെ, തിര്യഗ്‌ഗതികളിൽ അലഞ്ഞു, ഒടുവിൽ ഗോയോനി പ്രാപിച്ചു; ആ സുദുർമതി നിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി.

Verse 165

स्नापितश्च त्वया तीर्थे ह्यस्मिन् पर्वसमागमे । दृष्ट्वा पूजां त्वया कॢप्तां कृता जागरणक्रिया

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ പർവസമാഗമ സമയത്ത് നീ അവനെ സ്നാനിപ്പിച്ചു. നീ ഒരുക്കിയ പൂജ കണ്ടിട്ട് അവനും ജാഗരണവ്രതാചരണം നടത്തി.

Verse 166

तेन निष्कल्मषो जातो मुक्त्वा देहं तवाग्रतः । स्वर्गं प्रति विमानस्थः सोऽद्य राजन्गमिष्यति

അതുകൊണ്ട് അവൻ നിഷ്കല്മഷനായി; നിന്റെ മുന്നിൽ തന്നേ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, വിമാനം ഏറി ഇരുന്ന് അവൻ ഇന്ന്, രാജാവേ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 167

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते निपतितो धुर्यः प्राणैर्व्ययुज्यत । विमानवरमारूढस्तत्क्षणात्समदृश्यत

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ധുര്യ മൃഗം വീണു, പ്രാണവായുവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടു. അതേ ക്ഷണത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം കയറി അവൻ (ദിവ്യരൂപത്തിൽ) ദൃശ്യമാനനായി.

Verse 168

स तं प्रणम्य राजेन्द्रमुवाच प्रहसन्निव

അവൻ ആ രാജേന്ദ്രനെ നമസ്കരിച്ചു, പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നപോലെ, പറഞ്ഞു.

Verse 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

വൃഷൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നൃപവരശ്രേഷ്ഠാ! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പരമോത്തമം; ഇവിടെ എന്നെപ്പോലെയുള്ളവനും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ഞാൻ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞു— എനിക്കു തുല്യനായ പാപി ആരുമില്ല.

Verse 170

अतः परं किं तु कुर्यां परं तीर्थानुकीर्तनम् । भवान्माता भवन्भ्राता भवांश्चैव पितामहः

ഇതിനപ്പുറം ഞാൻ എന്തു ചെയ്യാം—ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയെ കീർത്തിക്കുന്നതൊഴികെ? നിങ്ങൾ എനിക്ക് മാതാവും, നിങ്ങൾ ഭ്രാതാവും, നിങ്ങൾ പിതാമഹനും തന്നേ.

Verse 171

क्षन्तव्यं प्रणतोऽस्म्यद्य यस्मिंस्तीर्थे हि मादृशाः । गतिमीदृग्विधां यान्ति न जाने तव का गतिः

ക്ഷമിക്കണം; ഇന്ന് ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. എന്റെ പോലുള്ളവർ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഇത്തരമൊരു ഗതി പ്രാപിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ ഗതി എന്താകുമെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.

Verse 172

समाराध्य महेशानं सम्पूज्य च यथाविधि । का गतिस्तव संभाष्या देह्यनुज्ञां मम प्रभो

മഹേശാനനെ സമ്യക്‌ ആരാധിച്ച്, യഥാവിധി സമ്പൂജനം ചെയ്ത് (ഭക്തൻ) പറഞ്ഞു—“എന്നോടു സംഭാഷിച്ച ശേഷം നിങ്ങളുടെ ഗതി എന്താകും? പ്രഭോ, എനിക്ക് അനുജ്ഞ നൽകുക।”

Verse 173

त्वरयन्ति च मां ह्येते दिविस्थाः प्रणयाद्गणाः । स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामीत्युक्त्वा सोऽन्तर्दधे क्षणात्

സ്നേഹത്താൽ ദിവിസ്ഥരായ ഈ ഗണങ്ങൾ എന്നെ വേഗപ്പെടുത്തുന്നു. ‘നിനക്ക് സ്വസ്തി; ഞാൻ പോകുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ക്ഷണത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 174

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गते चादर्शनं तत्र स राजा विस्मयान्वितः । तीर्थमाहात्म्यमतुलं वर्णयन्स्वपुरं गतः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ പോയി അവിടെ അദൃശനായപ്പോൾ രാജാവ് വിസ്മയഭരിതനായി. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ അതുല മഹാത്മ്യം വർണ്ണിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 175

इत्थंभूतं हि तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

ഇത്തരം തന്നെയാണ് ആ തീർത്ഥം നർമ്മദാതീരത്ത് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്—പരമോത്തമം; സർവ്വപാപക്ഷയകരവും സർവ്വദുഃഖനാശകനുമാണ്.

Verse 176

उपपापानि नश्यन्ति स्नानमात्रेण भारत । कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

ഹേ ഭാരത! അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഉപപാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; കാർത്തിക ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവാസപരനായിരിക്കണം.

Verse 177

चतुर्धा पूरयेल्लिङ्गं तस्य पुण्यफलं शृणु । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः

ലിംഗത്തെ നാലുവിധത്തിൽ പൂരയിച്ച് (അർപ്പിച്ച്) ചെയ്യുക; അതിന്റെ പുണ്യഫലം കേൾക്കുക. മഹാപാപങ്ങൾ—ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, മോഷണം, ഗുരുപത്നീഗമനം.

Verse 178

महापापानि चत्वारि चतुर्भिर्यान्ति संक्षयम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम्

ഈ നാല് മഹാപാപങ്ങൾ ആ നാല് (ആചരണങ്ങൾ) കൊണ്ടു ക്ഷയിക്കുന്നു; അവൻ അശ്വമേധയജ്ഞത്തിന്റെ പരമഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 179

कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यामुपोषितः । स्वर्णदानाच्च तत्तीर्थे यज्ञस्य लभते फलम्

കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവസിച്ച്, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്വർണ്ണദാനം ചെയ്താൽ, യജ്ഞഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 180

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वैशाखे मासि पूर्ववत् । दीपं पिष्टमयं कृत्वा पितॄन् सर्वान् विमोक्षयेत्

വൈശാഖമാസത്തിലെ അഷ്ടമിയിലോ ചതുര്ദശിയിലോ, മുൻവിധിപ്രകാരം, മാവുകൊണ്ടൊരു ദീപം നിർമ്മിച്ച് സർവ്വ പിതൃന്മാരെയും വിമോചിപ്പിക്കണം।

Verse 181

तत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम् । तदक्षयफलं सर्वमेवमाह महेश्वरः

അവിടെ നൽകുന്ന ദാനം—മുടിയുടെ അഗ്രമാത്രമായാലും—അത് മുഴുവനും അക്ഷയഫലം നൽകുന്നു; ഇങ്ങനെ മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 182

भारभूत्यां मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजञ्छिवलोकान्निरन्तरम्

ഹേ രാജാവേ! ഭാരഭൂത്യയിൽ ഭാവിതാത്മാക്കളായ (സംയമ-ധ്യാനനിഷ്ഠരായ) മനുഷ്യർ മരിച്ചാൽ അവരുടെ ഗതി അനാവർത്തം; അവർ നിരന്തരം ശിവലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 183

अथवा लोकवृत्त्यर्थं मर्त्यलोकं जिगीषति । साङ्गवेदज्ञविप्राणां जायते विमले कुले

അല്ലെങ്കിൽ ലോകവൃത്തിയുടെ നിമിത്തം മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, സാംഗവേദജ്ഞരായ വിപ്രന്മാരുടെ വിമലകുലത്തിൽ അവൻ ജനിക്കുന്നു।

Verse 184

धनधान्यसमायुक्तो वेदविद्यासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

അവൻ ധനധാന്യസമൃദ്ധനായി, വേദവിദ്യയിൽ സമ്പന്നനായി, സർവ്വവ്യാധികളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി, നൂറു ശരദുകൾ (വർഷങ്ങൾ) ജീവിക്കും।

Verse 185

पुनस्तत्तीर्थमासाद्य ह्यक्षयं पदमाप्नुयात्

വീണ്ടും ആ തീർത്ഥത്തിലെത്തി അവൻ നിശ്ചയമായും അക്ഷയപദം പ്രാപിക്കും.

Verse 186

एतत्पुण्यं पापहरं कथितं ते नृपोत्तम । भारतेदं महाख्यानं शृणु चैव ततः परम्

ഹേ നൃപോത്തമാ! പുണ്യപ്രദവും പാപഹരവും ആയ ഈ വൃത്താന്തം നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഇനി ഭാരതപരമ്പരയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ മഹാഖ്യാനത്തിന്റെ തുടർഭാഗവും ശ്രവിക്കു.