
Sukta 9.70
ഈ പവമാന സോമ സ്തുതിഗാനം പിഴിഞ്ഞ്, ചാലിച്ച്, ദീപ്തമാക്കപ്പെടുന്ന ശുദ്ധ ഇന്ദുവിനെ പുകഴ്ത്തുന്നു—അവൻ ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡസത്യ-നിയമം) എന്നും ദേവന്മാരെയും ലോകങ്ങളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രതിരൂപവും ആകുന്നു. സോമന്റെ ഉയർച്ചയും വ്യാപിക്കുന്ന ശക്തിയും ഇതിൽ വരച്ചുകാട്ടുന്നു: ‘ഏഴ്’ പോഷകശക്തികൾ അവനെ പാൽപോലെ ദോഹിക്കുന്നു; അവൻ ദീപ്തമായ ലോകങ്ങളെ വസ്ത്രമായി ധരിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ കുതിരപോലെ പാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രന്റെ ഉദരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് ബലം, മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, നിന്ദയിൽ നിന്നുള്ള സംരക്ഷണം എന്നിവ നൽകുന്നു.
Mantra 1
त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रे सत्यामाशिरं पूर्व्ये व्योमनि । चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत ॥
മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ് ധേനുക്കൾ അവനുവേണ്ടി പുരാതനമായ ആകാശത്തിന്റെ വിശാല വ്യോമത്തിൽ സത്യമായ ആശീർവാദരൂപമായ ആനന്ദം ദോഹിച്ചു. അവൻ ഋതത്തിന്റെ നിയമങ്ങളാൽ വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ, തന്റെ ദീപ്തമായ വസ്ത്രംപോലെ നാല് മറ്റു മനോഹര ഭുവനങ്ങളെ അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
Mantra 2
स भिक्षमाणो अमृतस्य चारुण उभे द्यावा काव्येना वि शश्रथे । तेजिष्ठा अपो मंहना परि व्यत यदी देवस्य श्रवसा सदो विदुः ॥
സുന്ദരമായ അമൃതത്വം തേടുന്ന അവൻ കാവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ഇരുവിധ ദ്യാവകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു വിരിയുന്നു. വേഗമുള്ള ഉദാരതയോടെ അവൻ ഏറ്റവും ദീപ്തമായ അപഃ (ജലങ്ങൾ) ചുറ്റും വ്യാപിക്കുന്നു; ദേവന്റെ ശ്രവസ്സാൽ അവർ സദഃ—ആ പ്രകാശമയ ആസനം—അറിയുമ്പോൾ.
Mantra 3
ते अस्य सन्तु केतवोऽमृत्यवोऽदाभ्यासो जनुषी उभे अनु । येभिर्नृम्णा च देव्या च पुनत आदिद्राजानं मनना अगृभ्णत ॥
അവന്റെ കേതവുകൾ അമൃത്യവ—മരണരഹിത—വും അദാഭ്യ—അജേയ—വും ആയിരിക്കട്ടെ; ഇരുവിധ ജന്മങ്ങളെയും അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട്. അവയാൽ—മാനുഷ നൃമ്ണത്താലും ദൈവീ ശക്തിയാലും—അവൻ ശുദ്ധീകരിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ ചിന്തകൾ രാജാവായ സോമനെ തീർച്ചയായും പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.
Mantra 4
स मृज्यमानो दशभिः सुकर्मभिः प्र मध्यमासु मातृषु प्रमे सचा । व्रतानि पानो अमृतस्य चारुण उभे नृचक्षा अनु पश्यते विशौ ॥
അവൻ പത്ത് സുകർമങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്, മധ്യമ മാതൃകളോടൊപ്പം, അഗ്രമാപത്തിൽ മുന്നോട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു. അമൃതത്തിന്റെ മനോഹര രസം പാനം ചെയ്ത്, നൃചക്ഷു (മനുഷ്യദൃഷ്ടി) ധരിച്ചു, അവൻ ഇരുപ്രജകളെയും—ഇരുലോകധാമങ്ങളെയും—അനുപശ്യതി ചെയ്യുന്നു.
Mantra 5
स मर्मृजान इन्द्रियाय धायस ओभे अन्ता रोदसी हर्षते हितः । वृषा शुष्मेण बाधते वि दुर्मतीरादेदिशानः शर्यहेव शुरुधः ॥
ഇന്ദ്രന്റെ ഇന്ദ്രിയശക്തിക്കായി സ്വയം മൃജിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ രണ്ടു രോദസികളുടെ അറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്ഥാപിതനായി ഹർഷിക്കുന്നു. ശുഷ്മബലം നിറഞ്ഞ വൃഷഭനായി, അവൻ ദുർമതികളെ ചിതറിച്ച് അകറ്റുന്നു; തടസ്സക്കാരെതിരെ വേട്ടക്കാരനെപ്പോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന്, ശൂരധാവകനായി.
Mantra 6
स मातरा न ददृशान उस्रियो नानददेति मरुतामिव स्वनः । जानन्नृतं प्रथमं यत्स्वर्णरं प्रशस्तये कमवृणीत सुक्रतुः ॥
അവൻ മാതൃകളെ വിളിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രകാശമുള്ള പശുക്കളെപ്പോലെ മൂളുന്നു; മരുത്തുക്കളുടെ സ്വനത്തെപ്പോലെ അവന്റെ നാദം ഉയരുന്നു. ആദ്യ ഋതത്തെ—സ്വർണര, സ്വർഗ്ഗവാഹകമായ തേജസ്സിനെ—അറിഞ്ഞ്, സുക്രതു അതിനെ തന്നെയാണ് തന്റെ പ്രശസ്തിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
Mantra 7
रुवति भीमो वृषभस्तविष्यया शृङ्गे शिशानो हरिणी विचक्षणः । आ योनिं सोमः सुकृतं नि षीदति गव्ययी त्वग्भवति निर्णिगव्ययी ॥
ഗർജ്ജിച്ച്, ഭയങ്കരനായ വൃഷഭൻ ശക്തിയാൽ തന്റെ കൊമ്പുകൾ മൂർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു—വിശാലദർശിയായ ഹരിവർണ്ണൻ (സോമൻ). സോമൻ സുകൃതമായ, സുസംസ്കൃതമായ യോനിയിൽ വന്ന് ഇരിക്കുന്നു; ഗോജന്യമായ ത്വക്ക് അവന്റെ ദീപ്തമായ വസ്ത്രമാകുന്നു, ഗോജന്യമായതുതന്നെ അവന്റെ പ്രകാശമയമായ അങ്കവസ്ത്രം.
Mantra 8
शुचिः पुनानस्तन्वमरेपसमव्ये हरिर्न्यधाविष्ट सानवि । जुष्टो मित्राय वरुणाय वायवे त्रिधातु मधु क्रियते सुकर्मभिः ॥
ശുചിയായും പുനാനനായും അവൻ തന്റെ തനുവിനെ അരെപസ്—കലങ്കരഹിതം—ആക്കുന്നു; ഹരിവർണ്ണ സോമൻ ഉണ്ണിന്റെ സാനവിയിൽ (ചാലനത്തിന്റെ കരയിൽ) പതിയുന്നു. മിത്രൻ, വരുണൻ, വായു എന്നിവർക്കു പ്രിയനായി, സുകർമങ്ങളാൽ ത്രിധാതു മധു നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
Mantra 9
पवस्व सोम देववीतये वृषेन्द्रस्य हार्दि सोमधानमा विश । पुरा नो बाधाद्दुरिताति पारय क्षेत्रविद्धि दिश आहा विपृच्छते ॥
പവസ്വ, സോമാ, ദേവവീതയേ—ദേവന്മാരുടെ ആസ്വാദനത്തിനായി—ഒഴുകുക; വൃഷേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രന്റെ ഹൃദയത്തിലെ സോമധാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്ക. പ്രഹരം വരുന്നതിന് മുമ്പേ ഞങ്ങളെ ദുഃഖവും ദുരിതവും കടത്തിവിടുക; ക്ഷേത്രവിദനായി, ചോദിക്കുന്നവനോട് ദിക്കുകൾ പ്രസ്താവിക്ക.
Mantra 10
हितो न सप्तिरभि वाजमर्षेन्द्रस्येन्दो जठरमा पवस्व । नावा न सिन्धुमति पर्षि विद्वाञ्छूरो न युध्यन्नव नो निदः स्पः ॥
കെട്ടിയ കുതിരപോലെ ബലത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചെല്ലുക; ഹേ ഇന്ദു (സോമ), ഇന്ദ്രന്റെ ജഠരത്തിലേക്കു ശുദ്ധനായി ഒഴുകുക. തോണിപോലെ നദി കടത്തുക—വഴി അറിഞ്ഞു കടത്തുക; യുദ്ധിക്കുന്ന വീരനെപ്പോലെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരുന്ന ശത്രുനിന്ദകളും ആക്ഷേപങ്ങളും അകറ്റുക.
Soma’s primordial source and abundance are invoked: the ‘seven’ fostering powers draw out the true delight in the ancient sky-wide expanse, and Soma grows by Ṛta.
The hymn builds Soma’s living imagery—lowing like cows, sounding like the Maruts—while stressing his knowledge of the first Ṛta and his fitness for praise and offering.
Soma surges like a harnessed steed toward power, purifying himself into Indra’s belly—the decisive moment where clarified delight becomes divine strength.
The hymn ends with practical grace: Soma as the knowing guide who helps one cross like a boat and who, like a hero, wards off hostile speech and reproach.
त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रे सत्यामाशिरं पूर्व्ये व्योमनि । चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत ॥स मातरा न ददृशान उस्रियो नानददेति मरुतामिव स्वनः । जानन्नृतं प्रथमं यत्स्वर्णरं प्रशस्तये कमवृणीत सुक्रतुः ॥हितो न सप्तिरभि वाजमर्षेन्द्रस्येन्दो जठरमा पवस्व । नावा न सिन्धुमति पर्षि विद्वाञ्छूरो न युध्यन्नव नो निदः स्पः ॥The deity is Soma Pavamāna (Indu)—Soma as the purified sacred draught flowing through the filter, offered especially to Indra for strength.
It teaches that purification brings ‘true delight’ aligned with Ṛta (truth-law): Soma becomes radiant, strengthens Indra, widens the worlds, and grants protection and right passage through obstacles.
It is chanted during the Soma-pressing and straining stage, when the expressed juice is purified through the filter and then offered as clarified Soma in the Soma sacrifice.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.