Sukta 70
Sukta 9.70
Soma Pavamāna (purified Soma as an inner power of truth and delight)
हा पवमान सोमसूक्त शुद्ध इंदूचे स्तवन करतो—तो पिळला, गाळला आणि तेजस्वी झालेला; ऋत (विश्वाचा सत्य-नियम) आणि देवांना व जगांना पोसणाऱ्या खऱ्या आनंदाचा साक्षात् अवतार. यात सोमाची उर्ध्वगती व विस्तारती शक्ती चित्रित होते: ‘सात’ पोषणकारी शक्तींनी त्याचे दोहन होते, तो तेजस्वी लोकांना वस्त्रासारखे परिधान करतो, आणि अखेरीस अश्वासारखा धावून इंद्राच्या उदरात प्रवेश करून बल, मार्गदर्शन आणि निंदेपासून संरक्षण प्रदान करतो.
Mantras
Mantra 1
त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रे सत्यामाशिरं पूर्व्ये व्योमनि । चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत ॥
त्याच्यासाठी सात धेनूंनी तिन्ही वेळा सत्य-आशीर्वाद, सत्य-आनंदाचे दुहन केले—प्राचीन विस्तीर्ण व्योमात. आणि तो ऋताच्या नियमांनी वाढला तेव्हा, चार अन्य सुंदर भुवने त्याने आपल्या तेजस्वी वस्त्रासारखी (निर्णिज) घडविली.
Mantra 2
स भिक्षमाणो अमृतस्य चारुण उभे द्यावा काव्येना वि शश्रथे । तेजिष्ठा अपो मंहना परि व्यत यदी देवस्य श्रवसा सदो विदुः ॥
सुंदर अमृतत्वाची याचना करीत तो कवीच्या दृष्टीने दोन्ही द्यावा (दोन आकाशे) व्यापून पसरतो. तीव्र उदारतेने तो सर्वाधिक तेजस्वी जलांना सर्वत्र वेढतो, जेव्हा देवाच्या श्रवस् (यश/महिमा) मुळे ते त्या सदस्—त्या प्रकाशमय आसन—ला ओळखतात.
Mantra 3
ते अस्य सन्तु केतवोऽमृत्यवोऽदाभ्यासो जनुषी उभे अनु । येभिर्नृम्णा च देव्या च पुनत आदिद्राजानं मनना अगृभ्णत ॥
त्याचे केतु (प्रकाशचिन्हे) अमृत, अजेय असोत—दोन्ही जन्मांच्या अनुगामी. ज्यांद्वारे—मानवी नृम्ण आणि दैवी शक्तीने—तो पवित्र करतो, त्यांच्याच बळावर मननरूप विचार खरोखरच राजा (सोम) ला पकडून धरतात.
Mantra 4
स मृज्यमानो दशभिः सुकर्मभिः प्र मध्यमासु मातृषु प्रमे सचा । व्रतानि पानो अमृतस्य चारुण उभे नृचक्षा अनु पश्यते विशौ ॥
तो दहा सुकर्मांनी परिशुद्ध होत, मध्यातील मातृ-शक्तींशी संग करून, अग्र-मानात (प्रमे) पुढे सरकतो. अमृताचा रम्य रस पिऊन, नृचक्षा—मानवी दृष्टीने, तो उभय जन/उभय लोक-प्रदेश यांना अनुसरून पाहतो.
Mantra 5
स मर्मृजान इन्द्रियाय धायस ओभे अन्ता रोदसी हर्षते हितः । वृषा शुष्मेण बाधते वि दुर्मतीरादेदिशानः शर्यहेव शुरुधः ॥
इंद्राच्या इंद्रिय-शक्तीसाठी स्वतःला मृजमान (माजत) करून, तो द्यावा-पृथिवी—दोन्ही रोदसींच्या दोन टोकांमध्ये स्थित होऊन हर्षित होतो. वृषभासारखा शुष्म (बल) घेऊन तो दुर्मतींना दूर हाकलतो; शर्यहा—शिकाऱ्यासारखा अडथळे घालणाऱ्यांवर झेपावत पुढे धावतो.
Mantra 6
स मातरा न ददृशान उस्रियो नानददेति मरुतामिव स्वनः । जानन्नृतं प्रथमं यत्स्वर्णरं प्रशस्तये कमवृणीत सुक्रतुः ॥
तो उजळ गायींसारखा हंबरत, जणू मातांना हाक देत आहे—मरुतांच्या स्वनासारखा निनाद करत पुढे जातो. प्रथम ऋताला, त्या स्वर्णर (स्वर्ग-धारक) शक्तीला जाणून, सुक्रतु (दृढ-संकल्प) त्यालाच आपल्या प्रशस्तीसाठी निवडतो.
Mantra 7
रुवति भीमो वृषभस्तविष्यया शृङ्गे शिशानो हरिणी विचक्षणः । आ योनिं सोमः सुकृतं नि षीदति गव्ययी त्वग्भवति निर्णिगव्ययी ॥
गर्जणारा, भीषण असा तो वृषभ आपल्या तविष्या (बल-तेज) ने शिंगे धारदार करीत आहे—दूरदृष्टीचा हरि (सुवर्णवर्ण). सोम सु-घडविलेल्या योनीत येऊन बसतो; गो-जन्य त्वचा त्याचे दीप्त वस्त्र होते, गो-जन्यच त्याचा उज्ज्वल आवरणरूप झगा होतो.
Mantra 8
शुचिः पुनानस्तन्वमरेपसमव्ये हरिर्न्यधाविष्ट सानवि । जुष्टो मित्राय वरुणाय वायवे त्रिधातु मधु क्रियते सुकर्मभिः ॥
शुचि, पवमान असा तो आपले तन अरिपस (निर्दोष, कलुषरहित) करतो; हरि ऊनी सानु (लोकराचा उतार/कडा) यावर येऊन स्थिरावतो. मित्र, वरुण आणि वायू यांना प्रिय होऊन, त्रिधातु मधु सु-कर्मांनी घडविले जाते.
Mantra 9
पवस्व सोम देववीतये वृषेन्द्रस्य हार्दि सोमधानमा विश । पुरा नो बाधाद्दुरिताति पारय क्षेत्रविद्धि दिश आहा विपृच्छते ॥
हे सोम, देववीति (देवांचा आनंद-भाग) यासाठी प्रवाहित हो; वृषेन्द्र इंद्राच्या हृदयातील सोमधाम/सोमासनात प्रवेश कर. आपत्ती व दुरित यांचा आघात होण्यापूर्वीच आम्हाला पार ने; क्षेत्रविद् होऊन, विचारणाऱ्यास दिशा सांग.
Mantra 10
हितो न सप्तिरभि वाजमर्षेन्द्रस्येन्दो जठरमा पवस्व । नावा न सिन्धुमति पर्षि विद्वाञ्छूरो न युध्यन्नव नो निदः स्पः ॥
जुंपलेल्या अश्वाप्रमाणे बलसमृद्धीकडे वेगाने धाव; हे इन्दो, इन्द्राच्या जठरात स्वतःला पवित्र कर. नौकेप्रमाणे मार्ग जाणून नदी पार कर; आणि वीराप्रमाणे युद्ध करत आमच्यावर येणाऱ्या शत्रूंच्या निंदात्मक अपवादांना दूर हाकल.
Inside Sukta 70
How it unfolds
- Where it opens
Soma’s primordial source and abundance are invoked: the ‘seven’ fostering powers draw out the true delight in the ancient sky-wide expanse, and Soma grows by Ṛta.
- Development
The hymn builds Soma’s living imagery—lowing like cows, sounding like the Maruts—while stressing his knowledge of the first Ṛta and his fitness for praise and offering.
- Climax
Soma surges like a harnessed steed toward power, purifying himself into Indra’s belly—the decisive moment where clarified delight becomes divine strength.
- Where it settles
The hymn ends with practical grace: Soma as the knowing guide who helps one cross like a boat and who, like a hero, wards off hostile speech and reproach.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is praised as the pressed and purified sacred draught that flows through the filter, shining, roaring, and becoming fit for the gods—especially for Indra. He is depicted as a radiant, truth-bearing power that is ‘milked’ from hidden sources and increases by Ṛta, fashioning luminous worlds as his robe.
- Cosmic functionMediator and energizer: he invigorates Indra for victory, supports Ṛta, and sustains the ordered worlds through his clarified, life-giving flow.
- Inner significanceThe clarified Soma symbolizes purified consciousness—truth-perception and bliss (ānanda) distilled from experience—rushing toward the divine will (Indra) and enabling inner strength, right discernment, and protection from negativity.
Famous verses
त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रे सत्यामाशिरं पूर्व्ये व्योमनि । चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत ॥स मातरा न ददृशान उस्रियो नानददेति मरुतामिव स्वनः । जानन्नृतं प्रथमं यत्स्वर्णरं प्रशस्तये कमवृणीत सुक्रतुः ॥हितो न सप्तिरभि वाजमर्षेन्द्रस्येन्दो जठरमा पवस्व । नावा न सिन्धुमति पर्षि विद्वाञ्छूरो न युध्यन्नव नो निदः स्पः ॥Attributes of the deity
- Purifying flow (pavamāna)
- Radiance and clarity
- Upholder/knower of Ṛta
- Giver of strength and victory
- World-fashioning/widening power
- Protective, reproach-dispelling force
Also by this seer
- Part of the RV Book 9 Pavamāna collection (Soma hymns used in Soma-pressing rites)
- Contributes to the shared ‘Soma-poetics’ of flowing, shining, and strengthening imagery across Maṇḍala 9
The rite, step by step
- Press Soma (abhiṣava) and collect the expressed juice
- Mix/prepare with water and supportive substances as per rite
- Strain through the filter (pavitra) while chanting Pavamāna verses
- Collect the clarified Soma in vessels for offering
- Make libations to Indra (and allied deities), accompanied by praise
- Conclude with prayers for strength, right guidance, and protection from hostility/reproach
Offerings
- Clarified Soma juice (Indu)
- Libations into the fire (as prescribed)
- Optional accompanying offerings per Soma rite (e.g., ghee/oblations as integrated in the ceremony)
Frequently Asked Questions
The deity is Soma Pavamāna (Indu)—Soma as the purified sacred draught flowing through the filter, offered especially to Indra for strength.
It teaches that purification brings ‘true delight’ aligned with Ṛta (truth-law): Soma becomes radiant, strengthens Indra, widens the worlds, and grants protection and right passage through obstacles.
It is chanted during the Soma-pressing and straining stage, when the expressed juice is purified through the filter and then offered as clarified Soma in the Soma sacrifice.
Ask anything about Sukta 70 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
