
Sukta 9.70
Soma Pavamāna (purified Soma as an inner power of truth and delight)
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਦਾ ਸੂਕਤ ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਇੰਦੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜਿਆ, ਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੱਚ-ਨਿਯਮ) ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਚਾ ਆਨੰਦ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੈ: ‘ਸੱਤ’ ਪਾਲਣਹਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਲ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantra 1
त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रे सत्यामाशिरं पूर्व्ये व्योमनि । चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत ॥
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੱਤ ਧੇਨੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਰੂਪ ਆਨੰਦ ਦੋਹਿਆ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦੀ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਭੁਵਨ ਰਚੇ।
Mantra 2
स भिक्षमाणो अमृतस्य चारुण उभे द्यावा काव्येना वि शश्रथे । तेजिष्ठा अपो मंहना परि व्यत यदी देवस्य श्रवसा सदो विदुः ॥
ਸੁੰਦਰ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਯਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਆਪਃ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦੋ—ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਸਨ—ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
ते अस्य सन्तु केतवोऽमृत्यवोऽदाभ्यासो जनुषी उभे अनु । येभिर्नृम्णा च देव्या च पुनत आदिद्राजानं मनना अगृभ्णत ॥
ਉਸ ਦੇ ਕੇਤਵ ਅਮ੍ਰਿਤ੍ਯਵ—ਮਰਨ-ਰਹਿਤ—ਅਤੇ ਅਦਾਭ੍ਯ—ਅਜਿੱਤ—ਹੋਣ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ—ਮਨੁੱਖੀ ਨ੍ਰੁਮ੍ਣ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
स मृज्यमानो दशभिः सुकर्मभिः प्र मध्यमासु मातृषु प्रमे सचा । व्रतानि पानो अमृतस्य चारुण उभे नृचक्षा अनु पश्यते विशौ ॥
ਉਹ ਦਸ ਸੁਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੱਧਮ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰਸ ਪੀਂਦਾ, ਨ੍ਰਿਚਕਸ਼ਾ (ਮਨੁੱਖ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ—ਦੋਹਾਂ ਲੋਕ-ਧਾਮਾਂ—ਨੂੰ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
स मर्मृजान इन्द्रियाय धायस ओभे अन्ता रोदसी हर्षते हितः । वृषा शुष्मेण बाधते वि दुर्मतीरादेदिशानः शर्यहेव शुरुधः ॥
ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮ੍ਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਰੋਦਸੀ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹರ್ಷਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਸ਼ਮ-ਬਲ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁರ್ಮਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰ ਕੇ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਰੋਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਧਾਵਾ ਕਰਦਾ, ਸ਼ੂਰ ਧਾਵਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
स मातरा न ददृशान उस्रियो नानददेति मरुतामिव स्वनः । जानन्नृतं प्रथमं यत्स्वर्णरं प्रशस्तये कमवृणीत सुक्रतुः ॥
ਉਹ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੰਭਦਾ ਹੈ; ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਵਨ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦਾ ਨਾਦ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਤ ਨੂੰ—ਸਵਰਨਰ, ਸਵਰਗ-ਵਾਹਕ ਤੇਜ ਨੂੰ—ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਕ੍ਰਤੁ ਉਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤਿ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
रुवति भीमो वृषभस्तविष्यया शृङ्गे शिशानो हरिणी विचक्षणः । आ योनिं सोमः सुकृतं नि षीदति गव्ययी त्वग्भवति निर्णिगव्ययी ॥
ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਭਿਆਨਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗ ਤਿੱਖੇ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹਰਿਤਵਰਨ (ਸੋਮ)। ਸੋਮ ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਸੁਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਗੌ-ਜਨ੍ਯ ਚਮੜੀ ਉਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਗੌ-ਜਨ੍ਯ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਚਾਦਰ।
Mantra 8
शुचिः पुनानस्तन्वमरेपसमव्ये हरिर्न्यधाविष्ट सानवि । जुष्टो मित्राय वरुणाय वायवे त्रिधातु मधु क्रियते सुकर्मभिः ॥
ਸ਼ੁਚਿ, ਪੁਨਾਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਨੂ ਨੂੰ ਅਰੇਪਸ—ਦਾਗ਼-ਰਹਿਤ—ਬਨਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹਰਿਤਵਰਨ ਸੋਮ ਉਨ ਦੇ ਸਾਨਵੀ (ਛਾਣਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ) ਉੱਤੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਧਾਤੁ ਮਧੁ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 9
पवस्व सोम देववीतये वृषेन्द्रस्य हार्दि सोमधानमा विश । पुरा नो बाधाद्दुरिताति पारय क्षेत्रविद्धि दिश आहा विपृच्छते ॥
ਪਵਸ੍ਵ, ਸੋਮ, ਦੇਵਵੀਤਯੇ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ—ਵਹਿ; ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸੋਮਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਵਾਰ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁਰਿਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ; ਖੇਤਰਵਿਦ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੱਸ।
Mantra 10
हितो न सप्तिरभि वाजमर्षेन्द्रस्येन्दो जठरमा पवस्व । नावा न सिन्धुमति पर्षि विद्वाञ्छूरो न युध्यन्नव नो निदः स्पः ॥
ਜੁੱਤੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ ਵਾਂਗ ਬਲ ਦੀ ਭਰਪੂਰੀ ਵੱਲ ਦੌੜ; ਹੇ ਇੰਦੂ (ਸੋਮ), ਇੰਦਰ ਦੇ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ। ਨਾਵ ਵਾਂਗ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਾ—ਰਾਹ ਜਾਣ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘਾ; ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਵੀਰ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੰਦਿਆ-ਤਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹਟਾ।
The deity is Soma Pavamāna (Indu)—Soma as the purified sacred draught flowing through the filter, offered especially to Indra for strength.
It teaches that purification brings ‘true delight’ aligned with Ṛta (truth-law): Soma becomes radiant, strengthens Indra, widens the worlds, and grants protection and right passage through obstacles.
It is chanted during the Soma-pressing and straining stage, when the expressed juice is purified through the filter and then offered as clarified Soma in the Soma sacrifice.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.