Prakarana 37

Verse 756 (चौपाई)

सुदिन सोधि कल कंकन छौरे। मंगल मोद बिनोद न थोरे।। नित नव सुखु सुर देखि सिहाहीं। अवध जन्म जाचहिं बिधि पाहीं।। बिस्वामित्रु चलन नित चहहीं। राम सप्रेम बिनय बस रहहीं।। दिन दिन सयगुन भूपति भाऊ। देखि सराह महामुनिराऊ।। मागत बिदा राउ अनुरागे। सुतन्ह समेत ठाढ़ भे आगे।। नाथ सकल संपदा तुम्हारी। मैं सेवकु समेत सुत नारी।। करब सदा लरिकनः पर छोहू। दरसन देत रहब मुनि मोहू।। अस कहि राउ सहित सुत रानी। परेउ चरन मुख आव न बानी।। दीन्ह असीस बिप्र बहु भाँती। चले न प्रीति रीति कहि जाती।। रामु सप्रेम संग सब भाई। आयसु पाइ फिरे पहुँचाई।।

ദിനങ്ങൾ തിളക്കമാർന്നവയായിരുന്നു, മണിക്കൂറുകളും നിമിഷങ്ങളും മംഗളകരമായ സന്തോഷത്തിലും അനന്തമായ ആഹ്ലാദത്തിലും കടന്നുപോയി. ദിനംപ്രതി ദേവന്മാർ പുതിയ സുഖങ്ങൾ കണ്ട് ആനന്ദിച്ചു; അയോധ്യാവാസികൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യം തേടി. അവർ ദിനംപ്രതി വിശ്വാമിത്രനെ പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, രാമൻ സ്നേഹപൂർവ്വം വിനയത്തോടും വിധേയത്വത്തോടും കഴിഞ്ഞു. ദിനംതോറും രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ കൂടുതൽ തിളങ്ങി; അതു കണ്ട് മഹാമുനി അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു. രാജാവ് ആഴമായ സ്നേഹത്തോടെ പോകാൻ അനുവാദം ചോദിച്ചു; പുത്രന്മാർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം മുന്നിൽ നിന്നു. നാഥാ, എനിക്കുള്ള സകല സമ്പത്തും നിന്റേതാണ്; ഞാൻ എന്റെ പുത്രന്മാർക്കും ഭാര്യമാർക്കുമൊപ്പം നിന്റെ ദാസനാണ്. ഈ ബാലന്മാർക്ക് ഞാൻ എപ്പോഴും കരുതല് നൽകും; മുനീന്ദ്രാ, എനിക്ക് നിന്റെ ദർശനം തരുക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് പുത്രന്മാർക്കും രാജ്ഞിമാർക്കുമൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, വാക്കുകൾ കണ്ടെത്താനായില്ല. മുനി പലവിധത്തിൽ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി; എന്നിട്ടും സ്നേഹത്താലും മര്യാദയാലും ബന്ധിതനായി പോയില്ല. രാമൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്നേഹത്തോടെ അനുവാദം വാങ്ങി അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. രാജാവ് പുത്രന്മാർക്കും രാജ്ഞിമാർക്കുമൊപ്പം മുനിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിക്കപ്പെടാതെ പോയി.

Verse 757 (दोहा/सोरठा)

राम रूपु भूपति भगति ब्याहु उछाहु अनंदु। जात सराहत मनहिं मन मुदित गाधिकुलचंदु।।360।।

രാജാവ് രാമന്റെ രൂപത്തിലും ഭക്തിയിലും വിവാഹത്തിലും സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ആഹ്ലാദിച്ചു. അദ്ദേഹം പോകുമ്പോൾ മനസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു; ഗാധിവംശത്തിലെ ചന്ദ്രൻ ആനന്ദത്താൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 758 (चौपाई)

बामदेव रघुकुल गुर ग्यानी। बहुरि गाधिसुत कथा बखानी।। सुनि मुनि सुजसु मनहिं मन राऊ। बरनत आपन पुन्य प्रभाऊ।। बहुरे लोग रजायसु भयऊ। सुतन्ह समेत नृपति गृहँ गयऊ।। जहँ तहँ राम ब्याहु सबु गावा। सुजसु पुनीत लोक तिहुँ छावा।। आए ब्याहि रामु घर जब तें। बसइ अनंद अवध सब तब तें।। प्रभु बिबाहँ जस भयउ उछाहू। सकहिं न बरनि गिरा अहिनाहू।। कबिकुल जीवनु पावन जानी।।राम सीय जसु मंगल खानी।। तेहि ते मैं कछु कहा बखानी। करन पुनीत हेतु निज बानी।।

വാമദേവൻ, രഘുവംശത്തിലെ ഗുരുവും ജ്ഞാനിയുമായവൻ, വീണ്ടും ഗാധിപുത്രന്റെ കഥ വിവരിച്ചു. മുനിയുടെ ഉത്തമമായ കീർത്തി കേട്ട് രാജാവ് മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു, തന്റെ പുണ്യവും ശക്തിയും വർണ്ണിച്ചു. ജനങ്ങൾ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് മടങ്ങി; രാജാവ് പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. എല്ലായിടത്തും രാമന്റെ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ച് പാടി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പവിത്രമായ കീർത്തി മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പരന്നു. രാമൻ വിവാഹിതനായി ഗൃഹത്തിൽ മടങ്ങിയെത്തിയ നാൾ മുതൽ, അയോധ്യയിൽ ആനന്ദം വാസം തുടങ്ങി. പ്രഭുവിന്റെ വിവാഹത്തിൽ ഉണ്ടായ ആനന്ദോന്മാദം ആയിരം യുഗങ്ങളിൽ പോലും വാക്കുകൾക്ക് വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ല. രാമന്റെയും സീതയുടെയും കീർത്തി മംഗളത്തിന്റെ ഖനിയും കവികുലത്തിന്റെ ജീവനും പാവനവുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ കുറച്ച് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്റെ വാക്കിനെ പവിത്രമാക്കാൻ.

Verse 759 (छंद)

निज गिरा पावनि करन कारन राम जसु तुलसी कह्यो। रघुबीर चरित अपार बारिधि पारु कबि कौनें लह्यो।। उपबीत ब्याह उछाह मंगल सुनि जे सादर गावहीं। बैदेहि राम प्रसाद ते जन सर्बदा सुखु पावहीं।।

തുളസീദാസ് തന്റെ വാക്കിനെ പവിത്രമാക്കാൻ രാമന്റെ മഹത്വം പാടിയിരിക്കുന്നു. രഘുവീരന്റെ അഗാധമായ കൃത്യങ്ങളുടെ സാഗരത്തിന്റെ അക്കര ഏത് കവി പിടിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്? വിവാഹത്തെയും ആനന്ദത്തെയും മംഗളത്തെയും ഭക്തിപൂർവ്വം കേട്ട് പാടുന്നവർ, രാമന്റെയും വൈദേഹിയുടെയും കൃപയാൽ എന്നും സുഖം പ്രാപിക്കും.

Verse 760 (दोहा/सोरठा)

सिय रघुबीर बिबाहु जे सप्रेम गावहिं सुनहिं। तिन्ह कहुँ सदा उछाहु मंगलायतन राम जसु।।361।।

സീതയുടെയും രഘുവീരന്റെയും വിവാഹം പ്രേമപൂർവ്വം പാടുന്നവരോ കേൾക്കുന്നവരോ ആയവർക്ക് എന്നും ഹൃദയം ഉന്മേഷം കൈവരും; എല്ലാ അനുഗ്രഹങ്ങളുടെയും ആലയമായ രാമന്റെ മഹത്വം അവർക്ക് ലഭിക്കട്ടെ.