Opening the text
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘मंगल के संस्कार’ का द्वार। बालकाण्ड में रामकथा केवल कथानक नहीं, साधक के चित्त में ‘श्रद्धा–प्रेम–मंगल’ की प्रथम स्थापना है। यहाँ विवाह-उत्सव जैसे सामाजिक संस्कार भी ‘ईश्वर-सान्निध्य’ में रूपान्तरित होकर साधना बनते हैं—सुनना/गाना/स्मरण करना ही सीढ़ी का पहला पायदान है।
ಈ ಖಂಡ-ಖಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಸಪ್ರಧಾನತೆ ‘ಮಂಗಳ’ ಮತ್ತು ‘ಉತ್ಸಾಹ’ (ಆನಂದ-ರಸ)ದದು; ಅದರೊಳಗೆ ಕರುಣ-ಕೋಮಲ ವಿನಯ (ದಾಸ್ಯ-ಭಾವ)ದ ಧಾರೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನ ಅನುರಾಗ, ಕುಟುಂಬಸಹಿತ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಮಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಪ್ರಸನ್ನತೆ—ಇವೆಲ್ಲ ‘ರಾಜಧರ್ಮ’ ಮತ್ತು ‘ಭಕ್ತಿ-ಧರ್ಮ’ಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ತುಲಸಿಯ ಕಾವ್ಯಶಿಲ್ಪ ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಿಂತಲೂ ‘ಅನುಭವ-ಪ್ರಮಾಣ’ವಾಗುತ್ತದೆ: “ನಿಜ ಗಿರಾ ಪಾವನಿ ಕರನ ಕಾರನ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ವಾಣಿಯನ್ನೇ ತೀರ್ಥವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾಹೋತ್ಸವದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅವರು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಸಾಧನಾ-ನಿಯಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ—ಯಾರು ಸಾದರವಾಗಿ ಹಾಡಿ/ಕೇಳುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ‘ಸದಾ ಸುಖ’ದ ಆಶ್ವಾಸನೆ. ಹೀಗೆ ಬಾಲಕಾಂಡದ ಈ ಅಂಶ ಸೋಪಾನ-ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನ’ವನ್ನು ಮೂಲ ಸಾಧನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ರಾಮ-ಸೀಯ-ಯಶವನ್ನು ‘ಮಂಗಳಾಯತನ’ (ಕಲ್ಯಾಣ-ಆಶ್ರಯ)ವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 756 (चौपाई)
सुदिन सोधि कल कंकन छौरे। मंगल मोद बिनोद न थोरे।। नित नव सुखु सुर देखि सिहाहीं। अवध जन्म जाचहिं बिधि पाहीं।। बिस्वामित्रु चलन नित चहहीं। राम सप्रेम बिनय बस रहहीं।। दिन दिन सयगुन भूपति भाऊ। देखि सराह महामुनिराऊ।। मागत बिदा राउ अनुरागे। सुतन्ह समेत ठाढ़ भे आगे।। नाथ सकल संपदा तुम्हारी। मैं सेवकु समेत सुत नारी।। करब सदा लरिकनः पर छोहू। दरसन देत रहब मुनि मोहू।। अस कहि राउ सहित सुत रानी। परेउ चरन मुख आव न बानी।। दीन्ह असीस बिप्र बहु भाँती। चले न प्रीति रीति कहि जाती।। रामु सप्रेम संग सब भाई। आयसु पाइ फिरे पहुँचाई।।
ದಿನಗಳು ಉಜ್ವಲವಾಗಿದ್ದವು, ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಮಂಗಳ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ವಿನೋದದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಿತು. ದೇವತೆಗಳು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೊಸ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾದರು; ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ ಭಾವಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ರಾಮನು ಪ್ರೀತಿಯ ವಿನಯದಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದನು. ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ರಾಜನ ಗುಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾಮುನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ರಾಜರು ಆಳ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆ ಕೇಳಿದರು; ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮುಂದೆ ನಿಂತರು. ಸ್ವಾಮಿ, ನನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತು ನಿಮ್ಮದು; ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸೇವಕ. ಈ ಬಾಲಕರ ಮೇಲೆ ನಾನು ಸದಾ ದಯೆ ತೋರುವೆ; ಮುನಿವರ್ಯ, ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ನನಗೆ ದಯವಿರಲಿ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ರಾಣಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು, ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಹೊರಡಲಿಲ್ಲ. ಮುನಿವರ್ಯರು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದರು; ಆದರೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಔಚಿತ್ಯದಿಂದ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಆಜ್ಞೆ ಪಡೆದು ಅವರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಿದನು.
Verse 757 (दोहा/सोरठा)
राम रूपु भूपति भगति ब्याहु उछाहु अनंदु। जात सराहत मनहिं मन मुदित गाधिकुलचंदु।।360।।
ರಾಜರು ರಾಮನ ರೂಪ, ಭಕ್ತಿ, ವಿವಾಹ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಹೋದಾಗ, ಅವರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ಗಾಧಿ ವಂಶದ ಚಂದ್ರನು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು.
Verse 758 (चौपाई)
बामदेव रघुकुल गुर ग्यानी। बहुरि गाधिसुत कथा बखानी।। सुनि मुनि सुजसु मनहिं मन राऊ। बरनत आपन पुन्य प्रभाऊ।। बहुरे लोग रजायसु भयऊ। सुतन्ह समेत नृपति गृहँ गयऊ।। जहँ तहँ राम ब्याहु सबु गावा। सुजसु पुनीत लोक तिहुँ छावा।। आए ब्याहि रामु घर जब तें। बसइ अनंद अवध सब तब तें।। प्रभु बिबाहँ जस भयउ उछाहू। सकहिं न बरनि गिरा अहिनाहू।। कबिकुल जीवनु पावन जानी।।राम सीय जसु मंगल खानी।। तेहि ते मैं कछु कहा बखानी। करन पुनीत हेतु निज बानी।।
ವಾಮದೇವರು, ರಘುವಂಶದ ಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಮತ್ತೆ ಗಾಧಿಪುತ್ರನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಮುನಿಗಳ ಶುಭ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ ತನ್ನ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಜನರು ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು; ರಾಜ ತನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ರಾಮನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ಅವನ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ರಾಮ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆನಂದವಿದೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಉಲ್ಲಾಸವನ್ನು ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತಿನಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು. ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಕೀರ್ತಿಯು ಕವಿಕುಲದ ಜೀವ, ಮಂಗಳದ ಖನಿ ಮತ್ತು ಪಾವನವೆಂದು ತಿಳಿದು, ನನ್ನ ವಾಣಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೊಂಚ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Verse 759 (छंद)
निज गिरा पावनि करन कारन राम जसु तुलसी कह्यो। रघुबीर चरित अपार बारिधि पारु कबि कौनें लह्यो।। उपबीत ब्याह उछाह मंगल सुनि जे सादर गावहीं। बैदेहि राम प्रसाद ते जन सर्बदा सुखु पावहीं।।
ತುಳಸೀದಾಸರು ತಮ್ಮ ವಾಣಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ರಾಮನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರಘುವೀರನ ಅಪಾರ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಾಗರದ ಪಾರನ್ನು ಯಾವ ಕವಿ ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ? ವಿವಾಹ, ಉಲ್ಲಾಸ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿ ಹಾಡುವವರು, ವಿದೇಹಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸದಾ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವರು.
Verse 760 (दोहा/सोरठा)
सिय रघुबीर बिबाहु जे सप्रेम गावहिं सुनहिं। तिन्ह कहुँ सदा उछाहु मंगलायतन राम जसु।।361।।
ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಘುವೀರನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಕೇಳುವವರು, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಉಲ್ಲಾಸವಿರುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳ ಆಲಯವಾದ ರಾಮನ ಕೀರ್ತಿಯು ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಲಿ.
छंद/दोहा 361 की वाणी के अनुसार जो लोग विवाह-उत्सव का मंगल ‘सादर’ सुनते-गाते हैं, वे ‘बैदेहि-राम प्रसाद’ से ‘सर्बदा सुखु’ पाते हैं—अर्थात् चित्त में स्थायी उत्साह, मंगल-बुद्धि, और भक्ति-वृद्धि।
परम्परा में विवाह-प्रसंग/मंगल-गान के साथ ‘सीता-राम’ नाम-स्मरण का सम्पुट प्रचलित है—उदा. ‘सियावर रामचंद्र की जय’ या ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ को कीर्तन-आवृत्ति के रूप में जोड़ा जाता है (स्थानीय संप्रदायानुसार भेद संभव)।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.