Prakarana 36

Verse 736 (चौपाई)

चारि सिंघासन सहज सुहाए। जनु मनोज निज हाथ बनाए।। तिन्ह पर कुअँरि कुअँर बैठारे। सादर पाय पुनित पखारे।। धूप दीप नैबेद बेद बिधि। पूजे बर दुलहिनि मंगलनिधि।। बारहिं बार आरती करहीं। ब्यजन चारु चामर सिर ढरहीं।। बस्तु अनेक निछावर होहीं। भरीं प्रमोद मातु सब सोहीं।। पावा परम तत्व जनु जोगीं। अमृत लहेउ जनु संतत रोगीं।। जनम रंक जनु पारस पावा। अंधहि लोचन लाभु सुहावा।। मूक बदन जनु सारद छाई। मानहुँ समर सूर जय पाई।।

നാല് സിംഹാസനങ്ങൾ, ദർശനത്തിന് മനോഹരങ്ങൾ, അവിടെ നിലകൊണ്ടു, മന്മഥൻ തന്നെ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതുപോലെ. അവയിൽ രാജകുമാരന്മാരും രാജകുമാരിമാരും ഇരുത്തപ്പെട്ടു; ഭക്തിപൂർവ്വം അവരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി പുണ്യമാക്കപ്പെട്ടു. ധൂപം, ദീപങ്ങൾ, നൈവേദ്യങ്ങൾ, വൈദിക കർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയോടെ, മംഗളത്തിന്റെ നിധികളായ വരന്മാരും വധുക്കളും പൂജിക്കപ്പെട്ടു. പന്ത്രണ്ടു തവണ അവർ ആരതി നടത്തി; സുന്ദരമായ വിതാനങ്ങളും ചാമരങ്ങളും അവരുടെ ശിരസ്സിനു മീതെ വീശപ്പെട്ടു. അനവധി സമ്മാനങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു; ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മാതാക്കൾ പ്രസന്നരായി നോക്കി നിന്നു. ഒരു യോഗി പരമസത്യം പ്രാപിച്ചതുപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ എന്നും രോഗിയായവൻ അമൃത് നേടിയതുപോലെ. പിറവിയിൽ ദരിദ്രനായവൻ പാരസ്പര്യം കണ്ടെത്തിയതുപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ അന്ധന് കാഴ്ചയുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചതുപോലെ. ഊമയ്ക്ക് സരസ്വതിയിൽ നിന്ന് വാക്കിന്റെ വരം ലഭിച്ചതുപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ യോദ്ധാവ് യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടിയതുപോലെ.

Verse 737 (दोहा/सोरठा)

एहि सुख ते सत कोटि गुन पावहिं मातु अनंदु।। भाइन्ह सहित बिआहि घर आए रघुकुलचंदु।।350(क)।। लोक रीत जननी करहिं बर दुलहिनि सकुचाहिं। मोदु बिनोदु बिलोकि बड़ रामु मनहिं मुसकाहिं।।350(ख)।।

ഈ സന്തോഷത്തിൽ നിന്ന് മാതാക്കൾ നൂറു ദശലക്ഷം മടങ്ങ് കൂടുതൽ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു. സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രഘുവംശത്തിന്റെ ചന്ദ്രൻ തന്റെ വധുവിനോടൊപ്പം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ലൗകികാചാരമനുസരിച്ച്, മാതാക്കൾ പുതിയ വധുക്കളെ കളിയാക്കി, അവർ ലജ്ജിച്ചു. മഹാനായ രാമനെ കണ്ട് അവർ ആനന്ദിച്ചു കളിച്ചു, രാമൻ ഹൃദയത്തിൽ പുഞ്ചിരിച്ചു.

Verse 738 (चौपाई)

देव पितर पूजे बिधि नीकी। पूजीं सकल बासना जी की।। सबहिं बंदि मागहिं बरदाना। भाइन्ह सहित राम कल्याना।। अंतरहित सुर आसिष देहीं। मुदित मातु अंचल भरि लेंहीं।। भूपति बोलि बराती लीन्हे। जान बसन मनि भूषन दीन्हे।। आयसु पाइ राखि उर रामहि। मुदित गए सब निज निज धामहि।। पुर नर नारि सकल पहिराए। घर घर बाजन लगे बधाए।। जाचक जन जाचहि जोइ जोई। प्रमुदित राउ देहिं सोइ सोई।। सेवक सकल बजनिआ नाना। पूरन किए दान सनमाना।।

അവർ ദേവന്മാരെയും പിതൃക്കളെയും ശരിയായ കർമ്മങ്ങളോടെ പൂജിച്ചു; ഹൃദയത്തിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സഫലമാക്കി. എല്ലാവർക്കും നമസ്കരിച്ച് അനുഗ്രഹം തേടി: രാമനും സഹോദരന്മാർക്കും എന്നും ഐശ്വര്യം ലഭിക്കട്ടെ. കാണപ്പെടാത്തവരായിരുന്നിട്ടും ദേവന്മാർ അനുഗ്രഹം നൽകി; സന്തോഷവതികളായ മാതാക്കൾ അത് കൈകൂപ്പി സ്വീകരിച്ചു. രാജാവ് വിവാഹ അതിഥികളെ വിളിച്ച് സ്വീകരിച്ചു; അവരുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി വസ്ത്രങ്ങൾ, രത്നങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി. കല്പന സ്വീകരിച്ച് രാമനെ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം ഭവനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. നഗരത്തിലെ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും എല്ലാവരും നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു; എല്ലാ ഭവനങ്ങളിലും ആഘോഷത്തിന്റെ വാദ്യോപകരണങ്ങൾ മുഴങ്ങാൻ തുടങ്ങി. യാചകർ എന്താണോ യാചിച്ചത്, അതേ സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് നൽകി. എല്ലാ സേവകരും വിവിധ സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; രാജാവ് തന്റെ ദാനങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി അവർക്ക് ബഹുമാനം നൽകി.

Verse 739 (दोहा/सोरठा)

देंहिं असीस जोहारि सब गावहिं गुन गन गाथ। तब गुर भूसुर सहित गृहँ गवनु कीन्ह नरनाथ।।351।।

എല്ലാവരും അനുഗ്രഹങ്ങളും നമസ്കാരങ്ങളും നൽകി, അനവധി ഗുണങ്ങളുടെ ഗാനങ്ങൾ പാടി. അതിനുശേഷം മനുഷ്യരുടെ നാഥൻ, തന്റെ ഗുരുവിനോടും ബ്രാഹ്മണരോടുമൊപ്പം ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് യാത്ര പറഞ്ഞു.

Verse 740 (चौपाई)

जो बसिष्ठ अनुसासन दीन्ही। लोक बेद बिधि सादर कीन्ही।। भूसुर भीर देखि सब रानी। सादर उठीं भाग्य बड़ जानी।। पाय पखारि सकल अन्हवाए। पूजि भली बिधि भूप जेवाँए।। आदर दान प्रेम परिपोषे। देत असीस चले मन तोषे।। बहु बिधि कीन्हि गाधिसुत पूजा। नाथ मोहि सम धन्य न दूजा।। कीन्हि प्रसंसा भूपति भूरी। रानिन्ह सहित लीन्हि पग धूरी।। भीतर भवन दीन्ह बर बासु। मन जोगवत रह नृप रनिवासू।। पूजे गुर पद कमल बहोरी। कीन्हि बिनय उर प्रीति न थोरी।।

വസിഷ്ഠൻ നൽകിയ ഉപദേശം ഏതൊക്കെയോ, രാജാവ് വേദങ്ങൾക്കും ശരിയായ ക്രമത്തിനും അനുസൃതമായി ഭക്തിപൂർവ്വം നടപ്പിലാക്കി. സന്തോഷം നിറഞ്ഞ എല്ലാ രാജ്ഞിമാരെയും കണ്ട്, ബ്രാഹ്മണർ ബഹുമാനത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു, തങ്ങളുടെ വലിയ ഭാഗ്യം മനസ്സിലാക്കി. അവർ പാദങ്ങൾ കഴുകി എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറ്റി; അവർക്ക് നല്ല രീതിയിൽ ബഹുമാനം നൽകി രാജാവ് സദ്യ നൽകി. ബഹുമാനം, സമ്മാനങ്ങൾ, സ്നേഹപൂർവ്വമായ പരിചരണം എന്നിവയോടെ, അവർ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി പോന്നു, ഹൃദയം തൃപ്തിയോടെ. പല വിധത്തിൽ ഗാധിപുത്രൻ പൂജ നടത്തി; 'പ്രഭോ, എനിക്ക് ഇത്ര ഭാഗ്യമുള്ള മറ്റൊരാളില്ല.' രാജാവ് അദ്ദേഹത്തെ സമൃദ്ധമായി പുകഴ്ത്തി; രാജ്ഞിമാരോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദപൊടി സ്വീകരിച്ചു. കൊട്ടാരത്തിനുള്ളിൽ അവർക്ക് നല്ല താമസസൗകര്യം നൽകി; മുനിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രാജാവ് ഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ഇരുന്നു. വീണ്ടും ഗുരുവിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങൾ പൂജിച്ചു, ഹൃദയത്തിൽ ചെറിയ സ്നേഹമല്ലാതെ പ്രാർത്ഥന നടത്തി.

Verse 741 (दोहा/सोरठा)

बधुन्ह समेत कुमार सब रानिन्ह सहित महीसु। पुनि पुनि बंदत गुर चरन देत असीस मुनीसु।।352।।

വധുക്കളോടൊപ്പം, എല്ലാ രാജകുമാരന്മാരും, രാജ്ഞിമാരോടൊപ്പം രാജാവ് ആവർത്തിച്ച് ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നു, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുമ്പോൾ.

Verse 742 (चौपाई)

बिनय कीन्हि उर अति अनुरागें। सुत संपदा राखि सब आगें।। नेगु मागि मुनिनायक लीन्हा। आसिरबादु बहुत बिधि दीन्हा।। उर धरि रामहि सीय समेता। हरषि कीन्ह गुर गवनु निकेता।। बिप्रबधू सब भूप बोलाई। चैल चारु भूषन पहिराई।। बहुरि बोलाइ सुआसिनि लीन्हीं। रुचि बिचारि पहिरावनि दीन्हीं।। नेगी नेग जोग सब लेहीं। रुचि अनुरुप भूपमनि देहीं।। प्रिय पाहुने पूज्य जे जाने। भूपति भली भाँति सनमाने।। देव देखि रघुबीर बिबाहू। बरषि प्रसून प्रसंसि उछाहू।।

ഹൃദയത്തിൽ അതിശക്തമായ അനുരാഗത്തോടെ അദ്ദേഹം പ്രാർത്ഥന നടത്തി, പുത്രന്മാരെയും സമ്പത്തിനെയും എല്ലാം മുന്നിൽ വച്ചു. മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് വിവാഹ സമ്മാനം ആവശ്യപ്പെട്ട് സ്വീകരിച്ചു; പല വിധത്തിൽ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിച്ചു. രാമനെയും സീതയെയും ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചുകൊണ്ട്, സന്തോഷത്തോടെ ഗുരുവിനോട് യാത്ര പറഞ്ഞ് ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. എല്ലാ ബ്രാഹ്മണ സ്ത്രീകളെയും വിളിച്ച് നല്ല വസ്ത്രങ്ങളും സുന്ദരമായ ആഭരണങ്ങളും ധരിപ്പിച്ചു. വീണ്ടും സുമംഗലികളെ വിളിച്ച് സ്വീകരിച്ചു; അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് കണക്കാക്കി വസ്ത്രങ്ങൾ നൽകി. വിവാഹ അതിഥികൾ അനുയോജ്യമായ എല്ലാ സമ്മാനങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു; രാജാവ് അവരുടെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസൃതമായി നൽകി. പ്രിയ അതിഥികൾ ബഹുമാനാർഹരാണെന്ന് അറിയുന്നവർക്ക്, രാജാവ് നല്ല രീതിയിൽ ബഹുമാനം നൽകി. രഘുവംശനാഥന്റെ വിവാഹം കണ്ട്, ദേവന്മാർ പുഷ്പങ്ങൾ വർഷിച്ചു ഉത്സാഹത്തോടെ പുകഴ്ത്തി.

Verse 743 (दोहा/सोरठा)

चले निसान बजाइ सुर निज निज पुर सुख पाइ। कहत परसपर राम जसु प्रेम न हृदयँ समाइ।।353।।

ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ വാദ്യോപകരണങ്ങൾ വായിച്ചുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു, ഓരോരുത്തരും സന്തോഷത്തോടെ തങ്ങളുടെ നഗരങ്ങിലേക്ക് മടങ്ങി. അവർ പരസ്പരം രാമന്റെ കീർത്തിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു, അവരുടെ ഹൃദയങ്ങൾക്ക് സ്നേഹം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 744 (चौपाई)

सब बिधि सबहि समदि नरनाहू। रहा हृदयँ भरि पूरि उछाहू।। जहँ रनिवासु तहाँ पगु धारे। सहित बहूटिन्ह कुअँर निहारे।। लिए गोद करि मोद समेता। को कहि सकइ भयउ सुखु जेता।। बधू सप्रेम गोद बैठारीं। बार बार हियँ हरषि दुलारीं।। देखि समाजु मुदित रनिवासू। सब कें उर अनंद कियो बासू।। कहेउ भूप जिमि भयउ बिबाहू। सुनि हरषु होत सब काहू।। जनक राज गुन सीलु बड़ाई। प्रीति रीति संपदा सुहाई।। बहुबिधि भूप भाट जिमि बरनी। रानीं सब प्रमुदित सुनि करनी।।

എല്ലാ വിധത്തിലും മനുഷ്യരുടെ അധിപൻ എല്ലാവർക്കും ബഹുമാനം നൽകി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയം സന്തോഷം കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞൊഴുകി. സ്ത്രീകളുടെ വാസസ്ഥലം എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ അദ്ദേഹം ചെന്നു; വധുക്കളോടൊപ്പം രാജകുമാരന്മാരെ നോക്കി. അദ്ദേഹം അവരെ സന്തോഷത്തോടെ മടിയിൽ എടുത്തു; എത്ര സന്തോഷമുണ്ടായി എന്ന് ആർക്ക് പറയാൻ കഴിയും? വധുക്കൾ സ്നേഹത്തോടെ അവരെ മടിയിൽ ഇരുത്തി; വീണ്ടും വീണ്ടും സന്തോഷത്തോടെ ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തുപിടിച്ചു. സദസ്സിനെ കണ്ട് കൊട്ടാരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ആനന്ദിച്ചു; എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം വാസം തുടങ്ങി. രാജാവ് വിവാഹം എങ്ങനെ നടന്നു എന്ന് പറഞ്ഞു; അത് കേട്ട് എല്ലാവരിലും സന്തോഷം ഉണ്ടായി. ജനക രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ, സ്വഭാവം, മഹത്വം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹം, ആചാരങ്ങൾ, സമ്പത്ത് എല്ലാം മനോഹരമായിരുന്നു. പല വിധത്തിൽ രാജാവ് ഭട്ടന്മാർ പാടുന്നതുപോലെ വർണ്ണിച്ചു; എല്ലാ റാണിമാരും അത് കേട്ട് സന്തോഷിച്ചു.

Verse 745 (दोहा/सोरठा)

सुतन्ह समेत नहाइ नृप बोलि बिप्र गुर ग्याति। भोजन कीन्ह अनेक बिधि घरी पंच गइ राति।।354।।

രാജാവ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്കൊപ്പം കുളിച്ചു, ബ്രാഹ്മണരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും വിളിച്ചുവരുത്തി, അവർക്ക് പല വിധത്തിൽ ഭക്ഷണം നൽകി; രാത്രി അഞ്ച് യാമങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയി.

Verse 746 (चौपाई)

मंगलगान करहिं बर भामिनि। भै सुखमूल मनोहर जामिनि।। अँचइ पान सब काहूँ पाए। स्त्रग सुगंध भूषित छबि छाए।। रामहि देखि रजायसु पाई। निज निज भवन चले सिर नाई।। प्रेम प्रमोद बिनोदु बढ़ाई। समउ समाजु मनोहरताई।। कहि न सकहि सत सारद सेसू। बेद बिरंचि महेस गनेसू।। सो मै कहौं कवन बिधि बरनी। भूमिनागु सिर धरइ कि धरनी।। नृप सब भाँति सबहि सनमानी। कहि मृदु बचन बोलाई रानी।। बधू लरिकनीं पर घर आईं। राखेहु नयन पलक की नाई।।

സുന്ദരികളായ ബ്രാഹ്മണ സ്ത്രീകൾ മംഗളഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു, മനോഹരമായ ആ രാത്രി സന്തോഷത്തിന്റെ മൂലമായി മാറി. എല്ലാവർക്കും താമ്പൂലം നൽകപ്പെട്ടു; ആ സ്ഥലം മുഴുവൻ സുഗന്ധത്താൽ നിറഞ്ഞു, അതിലും മനോഹരമായ സൗന്ദര്യത്താൽ അലംകൃതമായി. രാമനെ ദർശിച്ച് എല്ലാവരും തൃപ്തരായി; തല കുനിച്ച് അവർ സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് പോയി. സ്നേഹവും സന്തോഷവും ആഹ്ലാദവും വർദ്ധിച്ചു; ആ സമയവും സദസ്സും കൂടുതൽ മനോഹരമായി. ആയിരം ഫണങ്ങളുള്ള ശേഷനും, ബ്രഹ്മാവും, ശിവനും, ഗണേശനും, വേദങ്ങളും, വിദ്യാദേവിയും അത് പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. പിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കും? ഭൂമിയുടെ സർപ്പം ലോകത്തെ തലയിൽ വഹിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ ഭൂമി അവനെ വഹിക്കുന്നുണ്ടോ? രാജാവ് എല്ലാവരെയും എല്ലാ വിധത്തിലും ബഹുമാനിച്ചു, മൃദുവായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് റാണിമാരെ വിളിച്ചു. വധുക്കൾ ചെറുപ്പക്കാരികളായി പുതിയ വീട്ടിൽ വന്നു; അദ്ദേഹം അവരെ സ്വന്തം കണ്ണുകളുടെ പുതികളെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 747 (दोहा/सोरठा)

लरिका श्रमित उनीद बस सयन करावहु जाइ। अस कहि गे बिश्रामगृहँ राम चरन चितु लाइ।।355।।

കുട്ടികൾ ക്ഷീണിതരും ഉറക്കം വരുന്നവരുമാണ്; പോയി അവരെ കിടക്കാൻ വയ്ക്കുക എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ വിശ്രമമുറിയിലേക്ക് പോയി, മനസ്സ് രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.

Verse 748 (चौपाई)

भूप बचन सुनि सहज सुहाए। जरित कनक मनि पलँग डसाए।। सुभग सुरभि पय फेन समाना। कोमल कलित सुपेतीं नाना।। उपबरहन बर बरनि न जाहीं। स्त्रग सुगंध मनिमंदिर माहीं।। रतनदीप सुठि चारु चँदोवा। कहत न बनइ जान जेहिं जोवा।। सेज रुचिर रचि रामु उठाए। प्रेम समेत पलँग पौढ़ाए।। अग्या पुनि पुनि भाइन्ह दीन्ही। निज निज सेज सयन तिन्ह कीन्ही।। देखि स्याम मृदु मंजुल गाता। कहहिं सप्रेम बचन सब माता।। मारग जात भयावनि भारी। केहि बिधि तात ताड़का मारी।।

രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ സ്വാഭാവികമായി സന്തോഷിച്ചു; രത്നങ്ങൾ പതിച്ച സ്വർണ്ണ കിടക്കകൾ വിരിച്ചു. അവ മനോഹരവും സുഗന്ധമുള്ളതുമായിരുന്നു, പാലിന്റെ നുരപോലെ വെളുത്തതും, മൃദുവായതും പല രൂപങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ചതും. അവയുടെ മേൽവിരികൾ ഏറ്റവും മികച്ച നിലവാരത്തിലുള്ളതായിരുന്നു, വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാത്തത്; രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മുറികൾ സുഗന്ധത്താൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. രത്നദീപങ്ങളും സുന്ദരമായ ചന്ദ്രവല്ലികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് പറയാൻ കഴിയില്ല, കാരണം ആർക്കാണ് അതെല്ലാം അറിയാൻ കഴിയുക? രാമനെ ഉയർത്തി മനോഹരമായ കിടക്കയിൽ കിടത്തി; സ്നേഹത്തോടെ അവനെ പായലിൽ കിടത്തി. വീണ്ടും വീണ്ടും സഹോദരന്മാർക്ക് അനുവാദം നൽകി; അവർ സ്വന്തം കിടക്കകളിൽ ഉറങ്ങാൻ പോയി. രാമന്റെ ശ്യാമവർണ്ണവും മൃദുവും മനോഹരവുമായ ശരീരം കണ്ട്, എല്ലാ മാതാക്കളും സ്നേഹം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. നീ വഴിയിൽ പോയപ്പോൾ വനം ഭീകരമായിരുന്നു; എന്തു മാർഗ്ഗത്തിൽ, മകനേ, നീ താഡകയെ വധിച്ചു?

Verse 749 (दोहा/सोरठा)

घोर निसाचर बिकट भट समर गनहिं नहिं काहु।। मारे सहित सहाय किमि खल मारीच सुबाहु।।356।।

രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ ഭീകരരായിരുന്നു, വനം വന്യമായിരുന്നു; യുദ്ധത്തിലെ സൈന്യങ്ങളെ ആർക്കും നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. നീ എങ്ങനെയാണ് ദുഷ്ടന്മാരായ മാരീചനെയും സുബാഹുവിനെയും അവരുടെ സഹായികൾക്കൊപ്പം വധിച്ചത്?

Verse 750 (चौपाई)

मुनि प्रसाद बलि तात तुम्हारी। ईस अनेक करवरें टारी।। मख रखवारी करि दुहुँ भाई। गुरु प्रसाद सब बिद्या पाई।। मुनितय तरी लगत पग धूरी। कीरति रही भुवन भरि पूरी।। कमठ पीठि पबि कूट कठोरा। नृप समाज महुँ सिव धनु तोरा।। बिस्व बिजय जसु जानकि पाई। आए भवन ब्याहि सब भाई।। सकल अमानुष करम तुम्हारे। केवल कौसिक कृपाँ सुधारे।। आजु सुफल जग जनमु हमारा। देखि तात बिधुबदन तुम्हारा।। जे दिन गए तुम्हहि बिनु देखें। ते बिरंचि जनि पारहिं लेखें।।

മുനിയുടെ കൃപയാൽ, പിതാവേ, നീ പല ഈശ്വരന്മാരെയും ജയിച്ച് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. യാഗം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് രണ്ട് സഹോദരന്മാരും തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യം നിർവ്വഹിച്ചു; ഗുരുവിന്റെ കൃപയാൽ അവർ എല്ലാ വിദ്യകളും നേടി. അവർ എപ്പോഴും മുനിയുടെ പാദങ്ങളുടെ പൊടിയിൽ പറ്റിപ്പിടിച്ചിരുന്നു; അവരുടെ കീർത്തി ലോകം മുഴുവൻ പരന്നു. രാജാക്കന്മാരുടെ സദസ്സിൽ അവർ ശിവന്റെ മഹാധനുസ്സിനെ ഒരു കാട്ടാളിനെയോ കഠിനമായ തോടിനെയോ പോലെ ഒടിച്ചു. ലോകവ്യാപകമായ കീർത്തി നേടി അവർ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; എല്ലാ സഹോദരന്മാരും വിവാഹിതരായി. നിന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അമാനുഷികമാണ്; കേവലം കൗശികന്റെ കൃപയാൽ മാത്രമേ അവ സാധ്യമായുള്ളൂ. ഇന്ന് നിന്റെ ചന്ദ്രസമാനമായ മുഖം കണ്ടതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ ജന്മം ഈ ലോകത്ത് സഫലമായി. നിന്നെ കാണാതെ കടന്നുപോയ ദിനങ്ങളെ ബ്രഹ്മാവ് യുഗങ്ങളായി എണ്ണട്ടെ.

Verse 751 (दोहा/सोरठा)

राम प्रतोषीं मातु सब कहि बिनीत बर बैन। सुमिरि संभु गुर बिप्र पद किए नीदबस नैन।।357।।

രാമൻ എല്ലാ വിനയത്തോടും കൃപയുള്ള വാക്കുകളോടും തന്റെ മാതാക്കളെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി, ശിവന്റെയും തന്റെ ഗുരുവിന്റെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും പാദങ്ങളിൽ തല കുനിച്ച് ഉറക്കത്തിൽ കണ്ണടച്ചു.

Verse 752 (चौपाई)

नीदउँ बदन सोह सुठि लोना। मनहुँ साँझ सरसीरुह सोना।। घर घर करहिं जागरन नारीं। देहिं परसपर मंगल गारीं।। पुरी बिराजति राजति रजनी। रानीं कहहिं बिलोकहु सजनी।। सुंदर बधुन्ह सासु लै सोई। फनिकन्ह जनु सिरमनि उर गोई।। प्रात पुनीत काल प्रभु जागे। अरुनचूड़ बर बोलन लागे।। बंदि मागधन्हि गुनगन गाए। पुरजन द्वार जोहारन आए।। बंदि बिप्र सुर गुर पितु माता। पाइ असीस मुदित सब भ्राता।। जननिन्ह सादर बदन निहारे। भूपति संग द्वार पगु धारे।।

ഉറക്കത്തിൽ അവന്റെ മുഖം അത്ഭുതകരമായി തിളങ്ങി, സന്ധ്യാസമയത്ത് ഇതളുകൾ അടയ്ക്കുന്ന താമരപോലെ. എല്ലാ വീടുകളിലും സ്ത്രീകൾ ജാഗരണം നടത്തി, പരസ്പരം മംഗളഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു. നഗരം രാത്രിയിൽ പ്രകാശമാനമായിരുന്നു; റാണിമാർ പറഞ്ഞു, നോക്കൂ സുഹൃത്തുക്കളേ, ഈ സുന്ദരനായ വരനെ. മാതൃശ്വാശൻ സുന്ദരനായ വരനെ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു, ശേഷനാഗം തന്റെ തലയിലെ രത്നത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നതുപോലെ. പുണ്യമായ പ്രഭാതസമയത്ത് ഭഗവാൻ ഉണർന്നു, സുന്ദരമായ ശിഖയുള്ള തത്തകൾ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭട്ടന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്തുതികൾ പാടി; നഗരവാസികൾ വാതിലിൽ വന്ന് പ്രണാമം ചെയ്തു. ബ്രാഹ്മണരെയും ദേവന്മാരെയും ഗുരുവിനെയും പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും പ്രണമിച്ച്, അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ച് എല്ലാ സഹോദരന്മാരും സന്തോഷിച്ചു. മാതാക്കൾ സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി; രാജാവിനൊപ്പം അദ്ദേഹം വാതിലിൽ നിന്നു.

Verse 753 (दोहा/सोरठा)

कीन्ह सौच सब सहज सुचि सरित पुनीत नहाइ। प्रातक्रिया करि तात पहिं आए चारिउ भाइ।।358।।

അവർ സ്വാഭാവികമായ പവിത്രതയോടെ പുണ്യനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. പ്രാതഃകൃത്യങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചശേഷം നാല് സഹോദരന്മാരും പിതാവിന്റെ സമീപം എത്തി.

Verse 754 (चौपाई)

भूप बिलोकि लिए उर लाई। बैठै हरषि रजायसु पाई।। देखि रामु सब सभा जुड़ानी। लोचन लाभ अवधि अनुमानी।। पुनि बसिष्टु मुनि कौसिक आए। सुभग आसनन्हि मुनि बैठाए।। सुतन्ह समेत पूजि पद लागे। निरखि रामु दोउ गुर अनुरागे।। कहहिं बसिष्टु धरम इतिहासा। सुनहिं महीसु सहित रनिवासा।। मुनि मन अगम गाधिसुत करनी। मुदित बसिष्ट बिपुल बिधि बरनी।। बोले बामदेउ सब साँची। कीरति कलित लोक तिहुँ माची।। सुनि आनंदु भयउ सब काहू। राम लखन उर अधिक उछाहू।।

രാജാവ് അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ഹൃദയത്തോടു ചേർത്തുപിടിച്ചു, മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം നേടി സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു. രാമനെ കണ്ട് സഭ മുഴുവൻ ആനന്ദത്താൽ നിറഞ്ഞു, ആ ദർശനം അളവറ്റ ലാഭമെന്ന് കരുതി. അനന്തരം വസിഷ്ഠനും കൗശിക മുനിയും വന്നു; മുനിമാരെ സുന്ദരമായ ആസനങ്ങളിൽ ഇരുത്തി. പുത്രന്മാർക്കൊപ്പം അവർ മുനിമാരുടെ പാദങ്ങൾ പൂജിച്ചു; ഇരു ഗുരുക്കന്മാരും സ്നേഹത്തോടെ രാമനെ നോക്കി. വസിഷ്ഠൻ ധർമ്മത്തിന്റെ ഇതിഹാസം വിവരിച്ചു; രാജാവും രാജ്ഞിമാരും ശ്രദ്ധിച്ചു. ഗാധിപുത്രന്റെ കൃത്യങ്ങൾ മുനിമാരുടെ ചിന്തയ്ക്കപ്പുറത്തായിരുന്നു; സന്തുഷ്ടനായ വസിഷ്ഠൻ അത് വിശദമായി വർണ്ണിച്ചു. വാമദേവൻ പറഞ്ഞു: ഇതെല്ലാം സത്യമാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീർത്തി മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പരന്നിരിക്കുന്നു. ഇതു കേട്ട് എല്ലാവരും ആനന്ദത്താൽ നിറഞ്ഞു; രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ഹൃദയത്തിൽ അതിശയകരമായ ഉന്മേഷമുണ്ടായി.

Verse 755 (दोहा/सोरठा)

मंगल मोद उछाह नित जाहिं दिवस एहि भाँति। उमगी अवध अनंद भरि अधिक अधिक अधिकाति।।359।।

ദിനംപ്രതി ഈ വിധത്തിൽ മംഗളകരമായ സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും കടന്നുപോയി. അയോധ്യ ആനന്ദത്താൽ നിറഞ്ഞു, സന്തോഷം കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.