Sarga 2

Verse 1

कृतातिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्योदयनं प्रति।आम्नत्ऱ्य स मुनीन्सर्वान्वनमेवान्वगाहत।।।।

അതിഥിസത്കാരം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു, രാമൻ സൂര്യോദയസമയത്ത് എല്ലാ മുനിമാരോടും വിടപറഞ്ഞ് വനത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് കടന്നു.

Verse 2

नानामृगगणाकीर्णमृक्षशार्दूल सेवितम्।ध्वस्तवृक्षलतागुल्मं दुर्दर्शसलिलाशयम्।।।।निष्कूजनानाशकुनिझिल्लिकागणनादितम्।लक्ष्मणानुगतो रामो वनमध्यं ददर्श ह।।।।

ലക്ഷ്മണൻ അനുഗമിക്കെ രാമൻ വനത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗം കണ്ടു—വിവിധ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്, കരടുകളും കടുവകളും സഞ്ചരിക്കുന്നതു; വൃക്ഷ-ലത-കുറ്റിച്ചെടികൾ തകർന്നുകിടക്കുന്നതും, ജലാശയങ്ങൾ കാണാൻ ദുഷ്കരമായതും; അനവധി പക്ഷികളുടെ കൂകയും ചില്ലിക്കകളുടെ ചിരിച്ചിരി നാദവും മുഴങ്ങുന്നതും.

Verse 3

नानामृगगणाकीर्णमृक्षशार्दूल सेवितम्।ध्वस्तवृक्षलतागुल्मं दुर्दर्शसलिलाशयम्।।3.2.2।।निष्कूजनानाशकुनिझिल्लिकागणनादितम्।लक्ष्मणानुगतो रामो वनमध्यं ददर्श ह।।3.2.3।।

ലക്ഷ്മണൻ അനുഗമിക്കെ, രാമൻ വനത്തിന്റെ അന്തർഭാഗം കണ്ടു—അനവധി പക്ഷികളുടെ കൂജനവും ചില്ലികളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ ചിലച്ചിലുമാൽ മുഴങ്ങുന്നതായി.

Verse 4

सीतया सह काकुत्स्थस्तस्मिनघोरमृगायुते।ददर्श गिरिशृङ्गाभं पुरुषादं महास्वनम्।।।।

സീതയോടുകൂടെ കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ ഭയങ്കര മൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ പ്രദേശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, പർവ്വതശിഖരംപോലെ ഉയർന്നും മഹാനാദത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന മനുഷ്യഭക്ഷക രാക്ഷസനെ കണ്ടു.

Verse 5

गम्भीराक्षं महावक्त्रं विकटं विषमोदरम्।बीभत्सं विषमं दीर्घं विकृतं घोरदर्शनम्।।।।

അവന്‍ ഗംഭീരമായ കണ്ണുകളും മഹാവിസ്തൃതമായ മുഖവും ഉണ്ടായിരുന്നു; രൂപം വികടം, വയര്‍ അസമമായി ഉന്തിയ; അത്യന്തം ഭീഭത്സനും വികൃതനും ദീര്‍ഘകായനും ഘോരദര്‍ശനനുമായിരുന്നു.

Verse 6

वसानं चर्म वैयाघ्रं वसार्द्रं रुधिरोक्षितम्।त्रासनं सर्वभूतानां व्यादितास्यमिवान्तकम्।।।।

അവന്‍ കൊഴുപ്പില്‍ നനഞ്ഞും രക്തം തളിച്ചും കിടക്കുന്ന കടുവത്തോല്‍ ധരിച്ചിരുന്നു; എല്ലാജീവികളെയും ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നവന്‍, വായ് പിളര്‍ത്തി നില്‍ക്കുന്ന യമനെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 7

त्रीन्सिम्हान्श्चतुरो व्याघ्रान्द्वौ वृकौ पृषतान्दश।सविषाणं वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत्।अवसज्यायसे शूले विनदन्तं महास्वनम्।।।।

മഹാനാദത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ ഇരുമ്പ് ശൂലത്തിൽ മൂന്ന് സിംഹങ്ങളെയും നാല് കടുവകളെയും രണ്ട് ചെന്നായകളെയും പത്ത് മാൻകളെയും, കൂടാതെ കൊഴുപ്പ് പുരണ്ട ദന്തങ്ങളുള്ള മഹത്തായ ആനത്തലയെയും കുത്തി ചുമന്നിരുന്നു.

Verse 8

स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम्।अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धः प्रजाः काल इवान्तकः।।।।

രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും, മൈഥിലിയായ സീതയെയും കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി അവരുടെ നേരെ പാഞ്ഞുവന്നു—ജീവജാലങ്ങളിലേക്കു കാലരൂപനായ അന്തകൻ ചാടിയെത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 9

स कृत्वा भैरवं नादं चालयन्निव मेदिनीम्।अङ्केनादाय वैदेहीमपक्रम्य ततोऽब्रवीत्।।।।

അവൻ ഭൈരവമായ നാദം മുഴക്കി ഭൂമിയെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്തു; വൈദേഹിയെ മടിയിൽ എടുത്ത് അവിടെ നിന്ന് മാറിനിന്നിട്ട് പിന്നെ സംസാരിച്ചു.

Verse 10

युवां जटाचीरधरौ सभार्यौ क्षीणजीवितौ।प्रविष्टौ दण्डकारण्यं शरचापासिधारिणौ।।।।

നിങ്ങൾ ഇരുവരും ജടാധാരികളും ചീരവസ്ത്രധാരികളും, ഭാര്യയോടുകൂടി, ക്ഷീണജീവിതരെന്നപോലെ; ശരവും ധനുസ്സും ഖഡ്ഗവും ധരിച്ച് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 11

कथं तापसयोर्वां च वासः प्रमदया सह।अधर्मचारिणौ पापौ कौ युवां मुनिदूषकौ।।।।

താപസവേഷം ധരിച്ചിട്ടും ഒരു സ്ത്രീയോടൊപ്പം നിങ്ങൾ എങ്ങനെ വസിക്കുന്നു? അധർമ്മചരികളായ പാപികളേ, നിങ്ങൾ ആരാണ്—മുനിധർമ്മത്തെ ദൂഷിക്കുന്നവർ?

Verse 12

अहं वनमिदं दुर्गं विराधो नाम राक्षसः।चरामि सायुधो नित्यमृषिमांसानि भक्षयन्।।।।

ഞാൻ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസൻ; ഈ ദുർഗ്ഗമമായ ഘനവനത്തിൽ എപ്പോഴും ആയുധധാരിയായി സഞ്ചരിച്ച്, ഋഷിമാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 13

इयं नारी वरारोहा मम भार्या भविष्यति।युवयोः पापयोश्चाहं पास्यामि रुधिरं मृधे।।।।

ഈ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ എന്റെ ഭാര്യയാകും; യുദ്ധത്തിൽ നിങ്ങൾ ഇരുപാപികളുടെ രക്തം ഞാൻ കുടിക്കും.

Verse 14

तस्यैवं ब्रुवतो दुष्टं विराधस्य दुरात्मनः।श्रुत्वा सगर्वितं वाक्यं सम्भ्रान्ता जनकात्मजा।।।।

അങ്ങനെ സംസാരിച്ച ദുഷ്ടനും ദുർആത്മാവുമായ വിരാധന്റെ ക്രൂരവും അഹങ്കാരഭരിതവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജനകനന്ദിനിയായ സീതാദേവി ഭയവും ആശങ്കയുംകൊണ്ട് വിറച്ചു കലങ്ങി।

Verse 15

सीता प्रवेपतोद्वेगात् प्रावाते कदली यथा।।।।तां दृष्ट्वा राघवः सीतां विराधाङ्कगतां शुभाम्।अब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं मुखेन परिशुष्यता।।।।

സീതാദേവി ഉത്കണ്ഠകൊണ്ട് ശക്തമായ കാറ്റിൽ വാഴത്തണ്ട് വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ വിറച്ചു. വിരാധന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കുന്ന ശുഭയായ സീതയെ കണ്ടപ്പോൾ രാഘവന്റെ വായ് വരണ്ടുപോയി; അവൻ ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 16

सीता प्रवेपतोद्वेगात् प्रावाते कदली यथा।।3.2.15।।तां दृष्ट्वा राघवः सीतां विराधाङ्कगतां शुभाम्।अब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं मुखेन परिशुष्यता।।3.2.16।।

വിരാധന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കുന്ന ശുഭയായ സീതയെ കണ്ടപ്പോൾ രാഘവൻ ആകസ്മികാഘാതത്തിൽ മുഖം വരണ്ടുപോയി; അവൻ ലക്ഷ്മണനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 17

पश्य सौम्य नरेन्द्रस्य जनकस्यात्मसम्भवाम्।मम भार्यां शुभाचारां विराधाङ्के प्रवेशिताम्।।।।अत्यन्तसुखसंमव़ृद्धां राजपुत्रीं यशस्विनीम्।

സൗമ്യനേ, നോക്കുക—നരേന്ദ്രൻ ജനകന്റെ ആത്മജയായ, എന്റെ ശുഭാചാരിണിയായ ഭാര്യ, അത്യന്തസുഖത്തിൽ വളർന്ന യശസ്വിനിയായ രാജകുമാരിയെ ബലമായി വിരാധന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തിയിരിക്കുന്നു!

Verse 18

यदभिप्रेतमस्मासु प्रियं वरवृतं च यत्।।।।कैकेय्यास्तु सुसंवृत्तं क्षिप्रमद्यैव लक्ष्मण।

ലക്ഷ്മണാ, കൈകേയി ഞങ്ങളോടു വിരോധമായി ആഗ്രഹിച്ചതും ‘വരം’ എന്നു തേടി പ്രിയമായി കരുതിയതും—അത് ഇന്നുതന്നെ അതിവേഗം ഫലിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 19

या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घदर्शिनी।।।।ययाहं सर्वभूतानां प्रियः प्रस्थापितो वनम्।अद्येदानीं सकामा सा या माता मध्यमा मम।।।।

പുത്രന്റെ രാജ്യത്താലും തൃപ്തിയാകാത്ത ആ ദീർഘദർശിനിയായ സ്ത്രീ—സകലഭൂതങ്ങൾക്കും പ്രിയനായ എന്നെ വനത്തിലേക്കു അയച്ചവൾ; ഇന്ന്, ഇപ്പോൾ, എന്റെ മദ്ധ്യമാതാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.

Verse 20

या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घदर्शिनी।।3.2.19।।ययाहं सर्वभूतानां प्रियः प्रस्थापितो वनम्।अद्येदानीं सकामा सा या माता मध्यमा मम।।3.2.20।।

സകലഭൂതങ്ങൾക്കും പ്രിയനായ എന്നെ വനത്തിലേക്കു അയച്ചത് അവളാലാണ്; ഇന്ന്, ഇപ്പോൾ, എന്റെ മദ്ധ്യമാതാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.

Verse 21

परस्पर्शात्तु वैदेह्याः न दुःखतरमस्तिमे।पितुर्विनाशात्सौमित्रे स्वराज्यहरणात्तथा।।।।

സൗമിത്രി, വൈദേഹിയെ മറ്റൊരു പുരുഷൻ സ്പർശിക്കുന്നതിലധികം ദുഃഖകരമായത് എനിക്കില്ല; അത് പിതാവിന്റെ നാശത്തേക്കാളും, എന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതേക്കാളും കൂടുതൽ വേദനാജനകം.

Verse 22

इति ब्रुवति काकुत्स्थे बाष्पशोकपरिप्लुते।अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धो रुद्धो नाग इव श्वसन्।।।।

കാകുത്സ്ഥൻ (രാമൻ) ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ കണ്ണീരും ശോകവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു—അടച്ചിടപ്പെട്ട സർപ്പത്തെപ്പോലെ കഠിനമായി ശ്വസിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 23

अनाथ इव भूतानां नाथस्त्वं वासवोपमः।मया प्रेष्येण काकुत्स्थ किमर्थं परितप्यसे।।।।

ഹേ കാകുത്സ്ഥാ! നീ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെയുള്ള സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ നാഥൻ ആകുന്നു; ഞാൻ നിന്റെ സേവകനായി ഇവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ നീ അനാഥനെന്നപോലെ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?

Verse 24

शरेण निहतस्याद्य मया क्रुद्धेन रक्षसः।विराधस्य गतासोर्हि मही पास्यति शोणितम्।।।।

ഇന്ന് എന്റെ ക്രോധഭരിതമായ അമ്പാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസൻ വിരാധൻ—പ്രാണം വിട്ടവൻ—അവന്റെ രക്തം ഭൂമി കുടിക്കും.

Verse 25

राज्यकामे मम क्रोधो भरते यो बभूव ह।तं विराधे प्रमोक्ष्यामि वज्री वज्रमिवाचले।।।।

രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ച ഭരതനോടു എനിക്കുണ്ടായ ക്രോധം ഇപ്പോൾ വിരാധനിൽ ഞാൻ വിടും—വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ പർവ്വതത്തിൽ വജ്രം എറിയുന്നതുപോലെ.

Verse 26

मम भुजबलवेगवेगितः पततु शरोऽस्य महान्महोरसि।व्यपनयतु तनोश्च जीवितं पततु ततस्समहीं विघूर्णितः।।।।

എന്റെ ഭുജബലത്തിന്റെ അതിവേഗം പ്രേരിപ്പിച്ച ഈ മഹാശരം അവന്റെ വിശാലമായ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ പതിക്കട്ടെ; ദേഹത്തിൽ നിന്നു ജീവൻ പിരിച്ചെടുക്കട്ടെ; പിന്നെ അവൻ വിറച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു വീഴട്ടെ.