Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Virādha-saṃvādaḥ — Encounter with Virādha in the Daṇḍakāraṇya

Aranya Kanda, Sarga 2

स कृत्वा भैरवं नादं चालयन्निव मेदिनीम्।अङ्केनादाय वैदेहीमपक्रम्य ततोऽब्रवीत्।।।।

sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayann iva medinīm | aṅkenādāya vaidehīm apakramya tato 'bravīt ||

അവൻ ഭൈരവമായ നാദം മുഴക്കി ഭൂമിയെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്തു; വൈദേഹിയെ മടിയിൽ എടുത്ത് അവിടെ നിന്ന് മാറിനിന്നിട്ട് പിന്നെ സംസാരിച്ചു.

सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
कृत्वाhaving made/produced
कृत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having done)
भैरवम्terrible
भैरवम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootभैरव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम्
नादम्sound/roar
नादम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
चालयन्shaking
चालयन्:
कर्ता (Kartā/Agent, participial)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्तः (Present active participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘सः’ इति कर्तरि विशेषणवत्
इवas if/like
इव:
सम्बन्ध/उपमा (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम् (particle of comparison)
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
अङ्केनwith (his) lap/arm
अङ्केन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
आदायhaving taken
आदाय:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (Gerund/Absolutive)
वैदेहीम्Vaidehī (Sītā)
वैदेहीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेष्य (proper noun: Sītā)
अपक्रम्यhaving moved away/aside
अपक्रम्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootअप + क्रम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (Gerund/Absolutive)
ततःthen
ततः:
देश/काल-अधिकरण (Adverbial: then/thereafter)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

Making a dreadful sound, as if shaking the earth, he took Sita on his lap, stepped aside and said:

V
Virādha
S
Sītā (Vaidehī)
E
Earth (Medinī)

FAQs

The verse shows adharma as violation—abduction and intimidation; dharma demands protection of another’s dignity and bodily safety, especially of those under one’s care.

Virādha roars, grabs Sītā, and prepares to speak, escalating the conflict into an immediate rescue crisis.

Guardianship and responsibility—Rāma and Lakṣmaṇa are implicitly called to swift protective action.