Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Virādha-saṃvādaḥ — Encounter with Virādha in the Daṇḍakāraṇya

Aranya Kanda, Sarga 2

स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम्।अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धः प्रजाः काल इवान्तकः।।।।

sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm | abhyadhāvat susaṅkruddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ ||

രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും, മൈഥിലിയായ സീതയെയും കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി അവരുടെ നേരെ പാഞ്ഞുവന്നു—ജീവജാലങ്ങളിലേക്കു കാലരൂപനായ അന്തകൻ ചാടിയെത്തുന്നതുപോലെ.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-निपात
एवindeed/just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण-निपात (emphatic)
सीताम्Sita
सीताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), पूर्वकाल
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-निपात
मैथिलीम्the Maithilī (Sita)
मैथिलीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmaithilī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; apposition to ‘सीताम्’
अभ्यधावत्ran towards
अभ्यधावत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhāv + abhi (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सुसङ्कृद्धःhighly enraged
सुसङ्कृद्धः:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootsu + saṅkṛddha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: सु + सङ्कृद्ध (very enraged); qualifies ‘सः’
प्रजाःpeople/subjects
प्रजाः:
Karma (कर्म) (in simile)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; object of implied comparison ‘like (he attacks) subjects’
कालःTime/Death
कालः:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; upamāna in simile
इवlike
इव:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा-निपात (simile marker)
अन्तकःthe Ender (Yama)
अन्तकः:
Upamāna (उपमान) (appositive)
TypeNoun
Rootantaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to ‘कालः’

Looking extremely furious, he ran towards Rama, Lakshmana and Sita like the god of death rushes towards the (dying) people.

V
Virādha
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā
K
Kāla

FAQs

Dharma is tested when innocent people are threatened; the righteous must stand firm when destructive forces rush in like ‘Kāla’.

Virādha spots the trio and immediately charges them in fury.

Steadfastness under threat—Rāma’s role as protector is sharpened by the sudden assault.