Adhyaya 10: Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे … नाम नवमोऽध्यायः । दशमोऽध्यायः । जैमिनिरुवाच— संशयं द्विजशार्दूलाः प्रब्रूत मम पृच्छतः । आविर्भावतिरोभावौ भूतानां यत्र संस्थितौ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ മാർകണ്ഡേയ പുരാണത്തിലെ ഒൻപതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി; അതിൽ ആഡി-ബക യുദ്ധവിവരണം ഉണ്ട്. ഇനി പത്താം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ജൈമിനി പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വ്യാഘ്രങ്ങളേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന സംശയം നീക്കുക. ജീവികളുടെ പ്രത്യക്ഷതയും ലയവും ഏതു ആധാരത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്?

Verse 2

कथं सञ्जायते जन्तुः कथं वा सविवर्धते । कथं वोदरमध्यस्थस्तिष्ठत्यङ्गनिपीडितः ॥

ജീവി ഗർഭത്തിൽ എങ്ങനെ ഗർഭധാരണം പ്രാപിക്കുന്നു, എങ്ങനെ വളരുന്നു? കൂടാതെ മാതാവിന്റെ അവയവങ്ങളുടെയും സ്വന്തം ബന്ധനത്തിന്റെയും അമർച്ചയിൽ ഗർഭത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു?

Verse 3

निष्क्रान्तिमुदरात् प्राप्य कथं वा वृद्धिमृच्छति । उत्क्रान्तिकाले च कथञ्चिद्भावेन वियुज्यते ॥

ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന ശേഷം അത് എങ്ങനെ വളരുന്നു? മരണസമയത്ത് ഏതു അവസ്ഥയാൽ അത് ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നു?

Verse 4

कृत्स्नो मृतस्तथाश्नाति उभे सुकृतदुष्कृते । कथं ते च तथा तस्य फलं सम्पादयन्त्युत ॥

അത് പൂർണ്ണമായി മരിച്ചിട്ടും പുണ്യവും പാപവും—ഇരണ്ടും അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ കര്‍മ്മങ്ങൾ അപ്പോൾ അവനു ഫലങ്ങൾ എങ്ങനെ നൽകുന്നു?

Verse 5

कथं न जीर्यते तत्र पिण्डीकृत इवाशये । स्त्रीकोष्ठे यत्र जीर्यन्ते भुक्तानि सुगुरूण्यपि । भक्ष्याणि यत्र नो जन्तुर्जीर्यते कथमल्पकः ॥

അവിടെ അത് പാത്രത്തിലുള്ള കട്ടപോലെ ജീർണ്ണിക്കാതെ എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു? സ്ത്രീയുടെ ഉദരത്തിൽ കഴിച്ച ഭാരമുള്ള ആഹാരവും ജീർണ്ണിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഈ ചെറുജീവി ഭക്ഷ്യമായതുപോലെ തോന്നിയിട്ടും അവിടെ ജീർണ്ണിക്കാത്തത് എങ്ങനെ?

Verse 6

एतन्मे ब्रूत सकलं सन्देहोक्तिविवर्जितम् । तदेतत् परमं गुह्यं यत्र मुह्यन्ति जन्तवः ॥

സംശയം ശേഷിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകളില്ലാതെ ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി പറയുക. ഇതു പരമ രഹസ്യം; ഇവിടെ ജീവികൾ മോഹിതരാകുന്നു.

Verse 7

पक्षिण ऊचुः प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वयास्मासु निवेशितः । दुर्भाव्यः सर्वभूतानां भावाभावसमाश्रितः ॥

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ചോദ്യങ്ങളുടെ ഈ അപൂർവ ഭാരമേറ്റുവെച്ചു. ഇത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും ചിന്തിക്കാൻ ദുഷ്കരം; കാരണം ഇത് സത്-അസത് (അസ്തിത്വ-അനസ്തിത്വ) രഹസ്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 8

तं शृणुष्व महाभाग यथा प्राह पितुः पुरा । पुत्रः परमधर्मात्मा सुमतिर्नाम नामतः ॥

ഹേ ഭാഗ്യവാനേ, ആ വിവരണം കേൾക്കുക—പുരാതനകാലത്ത് ഒരു പുത്രൻ തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ. അവൻ സ്വഭാവതഃ പരമധർമ്മാത്മാവ്; പേര് സുമതി.

Verse 9

ब्राह्मणो भार्गवः कश्चित् सुतमाह महामतिः । कृतोपनयनं शान्तं सुमतिं जडरूपिणम् ॥

ഒരു ഭാർഗവ ബ്രാഹ്മണൻ, മഹാമനസ്കൻ, തന്റെ പുത്രൻ സുമതിയോട് സംസാരിച്ചു—അവന്റെ ഉപനയനം കഴിഞ്ഞിരുന്നു; അവൻ ശാന്തനായിരുന്നു; എങ്കിലും മന്ദബുദ്ധിയെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 10

वेदानधीष्व सुमते यथानुक्रममादितः । गुरुशुश्रूषणे व्यग्रो भैक्षान्नकृतभोजनः ॥

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ സുമതി, ആരംഭം മുതൽ ക്രമമായി വേദങ്ങൾ പഠിക്ക. ഗുരുസേവയിൽ തൽപരനായി ഇരിക്ക, വിധിപ്രകാരം ഭിക്ഷയാൽ ലഭിക്കുന്ന അന്നമേ സ്വീകരിക്ക.”

Verse 11

ततो गार्हस्थ्यमास्थाय चेष्ट्वा यज्ञाननुत्तमान् । इष्टमुत्पादयापत्यमाश्रयेथा वनं ततः ॥

അതിനുശേഷം ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, അനുത്തമ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, ഇഷ്ടസന്താനം ജനിപ്പിച്ച്, പിന്നീടു വനത്തെ ശരണം പ്രാപിക്കണം (അഥവാ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിക്കണം)।

Verse 12

वनस्थश्च ततो वत्स परिव्राड् निःपरिग्रहः । एवमाप्स्यसि तद्ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचसि ॥

പിന്നീട്, പ്രിയനേ, വനത്തിൽ വസിച്ച്, പരിഗ്രഹരഹിതനായ പരിവ്രാജകനാകുക; അങ്ങനെ നീ ആ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കും, അതിനെ പ്രാപിച്ചാൽ ശോകമില്ല।

Verse 13

पक्षिण ऊचुः इत्येवमुक्तो बहुशो जडत्वान्नाह किञ्चन । पितापि तं सुबहुशः प्राह प्रीत्या पुनः पुनः ॥

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പലവട്ടം ഉപദേശിച്ചിട്ടും, അവന്റെ ജഡതപോലുള്ള നില കാരണം അവൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. അവന്റെ പിതാവും സ്നേഹവശാൽ അവനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും പലവട്ടം പറഞ്ഞു।

Verse 14

इति पित्रा सुतस्नेहात् प्रलोभि मधुराक्षरम् । स चोद्यमानो बहुशः प्रहस्येदमथाब्रवीत् ॥

ഇങ്ങനെ പിതാവ് പുത്രസ്നേഹത്താൽ മധുരവും ആകർഷകവുമായ വാക്കുകളാൽ (അവനെ ഉപദേശിച്ചു). അവൻ പലവട്ടം പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ട് പുഞ്ചിരിച്ച് പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 15

तातैतद्बहुशोऽभ्यस्तं यत् त्वयाद्योपदिश्यते । तथैवान्यानि शास्त्राणि शिल्पानि विविधानि च ॥

പിതാവേ, ഇന്ന് നിങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇതേ ഉപദേശം ഞാൻ പലവട്ടം ആചരിക്കുകയും കേൾക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളും നാനാവിധ കലകളും കൂടി।

Verse 16

जन्मनामयुतं साग्रं मम स्मृतिपथं गतम् । निर्वेदाः परितोषाश्च क्षयवृद्ध्युदये गताः ॥

എന്റെ സ്മൃതിഗോചരത്തിൽ പത്തായിരത്തിലധികം ജന്മങ്ങൾ വന്നുകഴിഞ്ഞു. ഹ്രാസം, വർധനം, സമൃദ്ധി എന്നിവകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും വൈരാഗ്യവും തൃപ്തിയും ഉദിച്ചു.

Verse 17

शत्रुमित्रकलत्राणां वियोगाः सङ्गमास्तथा । मातरो विविधा दृष्टाः पितरो विविधास्तथा ॥

ശത്രുക്കളോടും സുഹൃത്തുകളോടും ഭാര്യയോടും വേർപാടും പുനർമേളനവും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. പലവിധ മാതാക്കളെ കണ്ടു; പലവിധ പിതാക്കളെയും കൂടെ.

Verse 18

अनुभूतानि सौख्यानि दुःखानि च सहस्रशः । बान्धवा बहवः प्राप्ताः पितरश्च पृथग्विधाः ॥

ആയിരങ്ങളായി സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അനേകം ബന്ധുക്കളെ ലഭിച്ചു; പലവിധ പിതാക്കളെയും കൂടെ.

Verse 19

विण्मूत्रपिच्छिले स्त्रीणां तथा कोष्ठे मयोषितम् । पीडाश्च सुभृशं प्राप्ता रोगाणां च सहस्रशः ॥

സ്ത്രീകളുടെ ദേഹം മലമൂത്രലേപിതമായിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഗർഭത്തിനുള്ളിലും മാംസമയമായ ‘സ്ത്രീ’—അഥവാ ദേഹത്തിന്റെ അശുദ്ധ ഉള്ളടക്കം—ഉണ്ട്. മഹാ പീഡകൾ സഹിച്ചു; ആയിരക്കണക്കിന് രോഗങ്ങളും.

Verse 20

गर्भदुःखान्यनेकानि बालत्वे यौवने तथा । वृद्धतायां तथाप्तानि तानि सर्वाणि संस्मरे ॥

ഗർഭത്തിൽ അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ; അതുപോലെ ബാല്യത്തിലും യൗവനത്തിലും, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ലഭിക്കുന്നവയും—അവയെല്ലാം ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.

Verse 21

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणाञ्चापि योनिषु । पुनश्च पशुकीटानां मृगाणामथ पक्षिणाम् ॥

ഞാൻ ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര യോനികളിൽ ജനിച്ചു; പിന്നെയും മൃഗങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ (വന്യജീവികൾ) കൂടാതെ പക്ഷികൾ എന്നിവയിലും ജന്മം പ്രാപിച്ചു।

Verse 22

तथैव राजभृत्यानां राज्ञाञ्चाहवशालिनाम् । समुत्पन्नोऽस्मि गेहेषु तथैव तव वेश्मनि ॥

അതുപോലെ ഞാൻ രാജസേവകരുടെ വീടുകളിലും സൈന്യസമ്പന്നരായ രാജാക്കന്മാരുടെ വീടുകളിലും ജനിച്ചു; അതുപോലെ നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലും ഞാൻ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 23

भृत्यतां दासतां चैव गतोऽस्मि बहुशो नृणाम् । स्वामित्वमीश्वरत्वं च दरिद्रत्वं तथा गतः ॥

പലവട്ടം ഞാൻ മനുഷ്യരിൽ സേവകനായും ദാസനായും പതിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ അധിപത്യം, പ്രഭുത്വം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്—ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 24

हतं मया हतश्चान्यैर्हतं मे घातितं तथा । दत्तं ममाऽन्यैरन्येभ्यो मया दत्तमनेकशः ॥

ഞാൻ കൊന്നിട്ടുണ്ട്; മറ്റുള്ളവർ എന്നെ കൊന്നിട്ടുമുണ്ട്; മറ്റുള്ളവരെ കൊല്ലിപ്പിച്ചതുമുണ്ട്. എന്റേതായിരുന്നതിനെ മറ്റുള്ളവർ മറ്റുള്ളവർക്ക് നൽകി; ഞാനും പലവട്ടം ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്।

Verse 25

पितृमातृसुहृद्भ्रातृकलत्रादिकृतेन च । तुष्टोऽसकृत् तथा दैन्यमश्रुधौताऽननो गतः ॥

പിതാവ്, മാതാവ്, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരൻ, ഭാര്യ മുതലായവരുടെ കാരണത്താൽ ഞാൻ പലവട്ടം സന്തോഷിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ കണ്ണീരാൽ കഴുകപ്പെട്ട മുഖത്തോടെ ഞാൻ ദീനാവസ്ഥയിലേക്കും വീണിട്ടുണ്ട്।

Verse 26

एवं संसारचक्रेऽस्मिन् भ्रमता तात सङ्कटे । ज्ञानमेतन्मया प्राप्तं मोक्षसम्प्राप्तिकारकम् ॥

പ്രിയേ, ഈ ഭയങ്കരമായ സംസാരചക്രത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ മോക്ഷപ്രാപ്തി വരുത്തുന്ന ആ ജ്ഞാനം ഞാൻ ലഭിച്ചു.

Verse 27

विज्ञाते यत्र सर्वोऽयमृग्यजुः सामसंज्ञितः । क्रियाकलापो विगुणो न सम्यक् प्रतिभाति मे ॥

ആ തത്ത്വം അറിയപ്പെടുന്നിടത്ത്—അതിലൂടെ ഋഗ്, യജുസ്, സാമൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന സമസ്ത കർമകാണ്ഡവും ബോധ്യമായിടത്ത്—ഈ കർമസമുച്ചയം എനിക്ക് പരമാർത്ഥപുണ്യശൂന്യവും പൂർണ്ണമായി മതിയാകാത്തതുമായതായി തോന്നുന്നു.

Verse 28

तस्मादुत्पन्नबोधस्य वेदैः किं मे प्रयोजनम् । गुरुविज्ञानतृप्तस्य निरीहस्य सदात्मनः ॥

അതുകൊണ്ട്, ജാഗ്രതി ഉദിച്ച എനിക്ക് വേദങ്ങൾ എന്തിന്? ഞാൻ ഗുരുവിന്റെ ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തൻ, നിഷ്കാമൻ, സത്യാത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിത്യസ്ഥിതൻ ആകുന്നു.

Verse 29

षट् प्रकारक्रियादुःखसुखहर्षरसैश्च यत् । गुणैश्च वर्जितं ब्रह्म तत् प्राप्स्यामि परं पदम् ॥

ഗുണരഹിതവും, കർമത്തിന്റെ ഷഡ്വികാരങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചതും, ദുഃഖ-സുഖ-ഹർഷ-രസങ്ങളെ കടന്നതുമായ ആ ബ്രഹ്മത്തെ ഞാൻ പരമപദമായി പ്രാപിക്കും.

Verse 30

रसहर्षभयोद्वेगक्रोधामर्षजरातुराम् । विज्ञातां स्वमृगग्राहिसंघपाशशताकुलाम् ॥

ഈ ദേഹധാരിത്വം രസാനുഭവം, ആനന്ദം, ഭയം, കലക്കം, കോപം, ദ്വേഷം, ജര എന്നിവകൊണ്ട് പീഡിതമായതും; വേട്ടക്കാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ എറിഞ്ഞ നൂറുകണക്കിന് കുടുക്കുകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായതായി ഞാൻ ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 31

तस्माद्यास्याम्यहं तात त्यक्त्वेमां दुःखसन्ततिम् । त्रयीधर्ममधर्माढ्यं किं पापफलसन्निभम् ॥

അതുകൊണ്ട്, പ്രിയ പിതാവേ, ഈ ദുഃഖപരമ്പര ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു. വേദത്രയം പ്രശംസിക്കുന്ന ആ ലൗകികധർമ്മത്തിന് എന്ത് പ്രയോജനം? അത് അധർമ്മം നിറഞ്ഞതും പാപഫലസദൃശവും ആകുന്നു.

Verse 32

पक्षिण ऊचुः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हर्षविस्मयगद्गदम् । पिता प्राह महाभागः स्वसुतं हृष्टमानसः ॥

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ—ആനന്ദവും അത്ഭുതവും കൊണ്ട് കണ്ഠം തടഞ്ഞുപോയി—ആ ഭാഗ്യവാൻ പിതാവ് മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ച് തന്റെ പുത്രനോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 33

पितोवाच किमेतद्वदसे वत्स कुतस्ते ज्ञानसम्भवः । केन ते जडता पूर्वमिदानीञ्च प्रबुद्धता ॥

പിതാവ് പറഞ്ഞു: മകനേ, നീ ഇങ്ങനെ എന്തുകൊണ്ട് പറയുന്നു? നിനക്കുള്ളിൽ ഈ ജ്ഞാനം എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്? ഏതു കാരണത്താൽ മുമ്പ് മന്ദതയുണ്ടായി, ഇപ്പോൾ ഉണർവ് വന്നത്?

Verse 34

किन्नु शापविकारोऽयं मुनिदेवकृतस्तव । यत्ते ज्ञानं तिरोभूतमाविर्भावमुपागतम् ॥

ഇത് ഏതെങ്കിലും മുനിയോ ദേവതയോ ചെയ്ത ശാപം മൂലമുള്ള മാറ്റമാണോ? അതിനാൽ നിന്റെ മറഞ്ഞിരുന്ന ജ്ഞാനം ഇപ്പോൾ പ്രകടമായതാണോ?

Verse 35

पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा वृत्तं ममेदं सुख-दुःखदम् । यश्चाहमासमन्यस्मिन् जन्मन्यस्मत्परन्तु यत् ॥

പുത്രൻ പറഞ്ഞു: പിതാവേ, കേൾക്കുക—സുഖവും ദുഃഖവും രണ്ടും കൊണ്ടുവന്ന ഈ സംഭവം എനിക്ക് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു; കൂടാതെ ഈ ജന്മത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഞാൻ എന്തായിരുന്നു എന്നും.

Verse 36

अहमासं पुरा विप्रो न्यस्तात्मा परमात्मनि । आत्मविद्याविचारेषु परां निष्ठामुपागतः ॥

മുന്പ് ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു; പരമാത്മാവിൽ എന്റെ ആത്മാവിനെ സ്ഥാപിച്ച് ആത്മവിദ്യാന്വേഷണത്തിൽ പരമ നിഷ്ഠ കൈവരിച്ചു।

Verse 37

सततं योगयुक्तस्य सतताभ्याससङ्गमात् । सत्संयोगात् स्वस्वभावाद्विचारविधिशोधनात् ॥

യോഗത്തിൽ നിരന്തരം നിഷ്ഠനായവന്—അഭ്യാസത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ സംഗതിയാൽ, സത്സംഗസമ്പർക്കത്താൽ, സ്വന്തം ശുദ്ധസ്വഭാവത്താൽ, കൂടാതെ വിചാരമാർഗത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണത്താൽ—

Verse 38

तस्मिन्नवे परा प्रीतिर्ममासीद्युञ्जतः सदा । आचार्यताञ्च सम्प्राप्तः शिष्यसन्देहहृत्तमः ॥

ആ മാർഗത്തിൽ നിത്യാഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ എനിക്ക് പരമാനന്ദം ലഭിച്ചു; ശിഷ്യരുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്നതിൽ നിപുണനായി ഞാൻ ആചാര്യസ്ഥാനവും പ്രാപിച്ചു।

Verse 39

ततः कालेन महता ऐकान्तिकमुपागतः । अज्ञानाकृष्टसद्भावो विपन्नश्च प्रमादतः ॥

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ഞാൻ ഏകാന്താവസ്ഥയിലെത്തി; എന്നാൽ അജ്ഞാനം എന്റെ സത്യസ്വഭാവത്തെ വലിച്ചുമാറ്റി, അശ്രദ്ധയാൽ ഞാൻ നാശത്തിലേക്ക് വീണു।

Verse 40

उत्क्रान्तिकालादारभ्य स्मृतिलोपो न मेऽभवत् । यावदब्दं गतं चैव जन्मनां स्मृतिमागताम् ॥

ദേഹത്യാഗം നടന്ന നിമിഷം മുതൽ എനിക്ക് സ്മൃതിനാശം ഉണ്ടായില്ല; കാലം കടന്നുപോകുന്തോറും (ഒരു വർഷം വരെയും) ജന്മങ്ങളുടെ സ്മരണം എനിക്ക് ലഭിച്ചു।

Verse 41

पूर्वाभ्यासेन तेनैव सोऽहं तात जितेन्द्रियः । यतिष्यामि तथा कर्तुं न भविष्ये यथा पुनः ॥

പ്രിയ പിതാവേ, മുൻജന്മങ്ങളിലെ അതേ അഭ്യാസം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ സ്വയംനിയന്ത്രിതനായിരിക്കുന്നു. മുമ്പുപോലെ വീണ്ടും ജന്മം വരാതിരിക്കുവാൻ ഞാൻ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കും.

Verse 42

ज्ञानदानफलं ह्येतद्यज्जातिस्मरणं मम । न ह्येतत्प्राप्यते तात त्रयीधर्माश्रितैर्नरैः ॥

എന്റെ മുൻജന്മസ്മൃതി ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ദാനത്തിന്റെയും ഫലമാണ്. പ്രിയ പിതാവേ, വെദത്രയീധർമ്മം (കർമ്മകാണ്ഡം) മാത്രമേ ആശ്രയിക്കുന്നവർക്ക് ഇത് ലഭ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 43

सोऽहं पूर्वाश्रमादेव निष्ठाधर्ममुपाश्रितः । एकान्तित्वमुपागम्य यतिष्याम्यात्ममोक्षणे ॥

അതുകൊണ്ട് മുൻ ആശ്രമം മുതലേ ഞാൻ അചഞ്ചലധർമ്മത്തെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ഏകാന്തനിഷ്ഠ കൈവരിച്ച് ആത്മമോക്ഷത്തിനായി ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും.

Verse 44

तद्ब्रूहि त्वं महाभाग यत्ते संशयिकं हृदि । एतावता॑पि ते प्रीतिमुत्पाद्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥

അതുകൊണ്ട്, ഭാഗ്യവാനേ, നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇനി ഏതു സംശയം ശേഷിക്കുന്നു? ഇത്ര ചെയ്താൽ ഞാൻ നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും നിന്റെ കടപ്പാടിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുകയും ചെയ്യും.

Verse 45

पक्षिण ऊचुः पिता प्राह ततः पुत्रं श्रद्धधत् तस्य तद्वचः । भवता यद्वयं पृष्टाः संसारग्रहणाश्रयम् ॥

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ പിതാവ് പുത്രന്റെ വാക്കുകളിൽ വിശ്വസിച്ച് പറഞ്ഞു— ‘നീ ഞങ്ങളോടു സംസാരബന്ധം പിടിപ്പിക്കുന്ന കാരണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചതിനാൽ…’

Verse 46

पुत्र उवाच शृणु तात यथा तत्त्वमनुभूतं मयासकृत् । संसारचक्रमजरं स्थितिर्यस्य न विद्यते ॥

പുത്രൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയ പിതാവേ, ഞാൻ പുനഃപുനഃ അനുഭവിച്ച സത്യം കേൾക്കുക. സംസാരചക്രം അജരം; അതിന് നിശ്ചിതമായ സ്ഥിരാവസ്ഥയില്ല.

Verse 47

सोऽहं वदामि ते सर्वं तवैवानुज्ञया पितः । उत्क्रान्तिकालादारभ्य यथा नान्यो वदिष्यति ॥

അതുകൊണ്ട് പിതാവേ, നിങ്ങളുടെ അനുവാദത്തോടെ ഞാൻ ദേഹത്യാഗകാലം മുതൽ ആരംഭിച്ച് എല്ലാം പറയും—മറ്റാരും വിവരിക്കാത്ത രീതിയിൽ.

Verse 48

ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीृतः । भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः ॥

ദേഹത്തിലെ ഉഷ്മാവ്, പ്രചണ്ഡമായ വായുക്കൾ പ്രേരിപ്പിച്ച് ഉത്തേജിപ്പിക്കുമ്പോൾ, പ്രാണമർമങ്ങളെ തുളയ്ക്കുന്നു. അത് ഇന്ധനമില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു.

Verse 49

उदानो नाम पवनस्ततश्चोर्ध्वं प्रवर्तते । भुक्तानामम्बुभक्ष्याणामधोगतिनिरोधकृत् ॥

അപ്പോൾ ‘ഉദാന’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന വായു മേലോട്ടു സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും, ഭക്ഷിച്ചതും കുടിച്ചതും താഴോട്ടു പോകുന്ന ഗതിയെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 50

ततो येनाम्बुदानानि कृतान्यन्नरसास्तथा । दत्ताः स तस्य आह्लादमापदि प्रतिपद्यते ॥

അപ്പോൾ ജലദാനത്തിന്റെ പുണ്യത്താലും, അതുപോലെ അന്നദാനവും രുചികരമായ പോഷണവും നൽകിയ പുണ്യത്താലും, അവൻ ദുഃഖകാലങ്ങളിൽ ശീതളതയും ആശ്വാസവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 51

अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा । सोऽपि तृप्तिमवाप्नोति विनाप्यन्नेन वै तदा ॥

ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധചിത്തനായി അന്നദാനം ചെയ്തവൻ, ആ സമയത്ത് അന്നമില്ലാതെയും തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 52

येनानृतानि नोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च । आस्तिकः श्रद्धधानश्च स सुखं मृत्युमृच्छति ॥

അസത്യം പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തവനും സ്നേഹഭംഗം വരുത്താത്തവനും—ആസ്തികനും ശ്രദ്ധാസമ്പന്നനും ആയവൻ ശാന്തിയായി മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 53

देवब्राह्मणपूजायां ये रता नानसूयवः । शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस्ते नराः सुखमृत्यवः ॥

ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും പൂജിച്ച് ആദരിക്കുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന, അസൂയരഹിതരും ശുദ്ധരുമായ ദാനശീലരും വിനീതരുമായവർ—അവർ ശാന്തമായ മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 54

यो न कामान्न संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् । यथोक्तकारी सौम्यश्च स सुखं मृत्युमृच्छति ॥

കാമം, അതിവേഗ കോപം, അല്ലെങ്കിൽ ദ്വേഷം മൂലം ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കാത്തവൻ, വിധിപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച് മൃദുസ്വഭാവനായവൻ—ശാന്തിയായി മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 55

अवारिदायिनो दाहं क्षुधाञ्चानन्नदायिनः । प्राप्नुवन्ति नराः काले तस्मिन् मृत्यावुपस्थिते ॥

ജലദാനം ചെയ്യാത്തവർ ആ സമയത്ത് കത്തുന്ന ദാഹം സഹിക്കും; അന്നദാനം ചെയ്യാത്തവർ വിശപ്പ് സഹിക്കും—ആ കാലം വന്നപ്പോൾ, മരണം എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ।

Verse 56

शीतं जयन्तीन्धनदास्तापं चन्दनदायिनः । प्राणघ्नीं वेदनां कष्टां ये चानुद्वेगकारिणः ॥

ഇന്ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നവർ ശീതത്തെ ജയിക്കുന്നു; ചന്ദനം നൽകുന്നവർ ഉഷ്ണത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്കു ദുഃഖം വരുത്തുന്നവർ പ്രാണഹരമായ കഠിന വേദന അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 57

मोहाज्ञानप्रदातारः प्राप्नुवन्ति महद्भयम् । वेदनाभिरुदग्राभिः प्रपीड्यन्तेऽधमा नराः ॥

മോഹവും അജ്ഞാനവും പരത്തുന്നവർ മഹാഭയത്തിൽ പതിക്കുന്നു; അധമർ അതിതീവ്ര വേദനകളാൽ പീഡിതരാകുന്നു.

Verse 58

कूटसाक्षी मृषावादी यश्चासदनुशास्ति वै । ते मोहमृत्यवः सर्वे तथा वेदविन्दकाः ॥

കള്ളസാക്ഷി, കള്ളം പറയുന്നവൻ, അധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നവൻ—ഇവരെല്ലാം മോഹചിഹ്നിതമായ മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; വേദനിന്ദകരും അതുപോലെ തന്നെ.

Verse 59

विभीषणाः पूतिगन्धाः कूटमुद्गरपाणयः । आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास्तदा ॥

അപ്പോൾ യമന്റെ പുരുഷന്മാർ വരുന്നു—ഭയങ്കരരും ദുർഗന്ധമുള്ളവരും, കൈകളിൽ ഭാരമേറിയ ഗദകൾ ധരിച്ചവരും—ആ പാപാത്മാക്കൾ.

Verse 60

प्राप्तेषु दृक्पथं तेषु जायते तस्य वेपथुः । क्रन्दत्यविरतं सोऽथ भ्रातृ-मातृसुतानथ ॥

അവർ അവന്റെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിനുള്ളിൽ വന്നപ്പോൾ അവനിൽ വിറയൽ ഉയരുന്നു; തുടർന്ന് അവൻ ഇടവിടാതെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് സഹോദരനെയും മാതാവിനെയും പുത്രന്മാരെയും വിളിക്കുന്നു.

Verse 61

सास्य वागस्फुटा तात एकवर्णा विभाव्यते । दृष्टिश्च भ्राम्यते त्रासाच्छ्वासाच्छुष्यत्यथाननम् ॥

അപ്പോൾ, പ്രിയേ, അവന്റെ വാക്കുകൾ അസ്പഷ്ടമായി ഒരൊറ്റ ശബ്ദത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും; ഭയത്താൽ അവന്റെ ദൃഷ്ടി കുലുങ്ങും, കഠിനശ്വാസം മൂലം വായും മുഖവും വരണ്ടുപോകും।

Verse 62

ऊर्ध्वश्वासान्वितः सो ’थ दृष्टिभङ्गसमन्वितः । ततः स वेदनाविष्टस्तच्छरीरं विमुञ्चति ॥

അപ്പോൾ അവൻ മേലോട്ടു ശ്വസിക്കുന്നു; അവന്റെ ദൃഷ്ടി മുറിഞ്ഞ് മങ്ങിപ്പോകുന്നു; വേദന പിടിച്ചടക്കുമ്പോൾ അവൻ ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 63

वाय्वग्रसारी तद्रूपं देहमन्यत् प्रपद्यते । तत्कर्मजं यातनार्थं न मातृ-पितृसम्भवम् । तत्प्रमाणवयो ’वस्था-संस्थानैः प्राग्भवं यथा ॥

അപ്പോൾ വായുവിനെ മുൻപാക്കി അവൻ തന്റെ കർമജന്യമായ, സമാനരൂപമുള്ള മറ്റൊരു ശരീരം പ്രാപിക്കുന്നു—യാതന അനുഭവിക്കാനായി നിയതമായത്, മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നു ജനിച്ചതല്ല. അതിന്റെ അളവ്, വയോസ്ഥിതി, ഘടന എന്നിവയിൽ അത് മുൻ ശരീരത്തോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്।

Verse 64

ततो दूतॊ यमस्याशु पाशैर्बध्नाति दारुणैः । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तं कर्षते दक्षिणां दिशम् ॥

അപ്പോൾ യമദൂതൻ വേഗത്തിൽ അവനെ ഭീകരമായ പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കുന്നു; ദണ്ഡപ്രഹാരങ്ങളിൽ വിറങ്ങലിച്ച് അവൻ തെക്കുദിശയിലേക്കു വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 65

कुश-कण्टक-वलमीक-शङ्कु-पाषाणकर्कशे । तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छृभ्रशतोत्कटे ॥

കുശപ്പുല്ലിന്റെ മുള്ളുകൾ, വല്മീകങ്ങൾ, കുത്തുകമ്പുകൾ, കല്ലുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് കരടായ കഠിന വഴിയിൽ—എവിടെയോ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിസ്ഥലങ്ങളിൽ, മറ്റെവിടെയോ നൂറുകണക്കിന് മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭീകരമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ—

Verse 66

प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमाने तदंशुभिः । कृष्यते यमदूतैश्चाशिवसन्नादभीषणैः ॥

പ്രചണ്ഡ സൂര്യകിരണങ്ങളാൽ ദഗ്ധമായ ചൂടേറിയ നിലത്തിൽ, അമംഗളവും ഭയാനകവുമായ ക്രൂര നിലവിളികൾ മുഴക്കുന്ന യമദൂതന്മാർ അവനെ വലിച്ചിഴച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നു।

Verse 67

विकृष्यमाणस्तैर्घोरैर्भक्ष्यमाणः शिवाशतैः । प्रयाति दारुणे मार्गे पापकर्मा यमक्षयम् ॥

ആ ഭയാനക ദൂതന്മാർ വലിച്ചിഴയ്ക്കുകയും, നൂറുകണക്കിന് കുറുനരികൾ കടിച്ചുതിന്നുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, പാപകർമ്മം ചെയ്തവൻ യമാലയത്തിലേക്കുള്ള ഭീകര പാതയിൽ മുന്നേറുന്നു।

Verse 68

छत्रोपानत्प्रदातारो ये च वस्त्रप्रदा नराः । ये यान्ति मनुजा मार्गं तं सुखेन तथान्नदाः ॥

കുടയും പാദുകയും ദാനം ചെയ്യുന്നവരും, വസ്ത്രം ദാനം ചെയ്യുന്നവരും—അത്തരം ആളുകൾ ആ പാത എളുപ്പത്തിൽ കടക്കുന്നു; അതുപോലെ അന്നദാനം ചെയ്യുന്നവരും.

Verse 69

एवं क्लेशाननुभवन्नवशः पापपीडितः । नीयते द्वादशाहेन धर्मराजपुरं नरः ॥

ഇങ്ങനെ ക്ലേശങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, സഹായമില്ലാത്തവനായി പാപപീഡിതനായ മനുഷ്യനെ പന്ത്രണ്ട് ദിവസത്തിനകം ധർമ്മരാജന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു।

Verse 70

कलेवरे दह्यमाने महान्तं दाहमृच्छति । ताड्यमाने तथैवार्तिं छिद्यमाने च दारुणाम् ॥

ശരീരം കത്തിക്കുമ്പോൾ അവൻ മഹാദാഹം അനുഭവിക്കുന്നു; അടിക്കുമ്പോൾ അതുപോലെ വേദന; മുറിക്കുമ്പോൾ ഭയാനകമായ യാതന.

Verse 71

क्लिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुःखमवाप्नुते । स्वेन कर्मविपाकेन देहान्तरगतोऽपि सन् ॥

ദീർഘകാലം ദീനവും ജീർണ്ണവുമായ അവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്ന ആ ജീവൻ, മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടും, സ്വന്തം കർമ്മവിപാകത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 72

तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह । यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति नीयमानस्तदश्नुते ॥

അവിടെ ബന്ധുക്കൾ എള്ളോടുകൂടി അർപ്പിക്കുന്ന ജലവും, അവർ നൽകുന്ന പിണ്ഡവും—മരണാനന്തരം നയിക്കപ്പെടുന്ന ആ ജീവൻ അതെല്ലാം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 73

तैलाभ्यङ्गो बान्धवानामङ्गसंवाहनञ्च यत् । तेन चाप्याय्यते जन्तुर्यच्चाश्नन्ति सबान्धवाः ॥

ബന്ധുക്കൾ ചെയ്യുന്ന തൈലാഭ്യംഗവും അംഗമർദ്ദനവും കൊണ്ട് ആ പ്രേതജീവനും ശാന്തനായി നിലനിൽക്കുന്നു; അതുപോലെ കർമവിധികളിൽ ബന്ധുക്കൾ കഴിക്കുന്ന ആഹാരത്താലും।

Verse 74

भूमौ स्वपद्भिर्नात्यन्तं क्लेशमाप्नोति बान्धवैः । दानं ददद्भिश्च तथा जन्तुराप्याय्यते मृतः ॥

ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തം കാലുകളാൽ നടക്കുന്ന ആ (പ്രേത) ജീവൻ ബന്ധുക്കളുടെ കാരണത്താൽ അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയില്ല; അതുപോലെ അവർ അവന്റെ പേരിൽ ദാനം നൽകുമ്പോൾ മരിച്ച ജീവനും പോഷിതനായി നിലനിൽക്കും।

Verse 75

नीयमानः स्वकं गेहं द्वादशाहं स पश्यति । उपभुङ्क्ते तथा दत्तं तोयपिण्डादिकं भुवि ॥

മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്ന അവൻ പന്ത്രണ്ടു ദിവസം തന്റെ വീടിനെ തന്നെ കാണുന്നു; ഭൂമിയിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ജലം, പിണ്ഡം മുതലായവയും അവൻ അതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 76

द्वादशाहात् परं घोरमायसं भीषणाकृतिम् । याम्यं पश्यत्यथो जन्तुः कृष्यमाणः पुरं ततः ॥

പന്ത്രണ്ടു ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ ആ ജീവൻ യാമ്യനഗരം ദർശിക്കുന്നു—ഇരുമ്പുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ, ഭയാനക രൂപമുള്ളത്—അവനെ വലിച്ചിഴച്ച് ആ നഗരത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നു।

Verse 77

गतमात्रोऽतिरक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयप्रभम् । मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम् ॥

അവിടെ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ അവൻ മൃത്യു, കാല, അന്തക മുതലായവരുടെ മദ്ധ്യേ യമനെ കാണുന്നു—തീവ്ര ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവൻ, ചതച്ച കാജലക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിമാൻ।

Verse 78

दंष्ट्राकरालवदनं भ्रकुटीदरुणाकृतिम् । विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम् ॥

അവൻ ആ പ്രഭുവിനെ കാണുന്നു—പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്ന ദംഷ്ട്രകളാൽ മുഖം ഭീകരമായത്, ഭയാനകമായി ചുരുണ്ട ഭ്രൂകുടിയോടെ; വികൃതമായി ഗർജ്ജിക്കുന്ന മുഖങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, നൂറുകണക്കിന് വ്യാധികളാൽ വലയപ്പെട്ടവൻ।

Verse 79

दण्डासक्तं महाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् । तन्निर्दिष्टां ततो याति गतिं जन्तुः शुभाशुभाम् ॥

ദണ്ഡധാരിയും പാശഹസ്തനുമായ ആ മഹാബാഹു മഹാഭീകരനെ കണ്ടിട്ട് ആ ജീവൻ അവൻ നിശ്ചയിച്ച ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു—അത് ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും।

Verse 80

रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृतो नरः । तस्य स्वरूपं गदतो रौरवस्य निशामय ॥

മിഥ്യാസാക്ഷിയും അസത്യവാദിയും റൗരവ നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു। ഇപ്പോൾ ഞാൻ വിവരിക്കുന്ന ആ റൗരവ (നരകം) എന്നതിന്റെ രൂപവർണ്ണനം കേൾക്കുക।

Verse 81

योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः । जानुमात्रप्रमाणश्च ततः श्वभ्रः सुदुस्तरः ॥

രൗരവം എന്ന നരകം അളവിൽ രണ്ടായിരം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. അതിന്റെ അപ്പുറം ‘ശ്വഭ്ര’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ഭയങ്കരവും ദുർഗമവുമായ ഒരു കുഴിയുണ്ട്; അതിന്റെ അളവ് മുട്ടുവരെയേ ഉള്ളുവെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 82

तत्राङ्गारचयोपेतं कृतञ्च धरणीसमम् । जाज्वल्यमानस्तीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना ॥

അവിടെ ഭൂമി ഭൂമിപോലെ സമതലമാക്കിയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അത് ജ്വലിക്കുന്ന അങ്കാരക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—കഠിനമായി കത്തുന്ന കൽക്കരികളും ദഹിക്കുന്ന ചിങ്ങാരങ്ങളും കൊണ്ട് ചുട്ടുപൊള്ളിയ ദേശം.

Verse 83

तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः । स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना तत्र धावति ॥

ആ സ്ഥലത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് യമദൂതന്മാർ പാപകർമ്മം ചെയ്തവനെ വിട്ടിടുന്നു. കഠിനാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചവനായി അവൻ അവിടെ ഓടിയും അലഞ്ഞും നടക്കുന്നു.

Verse 84

पदे पदे च पादो 'स्य शीर्यते जीर्यते पुनः । अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासं च गच्छति ॥

ഓരോ പടിയിലും അവന്റെ പാദം പിളർന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ക്ഷയിക്കുന്നു. ഒരു പൂർണ്ണ പകലും രാത്രിയും കൊണ്ട് അവന് ഒരൊറ്റ പടി ഉയർത്തി വെക്കുന്നതോളം മാത്രമേ സാധിക്കൂ.

Verse 85

एवं सहस्रमुत्तीर्णो योजनानां विमुच्यते । ततो 'न्यं पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति ॥

ഇങ്ങനെ ആയിരം യോജന കടന്ന് അവൻ ആ പീഡയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. തുടർന്ന് മറ്റു പാപങ്ങളുടെ ശുദ്ധിക്കായി അതേവിധത്തിലുള്ള മറ്റൊരു നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 86

ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यक्त्वमश्नुते । कृमिकीटपतङ्गेषु श्वापदे मशकादिषु ॥

അതിനുശേഷം ആ എല്ലാ നരകങ്ങളും കടന്ന് പാപി മൃഗയോനി പ്രാപിക്കുന്നു—പുഴു, കീടം, പതംഗം മുതലായവയിൽ, മൃഗം, കൊതുക് തുടങ്ങിയവയിൽ കൂടി।

Verse 87

गत्वा गजद्रुमाद्येषु गोष्वश्वेषु तथैव च । अन्यासु चैव पापासु दुःखदासु च योनिषु ॥

ആന, വൃക്ഷം മുതലായ ജന്മങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച്, അതുപോലെ പശു, കുതിര മുതലായവയിലും; അവൻ മറ്റു പാപമയവും ദുഃഖദായകവുമായ യോനികളിലും ജനിക്കുന്നു।

Verse 88

मानुषं प्राप्य कुब्जो वा कुत्सितो वामनो 'पि वा । चण्डालपुक्कसाद्यासु नरो योनिषु जायते ॥

വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചാൽ അവൻ കൂനനായോ, അവഹേളിക്കപ്പെട്ടവനായോ, അല്ലെങ്കിൽ വാമനനായോ ആകാം; ചാണ്ഡാലൻ, പുക്കസൻ മുതലായ യോനികളിലും മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നു।

Verse 89

अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः । ततश्चारोहणीं जातिं शूद्रवैश्यनृपादिकाम् ॥

ശേഷിച്ച പാപവും പുണ്യവും സഹിതനായ അവൻ പിന്നെ ഉയർച്ചയുള്ള ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു—ശൂദ്രൻ, വൈശ്യൻ, രാജാവ് മുതലായവരിൽ എന്നപോലെ।

Verse 90

विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदवरोहणीम् । एवन्तु पापकर्माणे नरकेषु पतन्त्यधः ॥

ചിലപ്പോൾ അവൻ ബ്രാഹ്മണത്വമോ ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രപദമോ പ്രാപിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ അധോഗമിക്കുന്ന ജന്മങ്ങളിൽ പതിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പാപകർമ്മത്തിൽ രതരായവർ നരകങ്ങളിൽ വീഴുന്നു।

Verse 91

यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु । ते यमेन विनिर्दिष्टां यान्ति पुण्यां गतिं नराः ॥

എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക—പുണ്യകർമ്മം ചെയ്തവർ എങ്ങനെ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നു. യമൻ നിർണ്ണയിച്ച ശുഭ നിയതി-മാർഗ്ഗത്തിലേക്കാണ് മനുഷ്യർ പോകുന്നത്.

Verse 92

प्रगीतगन्धर्वगणाः प्रवृत्ताप्सरसाङ्गणाः । हारनूपुरमाधुर्य-शोभितान्युत्तमानि च ॥

അവിടെ ഗന്ധർവസംഘങ്ങൾ ഗാനം പാടുന്നു; അപ്സരസ്സുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ക്രീഡയിൽ ലീനമാകുന്നു—മാലകളും നൂപുരങ്ങളും പകരുന്ന മധുരസൗന്ദര്യത്തിൽ അലങ്കരിച്ച ഉത്തമാനന്ദങ്ങൾ.

Verse 93

प्रयान्त्याशु विमानानि नानादिव्यास्त्रगुज्ज्वलाः । तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् ॥

വിവിധ ദിവ്യമാലകളും അലങ്കാരങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തമായ വിമാനങ്ങൾ വേഗത്തിൽ എത്തുന്നു; ആ സ്വർഗ്ഗസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ രാജാക്കളും മറ്റു മഹാത്മാക്കളും പതിക്കുന്നു.

Verse 94

जायन्ते च कुले तत्र सद्वृत्तपरिपालकाः । भोगान् सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा ॥

അവിടെ അവർ സദാചാരം പാലിക്കുന്നവരുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; ശക്തമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും മേലോട്ടു പോകുന്നു—അല്ലെങ്കിൽ കർമ്മാനുസാരം വ്യത്യസ്തമായും സംഭവിക്കും.

Verse 95

अवरोहणीं च सम्प्राप्य पूर्ववद्यान्ति मानवाः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा जन्तुर्विपद्यते । अतः शृणुष्व विप्रर्षे यथा गर्भं प्रपद्यते ॥

അവരോഹമാർഗ്ഗം പ്രാപിച്ച ശേഷം മനുഷ്യർ മുൻപുപോലെ തന്നെ തുടരുന്നു. ജീവൻ എങ്ങനെ പതനം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നതെല്ലാം നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇനി, ഹേ ബ്രഹ്മർഷേ, അത് ഗർഭത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവേശിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കുക.